SlideShare a Scribd company logo
1 of 2
Download to read offline
Het spreken van het ervaren (2)
Over genoegzaamheid en vrede, eenzaamheid en alleenzaamheid.
Zutphen, 13 juni 2018
==================================================================================
Eenzaam
Wilhelmina, van 1890-1898 onder regentschap en van 1898 – 1948 koningin van Nederland, schreef
na haar regeerperiode als prinses Wilhelmina een ‘heilsboodschap met autobiografische elementen’
onder de titel ‘Eenzaam maar niet alleen’. Een uiterst merkwaardige titel; want volgens de moderne
inzichten is het nog maar de vraag of dat kan: je eenzaam voelen terwijl je niet alleen bent. Als je je
eenzaam voelt, ben je toch altijd ‘ongewenst alleen’?
Eenzaamheid is een steeds urgenter wordend en complex probleem, vooral bij ouderen. De ‘publieke
opinie’ zegt dat de eenzaamheid vaak begint bij het stoppen met werken, bij het wegvallen van een
geliefde of bij het niet meer zo gemakkelijk naar buiten kunnen. En voor je het weet gaan de dagen
voorbij zonder dat ouderen iemand spreken. Het gaat over gevoelens van verlatenheid of het
ontbreken van intimiteit. Eenzame mensen geven aan zich in de steek gelaten te voelen, niet bij
vrienden terecht te kunnen wanneer zij daar behoefte aan hebben, weinig tot geen mensen te
hebben die zij vertrouwen, met wie ze zich nauw verbonden voelen of waar ze op terug kunnen
vallen bij narigheid. Eenzaamheid heeft kennelijk voor ons te maken met de situatie waarin voor het
gevoel: te lang achtereen, met niemand wordt gesproken. Eenzaamheid = alleenzaamheid. Die
eenzaamheid, die met popnagels is vastgeklonken aan de zwijgzaamheid vanwege het verzwegen
zijn/worden, geeft volgens de ambtenarij bij VWS een slecht gevoel. En dat gevoel slaat op zijn beurt
een deuk in de gezondheid van de als eenzaam geëtiketteerde mens. We kunnen vervolgens het
begrip ‘alleen’ verbinden met de situaties waarin de persoon om wie het gaat, zich bevindt en het
begrip ‘eenzaam’ reserveren voor het individuele gevoel dat het alleen-zijn kan oproepen. Met deze
formule (eenzaamheid = alleenzaamheid) is de titel van het boek van Wilhelmina niet meer
merkwaardig. Wilhelmina moest immers aan allerlei verplichtingen voldoen waaraan ze niet kon
ontsnappen. Voor die (mede gezien haar leeftijd) immense opgave stond zij nou eenmaal ‘in haar
eentje’, oftewel ‘alleen’. Zij diende haar ongewenste edoch onafwendbare plichten alleen, in
eenzaamheid, te volbrengen. Ook valt met deze formule het vers in de bijbel (Genesis 2:18) op z’n
plek, waarin staat dat het volgens god niet goed is dat de mens alleen is. Dat gemeentelijke sociale
wijkteams en de socialistische + christelijke politiek niet ophouden om andersdenkenden op grond
van een socialistische of christelijke barmhartigheid menen te moeten verplichten praat- en
bingocontacten met derden aan te gaan, is vanuit de formule ‘eenzaam = alleenzaam en vice versa’
uitstekend te begrijpen.
Bekijken we de woorden ‘eenzaam’ en ‘alleenzaam’. Het achtervoegsel ‘–zaam’ betekent ‘de
hoedanigheid (gesteldheid, eigenschap, functie) hebbend of in de toestand verkerend die in het
voorgaande woorddeel wordt aangeduid’. Als ‘eenzaam’ en ‘alleenzaam’, zoals Wilhelmina, vele
wijkteams en god kennelijk doen, als synoniemen worden gelezen, dan geldt: ‘één = alleen’ en ‘alleen
= één’. Het telwoord ‘één’ is tegelijkertijd het predicatief bijvoeglijk naamwoord ‘alleen’, en
andersom. De common sense zegt echter dat de eenzame mens altijd alleen is, maar dat wie alleen is
zich daarom nog niet eenzaam behoeft te voelen. Zo trekt de common sense al een flinke scheur in
de gesloten formule ‘eenzaamheid = alleenzaamheid’; een formule die als denkfiguur zo
fundamenteel gesloten is dat er geen afwijking van die formule enige kans heeft, anders dan de
goedbedoelde bemoeizucht krachtdadig, zonodig schier gewelddadig, van het vege lijf te houden.
Toch zijn we er met deze common sense nog niet, als we de frase in een filosofisch magazine
doordenken: “Wie zich alleen voelt, is de eenzaamheid liever kwijt dan rijk. Toch kan afzondering ook
heilzaam zijn. We zouden daarom de bewaker van elkaars eenzaamheid moeten zijn.”
Iris Hannema weet wat het is om helemaal alleen gedurende een paar maanden een huis in de
Franse Alpen te bewonen als haar partner op een schip de wereld over vaart. Haar alleen-zijn is geen
eenzaamheid omdat ze heeft geleerd om voor zichzelf goed gezelschap te zijn, om in vrede met
zichzelf te zijn, om anderen niet nodig te hebben om zichzelf volmaakt te voelen. Het nieuws, sociale
media, de tv of films passen voor Iris daar niet bij. De verhouding tot zichzelf zet Iris Hannema
centraal. Maar er is veel meer onder de zon. Het alleen-zijn, het zonder gezelschap zijn, is ook geen
punt als de persoon om wie het gaat, genoegzaam en naar volle tevredenheid leeft in de contexten
die hem/haar ter beschikking staan. Niet de verhouding met zichzelf, maar de genoegzame
verwevenheid van de persoon met zijn context(en), kan de grond zijn voor het gewenste alleen-zijn
dat geen spoor van eenzaamheid in zich draagt. Ook die alleenzaamheid is te leren. Juist ouderen zijn
daar prima toe in staat.
Het kernprobleem van sociale wijkteams en god lijkt wel dat zij nog niet hebben geleerd dat mensen
met rust laten de uiting van barmhartige bekommernis kan zijn. De uiting van een bewaker van de
eenzaamheid. De centrale vraag is voor wie het alleen-zijn eenzaamheid in zich draagt en voor wie
niet, omdat de persoon om wie het gaat, in vrede met zichzelf dan wel in genoegzaamheid met de
hem/haar ter beschikking staande contexten het leven leeft.
Gert R. Rebergen
Ervaringenschrijver
Geraadpleegd:
Freddy Derwahl, Kluizenaars. Avonturen van de eenzaamheid. Lannoo/Agora, Tielt, 2001
Iris Hannema, Opgelost in eenzaamheid. Trouw Tijd, 9 juni 2018
VWS, Actieprogramma Eén tegen eenzaamheid. VWS, Den Haag, 19 maart 2018

More Related Content

Similar to Eenzaam

HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
Petra Maartense
 
Seneca congres - Presentatie Olof Suttorps
Seneca congres - Presentatie Olof SuttorpsSeneca congres - Presentatie Olof Suttorps
Seneca congres - Presentatie Olof Suttorps
Axioma Communicatie
 
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemmaPositieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
mark de jonge
 

Similar to Eenzaam (8)

HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
HAPPY VIEW-Nieuwsbrief #1-okt 2015
 
Tweelingverlies
TweelingverliesTweelingverlies
Tweelingverlies
 
Seneca congres - Presentatie Olof Suttorps
Seneca congres - Presentatie Olof SuttorpsSeneca congres - Presentatie Olof Suttorps
Seneca congres - Presentatie Olof Suttorps
 
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemmaPositieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
Positieve-psychologie-en-het-dertigers-dilemma
 
Vkw Conflicthantering Geweldloze Communicatie 20091202
Vkw Conflicthantering Geweldloze Communicatie 20091202Vkw Conflicthantering Geweldloze Communicatie 20091202
Vkw Conflicthantering Geweldloze Communicatie 20091202
 
Chuck Hillig - Verlichting voor beginners
Chuck Hillig  - Verlichting voor beginnersChuck Hillig  - Verlichting voor beginners
Chuck Hillig - Verlichting voor beginners
 
We moeten weer menselijker worden eerherstel melancholie
We moeten weer menselijker worden   eerherstel melancholieWe moeten weer menselijker worden   eerherstel melancholie
We moeten weer menselijker worden eerherstel melancholie
 
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto AssagioliPsychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
 

More from Gert Rebergen

De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.
Gert Rebergen
 

More from Gert Rebergen (20)

Van leefstijl naar leefwens
Van leefstijl naar leefwensVan leefstijl naar leefwens
Van leefstijl naar leefwens
 
Uitvaartmuziek
UitvaartmuziekUitvaartmuziek
Uitvaartmuziek
 
Legitiem verzet na afzondering
Legitiem verzet na afzonderingLegitiem verzet na afzondering
Legitiem verzet na afzondering
 
Jaarverslag 2013 Stichting Dwarswerk
Jaarverslag 2013 Stichting DwarswerkJaarverslag 2013 Stichting Dwarswerk
Jaarverslag 2013 Stichting Dwarswerk
 
Brief hajo
Brief hajoBrief hajo
Brief hajo
 
Gezocht: management-assistent & woonbegeleider
Gezocht: management-assistent & woonbegeleiderGezocht: management-assistent & woonbegeleider
Gezocht: management-assistent & woonbegeleider
 
Zorgschuldig
ZorgschuldigZorgschuldig
Zorgschuldig
 
Het afscheid voorbij
Het afscheid voorbijHet afscheid voorbij
Het afscheid voorbij
 
Dankzij wolf
Dankzij wolfDankzij wolf
Dankzij wolf
 
Img
ImgImg
Img
 
Nieuwsbrief Cooperatie Laatste Wil - nr. 2
Nieuwsbrief Cooperatie Laatste Wil - nr. 2Nieuwsbrief Cooperatie Laatste Wil - nr. 2
Nieuwsbrief Cooperatie Laatste Wil - nr. 2
 
Misbruik van macht
Misbruik van machtMisbruik van macht
Misbruik van macht
 
Het nieuwe rouwen
Het nieuwe rouwenHet nieuwe rouwen
Het nieuwe rouwen
 
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
 
Cooperatie Laatste Wil
Cooperatie Laatste WilCooperatie Laatste Wil
Cooperatie Laatste Wil
 
Huntendwarspop
HuntendwarspopHuntendwarspop
Huntendwarspop
 
De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.
 
Zich de dood geven
Zich de dood gevenZich de dood geven
Zich de dood geven
 
Zelf doen en zelf laten
Zelf doen en zelf latenZelf doen en zelf laten
Zelf doen en zelf laten
 
Attent nr. 11; over meedoen / participeren
Attent nr. 11; over meedoen / participerenAttent nr. 11; over meedoen / participeren
Attent nr. 11; over meedoen / participeren
 

Eenzaam

  • 1. Het spreken van het ervaren (2) Over genoegzaamheid en vrede, eenzaamheid en alleenzaamheid. Zutphen, 13 juni 2018 ================================================================================== Eenzaam Wilhelmina, van 1890-1898 onder regentschap en van 1898 – 1948 koningin van Nederland, schreef na haar regeerperiode als prinses Wilhelmina een ‘heilsboodschap met autobiografische elementen’ onder de titel ‘Eenzaam maar niet alleen’. Een uiterst merkwaardige titel; want volgens de moderne inzichten is het nog maar de vraag of dat kan: je eenzaam voelen terwijl je niet alleen bent. Als je je eenzaam voelt, ben je toch altijd ‘ongewenst alleen’? Eenzaamheid is een steeds urgenter wordend en complex probleem, vooral bij ouderen. De ‘publieke opinie’ zegt dat de eenzaamheid vaak begint bij het stoppen met werken, bij het wegvallen van een geliefde of bij het niet meer zo gemakkelijk naar buiten kunnen. En voor je het weet gaan de dagen voorbij zonder dat ouderen iemand spreken. Het gaat over gevoelens van verlatenheid of het ontbreken van intimiteit. Eenzame mensen geven aan zich in de steek gelaten te voelen, niet bij vrienden terecht te kunnen wanneer zij daar behoefte aan hebben, weinig tot geen mensen te hebben die zij vertrouwen, met wie ze zich nauw verbonden voelen of waar ze op terug kunnen vallen bij narigheid. Eenzaamheid heeft kennelijk voor ons te maken met de situatie waarin voor het gevoel: te lang achtereen, met niemand wordt gesproken. Eenzaamheid = alleenzaamheid. Die eenzaamheid, die met popnagels is vastgeklonken aan de zwijgzaamheid vanwege het verzwegen zijn/worden, geeft volgens de ambtenarij bij VWS een slecht gevoel. En dat gevoel slaat op zijn beurt een deuk in de gezondheid van de als eenzaam geëtiketteerde mens. We kunnen vervolgens het begrip ‘alleen’ verbinden met de situaties waarin de persoon om wie het gaat, zich bevindt en het begrip ‘eenzaam’ reserveren voor het individuele gevoel dat het alleen-zijn kan oproepen. Met deze formule (eenzaamheid = alleenzaamheid) is de titel van het boek van Wilhelmina niet meer merkwaardig. Wilhelmina moest immers aan allerlei verplichtingen voldoen waaraan ze niet kon ontsnappen. Voor die (mede gezien haar leeftijd) immense opgave stond zij nou eenmaal ‘in haar eentje’, oftewel ‘alleen’. Zij diende haar ongewenste edoch onafwendbare plichten alleen, in eenzaamheid, te volbrengen. Ook valt met deze formule het vers in de bijbel (Genesis 2:18) op z’n plek, waarin staat dat het volgens god niet goed is dat de mens alleen is. Dat gemeentelijke sociale wijkteams en de socialistische + christelijke politiek niet ophouden om andersdenkenden op grond van een socialistische of christelijke barmhartigheid menen te moeten verplichten praat- en bingocontacten met derden aan te gaan, is vanuit de formule ‘eenzaam = alleenzaam en vice versa’ uitstekend te begrijpen. Bekijken we de woorden ‘eenzaam’ en ‘alleenzaam’. Het achtervoegsel ‘–zaam’ betekent ‘de hoedanigheid (gesteldheid, eigenschap, functie) hebbend of in de toestand verkerend die in het voorgaande woorddeel wordt aangeduid’. Als ‘eenzaam’ en ‘alleenzaam’, zoals Wilhelmina, vele wijkteams en god kennelijk doen, als synoniemen worden gelezen, dan geldt: ‘één = alleen’ en ‘alleen = één’. Het telwoord ‘één’ is tegelijkertijd het predicatief bijvoeglijk naamwoord ‘alleen’, en andersom. De common sense zegt echter dat de eenzame mens altijd alleen is, maar dat wie alleen is zich daarom nog niet eenzaam behoeft te voelen. Zo trekt de common sense al een flinke scheur in de gesloten formule ‘eenzaamheid = alleenzaamheid’; een formule die als denkfiguur zo fundamenteel gesloten is dat er geen afwijking van die formule enige kans heeft, anders dan de goedbedoelde bemoeizucht krachtdadig, zonodig schier gewelddadig, van het vege lijf te houden. Toch zijn we er met deze common sense nog niet, als we de frase in een filosofisch magazine doordenken: “Wie zich alleen voelt, is de eenzaamheid liever kwijt dan rijk. Toch kan afzondering ook heilzaam zijn. We zouden daarom de bewaker van elkaars eenzaamheid moeten zijn.”
  • 2. Iris Hannema weet wat het is om helemaal alleen gedurende een paar maanden een huis in de Franse Alpen te bewonen als haar partner op een schip de wereld over vaart. Haar alleen-zijn is geen eenzaamheid omdat ze heeft geleerd om voor zichzelf goed gezelschap te zijn, om in vrede met zichzelf te zijn, om anderen niet nodig te hebben om zichzelf volmaakt te voelen. Het nieuws, sociale media, de tv of films passen voor Iris daar niet bij. De verhouding tot zichzelf zet Iris Hannema centraal. Maar er is veel meer onder de zon. Het alleen-zijn, het zonder gezelschap zijn, is ook geen punt als de persoon om wie het gaat, genoegzaam en naar volle tevredenheid leeft in de contexten die hem/haar ter beschikking staan. Niet de verhouding met zichzelf, maar de genoegzame verwevenheid van de persoon met zijn context(en), kan de grond zijn voor het gewenste alleen-zijn dat geen spoor van eenzaamheid in zich draagt. Ook die alleenzaamheid is te leren. Juist ouderen zijn daar prima toe in staat. Het kernprobleem van sociale wijkteams en god lijkt wel dat zij nog niet hebben geleerd dat mensen met rust laten de uiting van barmhartige bekommernis kan zijn. De uiting van een bewaker van de eenzaamheid. De centrale vraag is voor wie het alleen-zijn eenzaamheid in zich draagt en voor wie niet, omdat de persoon om wie het gaat, in vrede met zichzelf dan wel in genoegzaamheid met de hem/haar ter beschikking staande contexten het leven leeft. Gert R. Rebergen Ervaringenschrijver Geraadpleegd: Freddy Derwahl, Kluizenaars. Avonturen van de eenzaamheid. Lannoo/Agora, Tielt, 2001 Iris Hannema, Opgelost in eenzaamheid. Trouw Tijd, 9 juni 2018 VWS, Actieprogramma Eén tegen eenzaamheid. VWS, Den Haag, 19 maart 2018