SlideShare a Scribd company logo
1 of 1
Download to read offline
Het afscheid voorbij.
Voorbij het afscheid ligt de troostgevende nagedachte.
TreLo.
“Kun jij je herinneren dat je niet bestaan hebt?” vroeg een oude hippie die zichzelf TreLo noemt. “Nee? Dan
besta je dus altijd.” (1
)
Avhashoni.
Enkele jaren geleden vertelde een wijze Zuid-Afrikaanse kunstenaar, informeel leider en kenner van de tribale
Venda cultuur, dat de Venda’s met de geesten leven van de overledenen en de ongeboren vruchten. Daarom is
hij fel tegen het plegen van abortus. “Want de al op aarde aanwezige geest van een gedode vrucht, gaat over
de aarde dolen.”
“En hoelang blijft een geest op aarde nadat iemand is overleden?”
“Zolang er iemand op aarde is die zich de persoon in kwestie herinnert. Daarna vertrekt de geest naar de
wereld van de geesten”, antwoordde de Venda man. (2
)
Vrienden.
Een jaartje geleden moesten twee boezemvrienden van elkaar afscheid nemen.
Als onhandige pubertjes wisten ze er geen van beiden goed raad mee.
Eén van de twee herinnerde zich het verhaal van de Venda man en zei zo stoer mogelijk: “Hoe het ook zij, ik
neem geen afscheid van je want je loopt het risico dat ik jou nog wel een paar maandjes blijf herinneren.”
Samen lachten ze de spanning weg. Dat was voldoende.
Tiwi.
Als iemand van de Tiwi sterft, wordt zijn of haar lichaam onmiddellijk begraven.
Maar het begrafenisritueel wordt maanden opgeschort, totdat het verdriet van de familieleden is afgenomen.
Afscheid van het lichaam zetten de Tiwi’s los van de nagedachtenis. Het rouwen en de tranen zijn voor de
privéruimte.
Madagaskar.
Vroeger elk jaar en anno 2013 meestal om de vier jaren, worden op het eiland Madagaskar de lijkkisten met de
overleden familieleden uit de bovengrondse graftombes gehaald en op baren door het dorp gedragen. De
achterblijvers tonen op die manier aan de overledenen wat er de afgelopen periode in het dorp is gebeurd. De
belangrijkste dorpsverhalen worden publiekelijk verteld en men viert met de voorouders een Bourgondisch
feest.
Nagedachtenis.
Voorbij het afscheid ligt slechts de nagedachtenis. De nagedachtenis bestaat uit wat er na, dat wil zeggen, na
het vertrek – na het overlijden, door de achterblijvers wordt gedacht. (
3
) In de gedachte nadien, toont zich wat
er nog steeds – na het overlijden, toe doet. Al hetgeen beter of liever kan worden verzwegen of vergeten,
verdient geen (prominente of uitgesproken) plek in de nagedachtenis.
Zo beschouwd is afscheid nemen in wezen een volgordeproblematiek waarin de nagedachte zichzelf als
chaotische structuur attent stelt. Chaotisch, want bij het afscheid nemen heeft de nagedachte zich nog veelal
niet gevormd, laat staan zich in narratieve zin, als verhaal vastgezet.
De kwaliteit van het verhaal ter nagedachtenis is dat het gevoelde verdriet zich kan nestelen. Dat geeft troost
en kans op de benodigde uitdoving.
Gert Rebergen
Zutphen, 12 juli 2013
1
Yke Ruessink & Nico Hoffer, Zo bijzonder ben ik niet! Zutphen, mei 2013.
2
Mondelinge mededeling van Avhashoni Mainganye, Thohoyandou – Limpopo – Zuid-Afrika.
3
Wat is het begrip ‘achterblijvers’ toch een prachtige, oppervlakkig gezien realistische edoch pathetiekvolle aanduiding.

More Related Content

More from Gert Rebergen

De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.
Gert Rebergen
 
Ontwerpwedstrijd Tuintotem
Ontwerpwedstrijd TuintotemOntwerpwedstrijd Tuintotem
Ontwerpwedstrijd Tuintotem
Gert Rebergen
 

More from Gert Rebergen (20)

Van leefstijl naar leefwens
Van leefstijl naar leefwensVan leefstijl naar leefwens
Van leefstijl naar leefwens
 
Uitvaartmuziek
UitvaartmuziekUitvaartmuziek
Uitvaartmuziek
 
Eenzaam
EenzaamEenzaam
Eenzaam
 
Gezocht: management-assistent & woonbegeleider
Gezocht: management-assistent & woonbegeleiderGezocht: management-assistent & woonbegeleider
Gezocht: management-assistent & woonbegeleider
 
Misbruik van macht
Misbruik van machtMisbruik van macht
Misbruik van macht
 
Het nieuwe rouwen
Het nieuwe rouwenHet nieuwe rouwen
Het nieuwe rouwen
 
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
Factsheet impact clientgestuurd project Rechtop!
 
Cooperatie Laatste Wil
Cooperatie Laatste WilCooperatie Laatste Wil
Cooperatie Laatste Wil
 
Huntendwarspop
HuntendwarspopHuntendwarspop
Huntendwarspop
 
De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.De kracht van gewone nomaden.
De kracht van gewone nomaden.
 
Zich de dood geven
Zich de dood gevenZich de dood geven
Zich de dood geven
 
Zelf doen en zelf laten
Zelf doen en zelf latenZelf doen en zelf laten
Zelf doen en zelf laten
 
Attent nr. 11; over meedoen / participeren
Attent nr. 11; over meedoen / participerenAttent nr. 11; over meedoen / participeren
Attent nr. 11; over meedoen / participeren
 
Hunten(dwars)pop, inclusief openlucht muziekfestival.
Hunten(dwars)pop, inclusief openlucht muziekfestival.Hunten(dwars)pop, inclusief openlucht muziekfestival.
Hunten(dwars)pop, inclusief openlucht muziekfestival.
 
Moordeinde
MoordeindeMoordeinde
Moordeinde
 
Ontwerpwedstrijd Tuintotem
Ontwerpwedstrijd TuintotemOntwerpwedstrijd Tuintotem
Ontwerpwedstrijd Tuintotem
 
SROI Coachingstraject
SROI CoachingstrajectSROI Coachingstraject
SROI Coachingstraject
 
Het lijden geleid
Het lijden geleidHet lijden geleid
Het lijden geleid
 
Leuk schuurt.
Leuk schuurt.Leuk schuurt.
Leuk schuurt.
 
SROI schuldhulp
SROI schuldhulpSROI schuldhulp
SROI schuldhulp
 

Het afscheid voorbij

  • 1. Het afscheid voorbij. Voorbij het afscheid ligt de troostgevende nagedachte. TreLo. “Kun jij je herinneren dat je niet bestaan hebt?” vroeg een oude hippie die zichzelf TreLo noemt. “Nee? Dan besta je dus altijd.” (1 ) Avhashoni. Enkele jaren geleden vertelde een wijze Zuid-Afrikaanse kunstenaar, informeel leider en kenner van de tribale Venda cultuur, dat de Venda’s met de geesten leven van de overledenen en de ongeboren vruchten. Daarom is hij fel tegen het plegen van abortus. “Want de al op aarde aanwezige geest van een gedode vrucht, gaat over de aarde dolen.” “En hoelang blijft een geest op aarde nadat iemand is overleden?” “Zolang er iemand op aarde is die zich de persoon in kwestie herinnert. Daarna vertrekt de geest naar de wereld van de geesten”, antwoordde de Venda man. (2 ) Vrienden. Een jaartje geleden moesten twee boezemvrienden van elkaar afscheid nemen. Als onhandige pubertjes wisten ze er geen van beiden goed raad mee. Eén van de twee herinnerde zich het verhaal van de Venda man en zei zo stoer mogelijk: “Hoe het ook zij, ik neem geen afscheid van je want je loopt het risico dat ik jou nog wel een paar maandjes blijf herinneren.” Samen lachten ze de spanning weg. Dat was voldoende. Tiwi. Als iemand van de Tiwi sterft, wordt zijn of haar lichaam onmiddellijk begraven. Maar het begrafenisritueel wordt maanden opgeschort, totdat het verdriet van de familieleden is afgenomen. Afscheid van het lichaam zetten de Tiwi’s los van de nagedachtenis. Het rouwen en de tranen zijn voor de privéruimte. Madagaskar. Vroeger elk jaar en anno 2013 meestal om de vier jaren, worden op het eiland Madagaskar de lijkkisten met de overleden familieleden uit de bovengrondse graftombes gehaald en op baren door het dorp gedragen. De achterblijvers tonen op die manier aan de overledenen wat er de afgelopen periode in het dorp is gebeurd. De belangrijkste dorpsverhalen worden publiekelijk verteld en men viert met de voorouders een Bourgondisch feest. Nagedachtenis. Voorbij het afscheid ligt slechts de nagedachtenis. De nagedachtenis bestaat uit wat er na, dat wil zeggen, na het vertrek – na het overlijden, door de achterblijvers wordt gedacht. ( 3 ) In de gedachte nadien, toont zich wat er nog steeds – na het overlijden, toe doet. Al hetgeen beter of liever kan worden verzwegen of vergeten, verdient geen (prominente of uitgesproken) plek in de nagedachtenis. Zo beschouwd is afscheid nemen in wezen een volgordeproblematiek waarin de nagedachte zichzelf als chaotische structuur attent stelt. Chaotisch, want bij het afscheid nemen heeft de nagedachte zich nog veelal niet gevormd, laat staan zich in narratieve zin, als verhaal vastgezet. De kwaliteit van het verhaal ter nagedachtenis is dat het gevoelde verdriet zich kan nestelen. Dat geeft troost en kans op de benodigde uitdoving. Gert Rebergen Zutphen, 12 juli 2013 1 Yke Ruessink & Nico Hoffer, Zo bijzonder ben ik niet! Zutphen, mei 2013. 2 Mondelinge mededeling van Avhashoni Mainganye, Thohoyandou – Limpopo – Zuid-Afrika. 3 Wat is het begrip ‘achterblijvers’ toch een prachtige, oppervlakkig gezien realistische edoch pathetiekvolle aanduiding.