Tòa phúc thẩm Long An đã giảm án cho sinh viên Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha từ 8 năm xuống còn 4 năm tù giam vì tội tuyên truyền chống nhà nước với mức án tù treo cho Uyên. Dịp kỷ niệm 102 năm Ngày sinh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ngôi nhà nơi ông sinh ra vẫn giữ nguyên giá trị lịch sử và tiếp đón đông đảo khách tham quan. Tác giả bài viết bày tỏ quan điểm về tự do cá nhân và khát vọng đóng góp cho xã hội thông qua việc theo đuổi tri thức và sự phát triển của đất nước.

1. 1
ðI M TIN M Y NGÀY QUA
S 62
Nhìn l i v án Phương Uyên - Nguyên Kha
C p nh t: 12:30 GMT - th b y, 24 tháng 8, 2013
M b ng chương trình nghe nhìn khác CÁCH M NHƯ ðà T NG G I Ý
Hôm 16/8, tòa phúc th m t nh Long An thay ñ i b n án c a sinh viên Nguy n Phương Uyên thành
ba năm tù treo, ñ cô ñư c v v i gia ñình ngay t i tòa.
Ngư i b n cùng ho t ñ ng, ðinh Nguyên Kha, ñư c gi m n a án tù, t 8 năm còn 4 năm.
C hai ngư i b x tù 6 năm và 8 năm tù giam vì t i Tuyên truy n ch ng Nhà nư c XHCN theo
ði u 88 B Lu t Hình s t i phiên sơ th m ngày 16/5/2013.
Trao ñ i v i BBC, giáo sư Tương Lai, t Sài Gòn, cho r ng ñây là như ng b c a ð ng C ng s n.
"Ngư i ta ph i run s trư c s c m nh lòng yêu nư c và ý chí chi n ñ u c a dân t c,” ông nói.
T năm 1988 - 1999, ông Tương Lai là Vi n trư ng, Vi n Xã h i h c Vi t Nam và sau ñó làm c
v n cho các Th tư ng Võ Văn Ki t và Phan Văn Kh i.
“Nh ng ngư i c m quy n dù có khu t ph c b n bành trư ng ð i Hán, nhưng sâu xa, h v n h
th n n u không ñ ng v phía nhân dân.”
Giáo sư Tương Lai cũng ñ t v án này trong b i c nh gi i lãnh ñ o ð ng, dù có mâu thu n, nhưng
“có m t ñi m nh t trí là ph i b o v quy n l c”.
Sinh năm 1936, ông Tương Lai cho r ng th h c a ông ñi theo cu c cách m ng H Chí Minh
nhưng nay c m th y b "ph n b i".
Các quy n t do ghi trong Hi n pháp 1946 “t ng bư c b xóa b , và chưa bao gi b xóa b tr ng
tr n như hi n nay”.
GS. Tương Lai cho r ng nh ng ngư i như Phương Uyên và Nguyên Kha ñang “ñ u tranh cho t
do, dân ch ”.
“Vai trò c a blogger, cách m ng thông tin ñem l i s c m nh r t m i cho cu c ñ u tranh hi n nay,”
ông nói.
25/8/2013 10:39 GMT+7

2. 2
nhân ngày 25.8.2013, lão tư ng huy n tho i bư c sang tu i 103
Ngôi nhà th i thơ u c a
ð i tư ng Võ Nguyên Giáp
Ngôi nhà nơi v tư ng l i l c Võ Nguyên Giáp sinh ra và l n lên (làng An Xá, xã
L c Th y, huy n L Th y, t nh Qu ng Bình), qua bao nhiêu năm v n ñư c gìn
gi , b o t n g n như nguyên v n.
ð i tư ng Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25/8/1911. Ông ho t ñ ng cách m ng t năm 14 tu i (1925)
ñ r i sau này tr thành h c trò xu t s c nh t c a Ch t ch H Chí Minh, và là m t trong nh ng
thiên tài quân s l n nh t th k 20 c a th gi i.
Tu i thơ c a ð i tư ng Võ Nguyên Giáp g n li n v i dòng sông Ki n Giang quanh năm hi n
hòa, thơ m ng.
C ng vào ngôi nhà c a ông mang ñ n cho khách tham quan c m giác nh nhàng, m c m c
và g n gũi.

3. 3
C ng vào nhìn t phía trong.
Ngôi nhà c p 4 v i 3 gian truy n th ng, n m gi a tán cây xanh mát. Năm 1947, nhà b gi c
Pháp ñ t cháy tr i và năm 1977, ông cùng chính quy n ñ a phương ph c d ng nguyên tr ng

4. 4
trên n n ñ t cũ.
Lúc ngôi nhà ñư c ph c d ng, ñ a phương mu n dùng g lim, nhưng ð i tư ng nh t ñ nh nói
"không", mà ch ñ ng ý làm b ng g vư n ñ a phương
Trong ngôi nhà này, nh ng hình nh, cu n sách ñáng nh nh t v cu c ñ i ð i tư ng v n
ñư c lưu gi c n th n

5. 5
B c nh ð i tư ng Võ Nguyên Giáp và Ch t ch H Chí Minh ra thao trư ng t ch c di n
t p m u chi n thu t Sơn Tây năm 1957
Ông Võ ð i Hàm, ngư i hơn 30 năm qua tr c ti p trông coi, gìn gi và ñón ti p nh ng ñoàn
khách trong nư c, qu c t ñ n thăm ngôi nhà.
Ông Hàm k , ñây là nơi 102 năm trư c, ð i tư ng l t lòng m . Vào mùa nư c lũ năm Tân
H i, c u bé Võ Nguyên Giáp ñã c t ti ng khóc chào ñ i trong m t cái chòi cao c t t m dư i

6. 6
g c cây mít c th chính ñ a ñi m này.
Dòng Ki n Giang v n êm ñ m trôi, như nh ng dòng khách ñ n tham quan ngôi nhà c a ð i
tư ng quanh năm không ng ng ngh . H ñ n v i t m lòng thành kính và ngư ng m v i v
tư ng tài ba, l i l c c a dân t c Vi t Nam.
M t con ñư ng c i t
Nguy n ð c Kiên.
Submitted by Biên T p Viên on Thu, 05/30/2013
L i d n
Ba tháng qua tôi ñã có th i gian ñ suy xét l i v nh ng ñi u tôi ñã cho là ñúng và c nh ng
ñi u tôi ñã cho là sai trư c ñó. Cũng trong ba tháng qua tôi có ñi u ki n quan sát g n hơn, ti p
c n g n hơn, có ñi u ki n ñ bi t nhi u hơn, hi u rõ hơn v các xu hư ng v n ñ ng c a n n kinh t
– chính tr nư c nhà. ðó là kho ng th i gian quý báu v i riêng tôi. Có th coi ñ xu t, chương
trình, ý ki n… g i là gì cũng ñư c mang tên “M T CON ðƯ NG C I T ” dư i là k t qu c a
3 tháng v a r i. Bài vi t này xu t phát t ý th c dân t c, ý th c v trách nhi m c a m t cá nhân,
m t công dân v i v n m nh dân t c.
Tôi ñã c g ng gi cho mình nguyên t c, ñ ng ngoài m i phe nhóm, m i t ch c chính tr ,
trong hay ngoài nư c, trong hay ngoài ð ng C ng s n ñ gi cho mình m t s ñ c l p nh t ñ nh
v tư tư ng. Hay nói cách khác, tôi ch n cho mình m t con ñư ng tri th c ñ c l p. ðó là tôn ch
tôi ñã theo và s theo. Bài vi t này, vì th tôi mong m i ngư i ñư c ñ c v i m t tinh th n khách
quan như v y.

7. 7
V riêng b n thân tôi, tôi ñã ho ch ñ nh cho mình m t k ho ch cá nhân và ñã b t ñ u th c
hi n k ho ch này. Tôi ñang theo h c ti ng ð c v i hy v ng có th theo h c và nghiên c u tri t
h c m t cách bài b n t i ð c. Tri t h c là ñam mê c a cá nhân tôi, m t khác, cá nhân tôi cho
r ng, không m t qu c gia nào có th phát tri n b n v ng n u không có n n Tri t h c, Toán h c
v ng ch c. Tôi hy v ng r ng, mình có th ñóng góp m t ph n nh bé vào vi c ph c d ng l i, ñ t
l i nh ng n n móng Tri t h c cho nư c nhà, công vi c mà theo tôi bi t, ñã có nhi u con ngư i
ñáng kính ñã làm và ñang làm.
Trong quá kh không xa, mi n Nam Vi t Nam trư c năm 1975, ñã có m t th h nh ng ngư i
nghiên c u và làm Tri t h c m t cách bài b n, t o ra m t trào lưu mà b t c ai ñ c l i nh ng tác
ph m c a h tôi v n th y m t ni m kỳ v ng, m t s khích l l n lao, ñó là nh ng tên tu i như: Lê
Tôn Nghiêm, Tr n Thái ð nh, Nguy n Văn Trung… và mi n B c là Tr n ð c Th o, Trư ng
Chinh, H Chí Minh… Th i qian qua, tôi cũng có tìm ñ c l i các tác ph m c a Trư ng Chính, n u
b qua các ñ nh ki n ý th c h , thì ta có th tìm th y Trư ng Chinh, H Chí Minh nhi u nhân t
tri t h c th c hành có giá tr . Tôi cũng có ñi u ki n ti p c n v i ý tư ng tri t h c r t thú v c a Lê
Quý ðôn. Riêng Lê Quý ðôn tôi nghĩ mình c n thêm nhi u th i gian ñ nghiên c u ông và có th
t ông s khơi g i, ph c d ng ñư c nhi u giá tr văn hóa, tri t lý mang b n s c Vi t.
Ngư i ta v n thư ng hô hào “Gi gìn b n s c dân t c”, lĩnh h i “Tinh hoa văn hóa nhân
lo i”… nhưng tôi chưa th y h th c s ñã làm gì ñ ñ t ñư c nh ng m c tiêu này. Cá nhân tôi
cho r ng, vi c h c t p nh ng phương pháp nghiên c u, tinh th n dân ch , khoa h c phương tây,
ñ c bi t v i gi i tr là ñi u ki n tiên quy t. Chúng ta không th c ng i m t ch , gi khư khư
nh ng th mà ta cho là hay, là t t mà l i không bi t nó th c s có v trí như th nào trong th gi i
tư tư ng nhân lo i. Tôi th y r ng, m i khi chúng ta quên mình ñi nhi u nh t, m r ng lòng mình
ra nhi u nh t, g b nh ng ñ nh ki n, nh ng thói quen xưa cũ nhi u nh t, là m i khi mình nhìn
th y mình rõ nh t, ta mình t nâng mình lên nhi u nh t.
Tôi cũng sáng l p ra m t nhóm g i là Nhóm Th -Ba. ðây không ph i là m t nhóm chính tr .
M i ngư i có th th y rõ ñi u ñó khi ñ c nguyên t c nhóm. M c tiêu c a tôi khi l p ra nhóm này
là mu n khơi g i tinh th n trung th c, ý chí t cư ng, tinh th n dám phiêu lưu khám phá nh ng
chân tr i m i, dù là trong cu c s ng hay trên con ñư ng truy t m chân lý. Tôi cho r ng, ñó s là
nh ng tinh th n mà ngư i Vi t chúng ta c n trên con ñư ng ch n hưng ñ t nư c.
Nh ng giá tr này tôi ñã tìm th y khi ti p c n tri t h c F.Nietzsche. Tôi ñã t ng ñ t nh ng câu
h i, t i sao phương Tây phát tri n như ngày nay, t i sao h có ñư c n n khoa h c, tinh th n dân
ch , khoa h c như ngày nay? T i sao phương ðông l i ñ ng l i lâu th ? Nh ng ñ ng l c nào thúc
ñ y xã h i con ngư i ti n lên? Tôi nghĩ r ng, mình có th tìm ñư c nh ng câu tr l i căn b n khi
ñ c F.Nietzsche.
Th i gian qua, ñư c ti p c n nhi u hơn v i nh ng con ngư i dân ch , ti n b (quan facebook,
blog…), tôi cũng có d p ti p c n nhi u hơn v i các lu ng thông tin, tri th c m i, nh n th y rõ hơn
nh ng con ngư i tri th c cao quý, ti n b … nh ng con ngư i này mang l i cho tôi kỳ v ng l n lao
n u có th t p h p l i ñư c dư i ng n c dân t c th ng nh t.
Do công vi c h c t p và nghiên c u c a mình, tôi cũng hy v ng m i ngư i có th ưu ái cho tôi
m t th i gian yên tĩnh c n thi t không ph ng v n, không m i g i gia nh p nhóm này, nhóm kia.
Tôi xin nh c l i tôi ch n con ñư ng tri th c ñ c l p.
Trân tr ng
Nguy n ð c Kiên

8. 8
M T CON ð NG C I T
Chương 1: Tình th hi n nay
1. Nh n di n nhóm c p ti n
H i ngh Trung ương 6 và 7 c a ð ng cho th y phe b o th , mu n kiên trì ñ nh hư ng XHCN
theo h c thuy t Marx-Lenin ñang th y u.
Cu c v n ñ ng tham gia góp ý s a ñ i Hi n pháp năm 1992 trong qu n chúng cho th y, m t
b ph n không nh ngư i dân ñã ý th c m nh m v quy n l c chính tr c a mình. H s n sàng là
l c lư ng ñi ñ u thúc ñ y ti n trình dân ch , t do cho ñ t nư c.
Nhưng s là quá l c quan n u ai ñó, ñưa ra m t d ñoán nh t quy t v m t cu c c i t trong
tương lai ng n h n VN.
Tình th hi n nay, trong n i b ðCS, nhóm l i ích ñang t ra chi m ưu th hơn nhóm b o th .
Nhưng c hai nhóm này ñ u s là tr l c cho ti n trình dân ch . Nhóm l i ích ñôi khi t ra c p
ti n, tuy nhiên nh ng ngư i theo dõi chính trư ng VN ñã quá quen v i nh ng th ño n, nh ng trò
l t l ng c a nhóm này. S ch ng ai ng c nhiên n u khi nhóm này ñã ñ t ñư c m c ñích thâu tóm
quy n l c s quay mũi giáo, ch ng l i nhân dân, ñàn áp l c lư ng dân ch .
L c lư ng b o th trong ñ ng, nhóm l i ích cùng v i th l c bành trư ng B c Kinh rõ ràng s
là nh ng tr l c l n nh t cho dân ch , cũng là hi m ho l n nh t ñ y VN vào ñêm dài l c h u, suy
thoái, th m chí h n lo n.
S ñ i ñ u gi a phe b o th và phe nhóm l i ích, ñ c bi t trong hai H i ngh Trung ương v a
qua làm ngư i ta nh m tư ng r ng trong chóp bu ðCS hi n ch có hai l c lư ng này. Tuy nhiên,
ngày càng có nh ng ch d u rõ ràng cho th y, trong thư ng t ng n i b ñ ng còn có nhóm th ba –
nhóm c p ti n. Vi c H i ngh Trung ương 6 không k lu t “ñ ng chí X”, H i ngh Trung ương 7
không b u hai ông Nguy n Bá Thanh và Vương ðình Hu , hai ng c viên do B Chính Tr gi i
thi u có th coi là m t ch d u cho th y s ti n b v ý th c dân ch c a các u viên trung ương.
Vi c hai ông Thanh và Hu không trúng gh y viên BCT chưa ch c ñã là do nhóm l i ích m nh.
Nhóm lũng ño n có th ch làm m t ñ ng tác phá qu y là ñưa th t nhi u ng viên ra tranh c , sau
ñó các y viên Trung ương, v i ý th c ñã ti n b v quy n l c c a mình làm n t ph n vi c còn l i
là lo i ông Thanh và ông Hu . Vi c các y viên TƯ không b phi u cho hai ông này, cũng không
th quy k t ngay cho h là ng h nhóm l i ích. H ch n ông Nguy n Thi n Nhân và bà Nguy n
Th Kim Ngân có th ñơn gi n ch là do h th y nh ng v này thích ñáng hơn.
Nh ng ñ ng viên c p ti n, có th ngay trong B Chính Tr , ngay trong các v y viên TƯ có
th t o ra nh ng di n ti n b t ng khi h b t m m ng che bư c ra ánh sáng chính trư ng.
2. Phe dân ch ngoài ð ng thi u m t l c lư ng v t ch t
Vi c nh n di n ra l c lư ng th ba, l c lư ng ti n b trong n i b nhóm lãnh ñ o c a ðCS
hi n nay là r t quan tr ng. N u có th v n ñ ng ñư c l c lư ng này g n k t l i v i nhau, cùng v i
l c lư ng ti n b ngoài ñ ng ti n hành c i t ñ t nư c thì ñây có l s là phương án ít m o hi m có
th thu ñư c các bư c ti n v ng ch c nh t.
Không khó ñ nh n th y l c lư ng dân ch ngoài ñ ng c trong và ngoài nư c hi n nay phân
tán. N u có th quy t l i cũng d tan v . L c lư ng trong nư c thì g p c n tr t phía chính

9. 9
quy n, ñ nh ki n xã h i. L c lư ng ngoài nư c có môi trư ng thu n l i hơn nhưng l i d b chia
r , th m chí xung ñ t.
S phân tán này s hi n hi n khi ta ñ t câu h i: L c lư ng v t ch t nào? Kh i qu n chúng nào
có ñ s c m nh ñ i kháng thách th c quy n lãnh ñ o ðCS hi n nay?
Tìm ki m s h tr v t ch t t các nư c phương Tây cũng là m t s l a ch n m o hi m và khó
kh thi trong các m i quan h qu c t hi n nay. Hơn n a, m t l c lư ng ñ i kháng ñ m nh ñ
ñương ñ u v i chính quy n hi n hành luôn mang theo nguy cơ b o lo n, t n xương máu mà chính
quy n m i ñư c d ng lên n u có th cũng không có gì ñ m b o là s ít ñ c tài hơn chính quy n
c ng s n hi n nay.
V n ñ ng ñ nhóm c p ti n trong n i b ðCS lên n m quy n và ti n hành c i t có th là l a
ch n sáng su t nh t trong tình hình hi n nay. Nh n ñ nh này nhi u kh năng s ngay l p t c b
ph n ñ i v i nh ng ngư i có nhi u ân oán v i c ng s n c trong và ngoài nư c. Tuy nhiên, n u
ñi m tĩnh l i ñ suy nghĩ thì h s th y l a ch n này th t s không t i. Và b n thân nh ng ñ nh
ki n c a h cũng không ph i là không th vư t qua. Rào c n l n nh t, lâu dài nh t, ám nh dai
d ng nh t có l là rào c n ý th c h . Rào c n do c hai phe Qu c gia và C ng s n ñã c công d ng
lên ñ n gi v n như bóng ñen bao trùm, c n tr m i n l c c i t , hoà h p.
3. Ng n c dân t c th ng nh t
Có th còn m t s ít ngư i trong phe b o th v n th c lòng mu n b o v h c thuy t cũ. V i
phe nhóm l i ích h c thuy t cũ cũng có giá tr khi nó còn giúp h núp bóng, tr c l i, vì th h cũng
có lí do ñ l n ti ng b o v ðCS khi c n ph i ch ng l i nhóm c p ti n.
Nhóm c p ti n, cách g i có th khi n nhi u ngư i c m th y băn khoăn trong th i ñi m hi n
nay khi hình thù c a nó v n m m t, nh ng ñ i di n c a nó v n l ng câm trong bóng t i. ði u này
cũng d hi u. Ngoài uy th l n lư t c a nhóm b o th và nhóm l i ích, nh ng ngư i c p ti n trong
ðCS hi n nay, t b n thân h cũng ph i vư t qua rào c n ý th c h . Cũng như nh ng ngư i Qu c
gia không d gì xoá b ñ nh ki n ý th c h C ng s n, nh ng ngư i c p ti n trong ñ ng hi n nay
cũng không d gì tuyên b th ng th ng vi c r i b con ñư ng Marx – Lenin, dù h có bi t ch c
ch n con ñư ng ñó ch d n dân t c ñ n l c h u, tăm t i, b i vong. Cũng như nh ng ngư i ch ng
c ng c c ñoan, h c n s tr giúp.
ðây có th chính là th i ñi m ñ kh i qu n chúng ti n b trong và ngoài ñ ng th hi n vai trò
v n ñ ng c a mình. ðây có th là th i ñi m thích h p nh t ñ ng n c dân t c th ng nh t m t l n
n a l i c n ph t lên. L c lư ng ti n b trong hay ngoài ñ ng, qu n chúng hay lãnh ñ o, ñương
ch c hay ñã ngh hưu, trong hay ngoài nư c… c n ñ ng l i v i nhau, cùng m t chi n tuy n, không
phân bi t ngư i Qu c gia, ngư i C ng s n, b h t m i ñ nh ki n ý th c h , ch hư ng ñ n m t
ng n c duy nh t, ng n c dân t c th ng nh t, vì m t nư c Vi t Nam th ng nh t phát tri n.
S v ng vàng v m t an ninh qu c gia hi n nay c n ñư c xem như m t l i th ñ ti n hành c i
t . Tình hình có th s x u ñi khi nhóm l i ích ra tay hành ñ ng, gây h n lo n ñ th a nư c ñ c
th câu, s ñ c bi t nguy hi m n u có thêm bàn tay can thi p c a nư c ngoài, ñ c bi t là Trung
Qu c.

10. 10
Chương 2: C i cách kinh t
1. Lo i b s thao túng c a nhóm l i ích
Tình tr ng n n kinh t VN hi n nay khá gi ng v i ðài Loan nh ng năm 1940-1950 (khi ñó ðài
Loan là m t t nh c a Trung Hoa Dân Qu c). N n kinh t ðài Loan khi ñó n m trong tay nhóm l i
ích c a Kh ng Tư ng Hy và T ng T Văn. Cũng gi ng như Vi t Nam hi n nay, nhóm l i ích c a
Kh ng, T ng l ng quy n, tham ô, h t thao túng các công ty qu c doanh, tài nguyên qu c gia vơ
vét vào túi riêng ñ n n m các ngân hàng, “chuy n tr ng tâm tư b n nhà nư c sang kinh doanh ti n
t vàng b c và ñ u cơ”. Nhóm Kh ng, T ng khi ñó cũng áp d ng các chính sách vơ t n, vét s ch,
phát hành trái phi u, “vay n nư c ngoài m t s ti n l n ñ ăn chi t kh u và trưng thu ñ các lo i
thu , cư ng b c vơ vét tài s n c a dân”. N n kinh t ðài Loan khi ñó cũng b kh ng ho ng tr m
tr ng. Ch sau khi Kh ng Tư ng Hy và phe nhóm c a ông ta tháo ch y sang M , Tr n Thành và
Tư ng Kinh Qu c lên n m quy n m i ti n hành nh ng c i cách căn b n, ñ t n n móng cho m t
ðài Loan c t cánh sau này (Tham kh o: Phùng Gia Th – ðài Loan ti n trình hóa r ng).
C i cách c a Tr n Thành, Tư ng Kinh Qu c khi ñó ñ t tr ng tâm vào hai chính sách l n: Th
nh t c i cách ru ng ñ t; th hai nâng ñ kh i dân doanh.
Ru ng ñ t ðài Loan trư c c i cách ña ph n n m trong tay ñ a ch , chính quy n ðài Loan ñã
ñ t ra cơ ch h n ñi n, bu c nh ng ñi ch chi m nhi u ñ t hơn h n m c ph i bán l i cho nh ng
nông dân không có ru ng. Ti n bán ru ng do ngư i mua tr d n, chính ph cũng ñ ng ra h tr
thu mua h tr nhưng không tr b ng ti n m t mà b ng c phi u trong các doanh nghi p qu c
doanh. Cũng n m trong chi n lư c nâng ñ kh i dân doanh ðài Loan khi ñó, song song v i c i
cách ru ng ñ t ð ng Qu c dân ti n hành “chuy n công doanh sang tư doanh”, ñem bán c phi u
c a 4 ngành xi măng, gi y, m và nông lâm ñ tr thay ti n trưng mua ru ng ñ t. K t qu bi n m t
s ñi ch trư c c i cách thành các nhà công nghi p l n, mà n i ti ng nh t là “t ñ i hào ch ”: C
Ch n Ph , Lâm Do Long, Lâm Bá Th , Tr n Kh i Thanh.
Sau năm 1950 nguyên t c ch ñ o c a chính quy n ðài Loan là “h t s c thu h p ph m vi qu c
doanh trong công nghi p dân sinh”, “phân rõ phương hư ng kinh doanh khác nhau gi a nhà nư c
và nhân dân”. Theo ñó doanh nghi p nhà nư c ch y u kinh doanh ngành năng lư ng, giao thông,
công nghi p qu c phòng, công nghi p ch t o quy mô l n, ti n t … Có quan h nhi u ñ n v n
m nh n n kinh t và ñ u tư l n, nh ng ngành tư nhân không ti n kinh doanh. Còn nh ng m t hàng
dân d ng, tr c ti p quan h ñ n ñ i s ng như: d t, gi y, xi măng, ñ sinh ho t hàng ngày… Giao
h t cho tư b n tư nhân kinh doanh.
K t qu , ñ n năm 1985, t tr ng giá tr s n lư ng các doanh nghi p dân doanh ñ t 86% giá tr
t ng s n lư ng ngành công thương nghi p, qu c doanh ch chi m 14%. Hoàng Gia Th trong cu n
ðài Loan ti n trình hóa r ng ñánh giá: “S ph n vinh c a tư b n tư doanh ñã cung c p s c s ng
m nh m cho vi c ch n hưng kinh t ðài Loan”.
Tuy nhiên, vi c thu h p qu c doanh và nâng ñ dân doanh s không th nào ñ t k t qu n u
song song v i quá trình ñó không có m t chi n d ch “bàn tay s ch” c a ð ng Qu c dân.
ð ng Qu c dân trư c h t cách ch c các giám ñ c h u danh vô th c, thay th b ng nh ng
ngư i “thích thú v i s nghi p, có tinh th n trách nhi m và kh năng th c t ph trách”. Sau khi áp
d ng bi n pháp này, nh ng ngư i ch ñ ng tên ăn lương nh quan h cá nhân làm giám ñ c, chánh
văn phòng… nh t là nh ng ngư i núp sau T ng T Văn, Kh ng Tư ng Hy, Tr n Qu Phu l n lư t
b ñào th i.

11. 11
Liên h v i tình hình VN hi n nay, rõ ràng c n m t ngư i ñ s c m nh, trí tu , s ñ m lư c và
tinh th n vì dân t c ti n hành thanh l c, c i cách, lo i b nh ng k ng i không ăn bám trong các
doanh nghi p nhà nư c.
Bên c nh ñó, c n khôi ph c Ban c v n c a Th tư ng trư c ñây, t p h p các chuyên gia trong
và ngoài ñ ng, trong và ngoài nư c, tham gia nghiên c u, tư v n và khuy n ngh chính sách.
ð tránh s thao túng th trư ng ti n t , tránh hi n tư ng bi n tài s n nhà nư c thành tài s n tư
nhân c a nhóm tư b n thân h u, c n tham kh o m t phương pháp mà ðài Loan ñã áp d ng là
thành l p ch ñ H i ñ ng tài chính m t cách nghiêm kh c, tách r i quy n qu n lý và quy n s
h u ra. Ngân hàng nhà nư c hi n nay cũng c n ñư c c i t ñ tr thành ngân hàng trung ương ñích
th c, ñ c l p v i chính ph , có th thu c quy n giám sát tr c ti p c a qu c h i, không t n t i như
m t cơ quan c a chính ph như hi n nay.
2. Nâng ñ kh i dân doanh phát tri n
Không gi ng như ðài Loan nh ng năm 1950, VN hi n nay, không có nhu c u c i cách ru ng
ñ t b c thi t, tuy nhiên, mô hình cánh ñ ng m u l n c a Công ty CP B o v th c v t An Giang
c n ñư c nhà nư c h tr nhân r ng. Quy ñ nh s h u toàn dân v ñ t ñai hi n nay cũng c n ph i
thay ñ i, theo ñó c n quy ñ nh ña s h u v ñ t ñai v i các ch th : Nhà nư c, tư nhân, t ch c,
t p th … làm th v a tránh chuy n l m d ng, tham ô ñ t công, v a giúp ngư i dân b o v hi u
qu quy n s h u tư nhân v ñ t ñai c a mình.
M t khía c nh n a trong nông nghi p, có th cũng c n bàn tay nhà nư c ñó là “L a ch n nhóm
hàng nông nghi p m c tiêu – ñ y m nh công nghi p ch bi n”. B i vì vi c l a ch n nhóm hàng
m c tiêu, ñi li n v i ñ u tư v nghiên c u, phát tri n, chuy n giao công ngh , ñòi h i v n l n, th i
gian lâu dài, các doanh nghi p tư nhân khó mà ñ m ñương trong m t s m m t chi u.
Không ch trong nông nghi p, ñ m ñương vi c nghiên c u, phát tri n, chuy n giao công ngh ,
h tr k thu t, chuyên gia cho kh i dân doanh cũng c n ñư c áp d ng cho các khu v c s n xu t
khác.
Hãy tham kh o m t ño n mô t r t có ý nghĩa sau ñây c a Hoàng Gia Th v các chính sách
ðài Loan ñã th c thi: “ð n nh ng năm 70, Chính quy n ðài Loan l i xúc ti n quá trình liên h p
c a các xư ng cùng s n xu t m t m t hàng, t ch c các công ty m u d ch l n có m t m ng lư i cơ
s s n xu t và bán s n ph m. Như v y, v a th ng nh t ñư c qui cách, ch t lư ng c a các s n
ph m cùng lo i, v a m r ng ñư c quy mô s n xu t, l i tránh ñư c trong t nh tàn sát nhau ñ
ngư i nư c ngoài hư ng l i.
ð khuy n khích s h p tác k thu t gi a các hãng tư doanh v i ngo i thương, chính quy n
ðài Loan có ñãi ng thích ñáng ñ i v i ngo i thương, cung c p k thu t tiên ti n và license cho
ðài Loan, ñ ng th i c p nh ng kho n ti n l n cho các hãng h c t p và mua k thu t m i. Thí d ,
ñ d n d t cho s n ph m nông nghi p xu t kh u, chính quy n trư c h t ñ u tư cho cơ c u nông
nghi p tr ng th ngô ñư ng, th nuôi cá qu M , th ch bi n b t t o Chlorena và tinh t o
Chlorena… có hi u qu r i m i m r ng. ð phát tri n hàng cơ khí và ñ ñi n, chính quy n ðài
Loan ñã b ra 20 tri u ñài t m i ñ khuy n khích làm th s n ph m m i. ð thâm nh p vào th
trư ng ñ chơi qu c t , chính quy n ðài Loan b ra 200.000 ñài t m i ñ thu th p m u ñ chơi
các nơi trên th gi i, cung c p cho các nhà s n xu t quan sát và b t chư c.
V m t xu t kh u, chính quy n ðài Loan ñ t tr s và m ng lư i m u d ch hơn 80 nư c và
các khu v c, tham gia các tri n lãm, h i ch qu c t , thư ng xuyên m i khách nư c ngoài và các

12. 12
nhà kinh doanh ñ n ðài Loan tham quan, và cũng thư ng xuyên c ngư i ñi chào hàng nư c
ngoài. ð m r ng m ng lư i m u d ch qu c t , ðài Loan ñã xây d ng các “Tr m ph c v m u
d ch qu c t ” cung c p cho ngo i thương các ñư ng dây ñi n tho i và khuy n khích ngo i thương
ñ t các ñ i lý nư c ngoài. Chính quy n còn treo các “ph n thư ng ngo i thương” trao cho hãng
nào xu t kh u ñư c nhi u”.
T t nhiên, kh i doanh nghi p dân doanh c a VN hi n nay ñã trư ng thành hơn nhi u so v i
các nhà tư b n tư nhân c a ðài Loan khi ñó, tuy nhiên s vi c tính ñ n các bi n pháp h tr v n
c n thi t.
Nhưng ñi u c t y u hơn là nhà nư c trư c tiên ñ ng c n tr . M r ng tràn lan các doanh
nghi p nhà nư c th i gian qua là m t c n tr , vì ngu n l c m t n n kinh t có gi i h n, khi các
doanh nghi p nhà nư c chi m d ng v n, tài nguyên l i có l i th ñ c quy n, l i th thao túng
chính sách thì kh i doanh nghi p tư nhân ñương nhiên s không còn ñ t ñ th . S có các nhà
doanh nghi p khôn ngoan, bám vào sân sau các t p ñoàn, các công ty nhà nư c ñ hư ng l i,
nhưng m t n n kinh t như th ch d n ñ n l n b i, vì nó không th khuy n khích sáng t o, c i ti n
k thu t, ñ i m i phương th c ph c v ñ c nh tranh sòng ph ng.
C n tr th hai v i kh i dân doanh VN hi n nay là th t c hành chính, thu khoá, h i quan,
nhưng ñây là nh ng c n tr doanh nghi p có th thích ng. C n tr th ba, quan tr ng hơn, ñã
ñánh g c các doanh nghi p m y năm qua ñó là chính sách ti n t . Khi ngân hàng nhà nư c b thao
túng, chính sách ti n t ch ph c v nhóm l i ích ho c sai l m mà không ñư c s a ch a k p th i thì
các doanh nghi p dân doanh ph i gánh h t h u qu . Lãi su t v n vay có th i ñi m lên ñ n 20-30%
là b n án t hình v i các doanh nghi p dân doanh, v i m c lãi su t này, h không th nào c nh
tranh v i các doanh nghi p khác như doanh nghi p FDI ñư c vay v n giá r nư c ngoài. Rào
c n v ti n t này, ch ng khác nào chính sách ngăn sông c m ch cu i th i nhà Nguy n mà h u
qu khi ñó là n n kinh t , thương m i rơi h t vào tay ngư i Hoa, các thương gia VN b bóp ngh t
ñ ng th i m ra cơ h i cho ngư i Hoa thâu tóm, tr c l i. Nh ng thành qu g n 20 năm ð i m i
v a qua, có th b cu n trôi h t ch v i m t cơn kh ng ho ng hi n nay n u chúng ta không k p th i
c i t .
Chương 3: C i t chính tr
1. ð i tên ð ng
L ch s cho th y ðCS còn t n t i ñư c ñ n ngày nay là nh bi t thay ñ i, thích ng, c i t
trong nh ng th i ñi m quy t ñ nh. Kh năng ñó mang l i kỳ v ng cho m t cu c c i t th i ñi m
hi n t i. trên tôi ñã nói v ám nh ý th c h c a ngư i Qu c gia, ñây tôi s nh n m nh ñ n ám
nh này v i ngư i C ng s n. B n thân nh ng ngư i C ng s n cũng ñang b n i ám nh ý th c h
chưa buông tha. Mu n g b nó th t không d . Nhưng c th xem.
Hãy nghe l i l i c TBT Trư ng Chinh khi nói v vi c ñ i tên ñ ng thành ð ng Lao ñ ng VN:
“M t s ñ ng chí ta chưa thông v vi c ñ t tên ð ng ta là ð ng Lao ñ ng VN. Có ñ ng chí băn
khoăn vì tình c m, cho r ng bi t bao ñ ng chí ta ñã hy sinh cho ð ng c ng s n ðông Dương, nay
b ng ch c ph i t bi t cái tên thân m n y thì ñau ñ n bi t bao! Ho c cho r ng tên “ñ ng lao
ñ ng” ñã b qu n chúng không ưa thích Anh r i, ta giây vào cái tên y làm gì cho m t! C nhiên,
b tên ð ng c ng s n ðông Dương là m t s hy sinh. Hy sinh nào cũng ñau ñ n. Nhưng hy sinh
vì l i ích cách m ng là hy sinh c n thi t. Ta không nên ñ ng v m t tình c m nh h p mà nh n xét
v n ñ ñ t tên ð ng, nên ñ ng v l i ích cách m ng mà nh n xét thì ñúng hơn”.

13. 13
Chính c TBT Trư ng Chinh là m t t m gương ñáng nh c l i ñ h c t p v tinh th n t ñ i
m i tư duy, tinh th n hy sinh vì l i ích chung. Hi n nay kêu g i hy sinh vì l i ích cách m ng là
không h p lý. Hai ch “cách m ng” th m chí còn gây ph n c m. Nhưng l i ích dân t c thì sao?
T i sao các ñ ng viên c ng s n hi n nay không hy sinh vì l i ích dân t c. T i sao không m t l n
n a m nh d n ñ i tên ñ ng, thành “ð ng Lao ñ ng m i” ch ng h n. Làm như th có d hoà gi i,
d ñoàn k t dân t c hơn không? Cương lĩnh chính tr cũng v y, sao không thay kiên trì h c thuy t
Marx-Lenin ñã l i th i b ng con ñư ng “d a trên n n t ng h c thuy t Marx-Lenin, ti p thu tinh
th n nh ng h c thuy t kinh t chính tr khác”. H c thuy t Marx-Lenin không ph i sai h t, thành
tích xoá ñói gi m nghèo, ph c p giáo d c, phát tri n y t c ng ñ ng… c a VN hi n nay và nhi u
nư c phát tri n không th không ghi nh n ph n ñóng góp c a h c thuy t này. Như th , sau này ai
th y h c thuy t Marx-Lenin có ñi m gì hay, ti n b thì c nghiên c u, ph bi n. Ai th y các h c
thuy t khác có ñi m gì hay, ti n b thì cũng ra công h c h i, mang ra áp d ng. Làm như v y chúng
ta s d dàng hơn ñ c i trói tư tư ng, ch a b nh quan liêu, duy ý chí. Th c t cu c s ng hi n nay,
kh i qu n chúng nhân dân ñã quen v i ña nguyên tư tư ng, quen v i các lu ng ý ki n khác bi t,
ðCS cũng c n thay ñ i ñ thích ng.
2. ð a phương t tr
Nh ng thay ñ i như ñ i tên ñ ng, ñi u ch nh cương lĩnh ñòi h i nhi u hy sinh c a các ñ ng
viên c ng s n vì l i ích dân t c, nhưng nh ng ngư i Qu c gia, nh ng tri th c c p ti n, ñ ñ ng
cùng ñ ng m i dư i lá c dân t c th ng nh t, h còn ph i hy sinh nhi u hơn. Có nh ng rào c n vô
hình nhưng vì vô hình nên cũng vô cùng khó vư t qua. Ch có s thành th t m i có th tr giúp
cho các bên trong nh ng hoàn c nh như th . ðCS ph i thành th t mu n c i t , nh ng ngư i ñ i l p
ph i th c mu n thành tâm h p s c.
Nh ng l i cam k t ñôi khi không quan tr ng, nh ng thay ñ i l n ngay t c kh c d d ng t
nhưng l i thư ng không b n v ng. V i hi n tr ng VN bây gi , nh ng thay ñ i nh , nhưng căn b n
có th s có ích hơn cho s thành th c c a các bên. Tôi mu n nói ñ n vi c nâng cao tính t tr c a
ñ a phương. Mô hình chính quy n ñô th ñã ñư c th nghi m c n ñư c mang ra m x , rút kinh
nghi m ñ áp d ng cho toàn qu c. Nh ng thành công trong vi c xây d ng chính quy n ðà N ng
c n ñư c tham kh o. Nh ng thay ñ i, dù nh nh t, nhưng s r t khó ñ o ngư c n u ñư c ngư i
dân ti p nh n tr c ti p. ðó là cơ s cho ñ xu t c i t tính t tr c a ñ a phương. Ngư i dân m i
t nh, huy n c n ñư c b u tr c ti p ch t ch t nh, ch t ch huy n, ngh viên h i ñ ng nhân dân t nh,
ngh viên h i ñ ng nhân dân huy n.
Các t nh, huy n t xây d ng và th c hi n cho mình các chính sách giáo d c, y t , công thương
nghi p, giao thông, nông lâm, tài chính… mi n sao các chính sách này không trái v i Hi n pháp,
pháp lu t trung ương.
3. C i t Qu c h i – ch ñ b u c
M t Qu c h i m nh, th c s ñ i di n cho ý chí nhân dân là ñi u ki n tiên quy t cho tính b n
v ng c a nh ng c i t dân ch .
ð i bi u Qu c h i c n là nh ng ñ i bi u chuyên trách. Không m t ñ i bi u Qu c h i nào ñư c
kiêm nhi m các ch c v trong b máy hành pháp trung ương hay ñ a phương.
ð i bi u Qu c h i nên phân theo ñ a phương. S ñ i bi u m i ñ a phương căn c theo dân s ,
m t s ñ a phương ñ c thù có th ñư c xem xét tăng thêm v s lư ng, vi c này ph i do Qu c h i
quy ñ nh. Nên quy ñ nh ñ i bi u ñ a phương nào, nh t thi t ph i cư trú t i ñ a phương ñó, quy ñ nh
này v a có ý nghĩa v i vi c tăng quy n l c t tr ñ a phương, v a có ý nghĩa giúp c tri giám sát

14. 14
ñ i bi u c a mình t t hơn, b n thân ñ i bi u vì cư trú t i ñ a phương cũng s có nhi u áp l c hơn,
có trách nhi m hơn v i ti ng nói, lá phi u c a mình t i Qu c h i. Tuy ñ i di n cho ñ a phương,
nhưng ñ i bi u ph i ph c v cho l i ích chung c a qu c gia, không ph i cho l i ích c c b ñ a
phương.
ng c viên ñ i bi u Qu c h i có th do ð ng m i ñ c , do M t tr n t qu c ñ c ho c t
ng c v i ñi u ki n thu th p ñư c m t s lư ng ch ký ng h nh t ñ nh. Nh t thi t ph i b quy
ñ nh hi p thương phi dân ch hi n nay.
C n quy ñ nh rõ ch ñ nguyên th qu c gia. V i cơ c u hi n hành, ñi u ch nh cho phép nhân
dân b u tr c ti p Ch t ch nư c là có kh năng th c thi cao nh t. Ch t ch nư c s ch u trách
nhi m tr c ti p trư c nhân dân, khi nh n ch c c n tuyên th trung thành tuy t ñ i v i t qu c, hơn
m i ñ ng phái, ý th c h . Ch t ch nư c th ng lĩnh l c lư ng vũ trang, ch u trách nhi m ñ i ngo i,
ñ xu t thành viên n i các.
N i các có m t Th tư ng ñ ng ñ u, ch y u lo công tác ñ i n i, ñi u hành n n kinh t . Th
tư ng và các B trư ng do Ch t ch nư c ñ c , ph i ñư c Qu c h i thông qua, s ch u trách
nhi m trư c Qu c h i và có th b bãi mi n b i Ch t ch nư c.
ng c viên Ch t ch nư c do ð ng m i, ho c M t tr n t qu c ñ c , ho c ng viên có th t
ng c v i ñi u ki n thu th p ñư c m t s ch ký nh t ñ nh. Dù trong trư ng h p nào cũng ph i
có ít nh t hai ng viên cho m t cu c b u c .
Nguyên t c tương t ñư c áp d ng cho các cu c b u c t nh trư ng, huy n trư ng ñ a
phương.
Vi c v n ñ ng tranh c là b t bu c. Ngư i dân cũng ñư c t do tham gia quá trình ñ c , v n
ñ ng, tham gia vào công vi c chính tr như m i vi c khác. ðó là quy n cơ b n c a m i ngư i dân.
Vi c ngư i dân bày t thái ñ ng h ngư i này, phê phán ngư i kia là chuy n bình thư ng m t
qu c gia có dân ch . Không th quy k t h phe phái, gây r i ñ b t b khi h bày t thái ñ chính
tr . C n ch m d t ngay tình tr ng ñ c quy n ho t ñ ng chính tr c a ðCS hi n nay.
4. Ch m d t tình tr ng m t qu c gia – hai nhà nư c
Hi n nay, cơ c u ñ ng và các h i ñoàn c a nó t n t i như m t nhà nư c th hai VN, song
song, th m chí bên trên nhà nư c pháp ñ nh. M i ngư i dân VN nghi m nhiên ph i gánh trên vai
m t lúc hai nhà nư c. Tình tr ng này c n ch m d t.
Các h i ñoàn qu c gia, tiêu t n ngân sách như: ðoàn thanh niên, H i ph n … c n gi i th ,
n u không gi i th thì ph i t túc kinh phí ho t ñ ng c a mình. Ngân sách nhà nư c c n dùng cho
các vi c khác c n thi t hơn là chi vào nh ng h i ñoàn qu c gia mà s t n t i c a nó ch t o ra s
b t bình ñ ng gi a nh ng ngư i trong và ngoài h i, gây ra s m t ñoàn k t sâu r ng, trong các
kh i qu n chúng nhân dân.
Có th trong giai ño n ñ u, s ch có hai t ch c ñư c c p ngân sách ho t ñ ng là ð ng m i và
M t tr n t qu c. Nhưng ngân sách c p cho các t ch c này ph i ñư c công khai và do Qu c h i
quy t ñ nh, giám sát. M t khác, Qu c h i có th ñ ra h n ñ nh ñ hai t ch c này cũng ph i có l
trình ñ t túc kinh phí ho t ñ ng, ch m d t vi c s d ng ngân sách qu c gia.
V n ñ quân ñ i ph i trung thành v i ð ng bây gi m i ñư c ñ ngh ñưa vào Hi n pháp,
nhưng th c t b máy chính tr trong quân ñ i hi n nay ñã mang b n ch t ð ng tr quân ñ i t lâu.
Không m t qu c gia dân ch th c s nào có m t th ch ð ng tr quân ñ i như th . Tuy nhiên,
vi c ngay l p t c lo i b h th ng này trong quân ñ i là r t khó. Có th b t bu c ñi u ch nh cương

15. 15
lĩnh tuyên truy n c a h th ng chính tr theo hư ng, lo i b các tôn ch ý th c h , quy ñ nh: “Quân
ñ i ph i tuy t ñ i trung thành v i t qu c, b o v h nh phúc, s bình an c a nhân dân”.
H i ñoàn qu c gia, cũng như ch ñ công ch c – biên ch th c ch t là nh ng “h m trú n” nó
giúp chính quy n c ng c quy n l c c a mình nhưng v i các công ch c trong ñó, nó làm nh t ý
chí t do, ñ ng l c lao ñ ng sáng t o. M t công ch c ñã yên v trong biên ch , anh ta có th không
c n m t chút c g ng nào cũng s có m t cu c s ng bình an và v i anh ta b t c thay ñ i nào cũng
s là m t l a ch n không khôn ngoan. Anh ta s bám vào biên ch b ng b t c giá nào. Trên m t
bình di n r ng, cơ ch công ch c, biên ch hi n nay là th thu c ñ c h i làm suy ñ i s c s ng c a
qu c gia. Chưa k , cơ ch này còn t o ra m t s b t bình ñ ng, nh ng l i th phi lý và nh ng mâu
thu n ng m ng m trong t ch c, c ng ñ ng xã h i. Vì th , cùng v i vi c gi i th các h i ñoàn
qu c gia, c n xóa b cơ c u biên ch hi n nay. M t bi n pháp mà chính quy n ðài Loan ñã áp
d ng khá thành công theo Hoàng Gia Th là ch ñ luân chuy n công ch c. Ch ng h n, công ch c
phòng công ch ng qu n A, có th s ñư c luân chuy n sang qu n B sau h n kỳ 2 năm, ñ tránh
nguy cơ công ch c hành chính ng i lâu m t ch c u k t, lũng ño n. M t kinh nghi m khác c a
ðài Loan là luân chuy n k toán trong các doanh nghi p nhà nư c. Do tính ch t tương ñ ng c a
công vi c k toán, tránh s c u k t gi a k toán và giám ñ c doanh nghi p, khi c i cách doanh
nghi p nhà nư c, ðài Loan ñã ñ t ra ch ñ luân chuy n k toán gi a các doanh nghi p theo h n
kỳ 2 ho c 3 năm. ðó cũng có th là m t cơ ch chúng ta có th tham kh o ñ áp d ng.
5. C i cách h th ng tư pháp – th c thi t do ngôn lu n, báo chí, xu t b n
Nh t thi t ph i có m t tòa án Hi n pháp ñ c l p, ñ m i ngư i dân có th b o v quy n h p
hi n c a mình. T ch c l i h th ng tư pháp, ñ m b o tính ñ c l p, kh năng phán xét theo công lý
c a tòa án, ñó là cơ s quan tr ng cho vi c xây d ng tinh th n thư ng tôn pháp lu t.
Nh t thi t ph i b ngay các ñi u lu t ph n dân ch , bóp ngh t t do ngôn lu n như ði u 79, 88
và 258 B lu t Hình s . Tuyên b th ngay nh ng ngư i b án vì lí do chính tr .
C i cách tư pháp có th s c n th i gian dài và g p nhi u v p váp, nhưng vi c th c thi quy n t
do ngôn lu n, t do báo chí, xu t b n có th th c hi n ngay. Trư c h t, là m c a cho báo chí tư
nhân, th c t ñã t n t i dư i nhi u hình th c nư c ta. C ph n hóa các ñơn v báo chí tr c thu c
nhà nư c hi n hành. Chuy n các cơ quan tuyên truy n, tuyên giáo thành cơ quan nghiên c u thu n
túy. Ch m d t các tiêu chu n ý th c h trong ki m duy t xu t b n.
6. T ch c cơ quan th ng kê ñ c l p
Thi t k T ng c c th ng kê tr c thu c B K ho ch – ð u tư hi n nay có nguy cơ b lũng ño n
cao, khía c nh các con s có th b làm sai l ch m t cách có ch ñích ñ b o v l i ích c a Chính
ph , các B , ngành, ñ a phương liên quan. Trong m t n n kinh t h i nh p, nh ng con s th ng kê
h t s c ph c t p và quan tr ng. Nó ñ c bi t quan tr ng v i nh ng qu c gia như VN, khi trong
trư ng h p có c i t thì khu v c kinh t nhà nư c, bàn tay nhà nư c trong n n kinh t v n s gi v
trí quan tr ng. Các con s th ng kê khách quan, chính xác s là cơ s ñ các quy t sách ñúng ñ n
ñư c ñưa ra, cơ s ñ các chuyên gia ñ c l p ñưa ra các khuy n ngh chính xác.
Vì th nh t thi t cơ quan th ng kê c n ñư c ñ c l p v i chính ph , có th ho t ñ ng như m t
cơ quan ñ c l p c a Qu c h i, ch u s giám sát c a Qu c h i.
Chương 4: C i cách giáo d c – ch n hưng văn hoá
1. Thi t k h th ng giáo d c theo nguyên t c “T tr – Th c hành”

16. 16
Tôi th y nh ng th o lu n v tri t lý giáo d c là ch ñ vô cùng theo nghĩa có nhi u trư ng
phái, luôn xu t hi n các trư ng phái m i và k t qu có th là ñi ñ n nh ng lý lu n vòng quanh mà
nh ng s a ñ i quan tr ng thì l i không th ñưa ra. Vì th ñây tôi s chú tr ng ñ n vi c “Thi t k
H th ng giáo d c”. H th ng giáo d c c a Pháp ñã áp d ng Vi t Nam trư c năm 1945 c n ñư c
coi là có giá tr tham kh o t t. H th ng giáo d c này ñã ñư c hình thành và áp d ng trong m t
quá trình dài lâu cùng v i quá trình khai thác thu c ñ a VN, nên s có nh ng cơ s cho ni m tin
vào s thích ng tương ñ i v i th c tr ng VN hi n nay.
M t khác, n u b qua nh ng y u t khai thác thu c ñ a thì h th ng giáo d c này v n gi
nh ng tinh th n t do cơ b n c a nư c Pháp trong giáo d c và ñ c bi t, vì m c tiêu khai thác c a
nó, trong nhi u thi t k c a h th ng này có giá tr th c ti n, tính th c thi cao v i chi phí th p cho
ch th nhà nư c, ñ c bi t trong khu v c ñào t o ngh chuyên nghi p, cao ñ ng, ñ i h c.
Cơ s c a h th ng này là nguyên t c t tr . Khi ñ c p ñ n nguyên t c t tr , t c là ñ ng th i
chúng ta ph i g b nh ng rào c n hi n nay c a giáo d c nư c ta.
Rào c n ñ u tiên là rào c n ý th c h .
ð t nư c Vi t Nam là c a ngư i Vi t Nam hay là c a ông Marx-Lenin? Là c a ngư i Vi t
Nam.
Dân t c Vi t Nam là c a ngư i Vi t Nam hay c a ông Marx-Lenin? Là c a ngư i Vi t Nam.
V y t i sao chương trình giáo d c t ph thông ñ n ñ i h c, cao h c… h c thuy t Marx-Lenin
ph i chi m v trí ñ c tôn như h th ng tri t h c, ñ o ñ c, tư tư ng duy nh t?
C n lo i b tình tr ng này trong thi t k chương trình giáo d c m i. C n ñ t h c thuy t Marx-
Lenin ñúng v trí c a nó, ch là m t ph n nh trong th gi i tư tư ng nhân lo i, trong h th ng tư
tư ng, h c thuy t c n cho s giáo d c ñào t o ngư i Vi t Nam.
Rào c n th hai là rào c n biên ch . Vi c lo i b biên ch ñã nói trên ñương nhiên cũng c n
áp d ng cho ngành giáo d c. Tôi th y cơ ch biên ch hi n ñang t o ra m t s b t bình ñ ng và
tiêu c c l n trong ngành giáo d c. Nó là m t trong nh ng nguyên nhân làm gi m ch t lư ng, suy
ñ i ñ o ñ c giáo viên và qua ñó là ch t lư ng giáo d c. R t khó ñòi h i m t giáo viên ph i m t
hàng ch c, th m chí hàng trăm tri u ñ ng ñ ch y vào biên ch m t s lành m nh, nguyên v n
trong tâm h n mình.
Rào c n th ba là rào c n ngân sách và s ph thu c c a ñ a phương, các trư ng ñ i h c, cao
ñ ng vào ngân sách nhà nư c. ðây th c ch t là mô hình qu n lý nhà nư c t p trung, xuyên su t t
trung ương ñ n ñ a phương. Trong m t trình ñ phát tri n th p, s lư ng trư ng l p, h c sinh, sinh
viên có gi i h n mô hình này có th phát huy hi u qu . Nhưng trong m t trình ñ giáo d c phát
tri n cao, nhu c u ñào t o ña d ng, s lư ng trư ng l p, h c sinh sinh viên l n mô hình này s tr
thành m t rào c n, ngáng tr s phát tri n.
V i h th ng giáo d c ph thông
Lo i b ñư c s ñ c quy n ý th c h là cơ s ñ g b s ñ c quy n vi t, xu t b n ph bi n
sách giáo khoa, sách tham kh o các c p h c.
Trong n n giáo d c Pháp thu c cũ, chương trình h c do nhà nư c quy ñ nh có tính cách b t
bu c trong vi c gi ng d y nhưng sách giáo khoa l i hoàn toàn do các nhà xu t b n m i ngư i biên
so n. Chúng ta có th tìm th y nhi u giáo trình do các h c gi VN, Pháp so n th o theo nguyên t c
này như: Văn h c S y u c a Dương Qu ng Hàm, Vi t Nam S lư c c a Tr n Tr ng Kim… Thi t

17. 17
k này v a t o ra tính t ch cho các so n gi , nhà giáo trong vi c l a ch n và thi t k bài gi ng,
khuy n khích các h c gi , nhà giáo nghiên c u phát tri n h c thu t, sáng t o t do trong bài gi ng.
M c a vi c so n th o sách giáo khoa cho các cá nhân, t ch c ñ ng th i t o ra m t kh năng l a
ch n ña d ng, cơ s ñ có nh ng s n ph m sách t t.
Thi t k này ñi li n v i tính t ch c a trư ng h c, ñ a phương. Ch ng h n cùng m t chương
trình toán c p 3, s có 5 b sách tham kh o c a 5 nhóm tác gi khác nhau. Khi ñó, vi c ch n sách
nào ñ d y cho h c sinh trong m t trư ng A s do H i ph huynh h c sinh trư ng ñó bi u quy t,
quy t ñ nh. N u H i ph huynh không t bi u quy t có th trao quy n cho H i ñ ng nhà trư ng.
Vi c l a ch n sách có th phân chia theo các nhóm h c khác nhau n u theo chương trình phân ban.
ði m c t y u trong thi t k này là s t ch c a nhà trư ng, ph huynh h c sinh (ñ i di n cho h c
sinh), trong vi c l a ch n s n ph m giáo d c cho con em mình.
ð a phương t ch v giáo d c, nghĩa là các ñ a phương hoàn toàn t ch trong vi c chi ngân
sách, chi n lư c phát tri n cơ s h t ng, thu hút ñào t o nhân l c… dư i s giám sát c a h i ñ ng
nhân dân ñ a phương. ð a phương t ch v giáo d c ñ ng nghĩa v i vi c ñ ñ a phương ch ñ ng
trong vi c chi tr lương cho giáo viên c p h c ph thông. M c lương có th c n ñư c quy ñ nh ñ
ñ m b o m t cu c s ng n ñ nh cho giáo viên trong m i hoàn c nh. V i nh ng ñ a phương có khó
khăn v ngân sách, trung ương có th có nh ng cơ ch h tr ñ c thù.
V i h th ng ñào t o ngh chuyên nghi p, cao ñ ng, ñ i h c
Th nh t, chúng ta có th cân nh c ti p t c phát tri n các trư ng v a h c v a làm theo mô hình
hi n nay. Theo mô hình này, nh ng h c sinh ch c n t t nghi p ph thông cơ s (l p 9) có th vào
h c các trư ng này, v a ti p t c h c văn hóa tương ñương c p ph thông trung h c, v a h c ngh .
Th hai, h th ng các trư ng ð i h c, Cao ñ ng. T Cao ñ ng ñây tôi dùng theo nghĩa Cao
ñ ng École Supérieure – khác v i trư ng g i là cao ñ ng hi n nay VN.
Tôi th y xu th b các trư ng cao ñ ng (cao ñ ng c a Vi t Nam hi n nay), trung c p ngh hi n
nay c a Vi t Nam là phù h p. Các trư ng này có th g p trung vào các trư ng ñào t o ngh v a
h c v a làm ñã nói trên.
Trong h th ng ñào t o cao nh t, ch nên g m các trư ng ð i h c (Université) và Cao ñ ng
(École Supérieure).
Chúng ta hãy tham kh o h c ch ñã ñư c ngư i Pháp áp d ng t i Vi t Nam cho b c h c Cao
ñ ng và ð i h c. Trư ng Cao ñ ng (École Supérieure) là lo i trư ng chuyên nghi p, nh p h c ph i
h i ñ ñi u ki n văn b ng ñòi h i (t t nghi p ph thông trung h c) và qua m t kỳ thi tuy n
(concours). Trúng tuy n ñư c c p h c b ng ăn h c su t h c trình. T t nghi p ph i làm vi c cho
chính quy n m t th i gian n ñ nh, n u không, theo nguyên t c, ph i b i thư ng ti n h c b ng.
Các trư ng cao ñ ng, ñào t o các chuyên viên có ngh nghi p nh t ñ nh như bác sĩ, k sư, công
ch c, giáo sư… ðây là nh ng ngh nghi p ñòi h i trình ñ chuyên môn cao, c n nh ng tiêu chu n
kh t khe v ngh nghi p, ngư i ra trư ng thư ng ch có th làm ñư c ñúng ngh mình ñư c ñào
t o (khó có th làm trái ngành). Các trư ng này có th coi là thu c h th ng trư ng công do nhà
nư c b chi phí ñào t o (m t ph n) và ph c v các m c tiêu chi n lư c c a nhà nư c.
Chúng ta, hi n nay có th áp d ng mô hình này trong vi c qu n lý ch t lư ng giáo d c, v chi
phí ñào t o, có th nhà nư c ch chi tr (dư i d ng c p h c b ng) cho nh ng ngành ñào t o này
g n v i ngu n nhân l c nhà nư c c n, mà th trư ng ñào t o không ho c khó có kh năng cung c p
như: K sư nông nghi p, bác s c ng ñ ng, công ch c hành chính, giáo viên ph thông… Ngoài ra
các ngành ngh khác mà th trư ng có nhu c u cao, có kh năng ki m vi c d và thu nh p cao, sinh

18. 18
viên ph i t túc h c phí, nhà nư c ch h tr thông qua các chương trình cho vay v n. ðương
nhiên khi ñó, ra trư ng sinh viên t túc tìm vi c làm.
H th ng trư ng ð i H c (Université) có th x p vào h th ng trư ng tư mu n nh p h c các
trư ng ñ i h c ch c n ñ ñi u ki n v văn b ng ñòi h i mà không ph i qua m t kỳ thi tuy n. Vi c
thu nh n sinh viên không h n ñ nh tu i tác và s lư ng. Sinh viên ph i t túc v h c phí (ngo i tr
nh ng sinh viên xu t s c ñư c h c b ng). Khi t t nghi p chính quy n không có nhi m v cung c p
vi c làm, cá nhân ph i t tìm ki m. (Tham kh o: Tr n Bích San – Thi c giáo d c Vi t Nam dư i
th i Pháp).
ð t nư c ta không th ñ ng m t mình m t cõi. Dân s nư c ta cũng không th ñông như ngư i
Trung Qu c ñ có th l y s ñông mà áp ch ngư i. Ai cũng bi t chúng ta c n h i nh p, c n phát
tri n. H i nh p, phát tri n thì không th ñóng khung tư tư ng con em mình, ñóng khung n n giáo
d c nư c nhà như nh ng “Con ng a già c a chú Tr nh” ch th y m t b u tr i nh h p qua khe
m t.
2. Ch n hưng văn hóa
C i cách giáo d c, g b áp ch v tư tư ng c n ñi ñôi v i vi c ch n hưng văn hóa. H c gi
Nguy n Kh c Vi n trong cu n ð o và ð i có k m t câu chuy n r t ñáng suy nghĩ như sau: Ông
k r ng th i tr , ông m t anh h c trò Tây h c, dù bi t r ng mình hơn h n nh ng anh nhà nho qu n
chùng áo dài khi ñó v ki n th c khoa h c, th m chí ñ a v trong xã h i, nhưng v n có m t cái gì
ñó m c c m. V n th y anh nhà nho kia cái gì ñó n vì, dù bi t r ng anh ta h l u. Sau ñó,
Nguy n Kh c Vi n ñã gi i thích s n vì ñó là h n c t, là cái cao quý c a nhà nho, là cái văn hóa
c a dân t c. V i chương trình Tây h c Nguy n Kh c Vi n h c ñư c th t nhi u ki n th c, nhưng
l i th t ít ñ o, ñ o làm ngư i, ñ o tr i ñ t, ñ o ñ i, nh ng th mà b t kỳ anh khóa nào cũng vư t
tr i hơn h n mình. ði u ñó không khó gi i thích vì nh ng bài h c ch nghĩa ñ u tiên c a các nhà
nho ñã ñ u là các bài h c ñ o lý thâm sâu v tr i ñ t con ngư i “nhân tri sơ, tính b n thi n”.
Không ch h c, các nhà nho, các anh khóa còn áp d ng và có ý th c áp d ng ngay nh ng ñ o lý
mình ñã h c thành châm ngôn hành ñ ng c a mình.
Ngày nay, ta có th g p không ít ngư i nhi u năm s ng tr i Tây, theo h c có b ng cao h c,
ti n s châu Âu mà v n mang m t ñ u óc ñ y ñ nh ki n và u trĩ. Tinh th n, văn hóa phương Tây
không d gì ti p nh n ñư c ngày m t ngày hai. Phương pháp khoa h c, phương pháp nghiên c u
ch c n c g ng trong vài tháng vài năm là có th lĩnh h i ñư c, nhưng cái tinh th n, h n c t căn
b n thì ñòi h i r t nhi u.
ð có ñư c tinh th n khoa h c, tinh th n dân ch t do bây gi ngư i phương Tây ñã có m t
l ch s phát tri n dài lâu, h n c t c a tinh th n này h truy n qua th h con cháu t thói quen, t p
t c ñ n nh ng tác ph m ngh thu t, thơ ca, văn chương, h i h a, âm nh c… Hi u và lĩnh h i
nh ng th ñó c n m t s n l c th c s và m t th i gian ñ l n ñ tr i nghi m.
N n nho h c cũ c a chúng ta ñã không giúp qu c gia ch ng ch i v i ñ i bác th c dân Pháp,
nhưng ít ra nó, v i l c lư ng ñông ñ o các nho sinh, ông tú, ông c tr i r ng, ñi sâu kh p xã h i,
cũng giúp ph bi n, gìn gi , nh ng ph m giá cao quý c a con ngư i. N n nho h c, có th c n
ñư c nhìn nh n theo cách khác, không ph i ch ñào t o ra nh ng ngư i ñi làm quan, mà còn ñ o
t o ra nh ng ngư i quân t trong c ng ñ ng. Nhà nho trong m t c ng ñ ng, dù ch c v nào cũng
là bi u trưng cho văn hóa, cho nh ng giá tr cao ñ p và b n thân h cũng ý th c, gìn gi nh ng giá
tr này, khác h n v i các quan ch c công quy n hi n nay. ðó là ñi u chúng ta c n suy nghĩ nghiêm
túc.

19. 19
Chúng ta cùng suy nghĩ l i th t nghiêm túc v n n giáo d c, v s nghi p ch n hưng văn hóa
ngày nay, khi có l chúng ta ngày nay ñã ch “h t váng” nh ng thành qu khoa h c phương Tây,
chưa ñi sâu ñư c vào căn c t, l i ñ ng th i mai m t nh ng giá tr , nh ng h n c t cao quý c a dân
t c.
Cũng h c gi Nguy n Kh c Vi n ñã ñánh giá, sau cách m ng tháng 8, ñ c bi t là sau phong
trào ñưa trí th c v nông thôn, văn h c VN ñã ti p nh n ñư c m t làn gió m i v i các sáng tác t
ñ ng ru ng ñi ra. Ngư i nông dân rũ bùn, g t m hôi bư c vào văn h c, các sáng tác v ngư i
nông dân, c a chính nh ng ngư i nông dân n r hơn bao gi h t, ñ y lùi trào lưu văn h c lãng
m n ti u tư s n nh ng năm 1930. B qua m t vài khía c nh tích c c c a trào lưu này thì tôi cho
r ng h qu tiêu c c c a nó, cùng v i Nhân văn Giai ph m, cùng v i n n Sùng bái cá nhân, n n
văn h c, văn hóa nư c nhà ñã có m t cu c ñ o l n ngo n m c và kinh kh ng, văn hóa ti u nông
lên ngôi. Nh ng tri th c, nh ng tinh hoa dân t c b ñ y lùi, b giam hãm vào m t góc t i không th
nào c a qu y ñư c. ðó là bi k ch cho b t c m t dân t c nào g p ph i.
Trong Vi t Nam văn hóa s cương h c gi ðào Duy Anh ñã nh n ñ nh trong m i ngư i Vi t
Nam có m t ông quan và m t nhà thơ. M t ông quan có v gì ñó kiêu b c và m t nhà thơ có tâm
h n mơ m ng. Tôi hi u ý c a ðào Duy Anh là phê phán, chính ông quan và nhà thơ này, vì kiêu
b c, vì mơ m ng ñã th c không ph i là nh ng con ngư i hành ñ ng, ñ c i t , ñ canh tân ñ ñ i
m i ñ t nư c, mà g n nh t (th i ðào Duy Anh) là giúp dân t c VN tránh ñư c g n 100 năm nô l
th c dân.
Nhưng cũng v i “ông quan và nhà thơ” ngày nay, n u m t m t “ông quan ngày nay” v n gi
ñư c c t cách c a ngư i quân t , m t m t v n không ng ng c i m h c h i không ng ng, không
ch u thua kém t t h u v i b n bè lân bang thì l i là t t. Còn “nhà thơ”, ch ng ph i c ngư i châu
Âu hi n nay ñang tìm l i b n năng xúc c m, ñ cao trí tư ng tư ng hay sao? Sao không bi n tinh
th n nhà thơ này thành tinh th n ti n th , tinh th n dám phiêu lưu m o hi m, dám ñ i m t v i m i
nguy nan, dám thám hi m, khám phá m i chân tr i m i dù ñó là chân tr i ñ a lý hay tri th c –
khoa h c?
Tôi ñã th y nh ng xu hư ng m i ñáng khích l , các b c cha m ngày nay ñã quan tâm hơn ñ n
s phát tri n trí tu , văn hóa c a con mình, không ch d ng vi c h c trên l p. Nhi u bàn lu n v
văn hóa ñ c, cách ñ c, khuy n khích con ñ c sách ñã ñư c ñưa lên báo chí, di n ñàn th o lu n.
Theo tôi cách t t nh t ñ t o cho con mình có thói quen ñ c sách là b n thân mình hãy có thói
quen ñ c sách. Khi con cái th y mình ñ c thì t chúng s tìm ñ n sách mà ñ c. Khi con cái th y
nhà có t sách ñ lo i thì t chúng nó có h ng mà ñ c, tò mò mà ñ c. ð c sách cũng ñ ng c u
mong tìm ngay tri th c như tìm hòn ng c, viên kim cương. Tôi ch ng th y có quy n sách nào có
th là kim ch nam cho c ñ i ngư i. Sách ch nên coi là b n, b n ñư ng, b n tâm s , nh ng ý
tư ng, nh ng g i c m t cu n sách ch nên coi là ch t xúc tác cho ta suy tư hơn là tìm ki m d dãi
m t phương th c hành ñ ng, m t tri t lý ñ ta bám vào ñó mà theo. T ta ph i suy tư là căn b n.
Tôi cũng th y nhi u ngư i quá chú tr ng vào vi c ch n sách, cách ñ c sách. Theo tôi thì m i
ngư i có m t cách ñ c khác nhau, m i ngư i có m t gu ñ c khác nhau, hình thành trong chính quá
trình tìm, ñ c sách c a h . Hãy b t ñ u b ng nh ng cu n sách, nh ng v n ñ mình quan tâm thích
thú, d n d n b n s có cách ñ c, có gu ñ c sách c a riêng mình. Nh ng bài ñi m sách, nh ng bài
gi i thi u sách c a các h c gi có uy tín có th giúp b n nhanh chóng hơn trong vi c tìm ki m các
ch ñ , cu n sách mình quan tâm, nhưng ñi u ñó không th thay th cho vi c ñ c. Có m t h c gi
ñánh giá cao ông T p C p Bình – TBT Trung Qu c vì “ông Bình là lãnh ñ o bi t ñ c sách. Ngư i
ñ c sách có kh năng tư duy các v n ñ ph c t p”.

20. 20
Google, Vikipedia ngày nay có th cung c p cho ta ngay l p t c h u như m i ki n th c ph thông;
báo chí, ñ c bi t là báo ñi n t có th cung c p cho chúng ta thông tin 24/24; nhưng vi c kiên nh n
ñ c h t m t quy n sách ñ c, lĩnh h i ñư c ý nghĩa toàn th c a nó ch c ch n s là m t tr i nghi m
tư duy khác, m t s rèn luy n trí tu khác.
Nói v chuy n ñ c sách m mang ki n th c là nói ñ n th trư ng sách, môi trư ng h c thu t.
GS Tr nh Văn Th o trong cu n Ba th h tri th c ngư i Vi t ñã có ý nu i ti c và c kỳ v ng v
m t trào lưu h c thu t, tư tư ng c a m t th h tri th c ngư i Vi t v a nhen nhóm và ñã v i l i t t
mi n Nam trư c năm 1975.
V y sao chúng ta ngày không cùng chung tay ñ khơi l i nh ng m ch ngu n này. ð ng ch
ñ i. Chúng ta không mu n làm nô l thì chúng ta ph i t thân v n ñ ng. Hãy làm nh ng vi c
chúng ta coi là có ích trong ph m vi năng l c c a mình và s n sàng h p tác v i nh ng ngư i ñ ng
chí hư ng. Khi chúng ta ch ñ i và trông c y vào chính quy n vào nhà nư c là chúng ta ñã chui
m t n a ngư i vào vòng áp ch , nô l c a chính quy n. Ngư i M không làm th .
Khi nghiên c u v n n dân tr M A.Tocqueville ñã th y tinh th n t ch c a t ng ngư i dân
M ch không ph i thi t k khôn ngoan ñã giúp ngư i M có m t n n dân tr t t ñ p. Trư c khi
kêu g i s tr giúp c a chính quy n, dù ñó là m t vi c làm vì l i ích chung, ngư i M s t làm,
t v ch ra k ho ch hành ñ ng và kêu g i ngư i khác cùng chung tay. Tinh th n t ch này, ñ n
nay ta v n còn th y, qua các cơn kh ng ho ng như sau v kh ng b 11/9, ngư i ta th y nh ng
ngư i dân M t t p h p nhau thành nhóm ñ b o v các c a hàng, c a hi u c a ngư i R p
trư c khi ch ñ i l c lư ng c nh sát c a chính quy n tìm ñ n.
Ngày nay, Vi t Nam chúng ta cũng có th tìm th y nh ng t m gương t ch như th , nhóm
Cánh Bu m trong giáo d c, chương trình T Sách Nông Thôn c a anh Nguy n Quang Th ch,
nhóm Cơm Có Th t c a nhà báo Tr n ðăng Tu n, nhóm Áo m biên cương… cùng r t nhi u các
nhóm t thi n khác. ðó là nh ng ví d tiêu bi u cho tinh th n t ch . Chúng ta c n th t nhi u,
nh ng con ngư i, nh ng nhóm có tinh th n t ch như th nhi u lĩnh v c khác nhau, ñ c bi t
trong lĩnh v c h c thu t. Vi c xu t b n các t p san, các t p chí ñư c t ch c t t, có tính h c thu t
cao s không ch là môi trư ng ñ nh ng nhà nghiên c u, h c gi thi thô tài năng, khuy n khích
nghiên c u, sáng t o.. mà còn giúp xã h i nhìn nh n ra nh ng giá tr ñích th c, nh ng h c gi ñích
th c. ð ng ch ñ i chính quy n, chúng ta, m i ngư i hãy th nghĩ xem li u có th làm ñư c
nh ng gì thì hãy b t tay ngay vào làm.
L i k t
ð ra m t chương trình c i t cho c m t ñ t nư c, trong b t c hoàn c nh nào cũng là m t s
m o hi m to l n. Nhưng vì e ng i m o hi m mà t t c bó tay, chùn g i thì ñ t nư c Vi t Nam, dân
t c Vi t Nam s ñi ñ n ñâu?
Trên tinh th n t ch , b t tay ngay vào vi c ñã thúc ñ y chính tôi quy t ñ nh vi t ra chương
trình này. Tôi cũng xin h t s c lưu ý, nh ng ý ki n ñưa ra ñây c n ñư c nhìn nh n th t ñúng
m c, ñó là ý ki n c a m t cá nhân ñưa ra ñ cùng th o lu n, chia s , vì th , nó mang m i h n ch
c a cá nhân ñ xu t ra nó và m i tính kh nghi chân lý. Tôi cho r ng, b t c ý ki n nào ñưa ra sai
hay ñúng, n u ñư c th o lu n dân ch , t do cu i cùng chân lý s l di n, ñó cũng chính là ưu th
c a dân ch , t do mà ñ c tài, áp ch không th có.
Nhà thơ Gia Hi n ñã ng m ngùi vi t: “Th h tôi/m t th h cúi ñ u”.
Nhưng t i sao? T i sao? T i sao?

21. 21
T i sao chúng ta không ph i là m t th h ng ng m t? M t th h d n thân? M t th h thay
ñ i?
Ch c n ngay hôm nay m i ngư i, hãy th thay ñ i thái ñ c a mình, th m t l n vư t lên l i
ích cá nhân, l i ích phe nhóm. Hãy th m t l n vư t lên oán thù, vư t lên ñ nh ki n ý th c h . Hãy
th m t l n ñ t dân t c lên trên h t, chúng ta, dân t c chúng ta s có m t tương lai khác.
Nguy n ð c Kiên
LS Tr n Vũ H i g i y ban Thư ng v
Qu c h i b n D th o Ý ki n v
Thành l p và Tham gia ñ ng phái
Posted by basamnews on August 22nd, 2013
C NG HÒA XÃ H I CH NGHĨA VI T NAM
ð c l p – T do – H nh phúc
—–*****—–
ð NGH CHO Ý KI N V V N ð
THÀNH L P VÀ THAM GIA M T ð NG NGOÀI ð NG C NG S N VI T NAM
DƯ I GÓC ð PHÁP LU T VI T NAM
Kính g i: y ban thư ng v Qu c h i (Ch t ch Qu c h i Nguy n Sinh Hùng)
Tôi là Tr n Vũ H i, hành ngh lu t sư t i 81 ph Chùa Láng, qu n ð ng ða, Hà N i và 66 Huỳnh
Khương Ninh, Qu n 1, Tp H Chí Minh, xin g i l i chào trân tr ng ñ n Quý V và xin ñư c trình
bày như sau:
G n ñây, m t s ngư i kêu g i thành l p m t ñ ng m i l y tên là ð ng Dân ch Xã h i và cho
r ng pháp lu t Vi t Nam không c m công dân thành l p ñ ng. M t s ngư i cho r ng không ñ
căn c pháp lý ñ thành l p m t ñ ng khác ngoài ð ng C ng s n Vi t Nam. Nhi u công dân Vi t
Nam quan tâm ñ n v n ñ này ñã h i chúng tôi v phương di n pháp lý.
Chúng tôi ñã nghiên c u các văn b n pháp lu t hi n hành và ñã d th o B n ý ki n g i Quý V ñ
tham kh o và cho ý ki n v v n ñ này.

22. 22
Theo chúng tôi, v n ñ thành l p và tham gia m t ñ ng ngoài ð ng C ng s n Vi t Nam ñang ñư c
dư lu n trong nư c và qu c t quan tâm, ñã có nhi u ngư i ñ xu t, các cơ quan ch c năng và các
nhà lu t h c hàng ñ u c a Vi t Nam c n có nh ng quan ñi m rõ ràng căn c vào pháp lu t Vi t
Nam ñ kh ng ñ nh lu t pháp Vi t Nam có c m công dân Vi t Nam tham gia và thành l p ñ ng
khác ðCSVN, n u không c m vi c thành l p s di n ra như th nào ñ phù h p pháp lu t Vi t
Nam.
Chúng tôi tin tư ng r ng, Quý V s có ý ki n chính th c v v n ñ quan tr ng này và nh ng ý
ki n này c n ñư c công b trên các phương ti n truy n thông.
Trân tr ng.
Công dân Tr n Vũ H i
——————–
B N Ý KI N
V THÀNH L P VÀ THAM GIA ð NG PHÁI D I GÓC ð PHÁP LU T
VI T NAM HI N HÀNH
(D th o)
Hà N i, ngày 22/8/2013
T sau 1975 ñ n 1988, t i Vi t Nam có 03 chính ñ ng ho t ñ ng h p pháp là ð ng C ng
s n Vi t Nam (trư c ñó là ð ng Lao ñ ng Vi t Nam và tên g i t i mi n Nam là ð ng Nhân dân
Cách m ng), ð ng Dân ch Vi t Nam và ð ng Xã H i Vi t Nam ho t ñ ng. ð n năm 1988, ð ng
Dân ch và ð ng Xã h i t gi i tán. T ñó ñ n nay, ngoài ð ng C ng s n Vi t Nam (ðCSVN),
chưa có ñ ng nào ñư c thành l p và ho t ñ ng h p pháp t i Vi t Nam. G n ñây, m t s ngư i kêu
g i thành l p m t ñ ng m i l y tên là ð ng Dân ch Xã h i và cho r ng pháp lu t Vi t Nam không
c m công dân thành l p ñ ng. M t s ngư i cho r ng không ñ căn c pháp lý ñ thành l p m t
ñ ng khác ngoài ðCSVN.
Nhi u công dân Vi t Nam quan tâm ñ n v n ñ này ñã h i chúng tôi v phương di n pháp
lý. Chúng tôi ñã nghiên c u các văn b n pháp lu t hi n hành, trong ñó có nh ng văn b n sau:
1. Hi n pháp Vi t Nam năm 1992 (ñư c s a ñ i 2001);
2. B lu t Dân s Vi t Nam 2005;
3. B lu t Hình s Vi t Nam năm 1999 và các lu t s a ñ i, b sung b lu t này;
4. Công ư c v các quy n dân s và chính tr 1966 (Vi t Nam gia nh p năm 1984);
5. Lu t v quy n l p h i 1957;
6. M t s lu t khác như: Lu t M t tr n T qu c; Lu t Công ñoàn 2012; Lu t Thanh
niên; Pháp l nh v C u chi n binh….;
7. Ngh ñ nh 45/2010/Nð-CP quy ñ nh v t ch c, ho t ñ ng và qu n lý h i và Ngh ñ nh
s 33/2012/Nð-CP s a ñ i, b sung m t s ñi u c a Ngh ñ nh 45/2010/Nð-CP; các thông tư
hư ng d n các Ngh ñ nh này.
Trên cơ s nghiên c u nh ng văn b n này, chúng tôi có nh ng ý ki n như sau:

23. 23
1. Không có ñi u kho n nào trong Hi n pháp và các lu t c a Vi t Nam c m công
dân Vi t Nam thành l p và tham gia m t chính ñ ng khác ngoài ðCSVN.
2. Tuy nhiên, ði u 79 B lu t Hình s có quy ñ nh tr ng ph t ngư i nào ho t ñ ng
thành l p ho c tham gia t ch c nh m l t ñ chính quy n nhân dân. Như v y, vi c thành l p
ho c tham gia vào m t ñ ng không nh m l t ñ chính quy n nhân dân s không b truy c u trách
nhi m hình s theo ñi u lu t này. Nói cách khác, ho t ñ ng thành l p và tham gia vào m t ñ ng
không nh m l t ñ chính quy n s không ñư c coi là b t h p pháp.
3. V nguyên t c ñ ng là m t lo i h i chính tr . Thành l p và tham gia m t chính ñ ng là
th c hi n quy n v l p h i, h i h p. ði u 69 Hi n pháp ghi nh n: Công dân có quy n ….h i h p,
l p h i, bi u tình theo quy ñ nh c a pháp lu t. Ngoài ra, ði u 22 Công ư c v các Quy n Dân s
và Chính tr năm 1966 quy ñ nh: M i ngư i có quy n t do l p h i v i nh ng ngư i khác, k c
quy n l p và gia nh p các công ñoàn ñ b o v l i ích c a mình.
4. Pháp lu t nhi u nư c phân bi t gi a ñ ng phái chính tr và h i. B lu t Dân s Vi t
Nam (ði u 100) quy ñ nh có các lo i pháp nhân như: (i) t ch c chính tr ; t ch c chính tr – xã
h i; (ii) t ch c chính tr xã h i – ngh nghi p, t ch c xã h i, t ch c xã h i – ngh nghi p; (iii)
t ch c khác. Không có quy ñ nh rõ trong B lu t Dân s h i thu c lo i pháp nhân nào trong 03
lo i pháp nhân trên.
5. Chúng tôi cho r ng m t ñ ng phái ho c m t liên minh chính tr là t ch c chính tr
theo cách hi u c a B lu t Dân s . Tuy nhiên, không có ñi u kho n nào c a Hi n pháp, các Lu t,
ði u l ðCSVN kh ng ñ nh ðCSVN là m t t ch c chính tr . ði u 9 Hi n pháp quy ñ nh M t tr n
T qu c là t ch c liên minh chính tr , liên hi p t nguy n c a t ch c chính tr , các t ch c chính
tr – xã h i, t ch c xã h i và các cá nhân tiêu bi u… Lu t M t tr n T qu c cũng có quy ñ nh
tương t , nhưng không kh ng ñ nh M t tr n t qu c là t ch c chính tr (theo cách hi u c a B
lu t Dân s ). Các t ch c chính tr – xã h i Vi t Nam g m: T ng Liên ñoàn lao ñ ng Vi t Nam
và các công ñoàn (theo Lu t Công ñoàn), ðoàn Thanh niên c ng s n Vi t Nam (theo Lu t Thanh
niên), H i C u chi n binh Vi t Nam (theo Pháp l nh C u chi n binh),H i Liên hi p Ph n Vi t
Nam (theo ði u l c a h i này), H i Nông dân Vi t Nam (theo ði u l c a h i này).
6. Có v như t ch c chính tr , t ch c chính tr – xã h i không ñư c coi là h i theo pháp
lu t hi n hành c a Vi t Nam. Lu t v Quy n l p h i 1957 hi n ñang còn hi u l c (m c dù m t
s ñi u kho n trong Lu t này th c t ñã không còn hi u l c do không phù h p v i m t s lu t
khác ban hành sau ñó ho c không phù h p v i th c t hi n nay, nhưng Ngh ñ nh 45/2010/Nð-CP
v n căn c vào Lu t này, t c Chính ph v n coi Lu t này còn hi u l c). ði u 9 Lu t v quy n l p
h i quy ñ nh: Các ñoàn th dân ch và các ñoàn th nhân dân ñã tham gia M t tr n dân t c th ng
nh t trong th i kỳ kháng chi n, ñư c Qu c h i và Chính ph công nh n, không thu c ph m vi quy
ñ nh c a lu t này. Ngh ñ nh 45/2010/Nð-CP (ñư c s a ñ i b sung b ng Ngh ñ nh 33/2012/Nð-
CP) quy ñ nh không áp d ng ñ i v i các t ch c chính tr – xã h i (nêu m c 5 trên), các t ch c
giáo h i. Không th y Ngh ñ nh này quy ñ nh rõ lo i tr ðCSVN và t ch c chính tr ra kh i ñ i
tư ng áp d ng. Nhưng ði u 2 ñ nh nghĩa h i như sau: H i ñư c quy ñ nh trong Ngh ñ nh này
ñư c hi u là t ch c t nguy n c a công dân, t ch c Vi t Nam cùng ngành ngh , cùng s thích,
cùng gi i, có chung m c ñích t p h p, ñoàn k t h i viên, ho t ñ ng thư ng xuyên, không v l i
nh m b o v quy n, l i ích h p pháp c a h i, h i viên, c a c ng ñ ng; h tr nhau ho t ñ ng có
hi u qu , góp ph n vào vi c phát tri n kinh t – xã h i c a ñ t nư c, ñư c t ch c và ho t ñ ng
theo Ngh ñ nh này và các văn b n quy ph m pháp lu t khác có liên quan. Hi u theo quy ñ nh này,
ñ ng phái (t ch c chính tr ) không ñư c coi là H i. Như v y, có th cho r ng Lu t v quy n l p

24. 24
h i, Ngh ñ nh 45/2010/Nð-CP (ñư c s a ñ i b sung b ng Ngh ñ nh 33/2012/Nð-CP) không
áp d ng cho các t ch c chính tr , t ch c chính tr – xã h i.
7. Trong khi Công ñoàn, M t tr n có lu t riêng, chưa th y có lu t nào v ñ ng, k c lu t
v ðCSVN. Tuy nhiên, như phân tích trên, ñ ng là m t t ch c chính tr , m t lo i pháp nhân
ñư c quy ñ nh trong B lu t Dân s . Do ñó, nh ng quy ñ nh v pháp nhân, t ch c chính tr
trong B lu t Dân s s ñư c áp d ng n u xem xét v thành l p, tham gia m t ñ ng chính tr .
8. Pháp nhân theo ði u 84 B lu t Dân s ñư c quy ñ nh như sau:
M t t ch c ñư c công nh n là pháp nhân khi có ñ các ñi u ki n sau ñây:
1. ðư c thành l p h p pháp;
2. Có cơ c u t ch c ch t ch ;
3. Có tài s n ñ c l p v i cá nhân, t ch c khác và t ch u trách nhi m b ng tài s n ñó;
4. Nhân danh mình tham gia các quan h pháp lu t m t cách ñ c l p.
Th nào là thành l p h p pháp không ñư c ñ nh nghĩa rõ trong B lu t Dân s , tuy nhiên
ði u 85 B lu t Dân s quy ñ nh như sau: Pháp nhân ñư c thành l p theo sáng ki n c a cá nhân,
t ch c ho c theo quy t ñ nh c a cơ quan nhà nư c có th m quy n. Như v y có 02 lo i pháp nhân
ñư c thành l p: (i) theo quy t ñ nh c a cơ quan nhà nư c có th m quy n; (ii) không có quy t
ñ nh c a cơ quan nhà nư c có th m quy n, nhưng theo sáng ki n c a cá nhân, t ch c.
9. T ch c chính tr theo B lu t Dân s thu c ñ i tư ng nào trong 02 lo i pháp nhân
ñư c thành l p nêu trên? (ð ng có ph i xin phép thành l p t Nhà nư c hay không?)
ði u 88 kho n 1 B lu t Dân s quy ñ nh : Trong trư ng h p pháp lu t quy ñ nh pháp
nhân ph i có ñi u l thì ñi u l c a pháp nhân ph i ñư c các sáng l p viên ho c ñ i h i thành
viên thông qua; ñi u l c a pháp nhân ph i ñư c cơ quan nhà nư c có th m quy n công nh n
trong trư ng h p pháp lu t có quy ñ nh.
Như phân tích trên, không có lu t nào quy ñ nh v thành l p, tham gia t ch c chính tr
ngoài B lu t Dân s . Do ñó, ñ ng (t ch c chính tr ) có c n ñi u l hay không và ñi u l này ph i
ñư c m t cơ quan Nhà nư c công nh n hay không s căn c chính nh ng ñi u kho n trong B lu t
Dân s .
Trong khi lo i pháp nhân (ii) nêu trong m c 4 trên ñư c quy ñ nh t i ði u 104 B lu t Dân
s (pháp nhân là t ch c chính tr xã h i – ngh nghi p, t ch c xã h i, t ch c xã h i – ngh
nghi p), theo ñó pháp nhân lo i này ñư c cơ quan nhà nư c có th m quy n cho phép thành l p,
công nh n ñi u l , thì ñi u 102 B lu t Dân s quy ñ nh v lo i pháp nhân là t ch c chính tr , t
ch c chính tr – xã h i ch quy ñ nh ph i có ñi u l , nhưng không quy ñ nh cơ quan nhà nư c
công nh n ñi u l và cho phép thành l p ñ i v i lo i pháp nhân này. Như v y, t ch c chính tr
(và t ch c chính tr – xã h i) ph i có ñi u l nhưng không c n cơ quan nhà nư c nào công nh n
ñi u l , cho phép thành l p. Th c t , ðCSVN ñã ho t ñ ng như v y, ñi u l c a ð ng này s a ñ i
nhi u l n nhưng không c n cơ quan nhà nư c nào công nh n vi c s a ñ i vì không có ñi u kho n
c a văn b n pháp lu t nào (k c B lu t Dân s ) quy ñ nh ph i có th t c công nh n t Nhà nư c.
Nói cách khác pháp lu t Vi t Nam (c th là B lu t Dân s ) quy ñ nh: ñ ng phái (t ch c chính
tr ) là lo i pháp nhân ñư c thành l p theo sáng ki n c a t ch c cá nhân (không thu c lo i thành
l p theo quy t ñ nh c a cơ quan Nhà nư c), không ph i xin phép thành l p, ñi u l không c n Nhà
nư c công nh n nhưng ph i ñư c các sáng l p viên ho c ñ i h i thành viên thông qua.
10. Tóm l i, theo chúng tôi ñ ng phái (t ch c chính tr ) ñư c thành l p và ho t ñ ng h p
pháp t i Vi t Nam, và c n lưu ý nh ng ñi m chính sau:

25. 25
a. Có sáng ki n c a nh ng cá nhân (công dân Vi t Nam) ñ ngh thành l p ñ ng.
b. M c tiêu c a ñ ng d ki n thành l p không ñư c nh m l t ñ chính quy n nhân
dân
c. Các sáng l p viên (nh ng ngư i sáng ki n) thông qua ñi u l ñ ng ho c ñ i h i
thành l p thông qua ñi u l ñ ng. ð ng ph i có cơ quan ñi u hành (Ban ch p hành), ngư i ñ i
di n (ngư i ñ ng ñ u) và tr s (các ñi u 88,89, 90, 91 B lu t Dân s ).
d. Vi c thành l p ñ ng và ñi u l ñ ng không c n s cho phép, công nh n t Nhà
nư c.
11. Tuy nhiên nh ng ý ki n trên là nh ng ý ki n cá nhân c a chúng tôi, d a trên nghiên
c u pháp lu t Vi t Nam hi n hành. Theo ði u 91 Hi n pháp, y ban Thư ng v Qu c h i có
nhi m v gi i thích Hi n pháp, lu t, pháp l nh. Do ñó, chúng tôi ñ ngh y ban Thư ng v Qu c
h i nghiên c u b n ý ki n này c a chúng tôi. Trong trư ng h p y ban Thư ng v Qu c h i
không ñ ng ý v i b n ý ki n này và có cách gi i thích khác v Hi n pháp, B lu t Dân s và
nh ng lu t liên quan khác v v n ñ này, chúng tôi ñ ngh y ban Thư ng v Qu c h i công b
s m ý ki n c a mình.
Văn b n này cũng ñư c g i ñ n m t s cơ quan liên quan và m t s giáo sư, nhà khoa h c
lu t hàng ñ u Vi t Nam (có danh sách kèm theo dư i ñây) ñ tham kh o, xin ý ki n.
Chúng tôi hi v ng r ng s nh n ñư c ý ki n c a các cơ quan h u quan, các nhà lu t h c.
Sau 30 ngày k t ngày công b b n ý ki n (d th o) này, nh ng ý ki n (n u có) c a các cơ quan
h u quan và các nhà lu t h c s ñư c chúng tôi công b và tham kh o ñ ñưa ra văn b n ý ki n
cu i cùng c a chúng tôi v v n ñ này.
Trân tr ng.
Ký tên
Tr n Vũ H i
(Hành ngh lu t sư t i 81 chùa Láng, ð ng ða, Hà N i)
D th o B n ý ki n này ñư c g i ñ n:
1. Ch t ch nư c Trương T n Sang
2. y ban Thư ng v Qu c h i (Ch t ch Qu c h i Nguy n Sinh Hùng)
3. Phó Ch t ch Qu c h i Uông Chung Lưu
4. Chánh án Tòa án nhân dân T i cao (Ông Trương Hòa Bình)
5. Vi n trư ng Vi n ki m sát nhân dân T i cao (Ông Nguy n Hòa Bình)
6. B Công an (Ông Tr n ð i Quang)
7. B Tư pháp (Ông Hà Hùng Cư ng)
8. B N i v (Ông Nguy n Thái Bình)
9. y ban Pháp lu t c a Qu c h i (Ông Phan Trung Lý)
10. y ban Tư pháp c a Qu c h i (Ông Nguy n Văn Hi n)
11. Ông Nguy n Như Phát – Vi n trư ng Vi nNhà nư c và Pháp lu t, Vi n Hàn lâm Khoa
h c xã h i Vi t Nam
12. Ông Nguy n ðăng Dung – Giáo sư Lu t Khoa Lu t – ð i h c Qu c gia Hà N i
13. Ông ðào Trí Úc – Giáo sư Lu t, Khoa Lu t – ð i h c Qu c gia Hà N i.
14. Bà Mai H ng Quỳ – Giáo sư Lu t – Hi u trư ng trư ng ð i h c Lu t Thành ph H
Chí Minh

26. 26
15. Ông Lê H ng H nh – Giáo sư Lu t, H i lu t gia Vi t Nam
Th tư, ngày 21 tháng tám năm 2013
ð NG C A NH NG NGƯ I B ð NG
Huỳnh Ng c Chênh
Ông Lê Hi u ð ng trong l n tham gia
bi u tình v i các b n tr
ð ng b nh n ng l m r i. Hai v ñ ng ñ u c a ñ ng là bác Tư Sang và bác Tr ng Lú ñã công
khai công nh n ñi u ñó. Nhi u b nh l m nhưng b nh có tính quy t ñ nh cho s s ng còn c a ñ ng
là b nh tham nhũng. ñây xin ñi l c ñ ñ bàn ch “lú” m t tí ch có ngư i chưa bi t chuy n l i
hi u nh m ý t t c a tôi. G n ch lú vào bên c nh tên bác Tr ng, theo như bài báo chính th c trên
l ñ ng là t ý ca t ng bác là ngư i c c kỳ trong s ch ch không ph i chê bai bác là lú l n. Theo
bài báo y vì bác quá s c trong s ch, trong s ch m t cách kỳ l , dân gian không còn t gì ñ ng i
ca nên ph i sáng t o ra t m i là lú ñ dùng. Lú n y ñ ng âm v i lú kia nhưng d nghĩa.
Qua ñó th y r ng bác Tr ng r t r t trong s ch. Bác Tư cũng ñư c xem là trong s ch. Hai bác
ñ u trong s ch nên r t m nh kh e. M nh kh e nên chưa nhu m b nh dù ñang s ng trong m t môi
trư ng r t b nh. Do v y không còn ai x ng ñáng hơn hai bác y trong vi c ñ ng lên ph t cao ng n
c ch ng b nh, ñ c bi t là b nh tham, là căn b nh tr m kha ñang ñ n h i phát tác kh ng khi p.
Hai bác y r t có tâm, có lòng v i ñ ng, r t nhi t tình lo ch a tr cho ñ ng nhưng kh n i hai
bác y l i dùng các phương thu c quá cũ ñ ch a tr . Cái b nh tham bây gi nó bi n ch ng phát
tri n ñ n m c siêu vi t theo s phát tri n c a th i ñ i r i. M i l n nó ăn là ăn ñ n hàng trăm, hàng
ngàn t . Và cách ăn c a nó cũng r t ...công khai minh b ch. Ăn qua chính sách, ăn qua cách ra ngh
ñ nh và thông tư, ăn qua d án, ăn qua nhóm l i ích, ăn qua các công ty sân sau, ăn qua các ngân
hang, ăn qua ñ u th u công khai…nghĩa là có muôn trùng cách ăn và ăn r t d dàng là nh vào
chính cơ ch v n hành ñ sinh t n c a ñ ng.
V y mà hai bác trong s ch l i dung li u thu c phê và t phê, là cái bài thu c c a ông lang
Mao du nh p vào VN cách ñây hơn n a th k ch dùng ñ bôi ngoài da cho các v t l gây ra b i
b nh tham lúc còn sơ khai cho ñ ng a t m th i ch không d t ñư c căn nguyên. Ngay v i cái
b nh tham th i sơ khai ch ăn vài cân thóc, vài l ng th t, vài t tem phi u thì li u thu c y cũng
không ch a d t ñư c, hu ng chi là ch a cái b nh tham ñã ti n hóa lên ñ n m c siêu vi t như ngày
nay cùng nh ng bi n ch ng tinh vi c a nó.
ð ch a b nh tham, th gi i ñã có bài thu c mà h u h t qu c gia tiên ti n ñang s d ng r t hi u
nghi m. M t nhà nư c pháp quy n v i tam quy n phân l p, m t xã h i dân s , m t n n kinh t th
trư ng minh b ch là thang thu c c c t t ñ ñ y lùi b nh tham.
Th t ra bác Lê Hi u ð ng không ph i là m t thang thu c, nhưng nh ng bư c ñi c a bác ñang cùng

27. 27
m i ngư i góp ph n ñ u tranh cho s hình thành m t thang thu c hi n ñ i ñ ch a b nh cho c
qu c gia.
T lâu, nhi u ñ ng viên ñã nhìn th y căn b nh c a ñ ng ñang phát tác và lây lan kh p nơi nên
t c u mình b ng cách b ñ ng ch y ra ngoài. S lư ng ñ ng viên b ñ ng chưa có th ng kê chính
th c, nhưng tính t năm 75 nghe ñ n c lai rai g p lai ñ n bây gi cũng ra m t con s không nh .
Hi n nay theo như bác ð ng nói thì có khá nhi u ngư i ñang mu n ra và dư ng như h mu n r rê
nhau cùng công khai tuyên b ra m t lúc vào m t ngày ñ p tr i nào ñó.
Hai ông Huỳnh Nh t T n và Huỳnh Nh t H i là
hai ñ ng viên b ñ ng r t s m
Ra r i thì có th c u ñư c b n thân mình. Nhưng còn ñ ng và dân chúng thì sao. Căn b nh
c a ñ ng không ch lây lan trong ñ ng mà còn di căn ra ngoài xã h i. Xã h i hi n nay cũng b nh
quá r i. ðâm, chém, cư p, hi p, l a ñ o, m i dâm, ma túy... tràn lan kh p nơi. Các bác ra kh i
ñ ng nhưng còn th y mình có trách nhi m v i ñ ng và quan tr ng là v i xã h i và ñ t nư c. Ph i
chăng vì v y mà các bác y mu n làm cái gì ñó ñ c u ñ ng, c u nư c, c u dân?
Vào nh ng năm cu i th p k 80 c a th k trư c, nh ng năm cu i cùng c a ch ñ c ng s n
Xô Vi t, m t nhà văn nào ñó c a Liên Xô d y lên chuy n l p ñ ng cho nh ng ngư i không ñ ng.
Tôi không còn nh rõ, ñ i khái ông nói r ng ñ t nư c Xô Vi t v i hơn 400 tri u dân mà ch có m t
ñ ng dành riêng cho 20 tri u ñ ng viên vì v y nên có m t ñ ng dành cho nh ng ngư i không ñ ng
còn l i ñ nh m vào m c tiêu c u nư c Liên Xô vĩ ñ i. Nhưng ñ ng y chưa k p l p ra thì ch ñ
Xô Vi t ñã ngã ra ñ t t vì b nh ñã quá n ng, h t phương c u ch a.
Bây gi thì bác ð ng và bác Nhu n hô hào l p ñ ng t nh ng ngư i b ñ ng. Khi chuy n
n y n ra ñã t o nên nh ng ph n ng ña chi u trong dư lu n.
ng h , công kích, nghi ng …thôi thì ñ ki u suy di n. Có vài chi u ý ki n t chính nh ng
ngư i ñã b ñ ng ho c chu n b b ñ ng ñã thu hút s chú ý c a nhi u ngư i. Theo m t lu ng ý
ki n thì th i cơ chưa chín mùi ñ ra ñ i m t cái ñ ng như v y (nhưng không bi t khi nào thì chin
mùi?). M t lu ng ý ki n khác thì cho r ng li u pháp c a hai bác ð ng- Nhu n là quá s c ñ i v i
m t cơ th ñã quá già nua và ñang b nh n ng. G p t hai lu ng ý ki n ñó ñã phát sinh ra m t lu ng
ý ki n n a là nên chăng ñưa ra m t li u pháp ít s c hơn là thay vì l p ñ ng thì l p m t phong trào
r ng rãi gì ñó ñ v n ñ ng nhi u ngư i tham gia ñ cùng nhau c u nư c, c u dân.
Theo Hi n Pháp thì m i công dân ñ u có quy n t do l p ñ ng, l p h i, l p nhóm. Tuy nhiên
t sau năm 75 ñ n nay ch th y hai ñ ng chính tr h p pháp là ñ ng Dân Ch và ñ ng Xã H i b
gi i tán ch chưa th y m t t ch c chính tr nào có ñư ng l i ñ c l p v i ñư ng l i c a ñ ng
CSVN ñư c ra ñ i h p pháp. Nhi u t ch c nhen nhóm ra ñ i ñã nhanh chóng b d p t t. T ñ ng
Dân Ch ph c ho t c a c Hoàng Minh Chính ñ n nhóm 8406... th m chí ñ n m t câu l c b
ngành ngh như câu l c b Báo chí T do cũng không th nào ñư c phép ho t ñ ng và nh ng

28. 28
ngư i kh i xư ng là ði u Cày, T Phong T n, Anh Ba Sài Gòn ñ u ñang b n m tù như m i ngư i
ñã bi t.
T ñó dư lu n không tin r ng t ch c chính tr mà hai bác ð ng- Nhu n hô hào kh i xư ng
s ra ñ i ñư c.
Tuy nhiên cũng có m t lu ng dư lu n nh hơn cho r ng, tình hình ñang càng ngày càng thu n l i,
có vài tín hi u cho th y ñã ñ n lúc ph i t ra c i m và thay ñ i. Mi n ði n ñã làm ñư c và không
gây ra xáo tr n gì, s xu t hi n c a phe ñ i l p không nh ng không làm cho phe c m quy n ngã
lăn ra ñ t t mà còn làm cho h tăng thêm uy tín trong dân và dư i m t b n bè th gi i. Mi n ði n
làm ñư c thì lý gì Vi t Nam anh hùng tài giõi hơn l i không làm ñư c.
Nhưng dù cho ñ ng c a nh ng ngư i b ñ ng y không l p ra ñư c vì lý do nào ñó thì ti ng hô
hào c a h cũng giúp ñánh tan ñư c ph n nào n i s hãi ñang bao trùm, cũng là góp ti p nh ng
bư c ñi cho s hình thành xã h i dân s .
Saturday, July 20, 2013
L m d ng lu t pháp
ðoan Trang
Vào kho ng 20h ngày th năm, 18/7/2013, 69 blogger và facebooker (g i chung là blogger) Vi t
Nam ñã ñ ng lo t công b trên m ng b n Tuyên b c a m ng lư i blogger Vi t Nam. T a ñ và
n i dung chính c a Tuyên b này là yêu c u “Vi t Nam ph i s a ñ i pháp lu t ñ ch ng minh cam
k t tranh c vào H i ñ ng Nhân quy n Liên H p Qu c”.
ðây là l n ñ u tiên gi i blogger chính tr Vi t Nam có m t hành ñ ng t p th nh m nói lên quan
ñi m chung c a h v vi c Chính ph Vi t Nam ng c làm thành viên H i ñ ng Nhân quy n Liên
H p Qu c (và nghi m nhiên g t ngư i dân ra ngoài trong quá trình th hi n thành tích và ch y ñua
vào chi c gh ñó).
Nhà nư c v i “b dày” l m d ng lu t
Th c ra, n u có th ñư c bày t ý ki n m t cách công khai, có t ch c và th ng th n hơn, các
blogger có quy n nói r ng: Nhà nư c Vi t Nam ph i ch m d t vi c l m d ng lu t pháp cho m c
ñích “qu n lý” mà th c ch t là ñ có l i cho mình và gây thi t h i cho ngư i dân, cho xã h i.
“ð thu n ti n cho ho t ñ ng qu n lý” là cái tư duy ăn sâu bám r ñ ng sau vi c Nhà nư c Vi t
Nam s d ng h th ng lu t pháp và các văn b n dư i lu t m t cách tùy ti n, th a thích trong hàng
ch c năm qua, k t ngày thành l p chính quy n (năm 1945).
Tuy nhiên, n u ch gi i h n trong hai năm 2012 và 2013 thôi thì chúng ta cũng ñã ch ng ki n th
công c lu t pháp y th hi n s c m nh c a nó trong hàng lo t chính sách ích k và vô tâm c a
chính quy n: Ngh ñ nh qu n lý Internet c m vi c công dân phát bi u “vi ph m thu n phong m
t c” trên m ng; Thông tư v áp d ng m u ch ng minh thư nhân dân m i có c tên cha m ; Ngh

29. 29
ñ nh v x ph t xe không chính ch ; cùng hàng ch c quy t ñ nh tăng giá xăng d u r t tho i mái
c a B Tài chính.
M t b lu t t i quan tr ng c a b t c n n lu t pháp nào là B lu t Hình s cũng bao g m r t nhi u
ñi u kho n ch ng t s l m quy n, hà kh c t i m c vô lý c a Nhà nư c. ði u 79, “T i ho t ñ ng
nh m l t ñ chính quy n nhân dân”, không gì khác là s ñàn áp quy n l p h i và ho t ñ ng ñ ng
phái, tham gia chính tr . ði u 88, “T i tuyên truy n ch ng Nhà nư c”, và ði u 258, “T i l i d ng
các quy n t do dân ch xâm ph m l i ích c a Nhà nư c, quy n, l i ích h p pháp c a t ch c,
công dân”, tiêu di t t do ngôn lu n, c m công dân ñư c “nói x u” nhà nư c hay là nói nh ng ñi u
Nhà nư c không thích nghe.
L m d ng lu t pháp – ñi m chung c a các ch ñ ñ c tài
C n nói thêm r ng không ph i ch chính quy n Vi t Nam m i nghĩ ra vi c l m d ng lu t pháp ñ
có th tr c l i, ho c dành ph n l i cho mình (g i là “t o thu n l i cho công tác qu n lý, ñi u
hành”) và ñ y khó khăn, thi t thòi v phía ngư i dân.
S d ng lu t pháp làm công c tr n áp, v ra lu t ñ xi t dân, là ñ c ñi m chung c a m i ch ñ
ñ c tài, toàn tr . Liên Xô t ng lu t hóa vi c ñàn áp ñ i l p chính tr b ng ði u 58 B lu t Hình s
năm 1927, theo ñó, chính quy n có th b t gi t t c nh ng công dân b tình nghi là “có ho t ñ ng
ph n cách m ng”, “k thù c a giai c p công nhân”. Cũng nư c Nga, năm 2012, chính quy n ñã
ñưa ra m t ñ o lu t tai ti ng nh m vào các t ch c phi chính ph , k c t ch c qu c t như Ân xá
Qu c t , Giám sát Nhân quy n, và Minh b ch Qu c t . Hàng trăm t ch c Nga b thanh tra, l c
soát, thu gi tài li u. Lu t “nhân viên nư c ngoài” này c a Nga b coi như m t ñ o lu t vi ph m
nhân quy n và phá ho i xã h i dân s .
Quy n l c nào cũng tha hóa n u không b ki m soát. Nhà nư c nào cũng l m d ng lu t pháp,
nhưng ch ñ càng ñ c tài thì càng l m d ng lu t pháp nhi u hơn.
Vi t Nam, cho ñ n nay, r t nhi u ngư i, trong ñó có nh ng ngư i ng h dân ch -t do-nhân
quy n, v n quan ni m r ng “gì thì gì, ph i s ng và làm vi c theo ñúng hi n pháp và pháp lu t ñã”,
“ch p hành trư c, ñ u tranh thay ñ i sau”. Quan ñi m ñó nghe có v r t h p lý, ch có ñi u ngư i
ta chưa tr l i ñư c câu h i: V y n u nhà nư c c ý t n d ng lu t pháp làm công c ñ xâm ph m
t do c a công dân, vi ph m nhân quy n, thì sao? V n c ph i ch p hành (không bi t ñ n bao
gi )?
Không có cơ ch b o hi n, không có tòa án ñ c l p, không có qu c h i ñ i di n th c s , ngư i dân
Vi t Nam còn bi t làm gì ñ b o v t do c a h trư c Nhà nư c? ðây là lý do ñưa ñ n câu c a
mi ng c a nhi u ngư i: “Thì làm th nào ñư c, lu t pháp trong tay chúng nó, lu t là c a chúng nó
mà”.
Trong lúc chưa th có m t s c ép nào ñó bu c chính quy n ph i xem xét l i h th ng lu t pháp,
ñ c bi t là nh ng ñ o lu t quan tr ng như B lu t Hình s , thì vi c v n ñ ng ñ xóa b nh ng ñi u
kho n vi hi n như ði u 258 có th ñư c xem như m t bư c kh i ñ u.

30. 30
Lu t pháp, theo ñúng nghĩa, là ñ b o v t do c a ngư i dân ch không ph i ñ b o v quy n l i
c a chính quy n.
Côn ñ b t m t t n công ngư i ho t ñ ng
xã h i
Blog Nguy n Tư ng Th y
.Ni n vui ñón Phương Uyên v chưa k p ngưng thì anh em chúng tôi liên ti p b t n công.
Sáng s m 17/8, b chúng t n công Khách s n An Bình 178/8 Dư ng Ph m Ngũ Lão Qu n 1.
B c Truy n và Tr n Th Nga b ñánh.
Trưa 17/8, khi chúng tôi r i nhà th Kỳ ð ng ñi Vũng Tàu, b n b t m t l p t c bám theo.
Khi Bùi H ng vào nhà xe Hoa Mai mua vé, b chúng ñ p c c g ch vào ñ u r i b ch y.
Sáng hôm nay, xe do Lê Qu c Quy t lái (trong xe còn có m con Tr n Th Nga, ðinh Văn Thi) b
chúng lao vào t n công ngay l p t c khi c nh sát giao thông d ng xe. Chúng l y g ch ñá ñ p vào
ñ u Lê Qu c Quy t, m c a xe lôi ðinh Văn Thi ra ñánh.
Chúng ñánh ngư i, ñ p kính và gương xe trư c m t c nh sát giao thông.
Quy t t b n chúng t n công ngư i say máu như m t b y hoang thú, hành ñ ng vô cùng ngang
ngư c
Do s ñ u tranh m nh m , công an Bà R a ñã ph i l p biên b n xác nh n vi c chúng t n công anh
em chúng tôi và b t ñư c 3 ñ a, cung c p tên tu i c a chúng và h n làm vi c ti p.
Tuy v y chưa rõ th c hư th nào và thi n chí c a h ra sao.
H cũng xác nh n vi c d ng xe là … “nh m” và xin l i.
V Nhà Bùi H ng, có d u hi u b k gian trèo lên mái. Nh ng t m tr n nh a rơi xu ng n n nhà.
B n ngày nay, chúng không r i chúng tôi m t phút, k c lúc ñi u ng nư c, khi ra bi n, khi ñi ng .
Ph i chăng ñây là ngư i c a nhóm cay cú trư c vi c th Phương Uyên.
M t xã hôi mà ñi ra kh i nhà là ñ y r y nguy hi m. B ñánh, b b t cóc b t c lúc nào.
Lo n r i. ði u này nh c l i thôi ch lo n ñã t lâu.

31. 31
Nhi u ngư i b ñánh ñ p, sách nhi u,
hành hung
Gia Minh, biên t p viên RFA, Bangkok
2013-08-19
M con ch Tr n Th Nga . RFA files
Nghe bài này
Nh ng ngư i có quan ñi m ñ i l p v i nhà c m quy n t i Vi t Nam ti p t c b sách nhi u th m chí
hành hung, ñánh ñ p m t cách vô c .
Theo dõi- t n công
Ngày 16 tháng 8 v a qua Tòa án t nh Long An là nơi thu hút chú ý c a nhi u ngư i quan tâm ñ n
công cu c ñ u tranh cho dân ch nhân quy n t i Vi t Nam. Có ngư i t Hà N i, Hà Nam cho ñ n
nh ng ngư i Sài Gòn, Vũng Tàu ñã t v ñó ñ theo dõi phiên x phúc th m hai sinh viên
Nguy n Phương Uyên và ðinh Nguyên Kha v t i danh tuyên truy n ch ng nhà nư c theo ñi u 88
B Lu t Hình s . Trong s nh ng ngư i v Long An ñó có m con ch Tr n Th Nga Hà Nam,
bà Bùi th Minh H ng Vũng Tàu…
Cũng như lâu nay, nh ng ngư i công khai lên ti ng ñòi h i quy n l p h p pháp c a công dân,
ph n ñ i nh ng sai trái, nhũng l m c a các c p chính quy n… thư ng b các ñ i tư ng mà h cho
là an ninh, công an theo dõi.
Bà Bùi Th Minh H ng cho bi t l i vi c b theo dõi và hành hung ñ i v i b n thân bà h i ngày 17
tháng 8 v a qua như sau:
Khi xe v a d ng l i c a khách s n, nhóm ngư i này ñã núp s n ngã tư .Tôi v a k p băng qua
ñư ng ñ n ñi m l y vé mà lúc ñó có c trăm ngư i quanh khu v c ñó vì là b n xe, 2 tên nào ñó v t
lên c m hòn ñá ñ p vào ñ u tôi
Bà Bùi Th Minh H ng
Khách s n có nh ng b c cao ñ ñi lên qu y l tân, h ñã ñi lên. Lúc ñó tôi c m máy nên ch y lùi
vào trong. Không ng h t n công anh Truy n và m con cô Thúy Nga trư c. Cháu bé m i 8 tháng

32. 32
tu i và b b n côn ñ này ñánh ñ n khóc thét lên. Lúc ñó tôi xót xa, v i vàng nhào ra và cùng lúc
ñó b o v khách s n và m i ngư i ñ n. H g i ñi n cho công an nhưng m t ngư i ñ n, ch c là
công an phư ng, và v n ng i trên yên xe h i ‘cái gì ñó’ và sau ñó b ñi.
Chúng tôi thu x p ñ n nhà th ñi d l và sau ñó ra xe taxi v . Nhóm ngư i này ti p t c ñeo bám.
Ngay t i c a nhà th Kỳ ð ng có m t ngư i ñã c tình ñâm xe vào tôi khi tôi m c a xe taxi bư c
lên. Ngư i ñó r xe c tình ñâm tôi, nhưng tôi bư c lên xe taxi k p. Sau ñó chúng tôi ñ n b n xe
Qu n nh t ñ mua vè v Vũng Tàu, nhà c a tôi. Tôi cũng r t c n th n nói v i anh ch em là h ti p
t c ñeo bám v i tác phong c tình gây h n, nên ph i ñ ý khi xu ng xe taxi kh năng h s t n
công. Tôi nói bác lái xe ñ u sát vào c a khách s n. Khi xe v a d ng l i c a khách s n, nhóm
ngư i này ñã núp s n ngã tư .Tôi v a k p băng qua ñư ng ñ n ñi m l y vé mà lúc ñó có c trăm
ngư i quanh khu v c ñó vì là b n xe, 2 tên nào ñó v t lên c m hòn ñá ñ p vào ñ u tôi. V ñ n nhà
tôi hi n nay chúng cũng r t ñông, sáng nay ch có hai bây gi c ch c r i.
C u tù nhân Trương Minh ð c, ngư i ch ng ki n s vi c m con ch Tr n th Nga b ñánh khi
t i khách s n trên ñư ng Ph m Ngũ Lão, k l i ñi u di n ra :
Chúng tôi ngh qua ñêm t i khách s n. Bu i sáng khi tôi và anh Truy n xu ng ñ nh ñi mua th c ăn
sáng thì b t ng t dư i chân c u thang h t n công lên. V a ñó có ch Nga cũng v a trên c u
thang ñi xu ng b ng cháu Tài- 8 tháng tu i. Lúc ñó ngoài r t nhi u, nhưng có b n thanh niên
xông vào ñánh ch Nga. Riêng tôi cũng b m t trong b n ngư i này kh ng ch ñ gi t ñi n tho i,
nhưng tôi ñã b vào túi qu n và gi ng gi t nên h chưa gi t ñư c. Riêng ch Nga b hai ngư i
ñánh, anh B c Truy n la lên sao l i ñánh ph n ; hai ngư i quay l i n m c anh B c Truy n và
ñánh anh t i chân c u thang.
Riêng ch Nga b hai ngư i ñánh, anh B c Truy n la lên sao l i ñánh ph n ; hai ngư i quay l i
n m c anh B c Truy n và ñánh anh t i chân c u thang
Trương Minh ð c
K lu t trong tù
ðó là trư ng h p c a m t s ngư i b t ñ ng chính ki n ñang ngoài xã h i.
Cũng vào ngày 16 tháng 8, gia ñình c a tù nhân Tr n H u ð c ñi thăm anh này trong tù. Anh ð c
là hu c nhóm nh ng thanh niên Công giáo- Tin Lành, ñang b giam tù t i Tr i K3-Phú Sơn 4,
thu c xã C Lũng, huy n Phú Lương, t nh Thái Nguyên.
Thông tin t ngư i nhà c a anh Tr n H u ð c cho bi t anh này trư c ñó b bi t giam v i lý do mà
b n thân anh ð c cũng như gia ñình cho là không theo ñúng qui ñ nh. Em gái c a tù nhân Tr n
H u ð c khi ñang trên ñư ng t tr i giam v cho bi t như sau:
Lúc ra thăm anh thì g y hơn, m t mũi xanh xao hơn vì anh b bi t giam 10 ngày và tuy t th c t
hôm ñó 10 ngày luôn. Anh nói hôm kia ñưa anh ra còn t i t không ñi n i. Tôi h i lý do làm sao.
Anh nói h b o lý do g i thư; nhưng anh th y vô lý. Qui ñ nh cho g i thư, ñã qua ki m duy t c a
cán b Sơn và Triêm; nhưng khi ra g i l i không cho v i lý do h t s c vô lý. H còn ñưa 5 tù nhân

33. 33
bên hình s sang làm ch ng gian nói là m c ñ th này, th n … Anh cũng nói chưa có trư ng
h p nào bi t giam mà gi ng như anh. Trư c lúc bi t giam ph i qua hai l n c nh cáo: l n th nh t
r i l n th hai; nhưng anh không ñư c m t l n c nh cáo nào. H xi ng tay, xi ng chân anh c
ngày l n ñêm. Anh nói xi ng tay, xi ng chân ch ban ngày thôi; nhưng ñ i v i anh c ban ñêm
luôn, không m m t phút, m t giây nào.
H xi ng tay, xi ng chân anh c ngày l n ñêm. Anh nói xi ng tay, xi ng chân ch ban ngày thôi;
nhưng ñ i v i anh c ban ñêm luôn, không m m t phút, m t giây nào
Em gái c a tù nhân Tr n H u ð c
Gi i ñáp- nh n ñ nh
Trư c nh ng hành x b cho là vô lý như th , nh ng ngư i trong cu c ñã ch t v n cơ quan ch c
năng và h nh n ñư c câu tr l i không th a ñáng.
Em gái c a tù nhân Tr n H u ð c trình bày l i chuy n x y ra Tr i giam K3:
Cán b b o vi c gì ch cũng c n k th ; lúc nào cũng b t l t ng li t ng tí. Làm vi c cũng tương
ñ i thôi, ñâu ph i tuy t ñ i ñư c.
Cù tù nhân lương tâm Trương Minh ð c ñưa ra nh n ñ nh v hành ñ ng ñánh ngư i t nh ng
thành ph n ñư c ông và nh ng ngư i trong cu c xác ñ nh là ngư i c a công an, an ninh:
ði u h t s c băn khoăn: không hi u h nh n ñư c l nh c a ai t n công ch Nga. Có th do ch
Nga là ngư i ñã xu t hi n Long An hôm trư c ñó t i phiên tòa phúc th m x Phương Uyên; vì
h ch nh m vào ch Nga. ðây là hành ñ ng mà tôi cho là h r t vô nhân tính.
Vào chi u ngày 16 tháng 8, nh ng ngư i ñ n Long An theo dõi phiên phúc th m hai sinh viên
Nguy n Phương Uyên và ðinh Nguyên Kha t ra h t s c vui m ng và hoan nghênh tuyên b c a
tòa gi m án phân n a cho c hai sinh viên và án treo cho sinh viên Nguy n Phương Uyên. Dư lu n
sau ñó cũng ph n nào hy v ng có thay ñ i gì ñó trong hành x c a phía nhà c m quy n. Tuy nhiên
vi c theo dõi, hành hung các ñ i tư ng b t ñ ng chính ki n, r i vi c tra t n tù nhân v n ti p t c
di n ra như trình bày c a nh ng ngư i trong cu c khi n cho chút hy v ng mong manh c a h b t t
m t.
Nghĩ gì v b n án Uyên - Kha
Thanh Quang, phóng viên RFA

34. 34
Hai sinh viên Nguy n Phương Uyên và ðinh Nguyên Kha t i phiên tòa
sơ th m hôm 16.05.2013. AFP photo
Phiên tòa phúc th m Long An hôm 16 tháng 8 năm 2013 ñã tuyên 3 năm tù treo, 4 năm 4 tháng
qu n ch dành cho Nguy n Phương Uyên và 4 năm tù giam c ng thêm 3 năm qu n ch dành cho
ðinh Nguyên Kha.
Mong manh nhưng b t khu t
Nguy n Phương Uyên ñã tr l i dõng d c t i tòa b ng câu nói l ch s , “Tôi không c n gi m án. Tôi
ch c n toà x ñúng ngư i ñúng t i. Tôi cho r ng ch ng ðCS không ph i ch ng phá ñ t nư c, dân
t c”. Lên ti ng v i ðài ACTD, Phương Uyên cho bi t:
Cháu nghĩ mình không ph m theo ñi u 88. ðáng lý ra cháu không nói lên hành ñ ng vi ph m c a
cháu nhưng cháu ñã t nói lên r ng “Tôi không vi ph m ñi u 88. Tôi ph m nh ng ñi u khác”. Khi
tòa, cháu tr l i th ng th n r ng “ñó là l i do Vi n ki m sát và An ninh ñi u tra c a Long An ñã
truy t t i c a tôi là sai. Tôi ch xúc ph m ñ ng. S xúc ph m này ép bu c tôi vào t i ch ng nhà
nư c. Tôi mong mu n có s công b ng, không cào b ng. ðó là tính khoa h c c a pháp lý”. Tòa
h i tính khoa h c c a pháp lý là như th nào ? Thì “ñó là ph i rõ ràng, không cào b ng”. Con nói
ñư c cái quan ñi m c a pháp lý t i vì con th y r t nhi u b t công trong pháp lu t.
S ñ i ñáp khí khái, dũng c m c a Nguy n Phương Uyên t i pháp ñình ñư c gi i bloggers hình
dung như m t cu c chi n r t căng gi a m t bên là ch ñ c ñ c tài, tòan tr , vô c m v i ñ y ñ
phương ti n ñàn áp ngư i dân v i m t bên là phe dân ch “li u y u mong manh” nhưng b t khu t.
Và tinh th n b t khu t y ñư c thôi thúc b ng s ñ ng c m sâu xa c a gi i tr yêu nư c ngày càng
nhi u hi n nay, s ng h m nh m c a gi i bloggers l dân, s hy sinh vô b c a ngư i thân cùng
áp l c c a công lu n trong và ngòai nư c vào th i ñi m mà Hà N i ñang c n t i s tr giúp ñ c
bi t c a Hoa Kỳ.
Theo blogger Châu Văn Thi thì chi n th ng l n này c a Phương Uyên là s thành công chung c a
t t c nh ng ngư i dân nư c Vi t yêu t do, c a s ñóng góp không nh c a m ng xã h i
facebook, c a nh ng t ch c, cá nhân h i ngo i ñã không ng ng tác ñ ng ñ n chuy n ñi c a Ch
t ch Trương T n Sang, tác ñ ng ñ n T ng th ng Barack Obama, c a công lao M ng lư i blogger
Vi t Nam ñã ñ n t n nh ng cơ quan nhân quy n LHQ, qu c t ñ ph n ánh v tình tr ng vi ph m

35. 35
nhân quy n c a ñ t nư c!!! Blogger Châu Văn Thi kh ng ñ nh “Phiên tòa ngày hôm nay m c
nhiên công nh n: ñ ng c ng s n không ph i là dân t c, là ñ t nư c. ð ng c ng s n không có
quy n quy t ñ nh s toàn v n lãnh th c a ñ t nư c, và phê bình ch trích nh ng cái sai c a ñ ng
không ph i là t i!”
Tôi không c n gi m án. Tôi ch c n toà x ñúng ngư i ñúng t i. Tôi cho r ng ch ng ðCS không
ph i ch ng phá ñ t nư c, dân t c.
- Phương Uyên
Câu nói t i tòa mà nhi u ngư i tin là ñi vào l ch s c a Phương Uyên, “Tôi không c n gi m án.
Tôi ch c n toà x ñúng ngư i ñúng t i. Tôi cho r ng ch ng ðCS không ph i ch ng phá ñ t nư c,
dân t c”, theo blogger Nguy n Văn Th nh, là m t “cu c cách m ng suy tư ng” v i “ Lý lu n gãy
g n, s c bén, có s c m nh ngàn cân, không gì lay chuy n n i!” khi n gi i g i là “c m cân n y
m c” “ng y bi n lòng vòng hòng né tránh”; và câu cu i c a Phương Uyên “Các ông ñ ng ñánh
ñ ng”, theo blogger Nguy n Văn Th nh, “như m t l i m ng t s hào s ng c a tu i tr , c a trí tu
ñ i v i s mê mu i, s ng y bi n và l i ích th p hèn”, do ñó, “K t ñây, nh ng ng y bi n ki u
‘yêu nư c là yêu CNXH’; ‘ð ng là t qu c; ñ ng là ñ t nư c’; ‘ch ng ð ng là ch ng nhân dân,
ch ng ñ ng là có t i’… s không còn ñ t dung thân”.
Phương Uyên và b n bè t i 16/8/2013. T.A g i RFA
Qua bài “H u sinh kh úy”, blogger Dân Nguy n ñ c p t i “ni m vui l n” v nh ng b n án phúc
th m c a Uyên-Kha. Theo tác gi thì l i tuyên b v a nói c a Phương Uyên “có th l y làm tuyên
ngôn cho phong trào ñòi t do dân ch cho VN”. Vì sao ? B i vì, blogger Dân Nguy n gi i thích,
không còn “l i tuyên b nào hùng h n hơn, khúc chi t hơn, ñanh thép hơn ! Hình nh chi c áo
tr ng, n cư i tươi tr b ng sáng, bao b c bên trong là trái tim r c cháy tình yêu ð t Nư c và m t
kh i óc thông tu ”.
Blogger Hòang Thanh Trúc nghe th y “Ti ng ‘H a Mi’ s l ng”, và qu quy t r ng lòng B t
Khu t, trong m i hoàn c nh ñ t nư c, ch “nhân lên ch không tr ñi bao gi ” khi ti ng hót thánh
thót, vang lên c a “chim h a mi” Nguy n Phương Uyên v a s l ng tù ng c ch ng minh cho ñi u
ñó v i ñ ng bào dân t c R ng Tiên Âu L c chúng ta.

36. 36
Khi mô t “Tu i tr VN hôm nay qua hình nh c a Nguyên Kha và Phương Uyên”, blogger Vũ
B t Khu t kh ng ñ nh là dù k t qu xét x có ra sao thì phiên tòa t i VN “v n c là m t trò h ” và
“hai con ngư i tu i tr này v n c là m t bi u tư ng”. Theo MS Nguy n Trung Tôn thì dù b n án
phúc th m Long An có như th nào ñi chăng n a, ñó cũng là “h i chuông th c t nh cho th h tr
VN”, và “phiên tòa này không th ch m d t ñư c tinh th n ñ u tranh c a ngư i dân Vi t”.
Tinh th n ñ u tranh y th hi n r t rõ hôm 16 tháng 8 v a r i, như blogger Hoàng Hưng mô t , ñó
là m t “cu c bi u dương khí th c a lương tri, c a chính nghĩa, c a tình ñ ng bào, ñ ng ñ i, c a
lòng yêu nư c ñ p tuy t v i”. Khí th ñó là:
Bà m tr ñ u ñ a bé m t tu i trư c ng c l n l i c ngàn cây s vào Long An chia l a cho hai bà
m c a Uyên và Kha; …các c b y mươi cùng các cháu gái trai n m lăn xu ng ñư ng ch n bánh
xe hung b o b t ngư i;…ti ng hát vang “D y mà ñi” do ngư i c u tù Côn ð o tóc b c phơ kh i
gi ng, ti ng hô “ð ñ o Trung Qu c xâm lư c”, “ð ñ o b n tay sai bán nư c!”, “Uyên – Kha
vô t i”… ñánh th c c khu trung tâm thành ph Tân An;… m t bà bán quán ch y t i ôm ch m
ngư i m có con ñang lâm n n, khi n hàng trăm ngư i ñi ñư ng d ng l i l ng nghe. Hãy nhìn
c nh m t r ng công an c nh sát, dân phòng t v … ngây m t nghe m t ngư i ñàn bà sang s ng
kêu g i “Hãy tìm m t l i quay súng tr v v i nhân dân”! Phiên phúc th m Uyên – Kha s ñi vào
l ch s …
H i chuông cho th h tr
Trong khi án quy t phúc th m y khi n không nh ng c trăm ngư i ng h bên ngoài pháp ñình
cùng vô s nh ng ngư i quan tâm ñ n s ph n Uyên-Kha ñang hư ng v Long An ñã b t khóc
m ng vui, hòa l n ti ng v tay, hoan hô…, thì hình nh c m ñ ng không kém cũng ñã di n ra m t
ngày trư c phiên phúc th m, khi tâm tr ng ngư i thương m n Uyên-Kha “như chìm trong m t c m
xúc ñè nén khó t ” – nói theo l i blogger Ph m Chí Dũng, hay như blogger Huỳnh Ng c Chênh
mô t , “M t c a Nguy n Tư ng Th y dư ng như ñang nhòe ñi” và r i blogger “Nguy n Tư ng
Th y ñã b c khóc, nư c m t ràn r a”…
Khi lên ti ng c nh báo:
Giam tương lai vào ng c
T h y ch n dung thân
GS Hòang Xuân Phú lưu ý r ng nhà nư c t xưng là nhà nư c “pháp quy n” mà “trưng ra quá
nhi u phiên tòa phi pháp”. H nhân danh công lý mà l i vi ph m c Hi n pháp và lu t pháp, b t
ch p l ph i cùng s th t. GS Hòang Xuân Phú kh ng ñ nh r ng Phương Uyên và Nguyên Kha là
hai thanh niên yêu nư c ñ n m c dám d n thân… “H yêu nư c theo cách c a h . Nhà c m quy n
không ưa ki u yêu nư c y, ñi u ñó cũng d hi u, b i chính Phương Uyên và Nguyên Kha cũng
không ưa ki u yêu nư c c a phía c m quy n”. GS Hòang Xuân Phú c nh cáo:
V i cách x s như ñ i v i Phương Uyên và Nguyên Kha, nh ng ngư i c m quy n hi n nay ñã
d y cho th h tr m t bài h c r t x u, r ng: ñ t nư c này thì không th ch p nh n b t ñ ng
chính ki n, không th chung s ng v i nh ng ngư i ñ i l p, mà ph i cương quy t di t b như k thù

37. 37
không ñ i tr i chung. N u cái “tư duy chuyên chính tri t ñ ” y ñư c th a k b i chính quy n k
ti p – mà ngày thay th chính quy n ch c ch n s ñ n nhanh hơn n u th l c c m quy n c ti p
t c hành x như hi n nay – thì sau này ñ ng có oán thán t i sao mình không có ch dung thân.
Phương Uyên trong vòng tay ngư i thân sau phiên phúc th m hôm 16/8/2013.
Courtesy of xcafevn.org
T Hà N i, blogger J.B. Nguy n H u Vinh nh n xét v s bi n chuy n quan tr ng gi i tr có
nhi t tâm v i v n nư c, dân t c:
Tôi th y r ng n u như trư c ñây, nh ng ngư i ñ u tranh cho s ti n b cho ñ t nư c, ñòi m t n n
dân ch th t s cho T Qu c, Dân t c là nh ng ngư i l n tu i, như ông Hà Sĩ Phu, Lê H ng Hà,
Hoàng Minh Chính ch ng h n – là nh ng ngư i cao niên thao th c ñ n v n m ng ñ t nư c, thì
nh ng phiên tòa g n ñây, nh ng hi n tư ng g n ñây, ñ c bi t như phiên tòa v a r i dành cho
Nguy n Phương Uyên, ðinh Nguyên Kha ñang tu i ñôi mươi, ñi u ñó làm tôi xúc ñ ng. Tôi
nh n th y chuy n bi n xã h i hi n r t khác trư c, r t rõ r t, cho th y th h tr VN không ph i vô
c m như ngư i ta ñã nghĩ, như báo chí nhà nư c VN kêu gào. Th h tr VN hi n ý th c ñư c
mình là ai, ý th c ñư c trách nhi m c a mình là gì trư c dân t c, trư c ñ t nư c, trư c các hi n
tư ng tha hoá c a xã h i. Tôi cho r ng ñó là m t tín hi u vui.
Th h tr VN hi n ý th c ñư c mình là ai, ý th c ñư c trách nhi m c a mình là gì trư c dân t c,
trư c ñ t nư c, trư c các hi n tư ng tha hoá c a xã h i.
- J.B. Nguy n H u Vinh
M c dù n n giáo d c VN hi n nay ra s c “tiêm nhi m” gi i tr r ng “yêu nư c là yêu CNXH”,
nhưng Phương Uyên và Nguyên Kha, nói theo l i MS Nguy n Trung Tôn, ñã “vư t qua cái gi i
h n c a n n giáo d c” y ñ “noi gương nh ng anh hùng dân t c” t ng ñánh cho gi c phương B c
tan tác, không còn manh giáp, không k p ch y v Tàu t trư c khi có ñ ng CS xu t hi n trên quê
hương. Nh ng v anh hùng dân t c, t Bà Trưng, Bà Tri u, Tr n Qu c Tu n, Lê L i cho t i Quang
Trung…là nh ng ngư i yêu nư c thi t tha, dũng c m ñánh ñu i phương B c xâm lư c, nhưng “h
ñâu có b bu c ph i yêu CNXH”. MS Nguy n Trung Tôn nh l i:
Trư c th i kỳ CS, l ch s VN hơn 4 ngàn năm Văn Hi n ñã có r t nhi u v anh hùng dân t c. Và
h ñã nói nh ng câu n i ti ng, như danh tư ng Tr n Bình Tr ng ñã hiên ngang kh ng ñ nh v i
gi c phương B c r ng “Ta thà làm qu nư c Nam còn hơn làm vương ñ t B c”. Hay Bà Tri u Th
Trinh ñã t ng nói r ng “Tôi mu n c i cơn gió m nh, ñ p ng n sóng d , chém cá kình Bi n

38. 38
ðông, ñ cho nhân dân ta kh i b l m than ñ m ñu i, ch không thèm b t chư c ngư i ñ i cúi ñ u
cong lưng ñ làm tì thi p ngư i ta”. Thì kh u hi u “Tàu kh a cút kh i bi n ðông” c a Phương
Uyên và Nguyên Kha cũng tương ñương v i nh ng l i phát bi u c a các v anh hùng dân t c
trư c kia.
Qua bài “Vi t cho Phương Uyên và tu i tr yêu nư c VN”, blogger David Thiên Ng c tâm s r ng
trư c khi vi t nh ng dòng này cho nh ng ngư i tr yêu nư c y, tác gi “xin ng mũ nghiêng
mình chào các em v i lòng bái ph c”, dù tác gi “ñi trư c các em hơn m t th h trên quãng
ñư ng ñ i”.
S dũng c m, hiên ngang c a Nguy n Phương Uyên khi n nhà thơ, TS ð ng Huy Văn xúc c m
thành bài “Nư c non s nh Phương Uyên”, kh ng ñ nh r ng:
Ngàn năm B c Thu c ñ r i
Gi c Tàu tàn ác muôn ñ i ch quên
Nư c non s nh Phương Uyên!
N sinh nư c Vi t ph t lên ng n c
Hoà bình, dân ch , t do
ð xây ñ p l i cơ ñ núi sông
Tàu kh cút kh i Bi n ðông!
Hoàng Sa, bi n ñ o cha ông quy t ñòi!
Sau di n ti n phiên tòa phúc th m Long An, nhà báo Kha Lương Ngãi trong nư c kh ng ñ nh:
Tôi nghĩ ñ t nư c ph i xoay chuy n theo chi u hư ng c a th gi i văn minh, ti n b , dân ch .
Chuy n theo xu th ñó thì s l n lư t th nh ng ngư i tù lương tâm khác như anh ði u Cày, ch
T Phong T n, anh Cù Huy Hà Vũ.....Tôi nghĩ r ng s ph i th nh ng ngư i ñó, ñ t nư c m i
chuy n mình sang xu th dân ch ti n b ñư c. ð t nư c m i phát tri n ñư c.
Ch nghĩa Mác Lê ñ i h giá
Kính Hòa, phóng viên RFA. 2013-08-21
Poster chân dung các ông Karl Marx, Friedrich Engels và Lenin, t trái sang. AFP

39. 39
Môn h c Mác Lê Nin là b t bu c trong các trư ng ñ i h c Vi t Nam. Nay nhà nư c Vi t Nam l i
mu n khuy n khích h c môn h c này b ng cách treo gi i thư ng.
Môn h c b t bu c ...
V a qua Th tư ng Nguy n T n Dũng ñã ký m t ngh ñ nh, theo ñó thì các tân sinh viên ch n
ngành h c, và dĩ nhiên ch n s nghi p c a cu c ñ i mình, là các ngành nghiên c u v ch nghĩa
Mác Lê Nin và tư tư ng H Chí Minh s ñư c mi n h c phí. Tin này ñã ñ oc hãng th ng t n AP
ñưa l i, và nh n m nh r ng s c m nh c a th tru ng ñã ch ng l i nh ng môn h c này.
M t gi ng viên ñ i h c kinh t t i thành ph H Chí Minh cho chúng tôi bi t là s ti t c a các môn
Mác Lê Nin b c ñ i h c thu c nhóm ngành kinh t là 60 ti t 2 năm ñ i cương, 75 ti t khi vào
năm 3 t c chuyên ngành, b c cao h c là 90 ti t, nay chu n b nâng lên 120 ti t. Ngòai ra còn có
các môn L ch s ñ ng c ng s n Vi t Nam, tư tư ng H Chí Minh. ð i v i các sinh viên kinh t ,
còn có m t môn n a là L ch s các h c thuy t kinh t có 45 ti t h c, nhưng trong ñó có 30 ti t
dành cho kinh t Mác Lê Nin. Và theo ngư i gi ng viên ð i h c kinh t này thì s gi dùng vào
các môn h c này là quá nhi u.
ð i v i sinh viên c a các ngành khoa h c t nhiên tư ng ñâu không có liên quan gì ñ n chính tr
hay Mác xít, sinh viên cũng b b t bu c ph i h c các môn này. M t b n sinh viên ñang h c năm
th ba ngành công ngh sinh h c t i thành ph H chí Minh cho chúng tôi bi t là t ng s th i gian
c a t t c các môn có liên quan ñ n chính tr là 6%. B n sinh viên này cho chúng tôi bi t,
“B n em h c ñ tr bài cho qua thôi, ch nh ng môn này ch ng giúp ích gì cho mình c . Vi c
khuy n khích h c môn này như mi n phí thì em th y không c n thi t vì n u nghiên c u mà không
ng d ng ñư c thì ch gi i quy t ñư c v n ñ gì.”
Vi c khuy n khích h c môn này như mi n phí thì em th y không c n thi t vì n u nghiên c u mà
không ng d ng ñư c thì ch gi i quy t ñư c v n ñ gì.
- M t SV TPHCM
Chương trình giáo d c ñ i h c hi n nay c a Vi t Nam v n là h u thân c a m t phiên b n chương
trình ñ i h c c a Liên Xô và nh ng nư c c ng s n cũ. Trong các chương trình này các môn h c
chính tr ñóng vai trò r t quan tr ng. Môn ch nghĩa Mác Lê Nin ñư c xem như tri t h c, và sinh
viên c a t t c các qu c gia này ch h c duy nh t là tri t h c Mác Lê Nin, dù r ng t c chí kim, t
ñông sang tây, có hàng trăm h tư tư ng, tri t lý khác nhau. Lý do là ch nghĩa này là ch nghĩa
mà ñ ng c ng s n c m quy n theo ñu i, và ñ ng c ng s n không ch p nh n s khác bi t tư tư ng
nào c .
Khi h th ng c ng s n s p ñ , có hai qu c gia ðông Á là Trung Qu c và Vi t Nam ñã ch p nh n
ph n nào vai trò c a kinh t th trư ng. Nhưng ñây ñ ng c ng s n v n ñ c tôn c m quy n, và ñ c
tôn ý th c h , t c là ch nghĩa Mác Lê Nin v n ñư c xem là tư tư ng mà xã h i c n h c h i và
th c thi nh ng gì mà ch nghĩa ñó ñ ra. Th cho nên Mác xít và Lê Nin Nít v n là môn h c b t
bu c trong t t c các ð i h c, nơi ñào t o nh ng ngư i n m v n m nh qu c gia tương lai, m t
qu c gia ñư c hình dung là Mác xít Lê Nin nít.

40. 40
Và bây gi b t ñ u xu t hi n s trái khóay gi a các lý thuy t Mác xít Lê nin nít và nh ng gì ñang
di n ra trong xã h i.
Lý thuy t Mác xít yêu c u không bóc l t giá tr th ng dư, t c là không ñư c thu l i t vi c thuê
mư n công nhân, nhưng bây gi ñ ng viên Mác xít ñư c phép làm kinh t và do v y ñư c phép
“bóc l t” ngư i khác.
Cùng phát tri n v i th trư ng t do, ngành giáo d c Vi t Nam cũng có nhi u thay ñ i, ñ c bi t là
s ra ñ i hàng l at các trư ng ð i h c tư th c, nơi ñó nhi u môn h c m i ñu c ñưa vào gi ng d y,
nhưng m t ñi u không thay ñ i là các môn chính tr Mác Lê nin v n b b t bu c.
.. dù không tán thành
M t c a hàng bán tranh nh Mác - Lê Hà N i. AFP photo
Theo th trư ng t do, ñ i h c Vi t Nam bây gi cũng thu h c phí ch không bao c p mi n phí
như vài ch c năm trư c. K c các trư ng ñ i h c c a nhà nư c cũng thu h c phí. H c phí ñã tr
thành m t món ñ u tư cho tương lai, và dĩ nhiên ngư i ñ u tư mong ñư c thu l i sau vài năm h c
hành. Các ngành h c như ti ng Anh, Công ngh thông tin, Kinh t , Công ngh sinh h c…có v là
nh ng ngành sinh l i nên ñư c ưa chu ng v i vi n c nh ki m ñư c công vi c t t sau khi t t
nghi p. Sinh viên ch n h c các ngành này vì th dù ph i b b t bu c h c Mác Lê nin thì cũng c n
răng ch u ñ ng.
Nhưng n u ch n ngành h c là Mác Lê Nin, v i m t món h c phí trư c m t, và tri n v ng eo h p
c a th trư ng vi c làm thì qu là b t kh ! Vì th mà ñã ra ñ i cái ngh ñ nh mi n h c phí cho
nh ng sinh viên ch n s nghi p ñ i mình là Mác Lê Nin. Có l AP ñã nh n ñ nh ñúng r ng th
trư ng t do ñã ch ng nh ng ngành h c Mác Lê nin, và cũng xin nh c l i r ng ngư i sáng l p ra
ch nghĩa Mác ñã dành cu c ñ i mình ñ ch ng l i th trư ng t do mà ông g i là Tư b n ch
nghĩa.
B t hai th kình ch ng nhau ph c v nhau thì qu là khó. Do v y nhi u sinh viên mà chúng tôi ti p
chuy n ñ u cho r ng các môn Mác Lê ch ng giúp gì cho h , ch vì ñơn gi n là h s ng trong m t
th trư ng t do, nó không thích h p v i nh ng ý tư ng ñòi ph nh n nó.
Tuy nhiên chúng tôi cũng ghi nh n m t ý ki n khá thú v t m t sinh viên s p t t nghi p ñ i h c
kinh t , ngành lu t,
“Vi c khuy n khích h c Mác Lê Nin là t t vì ñ i v i Vi t Nam là ñi theo xã h i ch nghĩa.”

41. 41
B n này có nói thêm là vi c h c y s giúp cho nhưng ai ñi theo con ñư ng chính tr . Khi ñư c h i
thêm là có gì mâu thu n không khi ngư i Mác xít ch p nh n s không bóc l t giá tr th ng dư
nhưng m t khác thì l i làm ch có nhân công làm thuê cho mình thì b n này cho bi t,
“Không, không, ñó là vi c anh cho r ng ngư i ta bóc l t ch ngư i ta không c m th y mình bóc
l t.”
B n sinh viên này cũng cho r ng ngư i Vi t Nam ñang s ng h nh phúc, ñ t nư c ñang phát tri n.
Và b n cũng cho r ng b n không có thông tin gì v vi c các nông dân b m t ñ t hay là ñ i s ng
nông thôn Vi t Nam v n nghèo khó.
Không có cu c th ng kê nào ñ bi t là bao nhiêu ph n trăm sinh viên không tán thành h c môn
Mác Lê Nin, hay là tán thành như b n sinh viên kinh t trên kia. Nhưng ngay c b n sinh viên tán
thành y cũng không ch n h c Mác Lê Nin, dù nó mi n phí, vì m c ñích c a b n y là h c kinh t
ñ g y d ng doanh nghi p riêng, m t vi c làm mà Karl Marx và nh ng ñ ng chí không thích.
M t th c t hi n nhiên là ñã có s khó khăn, b c bách khi n chính quy n c a ñ ng c ng s n cho ra
ñ i ngh ñ nh ñ i h giá môn Mác Lê Nin nh m c u v t nó. Nhưng, ñ i h giá l i là m t khái ni m
c a th trư ng t do, ñi u mà Mác Lê ñòi ph nh n, và hình như chưa có công cu c ñ i h giá nào
l i c u v t ñư c giá tr c a m t món hàng c n u nó ñã l i th i, mà ch có cách bán t ng bán tháo
nó ñi r i s n xu t m t món hàng m i.
Có ñư c thành l p ñ ng hay không?
Gia Minh, biên t p viên RFA, Bangkok
2013-08-22
Nghe bài này
Hi n có hai lu ng ý ki n khác nhau trong vi c thành l p ra ñ ng ñ i l p v i ñ ng C ng s n Vi t
Nam ñang c m quy n. Lu ng ý ki n th nh t t phía nh ng ngư i ng h ñ ng C ng s n cho r ng
chưa có căn c pháp lu t cho vi c làm ñó; phía mu n thành l p ñ ng ñ i l p thì nói Hi n pháp
không c m công dân.
Kêu g i tranh lu n công khai
Lu t sư Tr n Vũ H i hi n ñang làm vi c t i Hà N i v a có ñ ngh v i y ban Thư ng v Qu c
h i Vi t nam cho ý ki n v v n ñ thành l p và tham gia m t ñ ng ngoài ñ ng C ng s n Vi t Nam,
dư i góc ñ pháp lu t Vi t Nam.
Gia Minh h i chuy n lu t sư Tr n Vũ H i v ñ ngh ñó. Trư c h t ông nh c l i lý do vi t ñ ngh .
Lu t sư Tr n Vũ H i: V n ñ này ñã ñư c dư lu n trong nư c và qu c t quan tâm; th m chí như
báo Quân ñ i Nhân dân cũng ñã ñăng nhi u bài; truy n thông trong nư c và qu c t cũng có (nêu)

42. 42
v n ñ ñó. Cho nên theo chúng tôi ph i ñ t v n ñ này quan tr ng. Và theo lu t, y ban Thư ng
v Qu c h i ph i có trách nhi m gi i thích Hi n Pháp,lu t và pháp l nh; nên ph i có ý ki n. Còn
sau này n u y ban Thư ng v Qu c h i mà không có ý ki n d n ñ n vi c h thành l p ñ ng ho c
làm vi c gì ñó mà cho r ng a, b, c nào ñó thì y ban Thư ng V Qu c h i ph i ñ ng ch u trách
nhi m.
Gia Minh: T năm 1975 ñ n năm 1988, Vi t Nam v n còn 3 ñ ng cùng ho t ñ ng, nhưng sau
ñó hai ñ ng Dân ch và ñ ng Xã h i không còn n a. ð n năm 2006, ông Hoàng Minh Chính, t ng
thư ký ñ ng Dân ch mu n ph c ho t l i nhưng không ñư c theo như s nguy n, v y cơ s ñ
ph n bác cho chuy n ñó t lúc y ñ n bây gi ra sao?
Lu t sư Tr n Vũ H i: Chúng tôi không có ông Hoàng Minh Chính, nhưng theo tôi các nhà lu t
h c và các cơ quan ch c năng c n ph i chính th c; chúng tôi cho r ng ñây là v n ñ không ph i
m i nhưng quan tr ng và ñư c ñ t ra nên c n ph i gi i quy t.
ch c ch n theo chúng tôi ph i bàn và theo ñ ngh c a chúng tôi ph i bàn lu n m t cách công khai
vì ñây là v n ñ qu c gia, v n ñ dân ch , v n ñ pháp quy n; nên ch c ch n ph i bàn không th
né tránh ñư c
LS Tr n Vũ H i
Gia Minh: Lu t sư ñánh giá kh năng có tr l i và ch p nh n cho nh ng quan tâm mà m i ngư i
ñang nêu ra như v y ra sao?
Lu t sư Tr n Vũ H i: Tôi tin ít nh t h ph i nghiên c u, còn vi c tr l i hay không là quy n c a
h ; nhưng như chúng tôi ñã nói n u h không tr l i, không công b công khai là m t v n ñ . Theo
chúng tôi bi t m t s giáo sư ñã bàn th o v v n ñ này và trong n i b hay bán chính th c cũng
có th bàn. Nhưng ch c ch n theo chúng tôi ph i bàn và theo ñ ngh c a chúng tôi ph i bàn lu n
m t cách công khai vì ñây là v n ñ qu c gia, v n ñ dân ch , v n ñ pháp quy n; nên ch c ch n
ph i bàn không th né tránh ñư c.
Lu t sư Tr n Vũ H i. Files photos
Gia Minh: Lâu nay ngư i ta cũng nói ñ n v n ñ dân ch , nhưng quan ni m c a ñ ng C ng s n
Vi t Nam v dân ch thì khác, ñó là ‘dân ch t p trung’.

43. 43
Lu t sư Tr n Vũ H i: ñây chúng tôi không nói v ñ ng mà g i cho Nhà nư c và các giáo sư,
tôi nghĩ r ng h s tranh lu n v i nhau, v i chúng tôi và v i b t kỳ m t công dân nào r ng hi n
nay pháp lu t như th ‘có thành l p ñư c ñ ng hay không’.
Gia Minh: Dù không ph i ñ ng nói, nhưng t t c các cơ quan qu c h i và chính ph ñ u nói ‘dân
ch t p trung’, thưa ông?
Lu t sư Tr n Vũ H i: Chúng tôi mu n r ng m i ngư i c n ph i phát bi u m t cách chính th ng,
h ph i s có văn b n, ph i ch u trách nhi m v l i nói c a mình, l ch s s phán xét, và tôi mu n
nói ngay c nh ng ñ ng nghi p c a h và nh ng giáo sư lu t cũng s nh n xét. Vì ñi u gì ông có
th nói v quan ñi m c a mình ñi n a; nhưng khi ông ñ nh c m ngư i khác thì ph i có cơ s pháp
lu t; v y ông ph i ch ra cơ s pháp lu t là qui ñ nh nào. N u không c m ngư i ta có quy n làm
không? N u ngư i ta làm, c n làm như th nào, cũng ph i nói. ñây chúng tôi hy v ng có m t
cu c tranh lu n dân ch , khoa h c.
N u không c m ngư i ta có quy n làm không? N u ngư i ta làm, c n làm như th nào, cũng ph i
nói. ñây chúng tôi hy v ng có m t cu c tranh lu n dân ch , khoa h c
LS Tr n Vũ H i
Gia Minh: Ngay t ñ u lu t sư nói báo Quân ñ i Nhân dân có ñưa ra m t s ý ki n?
Lu t sư Tr n Vũ H i: M t s ý ki n nhưng ñó là c m tính, không d a trên cơ s pháp lý; chúng
tôi chưa th y m t nhà khoa h c lu t nào ph n bác c . Chúng tôi hy v ng s có nhà khoa h c lu t
nào s ph n bác, ho c ñ ng ý ho c ph n bác, ho c tranh lu n… Hi n nay ch là nh ng ý ki n c a
nh ng ngư i mà chúng tôi cho là khá c m tính.
Gia Minh: Qua m t s nh ng s vi c v a qua mà lúc ñ u ngư i ta nói cho tranh lu n công khai
như vi c góp ý cho s a ñ i hi n pháp và cho ñ n lúc này v n chưa ñi ñ n k t qu gì, nay l i có
thêm ñ ngh tranh lu n công khai v vi c thành l p ñ ng như th này n a, nh ng ngư i bi quan
cho như th thì lu t sư nói sao?
Lu t sư Tr n Vũ H i: Chúng tôi nói r ng n u nh ng nhà lãnh ñ o Vi t Nam nói r ng h là nh ng
nhà trí th c, ít r ng h cũng tôn tr ng pháp lu t thì h ph i tr l i nh ng v n ñ ñó d a trên cơ s
pháp lu t. Và khi h tr l i thì h s ph i th n tr ng hơn. H s nói m t cách ñàng hoàng, công
khai. Chúng tôi tin là như v y, còn n u h l ng tránh v n ñ này thì ngư i ta s nói b n thân h
cũng chưa t tin l m trong v n ñ này. Chúng ta th y r ng . ñây chúng tôi không nói ñ n nhà
lãnh ñ o ñ ng. ð ng t t nhiên mu n th này, th khác; nhưng chúng tôi mu n nói các nhà lãnh ñ o
c a nhà nư c.
N u cho r ng vi c thành l p ñ ng ngoài ñ ng C ng s n Vi t Nam là sai trái thì ph i ch ng minh
b ng pháp lu t Vi t Nam hi n nay, b ng Hi n pháp, b ng nh ng Công ư c qu c t mà Vi t Nam
tham gia…Chúng tôi nghĩ r ng s có m t tranh lu n thú v s x y ra
LS Tr n Vũ H i

44. 44
Chúng tôi g i ñ n cho ch t ch nư c, ch t ch y ban thư ng v qu c h i thì h ph i nói ch .
Trong khi ñó chúng tôi th y trong y ban Thư ng v Qu c h i có nhi u chuyên gia v pháp lu t
như ông Uông Chu Lưu, ông Nguy n Văn Hi n, ông Phan Trung Lý. Nh ng ông ñó n u cho r ng
vi c thành l p ñ ng ngoài ñ ng C ng s n Vi t Nam là sai trái thì ph i ch ng minh b ng pháp lu t
Vi t Nam hi n nay, b ng Hi n pháp, b ng nh ng Công ư c qu c t mà Vi t Nam tham gia…
Chúng tôi nghĩ r ng s có m t tranh lu n thú v s x y ra; còn n u các ông không tranh lu t thì
ngư i ta s không tin. Gi ng như các phiên tòa, n u như không tranh lu n l i thì ngư i ta nói r ng
b y u th , ñu i lý… Tôi tin ñây là nh ng v ti n sĩ, giáo sư ñ u ngành h s tranh lu n. Có th h
s không tranh lu n công khai, tranh lu n trong n i b ; nhưng chúng tôi r t mong mu n có cu c
tranh lu n công khai, không có gì ph i gi u di m c . N u h không tranh lu n công khai cũng là
ñi m y u.
Gia Minh: Nh ng v mà ông m i nêu tên h cũng là ñ ng viên c a ñ ng C ng s n Vi t Nam?
Lu t sư Tr n Vũ H i: Ông Lê Hi u ð ng cũng là ñ ng viên (ñ ng C ng s n Vi t Nam). H cũng
có nh ng quan ñi m; nhưng trư c m t là quan ñi m pháp lu t ñã. T nh n là nhà nư c pháp quy n
thì ph i trên quan ñi m pháp lu t ñã ch không th trên quan ni m c a ð ng. Cái này ph i rõ, và
theo tôi ñã rõ r i.
Gia Minh: Cơ s lu t pháp c a Vi t Nam v n còn nhi u l h ng, thi u cơ s , thưa lu t sư?
Lu t sư Tr n Vũ H i: ði u này chúng tôi không bình lu n ñư c, vì nhà nư c, qu c h i ban hành
lu t. Th nhưng các lu t sư khi làm vi c luôn nghiên c u pháp lu t; xem vi c mà thân th , khách
hàng, ngư i yêu c u tr giúp, lu t có c m không. N u ñư c làm thì ph i làm th nào, ch chúng
tôi không ph i là ngư i sáng tác ra lu t.
Gia Minh: Cám ơn lu t sư.
VN ñã s n sàng cho h th ng ña ñ ng?
Kính Hòa, phóng viên RFA
2013-08-20
C nh sát ñ c bi t vũ trang ñ ng gác trư c các bi u ng c a ñ ng c ng s n VN . AFP
Nghe bài này

45. 45
S ki n m t s nhân sĩ trí, th c, ñ ng viên c ng s n Vi t Nam công b v n ñ ng thành l p ñ ng
Dân ch Xã h i ñư c dư lu n r t quan tâm. Kính Hòa trò chuy n cùng ông Hoàng Duy Hùng,
Ngh viên thành ph Houston, Texas, ngư i cũng có nhi u quan tâm ñ n tình hình chính tr xã h i
Vi t Nam.
Chưa có d u hi u ch p nh n ñ i l p
Kính Hòa: M t s nhân sĩ trí th c, trong ñó có m t ñ ng viên c ng s n là ông Lê Hi u ð ng công
b v n ñ ng thành l p m t ñ ng m i là Dân ch xã h i ñ làm ñ i tr ng v i ñ ng c ng s n, v i tư
cách m t ngư i có quan tâm nhi u ñ n Vi t Nam, ông nghĩ v vi c này th nào?
Hòang Duy Hùng: Tôi thì r t ng h cho vi c thành l p ñ ng dân ch xã h i, nhưng mà tôi tin là
ñ ng c ng s n Vi t Nam s b t b vì h chưa ch p nh n ñ i l p, và n i b c a h cũng chia r
không thu n nh t như trư c, nên khi có s xu t hi n m t ñ ng ñ i l p h s s b b , h chưa có
chu n b . ði u th hai là ch c ch n không ch có m t mình ông Lê Hi u ð ng, cho nên ñ ng c ng
s n s tìm xem th l c nào ñ ng sau ñó. Trư c m t h s ñ yên ñ tìm hi u nhưng r i h s không
ñ yên ñâu. Có nhi u ngư i b o nhóm ông ð ng là ñ i l p cu i, nhưng tôi cho là không ph i như
v y, h là nh ng ngư i có tâm v i ñ t nư c, h mu n thay ñ i. Trong ñ ng c ng s n có nhi u phe
và phe ñang c m quy n không thích chuy n này.
N u Vi t Nam không có s chu n b thì có kh năng x y ra vi c tr thù ñ m máu. Nh ng ngư i
ñ ng viên c ng s n v hưu ho c không n m quy n bi t ñi u ñó và h mu n ng i l i v i nhau thành
m t kh i ñ có th t o s chuy n ti p ôn hòa
Hòang Duy Hùng
Câu h i ñ t ra là bao gi VN có ñ i l p th t s ! Chuy n ñ i l p s ph i ñ n thôi mà v n ñ là khi
nào. C n ph i có chuy n ý th c c a nhà c m quy n v chuy n ñó, như kinh nghi m Mi n ði n cho
th y khi ông Theinsein ch p nh n chuy n ñ i l p. Vi t Nam có l c n có m t nhà lãnh ñ o ôn hòa
lên c m quy n.
Ông Hoàng Duy Hùng, Ngh viên thành ph Houston, Texas
Còn n u c ñàn áp hòai thì s ñưa ñ n s xáo tr n. N u Vi t Nam không có s chu n b thì có kh
năng x y ra vi c tr thù ñ m máu. Nh ng ngư i ñ ng viên c ng s n v hưu ho c không n m quy n
bi t ñi u ñó và h mu n ng i l i v i nhau thành m t kh i ñ có th t o s chuy n ti p ôn hòa.
Kính Hòa: Thưa ông trong vi c tuyên b thành l p ñ ng Dân ch xã h i này có chuy n khác v i
vi c c Hòang Minh Chính tuyên b ph c h at ñ ng Dân ch trư c ñây là có ñ c p ñ n nh ng
ñ ng viên c ng s n. Ph i chăng vi c này có th làm gi m cái r i ro b ñàn áp không?

46. 46
Nhà c m quy n c ng s n hi n chưa có d u hi u nào ch p nh n ñ i l p, nên n u h th y cái ñ ng
này l n m nh ñe d a ñ n ñ ng c m quy n c a h thì h s ñàn áp.
Hòang Duy Hùng
Hòang Duy Hùng: H c cái kinh nghi m c a ông Hòang Minh Chính nên h khôn khéo hơn. Có
nh ng ngư i dư ng như ch mu n ñ u tranh l t ñ , c c ñoan, thì như v y ch t o cái c cho ñ ng
C ng s n ñàn áp. Hi n gi trong nư c không có l c lư ng nào ñ m nh, cho nên n u ñ m t cái c
nh cho ngư i c ng s n h ñàn áp thì là m t thi t h i l n vô cùng. Cho nên nh ng ngư i như ông
Lê Hi u ð ng, ông H Ng c Nhu n r t khôn khéo kêu g i nh ng ngư i c u c ng s n, ho c nh ng
ngư i ñã v hưu, như v y b t ñi cái gai nh n t o c cho c ng s n ñàn áp.
Tuy nhiên như tôi ñã nói là nhà c m quy n c ng s n hi n chưa có d u hi u nào ch p nh n ñ i l p,
nên n u h th y cái ñ ng này l n m nh ñe d a ñ n ñ ng c m quy n c a h thì h s ñàn áp.
Kính Hòa: Trong l ch s s p ñ c a các ñ ng c ng s n thì không có m t ñ ng nào tách ra t
ñ ng c ng s n lúc s c m quy n c a h ñang m nh mà thành công ph i không thưa ông?
Hòang Duy Hùng: Vâng ñúng v y.
Kính Hòa: V y n u l n này mà ñ ng Dân ch xã h i thành công thì ñó là m t trư ng h p ñ c bi t
c a Vi t Nam?
Hòang Duy Hùng: Vâng, n u m t ñ ng c ng s n thóai thân, hay là tách ra làm hai làm ba, vì mâu
thu n quy n l i, vì ý th c h , th m chí vì mâu thu n chi n thu t cũng ñư c n a, thì tôi tin là s
tách ra ñó là có th c, vì cái ý th c h c ng s n không còn như xưa n a. N u thành công thì ñây là
trư ng h p ñ u tiên s tách ra thành công t n i b c ng s n,
Kính Hòa: xin cám ơn ông Hòang Duy Hùng.
Phó Th tư ng Vi t Nam thăm M
BBC. th tư, 21 tháng 8, 2013
Ông Nguy n Xuân Phúc thăm M t 21/8-30/8
Phó Th tư ng Nguy n Xuân Phúc hi n ñang d n ñ u m t ñoàn c a chính ph Vi t Nam thăm và
làm vi c t i Hoa Kỳ t 21/8-30/8.

47. 47
Báo ñi n t Chính ph cho hay chuy n thăm làm vi c này c a ông Phúc nh m tăng cư ng hơn
n a s hi u bi t, tin c y và h p tác trên t t c các lĩnh v c v i Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, ñang có thông tin nói r ng chuy n ñi c a ông Nguy n Xuân Phúc còn có m c ñích ti n
tr m cho m t chuy n ñi M trong th i gian s p t i c a Th tư ng Nguy n T n Dũng.
Ngu n tin riêng c a BBC nói ông Dũng có th t i New York ñ tham d kỳ h p 68 c a ð i h i
ñ ng Liên Hi p Qu c vào cu i tháng Chín, c th là t 26/9-28/9.
L ch trình ho t ñ ng c a ông th tư ng, nh t là các cu c g p song phương, hi n v n còn ñang
ñư c th o lu n và lên k ho ch, ngu n tin này cho hay.
M t trong nh ng quan tâm hàng ñ u c a Vi t Nam hi n nay là hoàn t t ñàm phán v i Hoa Kỳ v
vi c gia nh p Hi p ñ nh ð i tác Kinh t Chi n lư c xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Vi t Nam ñã n l c v n ñ ng chính gi i M ng h cho vi c gia nh p TPP, mà theo m t s ư c
tính, khi ñi vào hi n th c s giúp Vi t Nam tăng thu GDP thêm kho ng 25-26 t ñôla.
Hà N i cũng ñư c cho là có nhi u như ng b trư c các ñòi h i c a phía M nh m t o ñi u ki n
thúc ñ y ti n trình này.
Giáo sư Carlyle Thayer, chuyên gia nghiên c u v Vi t Nam, nh n xét r ng thái ñ xích l i g n
Hoa Kỳ c a ban lãnh ñ o ð ng C ng s n Vi t Nam dư ng như tr nên rõ ràng hơn sau s ki n
B Chính tr ð ng CSVN thông qua ngh quy t v h i nh p qu c t ngày 10/4/2013.
Ngh quy t này ñ t ra ưu tiên hàng ñ u cho vi c h i nh p kinh tê qu c t c a Vi t Nam.
Cho t i nay, vi c ñàm phán TPP v n không ñư c công khai r ng rãi. M t s ngư i Vi t Nam dè
d t v vài v n ñ mà Hoa Kỳ ñang gây áp l c v i Vi t Nam dư i nh hư ng c a các n l c v n
ñ ng t ngành d t may trong nư c M .
GS Carlyle Thayer
Theo ñó, ð ng CSVN ph i n l c ñưa ra và th c hi n chính sách tham gia các khu v c thương
m i t do v i các ñ i tác kinh t và thương m i quan tr ng...
Ông Thayer cho r ng Vi t Nam nh n th c ñư c r ng tham gia TPP là ñi u ki n c n thi t ñ kinh t
Vi t Nam có th quay tr l i m c tăng trư ng cao.
Cho t i nay, vi c ñàm phán TPP v n không ñư c công khai r ng rãi. M t s ngư i Vi t Nam dè
d t v vài v n ñ mà Hoa Kỳ ñang gây áp l c v i Vi t Nam dư i nh hư ng c a các n l c v n
ñ ng t ngành d t may trong nư c M .
Tuy nhiên, GS Thayer nói dư ng như Th tư ng Nguy n T n Dũng quy t tâm thúc ñ y vi c m
r ng quan h kinh t v i Hoa Kỳ.

48. 48
Thăm c p cao
M i ñây, Ch t ch nư c Vi t Nam Trương T n Sang ñã có chuy n thăm chính th c Hoa Kỳ t
24/7-26/7.
Ông Sang ñã h i ki n T ng th ng M Barack Obama t i Nhà Tr ng.
V m t nghi th c, vi c t ng th ng Hoa Kỳ ti p hai lãnh ñ o cao c p c a m t qu c gia nh như
Vi t Nam hai l n trong vòng hai tháng là khó có kh năng x y ra.
B i v y gi i quan sát cho r ng ông Nguy n T n Dũng có l s không ñi Washington DC.
Vi t Nam và M m i thi t l p quan h ñ i tác toàn di n trong chuy n ñi c a Ch t ch Sang.
Hai bên bày t hy v ng hoàn t t ñàm phán TPP trư c cu i năm 2013.
T ng th ng Obama h i tháng B y nói ông mu n m t quan h ñ i tác v i Vi t Nam bao g m gia
tăng thương m i, h p tác quân s , trao ñ i giáo d c và khoa h c.
Các chuy n ñi c a lãnh ñ o Vi t Nam sang Hoa Kỳ ch c ch n s nh m ti p t c phát tri n quan h
ñ i tác này.
Báo ñi n t Chính ph cho bi t thêm trong khuôn kh chuy n thăm hi n ñang di n ra, Phó Th
tư ng Nguy n Xuân Phúc và ñoàn cao c p Chính ph Vi t Nam s tham d Chương trình Lãnh
ñ o Qu n lý Cao c p Vi t Nam t i ð i h c Harvard v i nhi u chuyên ñ b ích t các giáo sư,
chuyên gia hàng ñ u c a ð i h c Harvard v các lĩnh v c kinh t , xã h i, pháp lu t
Khi tài phi t 'móc ngo c' v i nhà nư c
BBC. 13:20 GMT - th sáu, 23 tháng 8, 2013
M b ng chương trình nghe nhìn khác
Li u vi c tài phi t và các nhóm l i ích trong chính quy n 'móc ngo c'
tr c l i s là vô phương c u ch a?

49. 49
M t nhà bình lu n cho r ng hi n tư ng các tài phi t 'móc ngo c' v i các nhóm l i ích n m ngay
bên trong nhà nư c nh m tr c l i qua vi c chia chác các ngu n l i ki m ñư c t tài nguyên qu c
gia và các ngu n l c khác là m t th c t ñã di n ra nhi u năm qua.
Trao ñ i v i BBC hôm 22/8 nhân ch ñ nh ng thách th c mà n n kinh t Vi t Nam ñang ñương
ñ u và ph i tr i qua, TS. Nguy n Quang A, c u Vi n trư ng Vi n nghiên c u ñ c l p IDS ñã gi i
th , cho r ng nhi u ñ i gia, tr c phú m i n i trong nư c th i gian qua có th ñã h c nh ng kinh
nghi m, th ño n x u t 'mafia nư c ngoài' như t i Liên Xô cũ, ho c ðông Âu trư c ñây, ñ móc
ngo c, lách lu t ñánh c p tài nguyên, bi n th các ngu n l c.
Ti n gi và tham nhũng phá kinh t VN
BBC . 15:14 GMT - th năm, 22 tháng 8, 2013
N n kinh t Vi t Nam ñang có d u hi u b t nh p tr l i?
Vi t Nam ñang ñi u ch nh chính sách ti n t theo hư ng phù h p hơn trong lúc v n g p ph i
các ho t ñ ng phá ho i di n ra thư ng xuyên ñ i v i n n kinh t , t n n ti n gi t i t bi n
th các ngu n tài chính công.
ðó là quan ñi m c a nhà quan sát t Vi t Nam, Ti n s Nguy n Quang A, trong cu c trao ñ i hôm
22/8/2013 bàn v ch ñ ñ ng ti n, dòng v n, gi i pháp cho ph c h i kinh t .
Hôm th Năm, t giá gi a USD và VND ñư c nh n ñ nh là b t ng tăng m nh t i 60 VND t
m c 21.120VND/ m t ñô-la M v n ñư c cho là n ñ nh trong tu n, theo t B m Kinh t Vi t
Nam.
T báo chuyên v kinh t và tài chính d n l i m t thành viên trên th trư ng ti n t nh n ñ nh r ng
di n bi n t giá này là 'khá b t thư ng, 'c n ti p t c theo dõi', có th 'ng n h n' tuy bư c ñ u có th
g i ý xác ñ nh v 'di n bi n m i c a lãi su t' trên liên ngân hàng và nhu c u ngo i t l n xu t hi n.
V di n bi n m i ñây trên th trư ng ti n t , tr l i câu h i li u ñây có là vi c ñ ng USD th c s
tăng m nh hay là ñ ng VND m t giá so v i M kim, n u ch nhìn t m t vài bi u hi n bên
ngoài, Ti n s Nguy n Quang A hôm th Năm nh n ñ nh v i BBC:
Tôi nghĩ th c s ñ ng ti n Vi t Nam, giá tr th c, ch không ph i là giá tr danh nghĩa, so v i ñô-
la ch ng h n, thì th c s là cao ch không ph i là m t giá.
M b ng chương trình nghe nhìn khác

50. 50
Cho nên là kh năng ph i gi m giá ñ ng ti n Vi t Nam là m t chuy n th c t và tôi nghĩ là c n
thi t cho n n kinh t . Tôi không nghĩ vi c ñ ng Vi t Nam t kho ng t 20 ngàn m y ch c lên
21.100 trong kho ng th i gian qua là m t bi n ñ ng gì quá l n và ñáng lo ng i c .
'T ti n gi phá ho i'
V bi u hi n phá ho i ñ i v i v i ti n t Vi t Nam, hôm 22/8, t B m Dân Trí ph n ánh vi c nhà
ch c trách m t t nh biên gi i phía B c ti p giáp v i Trung Qu c phát giác và b t gi các v v n
chuy n ti n gi ñư c in nư c ngoài, bên c nh ñ ng ñô-la gi .
T báo cho hay hôm th Năm, cơ quan An ninh ði u tra thu c Công an t nh L ng Sơn ñã hoàn t t
th t c truy t m t ñ i tư ng v n chuy n t Trung Qu c vào Vi t Nam lư ng ti n gi là 200 tri u
VND khi tìm cách qua c a kh u Tân Thanh.
V n t này ph n ánh, hôm 5/8, m t ñ i tư ng khác trong m t v riêng r , b công an kinh t Vi t
Nam phát giác và b t gi khi ñang v n chuy n, cũng qua ng L ng Sơn, s ti n gi l n khác có tr
giá lên t i 11.000 USD và hơn 68 tri u ñ ng ti n Vi t Nam.
Không th lo i tr vi c h c nh ng kinh nghi m x u c a mafia Nga, gi i tài phi t Nga, trong vi c
móc ngo c v i nhà nư c ñ ki m chác, tr c l i trong vi c mua bán doanh nghi p, ñ u th u các tài
s n c a nhà nư c, h m m và ñ t ñai
TS Nguy n Quang A
Bình lu n v tác h i c a n n ti n gi v i n n kinh t Vi t Nam, Ti n s Nguy n Quang A nói:
T t nhiên, ti n gi ch y u ñư c in, c nói th ng to c móng heo, Trung Qu c ñưa sang là chính
là ñ n 100%, có tác h i r t l n ñ i v i n n kinh t và có l là v m t kinh t , tuy tôi không có s
li u c th , nhưng v kh i lư ng, tôi nghĩ r ng tác ñ ng y không ph i là l n l m,
Nhưng v m t tâm lý, v m t ni m tin, lòng tin c a ngư i dân vào ñ ng n i t , thì ñ y là m t s
phá ho i h t s c nguy hi m.
'T i ñánh c p tài nguyên'
Tuy nhiên m t trong nh ng v n n n khó nhìn th y hơn có th ñang làm suy y u Vi t Nam t ng
ngày là n n tham nhũng t 'ăn c p' tài nguyên, khoáng s n, công s n qu c gia, thông qua lách lu t
và móc ngo c gi a các nhóm tài phi t, ñ i gia và nhóm l i ích trong nhà nư c và chuy n ra nư c
ngoài tr c l i, trong khi n n kinh t qu c n i ñang c n các ngu n l c ñ c ng c , ph c h i.
Ti n s Quang A cho r ng bòn rút công quý và móc ngo c c a nhóm l i ích ñang phá ho i n n kinh t hàng
ngày

51. 51
Ti n s Quang A nói
Tôi nghĩ r ng chuy n có s câu k t r t ch t ch gi a các th l c kinh t mà ch y u ñây là các
ñ i gia, các doanh nghi p nhà nư c l n, ho c th m chí các doanh nghi p tư nhân l n, v i các th
l c chính tr ñ làm sao có l i nh t cho c ñôi bên mà Vi t Nam thư ng g i là chuy n nhóm l i
ích, ñ y là hi n tư ng càng ngày càng tr m tr ng Vi t Nam, và ñó là cái không ai t ch i c .
C u Vi n trư ng Vi n IDS ñã gi i th nói xã h i Vi t Nam vài ch c năm g n ñây có th ñã xu t
hi n m t l p các nhà tài phi t, ñ i gia m i lũng ño n n n kinh t và làm giàu b t chính thông qua
áp d ng các kinh nghi m x u v lách lu t và làm ăn gian l n t kinh nghi m c a mafia nư c ngoài
và móc ngo c v i m t b ph n c a gi i c m quy n.
Ông nói:
Tôi có th nói không th lo i tr vi c h c nh ng kinh nghi m x u c a mafia Nga, gi i tài phi t
Nga, trong vi c móc ngo c v i nhà nư c ñ ki m chác, tr c l i trong vi c mua bán doanh nghi p,
ñ u th u các tài s n c a nhà nư c, h m m và ñ t ñai ch ng h n. Chuy n ñó tôi kh ng ñ nh là
không th không có vi c h c ñó và không th không có Vi t Nam.
Ti n s Quang A cho r ng m c ñ bi n th tài nguyên, công qu , r a ti n do lách lu t, móc ngo c
v i nhóm l i ích và tác h i c a chúng ra sao v i n n kinh t khó tính toán h t.
C th nó ñ n m c như th nào thì nói th t là ph i có nh ng t ch c ñ c l p, ph i có kinh phí ñ
nghiên c u m t cách r t tư ng t n, lúc ñó m i có th bình lu n m t cách ñ y ñ cơ s ñư c.
23/08/2013
Các nư c ñang phát tri n có nên du nh p th
ch pháp quy n c a phương Tây không?
Niall Ferguson . ð Kim Thêm d ch
(L i ngư i d ch) Nguyên tác Anh ng c a b n d ch là The Landscape of Law, Chương III
trong tác ph m The Great Degeneration - How Institutions Decay and Economies Die, Allen Lane,
2012 c a Niall Ferguson. Tác gi ñ t v n ñ là Trung Qu c và các nư c ch m ti n dù có ñ lo i
lu t l nhưng không th áp d ng nghiêm minh vì thi u m t b i c nh lu t pháp thích h p và ñ c i
cách lu t pháp c n h c phương Tây. So sánh hai truy n th ng lu t La Mã và Anh ng , tác gi
ch ng minh h th ng lu t Anh ng là mô hình v th ch pháp quy n thích h p hơn, nhưng m i s
cóp nh t thi u ch n l c khôn ngoan s ph n tác d ng trong ti n trình du nh p.
V i The Great Degeneration Ferguson c nh báo là th ch c a phương Tây ñang tàn l n vì
b n tr c t n n t ng là dân ch ñ i ngh , kinh t th trư ng, th ch pháp quy n và xã h i dân s
không còn ñ ng v ng mà suy tr m kinh t , n công ch ng ch t, dân s lão hoá và thái ñ v k c a
con ngu i là nguyên nhân.
Do ưu th ñ a lý, khí h u và trình ñ khoa h c mà phương Tây ñã lãnh ñ o văn minh th
gi i trên 1500 năm. Ngày nay dân ch không còn d a trên căn b n h p ñ ng gi a ngư i dân và
chính quy n, không ñem ñ n n ñ nh trong hi n t i và công bình cho th h tương lai. Quy lu t
kinh t th trư ng chuy n bi n c c kỳ ph c t p và không th ki m soát nên gây xáo tr n cơ ch v n

52. 52
hành và thi t h i cho ngư i tiêu th . Dù th ch pháp quy n là ñ b o v công bình xã h i, nhưng
lu t pháp tr nên quá chuyên môn và khó hi u nên giúp cho các lu t sư càng thêm thao túng ti n
b c, làm cho tranh t ng c c kỳ t n kém và công lý là món hàng ñ t giá. Xã h i dân s không còn
năng ñ ng c i cách, vì con ngư i th ơ trư c các bi n chuy n th i cu c và các nhóm lơ ích áp l c
n ng n hơn. Vì phương Tây lãng phí nhi u th i gian và năng l c nên m i n l c b trì tr và ñã
ñ n lúc nên c nh t nh là c i cách càng b c thi t hơn bao gi h t.
Niall Ferguson là giáo sư môn L ch S Kinh t và Tài Chính t i ð i h c Harvard. Ông n i
danh v i nh ng tác ph m The Pity of War, The Rise and Fall of the American Empire và The
Ascent of Money, A Financial History of the World. Theo Tu n báo Times, ông là 1 trong 100 trí
th c có nh hư ng nh t hi n nay trên th gi i.
Nguyên b n Anh ng là m t chương thanh phát thanh c a The 2012 BBC Reith Lectures
Radio 4 và có th truy c p t i ñây. T a ñ b n d ch là cu ngư i d ch.
“V n ñ căn b n nh t mà chính ph Trung Qu c ph i ñ i phó là tình tr ng không lu t l .
Trung Qu c không thi u lu t mà là thi u v uy l c pháp quy n... V n ñ xã h i không lu t pháp s
là m t thách th c quan tr ng nh t mà gi i lãnh ñ o m i ph i ñ i ñ u khi h ñư c thành l p vào
mùa thu này. Th c v y, n ñ nh chính tr c a Trung Qu c có th tùy thu c vào kh năng phát tri n
th ch pháp quy n trong h th ng ñang hi n có“.
ðó là l i tuyên b c a Trương Quang Thành, m t lu t sư khi m th , ngư i mà g n ñây ñã
ñư c phép r i Trung Qu c sang Hoa Kỳ du h c sau khi ñã tr n thoát thành công kh i s truy nã
c a ð ng C ng s n Trung Qu c. H Duy Phương, m t h c gi lu t khác ít ñư c phương Tây bi t
nhưng l i có nhi u nh hư ng hơn Trung Qu c, nh n ñ nh th ng th ng trong ti u lu n „Nh ng
bư c ñ u tiên c a thuy t hi n ñ nh“ n hành vào năm 2003: „B i c nh lu t pháp t i phương Tây
ñem l i m i tương ph n kỳ thú và rõ r t n u so v i tình hình lu t pháp Trung Qu c, hé l s thi u
nh t quán và tương x ng c a hai h th ng. Dù h th ng hi n ñ i c a Trung Qu c vay mư n t
phương Tây, m i vi c thư ng ti n hành trong các phương cách khác nhau gi a Trung Qu c và
phương Tây“.
ð tài mà tôi thuy t trình trong chương trình th ba c a Reith là khung c nh lu t pháp. Tôi
mu n ñ t v n ñ là nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c có th ti p thu v th ch pháp
quy n c a phương Tây ñư c không. Tôi mu n ñưa ra vài nghi v n v suy ñoán khá ph bi n là h
th ng pháp lu t c a phương Tây ñang lành m nh. ði u mà Trung Qu c c n làm là sao chép nh ng
kinh nghi m t t nh t c a chúng ta, b t k lo i kinh nghi m nào.
Nhưng ñâu là ý nghĩa ñích th c c a th ch pháp quy n? Trong m t cu n sách có cùng t a
ñ , v chánh án t i cao ñã quá c là Lord Tom Bingham ñã quy ñ nh b y tiêu chu n mà chúng ta
ph i xét ñoán trong h th ng lu t pháp:
1. Lu t pháp ph i ñư c ti p c n, càng d hi u càng t t, rõ ràng và có th tiên ñoán ñư c.
2. Nh ng v n ñ quy n lu t ñ nh và trách nhi m ph i ñư c gi i quy t ñúng cách b ng cách
áp d ng lu t pháp, không do nh ng cách hành s chuyên ñoán.
3. Các lo i lu t pháp trong nư c ph i ñư c áp d ng công bình cho t t c m i ngư i, tránh
m r ng nh ng khác bi t khách quan (thí d thi u năng l c tinh th n) bi n minh m i s phân bi t.
4. Các b trư ng và công ch c các c p ph i hành s th m quy n theo m c tiêu quy ñ nh
trong s thành tín, công bình, không vư t gi i h n c a nh ng quy n này.
5. Lu t pháp ph i mang l i s b o v phù h p v tôn tr ng nhân quy n.
6. Lu t pháp cung ng phương ti n ñ gi i quy t các tranh t ng dân s nhưng không t n
kém hay ch m tr , trong s thành tín mà các phe không th t gi i quy t.
7. Nhà nư c cung ng th t c tài phán công bình.

53. 53
Môn l ch s trong chương trình ban c nhân c a tôi t i Oxford d y r ng uy l c pháp quy n
c a Anh là k t q a c a m t ti n trình ti m ti n v các quy t ñ nh tư pháp t i các toà án, ph n l n
d a trên các án l . Bây gi tôi m i hi u ñúng ra ñây là m t quan ñi m ngây thơ. Ronald Dworkin,
m t nhà lý thuy t l ng danh ñương ñ i trong h th ng lu t Anh ng , gi i thích trong tác ph m
Law´s Empire là ñích th c có nh ng nguyên t c công bình và sòng ph ng làm cơ s cho h th ng
lu t pháp chung c a Anh, ngay c khi nh ng nguyên t c này không ñư c ñi n ch như nh ng
nguyên t c trong Hi n pháp Hoa Kỳ.
ð ng sau vi c v n hành lu t pháp có hai v n ñ : s liêm khi t c a các chánh án và, trích
theo l i c a Dworkin, thì l p pháp… xu t phát t k t ư c hi n nay c a c ng ñ ng ñ n nh ng k
ho ch n n t ng c a ñ o ñ c chính tr .
Hi n nay, ngu n g c ñ o ñ c c a pháp lu t chuy n sang nh ng h u qu kinh t c a nó mà
ñúng ra có th xem là m t bư c ti n. Nhưng không ph i như v y. Ít s th t nào ñư c công nh n
m t cách ph bi n hơn là uy l c pháp quy n - ñ c bi t khi uy l c này nh m gi i h n bàn tay ch p
gi t c a nhà nư c tham lam, vì ñây là ñi u t t cho tăng trư ng kinh t cũng như công bình.
Theo Douglas North thì khi xã h i thi u kh năng phát tri n vi c ch p hành h p ñ ng h u
hi u và ít t n kém thì ñó là lý do quan tr ng nh t v trì tr l ch s và kém phát tri n hi n nay.
Thi hành h p ñ ng do ñ tam nhân th c hi n là c n thi t ñ vư t qua m i trì tr c a các ñ i
lý tư nhân khi d ch v c a h có cách bi t v ñi lý và th i gian. Ch n thư ng s ngư i vay
không tr n khi vay. Các tác nhân tư như công ty giao hoán, tín d ng và tr ng tài có th lãnh th c
hi n thi hành h p ñ ng.
Nhưng theo North thì luôn luôn là: vi c thi hành h p ñ ng do ñ tam nhân th c hi n có
nghĩa làm cho nhà nư c phát tri n như cơ quan cư ng ch , có kh năng h u hi u nh m theo dõi
quy n tư h u và thi hành h p ñ ng.
V n ñ là nhà nư c không ñư c l m quy n - và do ñó c n gi i h n quy n nhà nư c. Avner
Greif l p lu n khi cơ quan thi hành h p ñ ng thu c v nhà nư c, mà cơ quan l i l tin t c v ñi
ñi m và giá tr các tài s n tư nhân, thì chính nhà nu c hay các công ch c ph c v có th tìm cách
tư c ño t tài s n y.
B i th , ñâu mà nhà nư c không b lu t pháp ràng bu c, thì ñó nh ng th ch tư nhân
lo chuy n ch p hành h p ñ ng t o an toàn hơn, như h th ng m ng lư i các thương nhân Maghibi
vùng b bi n ð a Trung H i vào th k XI, h ch d a trên m i ràng bu c c a Do Thái giáo và
quan h thân t c. Cùng v i các hi p h i th i Trung c , các th ch này th t b i khi có khuynh
hư ng ñ ra nh ng rào c n v thâm nh p th trư ng và thi t l p nh ng ñ c quy n m u d ch, c n tr
c nh tranh và gi m b t hi u năng kinh t . ðó là lý do t i sao thi hành h p ñ ng tư nhân có khuynh
hư ng như ng bư c cho nhà nu c khi n n kinh t tr nên ph c t p hơn. Nhưng ti n trình này tùy
thu c vào s gi i h n vi c s d ng quy n cư ng ch nhà nư c, nh ñó mà quy n tư h u ñư c tôn
tr ng.
Thư ng tôn lu t pháp ñó chính là ch c năng ch y u trong kinh t h c. Th c ra, tôn tr ng
quy n tư h u còn quan tr ng hơn nhân quy n.
Không ph i h th ng dân lu t c a Pháp, b t ngu n t truy n th ng lu t La Mã, cũng không
ph i h th ng lu t pháp c a ð c và B c Âu là t t ñ p, mà không nói ñ n h th ng lu t pháp c a
các nư c không thu c phương Tây.
ði u gì ñã và ñang làm cho h th ng lu t truy n th ng Anh t t ñ p hơn v phương di n
kinh t ?
Trong m t ti u lu n có nh hư ng sâu ñ m vào năm 1997, La Porta, Lopez-de -Silanes,
Shleifer và Visnhy l p lu n r ng h th ng lu t c a Anh t o ñi u ki n r ng rãi ñ b o v cho các
ch ñ u tư và các ch n . K t qu là dân có ti n thích ñ u tư và cho gi i doanh nhân vay mư n

54. 54
nhi u hơn các gi i khác Gi i trung gian tài chính cao c p có khuynh hư ng gây tác ñ ng cho t l
tăng trư ng cao hơn.
Gi ng như m t vài l p lu n trong khoa h c xã h i, lý thuy t v ngu n g c c a lu t pháp
này hàm ng m t vài l i gi i thích c a l ch s : T i sao lu t c a Pháp r t cu c ñưa t i tình tr ng t i
t hơn Anh?
Vì hoàng gia Pháp th i trung c có quá nhi u chuyên quy t trong các ñ c quy n hơn
Anh. Vì v phương di n n i tr thì Pháp ít n ñ nh hơn Anh và v ñ i ngo i thì Pháp l i b t n
thương nhi u hơn Anh. Vì Cách M ng Pháp b t tín nhi m gi i chánh án, nên tìm cách c i bi n h
như ngư i máy, áp d ng lu t theo như quy ñ nh và ñi n ch b i gi i l p pháp hay hoàng ñ . K t
qu là ngay c m t h th ng tư pháp và toà án dù ít ñ c l p hơn nhưng v n ngăn ng a vi c xét l i
nh ng hành vi hành chánh. Khi Pháp xu t c ng mô hình sang các nư c thu c ñi Á Phi, k t qu
càng t i t hơn.
Lý thuy t v ngu n g c lu t pháp cũng ñã có nh ng nh hư ng l ch s quan tr ng ñ i v i
nh ng h th ng lu t pháp không thu c phương Tây. H Duy Phương l p lu n r ng trong th i kỳ
quân ch chính ph Trung Qu c quy ñ nh „không h có vi c phân quy n mà ñ cho các quan l i
hành s th m quy n toàn di n k c tam quy n căn b n mà c th là hành pháp, l p pháp và tư
pháp.“
Kh ng giáo và Lão giáo bày bác vai trò các lu t sư và k t án phương cách ph n bi n.
Nh ng th nghi m du nh p các y u t c a h th ng lu t pháp Anh vào Trung Qu c b th t b i. Khi
tri u ñ i nhà Thanh tham gia vào lĩnh v c m u d ch khá mu n màng, nhà nư c làm vi c trong m t
phương cách ph n tác d ng, ñánh thu quá m c các thương nhân, y quy n cho các t p ñoàn ñ c
quy n mà không th t ki m soát ho c u quy n ki m soát không h u hi u. K t qu là tham nhũng
tràn lan và thu h p kinh t .
Trong nh ng năm g n g n ñây có nh ng ph n ng d d i ch ng l i nh ng gi thuy t v
ngu n g c lu t pháp. Naomi Lamoureaux và các tác gi khác v ch ra r ng n n kinh t Pháp có
nhi u thành t u t t hơn, không ph i ít nh t là v m t tài chính, m c dù không thu c v h th ng
lu t c a Anh. ð i v i tôi, như c ñi m trong lý thuy t này tr thành hi n nhiên, n u như chúng ta
ch nhìn vào tình tr ng h th ng pháp lu t c a Anh trong m t th i kỳ ñ làm thí d , thì ph i th y là
n n kinh t này có nhi u t t ñ p nh t, thí d th i kỳ cách m ng công nghi p, khi mà Anh và các
nư c láng gi ng vùng bi n Celtic thay ñ i tri t ñ v ti n trình l ch s c a kinh t th gi i.
ðây là m t vài mô t ñương th i v m t tòa án c a Anh vào th i y:
… M t vài thành viên ch y u c a Lu t sư ðoàn tham gia vào m t trong vô s trong các
giai ño n c a m t v ki n v i nguyên nhân b t t n, t o cho ngư i khác b s p vào b y c a nh ng
án l khó khăn, dò d m ng p ñ u v các chuy n chuyên môn, ch y theo chi ti t ñ ch ng l i trong
ch nghĩa và khi nh ng ngư i ñư c phép tham d làm ra v chu ng công bình v i nh ng khuôn
m t nghiêm ngh .
Nhi u lu t sư khác nhau tham gia trong m t v t t ng, có khi có hai hay ba lu t sư trong
nhóm th a hư ng v ki n do ngư i cha c a mình, h t o nên cơ nghi p do ki n t ng. H c u k t
nhau, ñ ng theo hàng gi a bàn ñ c a các viên l c s và các áo th ng lu v i ñ lo i gi y t t
hoá ñơn, b ng tr l i, l i ph n bác, l i khai có tuyên th , tài li u tham kh o, gi y t hàng núi
nhưng t n kém và vô nghĩa s p ñ ng trư c m t h .
ðó là Toà T i cao ... làm cho ki t qu ti n b c, h t kiên nh n, can ñ m, hy v ng, làm cho
ñ u óc quay cu ng và tâm cang b n lo n, không có m t ngư i kh kính nào trong gi i này ñưa ra
l i báo ñ ng: Anh hãy chi ñ ng b t công x y ra hơn là anh t i ñây, thư ng thì h không làm
như v y.

55. 55
Ngư i ta có th chê trách Charles Dickens vì ông không công bình ñ i v i lu t gi i trong
th i c a ông qua tác ph m Bleak House. Dickens kh i ñ u văn nghi p b ng cách vi t các bài
tư ng thu t t tòa án. Ông ta ñã ch ng ki n thân ph mình b vào tù vì n . Ngư i vi t ti u s ông
xác nh n r ng ông bi t rõ nh ng gì ông ñ c p ñ n. Các s gia v h th ng pháp lu t c a Anh vào
th k XIX xác nh n chuy n này.
ð u tiên chúng ta ph i ghi nh n t m vóc nh bé c a h th ng. Vào cu i năm 1854 toàn b
h th ng tư pháp c a Anh và Wales ch ñ m ñư c ñúng 15 toà án.
Th hai, mãi ñ n năm 1855 có nhi u lu t gi i h n kh năng doanh nhân l p ra doanh
nghi p trách nhi m h u h n, m t di s n c a th i gian khi nh ng nhà c vũ cho doanh nghi p ñ c
quy n như South See Compagny thành công trong vi c nâng cao giá tr các c ph n.
Th ba, trong m t lĩnh v c quan tr ng nh t trong th i kỳ cách m ng công nghi p là ñư ng
s t. Nh ng công trình nghiên c u g n ñây ti t l r ng h th ng lu t c a Anh và các lu t sư c a
Anh ñã gây nh ng tác ñ ng tiêu c c sâu r ng. Các lu t sư gây nhi u ti ng x u khi làm ngư i
qu ng cáo các c ph n ñ u cơ cho ho xa, các chánh án b công khai cáo bu c th l i riêng và các
lu t sư c a qu c h i có th thu t làm ti n b t chánh khi ch p thu n bán gi y phép cho m nh ng
ñư ng xe lư m i.
Chúng ta ph i làm gì v i chuy n này? Có ph i l ch s ph nh n lu n ñ v ngu n g c lu t
pháp mà h th ng lu t pháp Anh ñã th ng các h th ng khác không? Không h n.
M c dù có nh ng khi m khuy t hi n nhiên v h th ng lu t pháp c a Anh trong th i kỳ
công nghi p, v n có nh ng b ng ch ng hùng h n mà lu t có th và ñã thích ng cho s thay ñ i
th i gian, ngay c có th trong cách t o thu n l i và thích nghi trong ti n trình. ði m này ñư c
minh ch ng rõ r t nh t khi tham kh o v tranh t ng trong năm 1854 c a Hadley và Baxendale -
ñư c sinh viên khoa lu t hai bên b ð i Tây Dương bi t rõ.
Tranh t ng xãy ra gi a hai doanh nghi p xay b t mì t i Gloucester là Joseph Jonah
Hadley v i Pickford Co, công ty v n chuy n Luân ðôn. Hadleys ki n Pickfords b i thư ng
toàn b ti n thi t h i k c doanh thu vì vi c giao hàng tr ñ thay th cho m t tr c máy xay b t
th công. Không h có chuy n trùng h p là Pickfords hi n nay v n còn ho t ñ ng mà Hadleys thì
không.
Dù toà ñ a phương ñã chu n y b n án như Hadleys th nh c u nhưng toà phá án Luân ðôn
ñã không y án. Theo ý ki n c a Richard Posner, chánh án ngư i M và là m t h c gi v lu t, thì
v Hadley và Baxendale bao g m nguyên t c „khi nguy cơ thi t h i ch có m t bên c a h p ñ ng
bi t, thì phiá bên ñ i tác không ch u trách nhi m b i thư ng khi thi t h i xãy ra“.
V sau ñư c bi t ñó là l i tuyên b g c c a chánh án Assize, Sir Roger Crampton. Ông
không bao gi công nh n là khái ni m h th ng lu t c a Anh t thích nghi do m t ti n trình liên
t c phát tri n t o nên s thay ñ i tình hình khi xã h i thăng ti n.
Ch c ch n m t ñi u ñây không ph i là phương cách c a các chánh án toà phá án là các
Nam tư c Alderson, Parke và Martin, n u nói theo ngôn ng c a các bình lu n gia hi n nay thì h
„ñem l i m t n i dung m i v lu t b i thư ng thi t h i“. Khi Nam tư c Anderson l p lu n: “Ch
trong nh ng tình tr ng mà nguyên cáo thông báo cho b cáo bi t vào lúc mà h p ñ ng ký k t là các
c i xay b hư. Nhưng không có thông tin v tình tr ng ñ c bi t là máy xay ph i ngưng và doanh l i
thua l do trì tr trong vi c giao tr c máy“. Do ñó, th t thu doanh l i không th ñư c c u xét khi
ư c lư ng thi t h i. Khi ñơn thu n ñ t v n ñ , thì lu t này ñ t o thu n l i cho doanh nghiêp l n
hơn các doanh nghi p nh - Nhưng th t s ñây là ñi m không quan tr ng. V n ñ ñây là l p lu n
c a Nam tư c Anderson minh ho ñư c h th ng lu t c a Anh như là m t trình t ti n tri n, m t
ti n trình mà Lord Goff mô t tài tình trong v ki n Kleinwort Benson v i H i ñ ng thành ph
Luân ðôn vào năm 1999.

56. 56
Khi m t chánh án quy t ñ nh m t v ki n mà ông th lý, ông ph i d a trên cơ s nh ng
hi u bi t v lu t kh thi. Vi c này có nghĩa là ông khám phá nh ng lu t có th áp d ng, n u có th ,
ông tìm ra nh ng ti n l b t ngu n t nh ng phúc trình hay nh ng quy t ñ nh c a toà án trư c
ñây... Trong ti n trình quy t ñ nh v ki n ñang x lý, tùy theo trư ng h p, ông có th tri n khai h
th ng lu t trong khi c u xét quy n l i công lý, dù là trong quy lu t t ng quát, ông làm vi c này
trong s k t h p ch t ch . ði u này có nghĩa là ông không ch hành ñ ng trong khuôn kh c a
nh ng ti n l quy ñ nh mà còn chú ý t i nh ng thay ñ i, coi thay ñ i này như nh ng ti n tri n,
luôn là nh ng ti n b khiêm t n, xem nh ng nguyên t c ñang có và xem vi c xãy ra như là m t
ph n phù h p trong h th ng lu t chung.
Tôi tin r ng vi c làm này ñem l i m t s hi u bi t h u ích v ñ c tính ti n hoá ñích th c
c a h th ng lu t Anh. Trong bài thuy t trình này, tôi mu n ñ c p ñ n m t v n ñ khác: Trong
th c t hi n nay, th ch pháp quy n t i các nư c phương Tây, ñăc bi t t i các vùng nói ti ng Anh,
t t ñ p như th nào? Tôi nh n ra b n m i ñe do .
ð u tiên chúng ta ph i ñ t v n ñ quen thu c là t do dân s b m t d n trong m t nhà
nư c có v n ñ an ninh qu c gia - m t ti n trình mà th c ra chúng ta tính lui l i t trăm năm trư c
t lúc bùng n Th Chi n Th Nh t và qua ñ n vi c chu n y ñ o lu t 1914 Defence of the Realm
Act. Nh ng th o lu n g n ñây v giam gi tù nhân b nghi ng kh ng b không ñem ñi u m i l .
Có chăng là m t s ch n l a gi a tôn tr ng nhân quy n theo lu t và hàng trăm xác ch t.
M i ñe do th hai hi n nhiên hơn mà ngư i ta ñ t ra là s vi ph m c a Lu t châu Âu ñ i
v i h th ng lu t Anh trong khía c nh lu t dân s , ñăc bi t là nh ng nh hư ng sâu r ng trong vi c
xác nh p Công ư c Âu Châu v Quy n Căn B n và T Do 1953. ði u này ñư c coi như là s tr
thù c a Napoleon: h th ng lu t c a Anh s tu n t chuy n hoá theo ki u c a Pháp.
M i ñe do th ba là tính ph c t p - và lu m thu m - c a lu t thành văn ngày càng nhi u.
M t v n ñ tr m tr ng c a B c M và Tây Âu khi vi c kh i th o lu t l gây h n lo n tràn lan
trong chính gi i.
M i ñe do th tư, ñ c bi t nh t th hi n rõ t i Hoa Kỳ, là chi phí lu t pháp tăng cao. Theo
B n tư ng trình c a S Qu n lý Doanh nghi p nh Hoa Kỳ ư c lư ng kho ng 1,7 nghìn t ñô la
hàng năm là chi phí ph tr i trong vi c ch p pháp. ð ng ñ u v chi phí này thu c v h th ng lu t
hình c a Hoa Kỳ, theo Pacific Research Institute cho là chi m kho ng 2, 2 % TSLQG năm 2003.
Ngư i ta có th lý gi i v các s li u này. Nhưng kinh nghi m c a tôi cho th y có m t
chuy n tương t : l p m t doanh nghi p m i t i các ti u bang thu c New England dính dáng ñ n
nhi u lu t sư và t n nhi u chi phí hơn t i nư c Anh. Nh ng chuyên gia v c nh tranh kinh t , thí
d như Michael Porter c a ð i h c Kinh t Harvard, ñ nh nghĩa v n ñ b ng cách bao g m các
khiá c nh như kh năng c a chính quy n thông qua nh ng lu t l h u hi u, b o v tác quy n s
h u v t ch t và trí tu , không tham nhũng, hi u năng c a m t khung pháp lu t, k c h th ng tài
phán v i phí t n th p và nhanh chóng, d dàng trong vi c thi t l p doanh nghi p và các lu t l h u
hi u và có th tiên ñoán ñư c.
B ng ch ng cho th y là Hoa Kỳ hi n nay ñang ch u nhi u thi t h i thu c v lĩnh v c c nh
tranh th ch , ñi u này không nh ng tìm th y trong nh ng công trình g n ñây c a Porter mà còn
trong trong B ng ch s c nh tranh toàn c u c a t ch c World Economic Forum, và ñ c bi t là
c a Executive Opinion Survey. Tài li u kh o sát này bao g m 15 bi n pháp liên h ñ n th ch
pháp quy n, x p h ng t b o v quy n tư h u ñ n ki m soát tham nhũng và ki m soát t i ph m
băng ñ ng.
M t s ki n ñáng ng c nhiên, dù ít khi ñư c công nh n, là trong s 15 bi n pháp này Hoa
Kỳ b ch m ñi m t hơn H ng Kông. Theo B ng ch s c a Heritage Foundations Freedom, Hoa
Kỳ ñ ng hàng th 21 trong B ng ch s không tham nhũng, sau H ng Kông và Singapore.

57. 57
Có l b ng ch ng thuy t ph c nh t là c a Ngân hàng Th gi i v Lãnh ñ o Toàn c u. Theo
tài li u này thì t năm 1966 Hoa Kỳ ch u xu ng d c v ph m ch t lãnh ñ o trong ba lĩnh v c: hi u
năng chính quy n, ph m ch t lu t l và ki m soát tham nhũng.
So sánh v i ð c và H ng Kông thì Hoa Kỳ t t h u hơn nhi u. M t ñi u an i là Anh
không b suy tàn như v y trong lĩnh v c ph m ch t th ch .
N u th ch pháp quy n, ñ nh nghĩa m t cách r ng rãi, ñang suy vi t i Hoa Kỳ thì ñâu là
nơi t t hơn? G n ñây tôi nghiên c u m t tài li u h u ích c a Ngân hàng là B ng ch s Tăng
trư ng Th gi i, ñ tìm hi u xem nư c nào c a châu Phi là khá theo các khía c nh:
1. Ph m ch t c a hành chánh công quy n
2. Khuôn kh cho lu t kinh t
3. Quy n tư h u và cai tr d a trên lu t pháp
4. Qu n lý khu v c công
5. Tính minh b ch, trách nhi m gi i trình và ch ng tham nhũng trong khu v c công.
Trong 20 nư c ñ ng ñ u trong các n n kinh t ñang phát tri n có 4 nư c hay nhi u hơn l t
vào tiêu chu n này là Burkino Faso, Ghana, Malwi và Rwanda.
V i m t cách kh o hư ng khác tôi xem trong tài li u tư ng trình v ñ i tác kinh t c a IFC
t năm 2006 và tìm xem trong các qu c gia ñang phát tri n v cách gi m b t s ngày ñ hoàn t t
h sơ trong 6 lo i th t c sau ñây: xin ñăng ký doanh nghi p, xin gi y phép xây c t, xin ñăng ký tài
s n, tr thu , nh p c ng hàng và thi hành h p ñ ng.
Nh ng nư c châu Phi ñ t ñư c thành t u này là Nigeria, Gambia, Mauritius, Botswana và
Burundi. Nh ng qu c gia ñang tr i d y ñang ñi ñúng hư ng này là Azerbaijan, Croatia, Iran,
Malaysia và Peru. Tôi nói r ng riêng ñ i v i Iran thì tôi s ngưng ñ u tư vào nư c này trong năm
nay.
Ngư c l i, Trung Qu c ñ t ñư c m c tăng trư ng ñáng ng c nhiên mà không có th ch
lu t pháp t t ñ p và không có c i thi n nhi u trong lĩnh v c này. Tuy nhiên, m t vài h c gi l p
lu n n u Trung Qu c hi n nay không chuy n ti p vào th i kỳ có th ch pháp quy n thì s ph i
còn m c th ch t t h u làm gi i h n tăng trư ng trong tương lai.
Trư ng h p ch ng tham nhũng c a B c Lai Hy t i Trùng Khánh minh ch ng ñư c Trung
Qu c ti n b trong vi c áp d ng uy l c pháp quy n.
Như H Duy Phương v ch ra r ng các chánh án c a Trùng Khánh ñã hành s như m t cánh
tay n i dài c a B c, ch p nh n vi c t ng ti n, b qua th t c ñi u tra chéo. T nhi u năm nay H
Duy Phương c vũ cho n n tư pháp ñ c l p, trách nhi m c a Qu c h i Nhân dân m t th c th
chính tr h p pháp có ñăng ký, ch u trách nhi m trư c pháp lu t, k c nh ng quy n lu t ñ nh hi n
nay nhưng vô nghĩa theo ñi u 35 Hi n pháp c a Trung Qu c.
ð i v i m t s trong chúng ta, nh ng ngư i ñang s ng t i phương Tây, nơi mà lu t sư
thư ng dư ng như tr thành nhóm l i ích mà h mong ñ i, thì ñương ñ u v i các lu t sư là chuy n
l khi h nh m vào vi c thay ñ i c c ñoan. Tuy nhiên, hi n nay, n u tính vào năm 2007 thì lu t sư
Trung Qu c ch có ñúng kho ng 150.000, h là l c lư ng ch y u làm phát tri n nhanh chóng khu
v c công t i Trung Qu c. Nh ng thăm dò g n ñây cho th y r ng h quan tâm m nh m ñ n c i
cách chính tr và b t mãn sâu xa v i tình tr ng chính tr hi n nay.
Khi ñ c nh ng l i tuyên b sau ñây c a m t lu t sư t nh H Nam bu c chúng ta ph i nh
l i th i các lu t sư là gi i tiên phong trong s thay ñ i trong th gi i nói ti ng Anh.
Uy l c pháp quy n là kh i ñi m cho dân ch , quy n lu t ñ nh là ti n ñ cho th ch pháp
quy n, b o v quy n lu t ñ nh là nguyên y c a các quy n l i và lu t sư là gi i tiên phong cho
vi c b o v quy n lu t ñ nh.

58. 58
Trư ng h p B c Hy Lai trong năm nay là m t trong nh ng d u hi u cho th y nh ng ph n
t trong n i b ð ng C ng s n nghe ñư c nh ng l p lu n này.
Trong m t di n văn g n ñây t i Th m Quy n, Zhang Yansehng, T ng Thư ký y ban Khoa
h c Phát tri n và C i cách Qu c gia, l p lu n, tôi xin trích, chúng ta ph i thay ñ i d a trên uy l c
pháp quy n, ông nói thêm, n u c i cách này không lan to , Trung Qu c rơi vào tình tr ng h n
lo n tr m tr ng, nh ng v n ñ nguy ng p.
ði u mà chúng ta không bi t ñư c là khi Trung Qu c th nghi m du nh p nh ng khái ni m
v uy l c pháp quy n s p t i có thành công hơn trong quá kh hay không. V i lý lu n thuy t ph c,
H Duy Phương c nh báo nh ng cóp nh t ngây ngô c a h th ng lu t pháp Anh ho c Hoa Kỳ.
Trong tác ph m Gi c M ng ðêm Hè c a Shakespeare ông có vi t m t cách tha thi t:
Ngư i ñã bi n thành kh , và ngư i khác thét lên, xin chúa phù h cho anh, anh ñang b thay ñ i.
Vi c du nh p h th ng lu t phương Tây vào Trung Qu c cũng gi ng như v y. H th ng
lu t c a Anh khi du nh p vào Trung Qu c có th gi ng như chuy n t nh t, m t trò kh hay n u
không cũng là chuy n ngu ng c.
Gi ng như t ch c con ngư i trong chính tr ho c là lý do săn ñu i theo n n kinh t th
trư ng, b i c nh lu t pháp là m t thành ph n trong vi c thi t l p th ch mà chúng ta ñang s ng.
Gi ng như m t c nh trí ñích th c, th ch là s n ph m có tính h u cơ, m t s n ph m c a m t ti n
trình l ch s chuy n ñ ng ch m ch p - m t lo i ñi ch t h c c a lu t pháp.
Nhưng ñây cũng là m t khung c nh theo ý nghĩa c a Brown: nó có th ñư c c i thi n. Và
ñó cũng có th t o nên chuy n ñáng s , ngay c tr thành m t sa m c, b ng các áp ñ t quá v i
nh ng mô hình o tư ng. Chúng ta có th hình dung ra nh ng khu vư n phương ðông t i Anh và
nh ng khu vư n Anh t i phương ðông. Dĩ nhiên, cũng có nh ng thành t u m c ñ c a vi c du
nh p này.
M t khu vư n khi ñã xanh tươi có th tr thành khô c n qua ti n trình t nhiên. Marcus
Olson thư ng l p lu n qua th i gian t t c m i h th ng chính tr không ch ng n i s sơ c ng,
ph n l n do nh ng ho t ñ ng th l i c a các nhóm l i ích. Có l ñó là ñi u mà chúng ta th y ñang
xãy di n hi n nay t i Hoa Kỳ. Ngư i M có th khoe là h th ng c a h là chu n m c cho th gi i,
Hoa Kỳ là tư ng trưng cho uy l c pháp quy n. Nhưng ngày nay chúng ta th y thao túng c a các
lu t sư, ñó là chuy n khác bi t. Ch c ch n m t ñi u là không có sư trùng h p ng u nhiên khi khi
ña s ngh sĩ và dân bi u là lu t sư. Như tôi ñã l p lu n trong bài thuy t trình này, thì h th ng này
ph i c i cách như th nào, khi ñã có quá nhi u m c nát trong h th ng này, trong cơ quan l p pháp,
trong cơ quan ñi u ti t và chính ngay trong h th ng lu t pháp. ðó là v n ñ .
Câu tr l i mà tôi s l p lu n trong bài thuy t trình cu i cùng c a chương trình Reith là c i
cách, dù trong th gi i Anh ng hay Trung Qu c - ph i ñ n t m t lĩnh v c ngoài ph m vi các th
ch công quy n. Nó ph i ñ n t t ch c thu c v xã h i dân s , nói v n t t, nó ñ n t chúng ta là
nh ng ngư i dân.
23-08-2013
Báo QðND ðói ăn v ng, túng làm li u?
Thanh Tùng

59. 59
Ông Lê Hi u ð ng
Trong nh ng ngày v a qua, trên các phương ti n truy n thông (t l trái, l ph i trong nư c cho
ñ n báo chí nư c ngoài) ñã “d y sóng” ch b i 7 ch : “SUY-NGHĨ-TRONG-NH NG-NGÀY-
N M-B NH” c a ông Lê Hi u ð ng, nguyên Phó t ng Thư ký y ban Trung ương Liên minh các
l c lư ng Dân t c, Dân ch và Hòa bình Vi t Nam, nguyên Phó ch t ch M t tr n T qu c Vi t
Nam TP HCM. V y 7 ch trên ch a ch t nh ng n i dung gì mà có s c kích thích m nh m khi n
dư lu n “d y sóng” lên như v y, ñ c bi t là cây bút “l ph i” có tên Tr ng ð c, qua bài vi t: “ðôi
ñi u v i tác gi “Vi t trên giư ng b nh””, ñăng trên qdnd.vn ngày 18/08/2013. Chưa d ng ñó, ngày
20/08/2013, qdnd.vn l i ti p t c ñăng bài: “Ki n ngh l i th i, nh n th c sai l ch”, v i l i d n:
“Dư lu n phê phán tác gi Lê Hi u ð ng” l i m t l n n a khi n cho các cây bút ph n bi n “d y
sóng” trên các di n ñàn uy tín: BVN, basamnews, bolapquechoa, xuandienhannom…
Ph i th a nh n r ng, h u h t các cây bút như Vũ Th Phương Anh, GS. Nguy n Văn Tu n (Úc),
ð Như Ly, nguyenhuuvinh, Trung Nghĩa… ñ u ñưa ra các căn c và l p lu n b ng nh ng lý l
thuy t ph c mà khó ai có th bác b . Tuy nhiên, theo tôi, nh ng tác gi trên ñã chưa “khách quan”
v i qdnd.vn, b i h ch bi t “bóc tr n tr i s th t” ñang di n ra mà qdnd.vn và các t báo chính
th ng không dám ñ ng t i, mà không nhìn nh n công tr ng c a qdnd.vn, là ñã dũng c m “t cáo”
th c tr ng ngành giáo d c Vi t Nam hi n th i.
VÌ SAO TÁC GI TR NG ð C “GIÃY N Y” LÊN TH ?
ð c “Suy nghĩ trong nh ng ngày n m b nh” c a ông Lê Hi u ð ng dài kho ng 12 trang ñánh
máy trên gi y kh A4, trư c h t tôi c m nh n ñư c m t ñi u r ng: t ng t , ng ñ n câu trong “Suy
nghĩ trong nh ng ngày n m b nh” là ông “v t ra t máu th t” c a ông – m t ngư i ph n ñ u cho
lý tư ng c ng s n g n h t c ñ i ngư i, ch không ph i ông nói khơi khơi theo c m h ng ki u
ngh s , nhà thơ, nhà văn.
Ngay nh ng dòng ñ u tiên ông ông Lê Hi u ð ng vi t, tôi ñã c m nh n ñư c nh p ñ p con tim ông
thôi thúc khi n dòng máu trong ngư i ông r n r n ch y theo: “Sau hơn 45 năm chi n ñ u trong
hàng ngũ ð ng C ng s n Vi t Nam, v i 45 tu i ð ng, nh ng tr i nghi m cay ñ ng mà tôi cùng
nhi u b n bè n a trong phong trào h c sinh sinh viên trư c 1975 ñã ch u ñ ng… Trong lúc n m
b nh tôi ñ c quy n Chuy n ngh c a Th y c a ñ o di n Tr n Văn Th y, các truy n c a các nhà
văn quân ñ i như Nguy n Kh i, Nguy n Minh Châu, Lê L u, Tr n D n… ñã gi c giã tôi vi t
nh ng dòng này…”.

60. 60
R i ông vi t ti p: “… Các nhà văn ñã cho tôi th y thêm s bi th m c a thân ph n con ngư i trong
cái g i là CNXH mi n B c, m t xã h i không có bóng ngư i… Con ñư ng mà tôi cùng nhi u
b n bè, ñ ng ñ i ñã l a ch n, con ñư ng ti p t c ñ u tranh cho lý tư ng th i trai tr và m t xã h i
công b ng t do dân ch . ñó con ngư i s ng v i nhau m t cách t t , th t s ñư c gi i phóng t
ngư i nô l thành ngư i làm ch c a ñ t nư c…” – rõ ràng ông ñang trăn tr và ñau chung n i ñau
c a Dân t c. Ông cũng r t thành th t r ng, ông cùng nhi u trí th c ñi kháng chi n vì l i kêu g i
toàn qu c kháng chi n c a ông H Chí Minh, ch h ít ho c chưa bi t ch nghĩa Marx là gì,
CNXH ra sao! Nhưng ông Lê Hi u ð ng cùng ñ ng ñ i c a ông hy v ng sau khi kháng chi n
thành công s xây d ng m t xã h i dân ch , t do, ti n b , h nh phúc mà trong tuyên ngôn ñ c l p
và Hi n pháp năm 1946 ông H Chí Minh ñã tr nh tr ng cam k t trư c toàn dân t i Ba ðình l ch
s . ð c ñ n ñây tôi v n chưa hi u t i sao tác gi Lê Hi u ð ng l i làm tác gi Tr ng ð c giãy n y
lên như th , b i ông nói quá ñúng v i nh ng gì ñã và ñang di n ra.
Khi ñ c ñ n nh ng dòng nói v m t k ni m khó quên c a tác gi Lê Hi u ð ng, ñó là: “… ba tôi
và m Lý Thi n Sanh nóng lòng vì ñã ñ n kì thi Tú tài II nhưng chúng tôi v n b nh t trong
tù. Vì v y ông bà làm ñơn hú h a xin hai chúng tôi ra thi. Th mà chính quy n Th a Thiên-
Hu lúc ñó l i gi i quy t cho ra thi… Tôi không bi t v i ch ñ g i là “ưu vi t” hi n nay có
ngư i tù nào ñã ñư c cho ra ñi thi như chúng tôi hay không?”. R i ông Lê Hi u ð ng vi t
ti p: “Sau m t th i gian dài ð ng và nhà nư c Vi t Nam nh n chìm các t ng l p nhân dân Vi t
Nam t B c chí Nam dư i ch ñ qu n lý kinh t bao c p, ñi ngư c l i t t c quy lu t t nhiên,
cop-py mô hình kinh t c a Liên bang Xô vi t và Trung Qu c c ng s n 100%. Dân chúng ñói kém
rên xi t. Các ñ t c i t o tư s n X1, X2 ñã làm tan nát bi t bao gia ñình, làm dòng ngư i vư t biên
ngày càng nhi u và bi t bao gia ñình ph i ch t t c tư i trên bi n ho c b b n cư p bi n hãm hi p
làm nh c trư c m t ch ng con. Có th nói t t c ñi u ñó là t i ác c a ð ng và Nhà nư c Vi t
Nam, không th nói khác ñư c”.
Sau khi ñ c h t bài c a ông Lê Hi u ð ng, tôi có th nh n th y 2 ñi u cơ b n: m t là, ông Lê Hi u
ð ng dám t cáo, bêu x u “thiên ñư ng” mà chúng ta ñang s ng; và hai là, ông Lê Hi u ð ng
dám kêu g i ña nguyên, ña ñ ng – ñi u mà ð ng C ng s n Vi t Nam không h mu n và không
bao gi mu n.
Sau khi qdnd.vn ñăng t i bài vi t c a ông Tr ng ð c, “Báo chí l trái” ñã không th k m ch ñư c
không ch b i nh ng lý lu n r p khuôn ki u “nhai ñi nhai l i”, thi u căn c thuy t ph c và thi u c
tính logic (mà trong ph n bi n không th thi u), c a ông Tr ng ð c.
Bài ph n bi n ñ u tiên tôi ñ c ñư c là “ðôi ñi u v i tác gi c a “ñôi ñi u v i tác gi …”, c a tác
gi Vũ Th Phương Anh, ñăng trên bolapquechoa. Tác gi Vũ Th Phương Anh ñã ñưa ra nh ng
căn c ph n bi n và l p lu n khá thuy t ph c, tôi tin là nó ñ s c làm cho hai hàm răng c a tác gi
Tr ng ð c l p c p không th th t thành l i, tay run r y không th gõ bàn phím.
Trong “ðôi ñi u v i tác gi “Vi t trên giư ng b nh””, c a tác gi Tr ng ð c có ño n: “Th c t ,
v i tu i ñ i như ông ð ng, ch c ông cũng th a hi u, trong th gi i hi n nay, h u như ch ng có
nư c nào, k c nh ng nư c ñang t v ng c là dân ch và mu n áp ñ t ki u dân ch c a mình
làm ‘khuôn vàng, thư c ng c’ cho toàn th gi i, cho phép tù nhân ñang th án ra tù ñ ñi thi ñ i
h c. Vi t Nam cũng v y”. L p t c, lý l và căn c trong“Tù nhân và t do h c hành” c a GS.
Nguy n Văn Tu n, trên bolapquechoa (ngu n: FB Nguy n Văn Tu n), ngày 20/8/2013, ð Như

61. 61
Ly v i: “Th i nào, chu n nào”, nguyenhuuvinh v i: “Qua hi n tư ng T Ng c Lương: Kh n thay
cho n n giáo d c và cơ ñ ñ t nư c”, Trung Nghĩa v i: “Báo Quân ñ i Nhân dân hãy thôi cái trò
ñ nh hư ng dư lu n ñi!”, như nh ng tia sét b i thêm m t cách tr c ti p vào b não và cái mi ng
c a “con v t” có tên Tr ng ð c, làm cho “con v t” y ñ n gi v n chưa th và ch c ch n là không
th m ñư c mi ng.
GS. Nguy n Văn Tu n ñưa ra căn c r t c th : “Ch ng nh ng tù nhân ñư c theo h c ñ i h c, mà
Nhà nư c và các ñ i h c còn ch ñ ng ñem giáo d c ñ n cho h . Ch ng h n như bang Nam Úc,
ð i h c Flinders còn có chương trình d b ñ i h c cho nh ng tù nhân chưa có b ng trung h c, ñ
trong th i gian th án, h có th ti p t c h c ñ i h c. Nh ng nư c ñó (Úc, Anh, Mĩ) không “t v
ng c là dân ch ”. H th m chí còn không có nh ng tiêu ñ như “ð c l p, t do, h nh phúc” dư i
qu c danh. Nhưng h xem ñem giáo d c ñ n tù nhân (không ph i “giáo d c tù nhân” hay “c i t o
tù nhân”) là m t v n ñ nhân quy n…”.
Cách gi i thích v dân ch c a ông Tr ng ð c: “Trên th c t , dân ch không ph thu c vào ch ñ
ñ c ñ ng hay ña ñ ng mà nó ph thu c vào b n ch t ch ñ c m quy n ph c v giai c p nào”, ñã
khi n Gs. Nguy n Văn Tu n ph i th a nh n là ông lúng túng vì không bi t logic c a câu này ra
sao. Vì, dân ch là m t h th ng chính tr mà trong ñó s c nh tranh quy n l c ñư c di n ra m t
cách công minh, là h th ng chính tr mà ngư i dân cho quy n ch n và tru t ph ngư i lãnh ñ o và
lãnh ñ o ph i có trách nhi m v i xã h i và ngư i dân. B i vì b n ch t là c nh tranh, nên ña ñ ng là
ñi u t t y u…
“ðÓI ĂN V NG, TÚNG LÀM LI U”!
Khi ñăng bài “ðôi ñi u v i tác gi “vi t trên giư ng b nh”” c a tác gi Tr ng ð c và bài “Dư
lu n phê phán tác gi Lê Hi u ð ng: Ki n ngh l i th i, nh n th c sai l ch”, khách quan mà nói,
báo QðND v a có “công” l i v a có “t i”.
Th nh t, t i c a Báo QðND là: vi ph m ði u 2. Lu t Báo chí qui ñ nh v vi c B o ñ m quy n t
do báo chí, quy n t do ngôn lu n trên báo chí: “Nhà nư c t o ñi u ki n thu n l i ñ công dân
th c hi n quy n t do báo chí, quy n t do ngôn lu n trên báo chí và ñ báo chí phát huy ñúng vai
trò c a mình…”. L ra, trư c khi ñăng bài vi t “phê phán” c a tác gi Tr ng ð c và ph n h i c a
“dư lu n” (là 05 v lên ti ng ñ u là ñ ng viên ð ng c ng s n Vi t nam), thì Báo QðND ph i ñăng
ho c d n ngu n bài “Suy nghĩ trong nh ng ngày n m b nh” c a ông Lê Hi u ð ng ñ r ng ñư ng
dư lu n. Có nghĩa là, Báo QðND không ch vi ph m ði u 2. Lu t Báo chí v B o ñ m quy n t do
báo chí, quy n t do ngôn lu n trên báo chí c a công dân, mà còn vi ph m nguyên t c không trung
th c, khách quan – nh ng nguyên t c ñ o ñ c c t lõi c a nhà báo.
Trong cái g i là “dư lu n lên ti ng phê phán ông Lê Hi u ð ng” c a Báo QðND ch a ch t s
“m m , o o” v nhân thân, không ñ y ñ thông tin và hình nh c a nhân v t lên ti ng ñ thuy t
ph c ngư i ñ c.
N u Báo QðND ñ c ñư c nh ng dòng trên ñây r t có th s ph n bi n r ng: “chúng tôi tuân th
ði u 7. Lu t Báo chí qui ñ nh v Cung c p thông tin cho báo chí, trong ñó ño n 3 c a ði u 7 Lu t
Báo chí qui ñ nh: “Báo chí có quy n và nghĩa v không ti t l tên ngư i cung c p thông tin n u có
h i cho ngư i ñó, tr trư ng h p có yêu c u c a Vi n trư ng Vi n Ki m sát nhân dân ho c Chánh

62. 62
án Toà án nhân dân c p t nh và tương ñương tr lên, c n thi t cho vi c ñi u tra, xét x t i ph m
nghiêm tr ng”.
Xin thưa, ði u 7 Lu t Báo chí qui ñ nh như th là ñ b o v nh ng công dân trung th c và dũng
c m ch ng tiêu c c, t cáo b n quan tham… Còn 05 ngư i lên ti ng “phê phán” ông Lê Hi u
ð ng ñ u là ñ ng viên ð ng c ng s n Vi t Nam, trong ñó có m t “ông tư ng”, h ñ u nói lên “ý
chí c a ð ng”, n u ai ñ ng ñ n h c g i là tù rũ xương, vi c gì ph i “gi u gi u, gi m gi m” v
nhân thân c a h như v y? Ph i chăng, Báo QðND ñang rơi vào tình c nh “ñói ăn v ng, túng làm
li u?”.
BÁO QðND ðà GIÁN TI P T CÁO “CH T LƯ NG S N PH M” C A NGÀNH GIÁO
D C VI T NAM HI N TH I
Th hai, cũng ph i khách quan mà ghi công c a Báo QðND là báo này ñã có công gián ti p “t
cáo” ch t lư ng “s n ph m” c a ngành giáo d c Vi t Nam hi n th i qua bài “Dư lu n phê phán
tác gi Lê Hi u ð ng: Ki n ngh l i th i, nh n th c sai l ch”.
Trư c ñây, ông Tr n ðăng Thanh - ð i tá – Phó GS.TS. – Nhà giáo ưu tú (công tác H c vi n
Chính tr , B Qu c phòng), khi di n thuy t v tình hình Bi n ðông cho các lãnh ñ o ð ng y
kh i, lãnh ñ o ð ng, Tuyên giáo, Công tác chính tr , Qu n lý sinh viên, ðoàn, H i Thanh niên các
trư ng ð i h c – Cao ñ ng Hà N i, ñã t o nên “cơn l c” dư lu n. Nay, Thi u tư ng – TS. T
Ng c Lương – Hi u trư ng Trư ng ð i h c Nguy n Hu , th c sĩ Ph m Văn Thi t (TP B c Ninh,
t nh B c Ninh); ð Th Ki u Phương, gi ng viên H c vi n Tài chính; ñ ng viên Tr n Ng c Ti n,
sinh viên Trư ng ð i h c KHXH và NV TP.HCM trong bài “Dư lu n lên ti ng phê phán tác gi
Lê Hi u ð ng: Ki n ngh l i th i, nh n th c sai l ch” ñ u có trình ñ cao ng t ngư ng: Phó
GS.TS, ThS. gi ng viên ñ i h c, th p nh t cũng là sinh viên ñ i h c, nhưng phát bi u thi u căn c
thuy t ph c, không logic và l p lu n theo ki u khuôn m u t cái lò “lý lu n trung ương”, th m chí
là nói b a, nói l y ñư c.
Xin nêu vài ví d : Thi u tư ng, TS. T Ng c Lương (và r t nhi u quan ch c) phát bi u: “Nhân
dân Vi t Nam không c n ña nguyên, ña ñ ng” – c n ph i kh ng ñ nh ngay ñây là s m o danh m t
cách trơ tr n và tr ng tr n. N u như tôi h i Thi u tư ng, TS. T Ng c Lương căn c vào ñâu ñ
nói r ng: “Nhân dân Vi t Nam không c n ña nguyên, ña ñ ng” thì li u ông có câu tr l i b ng
nh ng căn c thuy t ph c?
H phát bi u “y chang” nhau: “ðâu ph i c nhi u ñ ng là có dân ch ” (ông ðào Văn Lu t,
nguyên y viên y ban MTTQ Vi t Nam phư ng 12, qu n 3, TP H Chí Minh), “Trên th c t ,
dân ch không ph thu c vào ch ñ ña ñ ng, mà ph thu c vào b n ch t c a ñ ng c m quy n”
(ThS. Ph m Văn Thi t, TP B c Ninh, t nh B c Ninh).
ði u làm tôi và nhi u ngư i kinh ng c là lý l c a gi ng viên H c vi n Tài chính ð Th Ki u
Phương: “Không th có t do tuy t ñ i!”.
V gi ng viên này l p lu n: “…Không ai có th bi n minh cho quy n t do c a mình khi dùng
quy n y ñ nh hư ng t i quy n t do c a ngư i khác. Nói cách khác, ñòi h i quy n t do tuy t
ñ i, nghĩa là s có s xâm ph m t i quy n t do c a ngư i khác. N u ai cũng ñòi quy n t do ngôn

63. 63
lu n theo ki u thích nói gì thì nói, d n t i ñư c “t do” xúc ph m nhân ph m ngư i khác, “t do”
phao tin ñ n nh m, làm m t n ñ nh kinh t , xã h i, thì h u qu khôn lư ng…”.
Tôi dám kh ng ñ nh ch c ch n 100% không có ai lên ti ng “ñòi vi ph m pháp lu t” c , h ch ñòi
cái quy n c a h – quy n công dân – mà ñư c Nhà nư c long tr ng ghi vào Hi n pháp và Lu t, mà
chính Nhà nư c có nghĩa v b o ñ m th c hi n. Th t s tôi không th tư ng tư ng ñư c trình ñ
nh n th c c a m t gi ng viên t m c H c vi n l i không b ng nh n th c c a m t h c sinh ph
thông THCS, th m chí l a tu i ti u h c các em ñã ñư c gia ñình và nhà trư ng giáo d c v
quy n t do cá nhân c a m i ngư i mà không ai có quy n xâm ph m. Ch ng l m t gi ng viên
H c vi n mà l i không bi t là nh ng quy n t do c a công dân Vi t Nam ñã ñư c Hi n pháp và
Lu t Vi t Nam b o v . Th m chí B lu t Hình s hi n hành Qui ñ nh r t rõ v “T i vu kh ng” t i
ði u 122 B lu t Hình s hi n hành. Hơn th n a, B lu t Hình s còn dành c m t chương:
CHƯƠNG XIII CÁC T I XÂM PH M QUY N T DO, DÂN CH C A CÔNG DÂN”.
Ph i chăng, báo QðND ñăng các bài: “ðôi ñi u v i tác gi “Vi t trên giư ng b nh”” và “Dư lu n
lên ti ng phê phán tác gi Lê Hi u ð ng: Ki n ngh l i th i, nh n th c sai l ch” như m t thông
ñi p gián ti p “t cáo” ch t lư ng “s n ph m” c a ngành giáo d c hi n th i?
T.T.
23-08-2013
Hãy th c hi n nh ng ñi u mà Th tư ng
Nguy n T n Dũng khuyên Mi n ði n
Ng c Thu
ða ñ ng có c n thi t cho Vi t Nam hay không? Mình nghĩ là có.
ða ñ ng có gi i quy t các v n ñ c a ñ t nư c hay không?
Mình nghĩ là không?
M c dù ña ñ ng là c n thi t, nhưng v n chưa ñ , mà c n ph i có nh ng ñi u ki n khác k t h p l i,

64. 64
thì m i có th gi i quy t ph n nào nh ng v n ñ nan gi i c a ñ t nư c hi n nay. C n ph i có m t
chính ph tam quy n phân l p, m t chính ph mà ba b ph n hành pháp, l p pháp và tư pháp ph i
ñ c l p v i nhau, ñ không có b ph n nào n m quá nhi u quy n hành. M i b ph n s d ng
quy n l c c a mình ñ ki m tra và cân b ng các ho t ñ ng và quy n hành c a hai b ph n kia.
Nhưng cho dù có m t chính ph tam quy n phân l p r i thì v n chưa ñ , mà còn ph i có quy n l c
th 4, ñó là t do báo chí, t do thông tin, ngư i dân ñư c t do bày t tư tư ng... Quy n l c th
tư này là ñ ki m tra ba b ph n quy n l c kia có c u k t v i nhau ñ thành ñ c quy n hay không.
Mà mu n có m t h th ng chính ph như th , cũng như mu n có t do báo chí, thì hi n pháp ph i
ñư c vi t l i.
Hi n pháp ñã ñư c vi t l i hoàn ch nh li u ñã ñ chưa? Ngay c khi ngư i dân Vi t Nam có ñư c
m t b n hi n pháp th t s dân ch , th hi n ý nguy n c a dân, thì cũng... v n chưa ñ , mà c n ph i
có s giám sát vi c th c thi hi n pháp ñó như th nào, ñ t t c m i ngư i, t ông th tư ng cho
t i bà bán xôi, ñ u tuân th hi n pháp, n u không, b n hi n pháp s ch là m t m gi y l n!
T t c nh ng ñi u trên là quan tr ng nhưng cũng v n chưa ñ ñ có ñư c m t chính ph ñi u hành
ñ t nư c mà ngư i dân mong ñ i. C n ph i t ch c b u c l i, th c hi n nh ng ñi u mà th tư ng
Nguy n T n Dũng ñã t ng khuyên Mi n ði n 3 năm trư c, ñó là “t ch c b u c công b ng, dân
ch v i s tham gia c a t t c các ñ ng phái, qua ñó s m t p trung n ñ nh ñ phát tri n ñ t
nư c…”
ð có t t c các ñ ng phái tham gia b u c Vi t Nam như l i khuyên c a Th tư ng Nguy n T n
Dũng dành cho Mi n ði n, thì bây gi Vi t Nam c n ph i có nhi u ñ ng phái. V y thì, bác nào có
ý ñ nh thành l p ñ ng, còn ch n ch gì n a? Ch ng ph i Th tư ng ñã m ñư ng cho ña nguyên,
ña ñ ng r i ñó sao?
M i xem l i l i khuyên c a Th tư ng Nguy n T n Dũng dành cho Mi n ði n ( t i ñây!)
Blog Thùy Linh d n theo FB c a Ng c Thu
B u c th t ð ng CS 'v n có th th ng'
C p nh t: 08:06 GMT - th sáu, 23 tháng 8, 2013
L i kêu g i thành l p m t ñ ng m i, ð ng Dân ch Xã h i, do nhóm c a lu t gia Lê Hi u
ð ng, m t ñ ng viên c ng s n lâu năm, kh i xư ng ñã gây ra nh ng tranh lu n nhi u chi u
trong nh ng ngày qua.

65. 65
Ông Lê Hi u ð ng, trong cu c tr l i ph ng v n BBC hôm 21/8/2013 ñã ph n h i l i các ý ki n
nhi u chi u như c a Giáo sư Vũ Minh Giang, hay bài vi t c a ngư i có bút danh Tr ng ð c trên
t Quân ð i Nhân Dân:
Lu t gia Lê Hi u ð ng: Là ngư i n m trong h th ng chính tr lâu năm, trên 45 tu i ñ ng, và làm
H i ñ ng nhân dân thành ph nhi u năm, tôi có kinh nghi m v v n ñ này. Như trong bài tôi
m i vi t Nh ng ñi u c n nói rõ thêm, th t ra m t s ñ ng viên, m t s ngư i có t m lòng, ngư i
ta r t c g ng ñ làm sao cho ð ng t thay ñ i. Và ñây là phương án t t nh t.
Tôi có nh c t i kinh nghi m khi ông Lê Quang ð o làm Ch t ch M t tr n cũng như là ông Ph m
Văn Ki t làm T ng thư ký, ông ch ñ xu t ý tư ng M t tr n là ñ i tr ng ñ giám sát chính quy n.
Ho c khi ông Ph m Th Duy t là Ch t ch M t tr n cũng ñưa ra ñ án v vai trò giám sát c a M t
tr n, trình lên Ban Bí thư, nhưng cu i cùng thì Ban Bí thư cũng l luôn cùng v i vi c l p h i. Sau
ñó bi t bao nhiêu ngư i, tư ng lãnh thì ví d như ông Tr n ð , ông ð ng Qu c B o, ông Tr n
Vĩnh, nhi u ngư i l m.
Quan ch c chính quy n thì có nguyên y viên B Chính tr và Ch t ch Qu c h i là ông Nguy n
Văn An cũng có nh ng góp ý r t chân tình. Ví d ông An nói th c ch t ñây là lãnh ñ o t p th
nhưng th c ra là mua t p th , ông có nói nh ng ý ñó thì cũng không ai nghe h t.
Thành ra ñã ñ n lúc tôi th y r ng n u c cái ki u hy v ng m t cách hão huy n t b n thân thay ñ i
thì tôi nghĩ là r t khó, vì nói th t bây gi nhà nư c VN ñã b tha hóa, ch nó tr thành nh ng t p
ñoàn l i ích, lũng lo n nhà nư c r i. Do ñó khó mà h t b v trí, ñ a v hi n nay.
N u b u c t do th t s thì ñ ng C ng s n v i h th ng chính tr c a mình t n cơ s
như v y thì v n có th th ng l i. Có th m y ch c ph n trăm ñó nhưng v n là m t ñ ng c m quy n và như v y lúc ñó có chính danh Ông
Lê Hi u ð ng
Vì v y quan ñi m c a chúng tôi là bây gi ph i có m t xã h i công dân v i nh ng t ch c th c s
thay m t cho ngư i dân ñ giám sát m t cách có hi u qu chính quy n. Như các nư c trong xu th
hi n nay trên th gi i cũng v y. Do ñó mà chúng tôi ch chương là ph i có nh ng l c lư ng ñ i
l p th c s .
Tôi nghĩ ñây cũng là ñi u bình thư ng. Ch ñ i l p ñây không có nghĩa là mình bài bác gì ñ ng
C ng s n. B n thân tôi là ñ ng viên ñ ng C ng s n lâu năm mà. Nhưng chính cái ñó là cái giúp
cho ñ ng m t l i thoát. Và ñ ng ph i thông qua ñ u tranh b ng b u c t do, b phi u kín và n u
ñ ng giành ñư c quy n lãnh ñ o thì m i là chính danh và s lãnh ñ o c a ñ ng m i là h p pháp.
Còn bây gi nói th t ra cái ch trương không ña nguyên là ch trương c a ñ ng thôi. Như tôi ñã
nói, chưa có văn b n lu t pháp nào c m ña nguyên ña ñ ng. Mà theo nguyên t c pháp lý cái gì nhà

66. 66
nư c không c m thì dân có quy n làm. Dân ngư i ta có quy n s d ng cái quy n công dân c a
ngư i ta ñ ngư i ta làm nh ng vi c ñó.
BBC: Nhưng như Giáo sư Vũ Minh Giang thì hi n nay chưa có cơ s pháp lý nào cho phép
vi c thành l p chính ñ ng m i t i Vi t Nam. Như v y có ñúng không thưa ông? Ông thì v a
nói là không có ñi u nào c m không cho thành l p ñ ng?
Lu t gia Lê Hi u ð ng: Hoàn toàn không ñúng b i vì cơ s pháp lý là gì? T c là không có văn
b n nhà nư c c m ña nguyên ña ñ ng thì ngư i dân có quy n thành l p nh ng ñ ng, nh ng l c
lư ng chính tr ñ c l p, song song cùng t n t i v i ñ ng C ng s n ch không bài bác gì ñ ng C ng
s n và như v y nó phù h p v i lu t pháp ch t i sao không có cơ s pháp lý?
M b ng chương trình nghe nhìn khác
Thí d nhà nư c c m thì thôi mình không làm. Nhưng nhà nư c không c m thì mình làm. Bây gi
có tình tr ng m t s trí th c s m t cách quá ñáng. T i sao em Phương Uyên, m t cô gái 21 tu i
trư c tòa em công khai nói nh ng ñi u ch ng Trung Qu c? V i phong trào ñ u tranh qu n chúng
thì cu i cùng bu c lòng h cũng ph i tha em, 6 năm qu n ch nhưng mà ñư c tha ngay t i tòa. Th
t i sao m t s nhân sĩ trí th c cho ñ n bây gi v n c s hãi là sao?
Rõ ràng tình hình bây gi ñã chín mu i r i. Tình hình kinh t , xã h i, t t c các lĩnh v c xu ng c p
nghiêm tr ng. Ph i th y là trách nhi m c a nhân sĩ trí th c Vi t Nam là do anh th ñ ng, do anh
th tiêu ñ u tranh cho nên tình hình m i t i t như hi n nay, ñ ñ ng C ng s n mu n làm gì thì
làm. Thì bây gi anh ph i th c t nh ch .
Quá kh ñã qua r i. Nhưng bây gi có nh ng ñi u ki n ñ nh n th c l i tình hình thì ph i nh n
th c l i, và t nh n th c l i thì ph i có hành ñ ng, ch khoanh tay ng i ch sao? Gi có nh ng l c
lư ng xâm nh p vào ñ t Vi t, nó phá kinh t c a mình, nó phá nhi u cái. Có nh ng nguy cơ như
v y, nh t là bên c nh m t nhà nư c bành trư ng, có th nói là v n có truy n th ng bành trư ng,
không bao gi thay ñ i b n ch t.
Bây gi nó tri n khai l c lư ng trên các vùng r ng núi Tây nguyên, ngay c Cà Mau. Kinh t thì
nó kh ng ch , hàng gian, hàng gi , ñ th chuy n, nguy cơ ñe d a như v y. Tình hình ñ i ñ u r t
là nguy c p. N u mà ngư i dân, nh t là nhân sĩ trí th c không dám nói ti ng nói c a mình thì s ñ
cho chính quy n mu n làm gì thì làm và như v y nh ng hy sinh xương máu c a bi t bao nhiêu
ngư i trong ñó có b n bè chúng tôi tr nên vô ích.
Vì chúng tôi khi ñi ñ u tranh, ngoài ñ u tranh giành ñ c l p, th ng nh t lãnh th r i, thì hy v ng là
có m t chính quy n t t ñ p hơn trư c. Nhưng bây gi tính v m i m t thì so ra còn t hơn n a.
Thành ra chúng tôi nghĩ ñây là lúc trí th c ph i ñ ng ra nh n trách nhi m c a mình. Và t ñó s
anh ch em tr ngư i ta ñã hăng hái tham gia s có ch d a cho ngư i ta ñi lên.
BBC: Li u l i kêu g i c a ông như v y có th tr thành hi n th c hay không? Và mu n tr
thành hi n th c thì ph i có nh ng y u t gì thưa ông?

67. 67
Lu t gia Lê Hi u ð ng: Tôi cho là trong tình hình hi n nay nhi u anh em r t là ng h , ñ n g p
tôi ho c qua ñi n tho i, r t chia s . N u có ý ki n nào, ví v như t Quân ñ i nhân dân có ñăng ý
ki n m t cái ông ñó, thì ngư i ta ph n bác l i ngay. Nói chung là ngư i ta ñ ng tình v i ñ xu t
c a chúng tôi. Còn tôi ch là ngư i ñ xu t, còn làm thì ph i r t nhi u ngư i cùng làm và làm cái
này thì ph i có m t quá trình ch không th ngày m t ngày hai mà làm ñư c. Vi c hình thành xã
h i công dân ph i là m t quá trình h t s c khó khăn.
BBC: Hôm nay trên báo Quân ñ i nhân dân có m t bài ký tên là Tr ng ð c trong ñó có h nói
ông dùng b c t là không có ñúng vì nh ng ñ ng ñã gi i tán t i Vi t Nam trư c ñây ñ u là
do t gi i tán sau khi hoàn thành s m nh c a mình. ð ng C ng s n Vi t Nam không h có
hành ñ ng gì g i là b c t nh ng ñ ng ñó c thì ông nghĩ sao v l p lu n này c a tác gi
Tr ng ð c?
Các lãnh ñ o c ng s n Hoàng Qu c Vi t, Võ Chí Công,
Song Hào và Tr n Nam Trung (M t tr n Gi i phóng) cùng ông Nghiêm Xuân Yêm, T ng thư ký ñ ng Dân ch hôm 20/11/1975 Sài Gòn
Lu t gia Lê Hi u ð ng: Tôi là ngư i trong Liên minh các l c lư ng dân t c dân ch Mi n Nam,
t c là bên c nh M t tr n Dân t c Gi i phóng Mi n Nam Vi t Nam và Chính ph Cách m ng Lâm
th i. Tôi quen r t nhi u anh là ñ ng viên ñ ng Dân ch và ñ ng Xã h i trư c ñây.
Thí d anh Huỳnh Văn Ti ng, hay bác sĩ Nguy n T n Gi Tr ng, nh ng ngư i c a ñ ng Dân ch .
Tôi ñã ñi công tác nư c ngoài v i ñoàn c a ông Nghiêm Xuân Yêm. B c t t c là ngư i ta ñ ngh
ph i gi i tán ch th c ra các ông ñâu có mu n gi i tán nhưng s th c như v y ñó.
Ngư i ta bu c ph i gi i tán v i danh nghĩa là hoàn thành nhi m v . Cũng như trư c ñây t Tin
Sáng cũng v y. Sau gi i phóng có t Tin Sáng c a anh H Ng c Nhu n thì cu i cùng t n t i ñư c
m y năm r i cũng d p luôn. Vì th tôi dùng t b c t là r t là ñúng.
Nhưng t t nhiên nhà nư c mình ñâu có th nói là h b c t mà h ph i nói là hai ñ ng ñó t gi i
tán. Tôi cho là th c ra ch là cách nói gi d i và không l a ñư c ai.
BBC: N u bây gi nh ng ñ ng cũ ñó mu n ñ ng ra ñ thành l p l i, ho c như theo l i kêu g i
c a ông, thì làm sao thành l p ñư c m t ñ ng phái khác có th ho t ñ ng ñư c ñ tr thành
m t ñ ng ñ i l p t i Vi t Nam thưa ông?

68. 68
Lu t gia Lê Hi u ð ng: V n ñ ch là cơ s pháp lý nhà nư c không c m thì mình không ph i
là khôi ph c l i hai ñ ng cũ mà là m t ñ ng Dân ch Xã h i m i. Vi c thành l p này nó có thu n
l i là hi n nay h th ng ñ ng Dân ch Xã h i là trên ph m vi toàn th gi i.
Khuynh hư ng dân ch xã h i là khuynh hư ng ti n b hi n nay. Nó h n ch nh ng m t tiêu c c
c a ch nghĩa tư b n và nó ñ u tranh vì dân quy n, nhân quy n và b o v môi trư ng. Tôi nghĩ ñó
là con ñư ng ph i ñi.
Nhi u năm bàn v vi c thành l p ñ ng thì nhà nư c không ch u. Tôi cho là nhi u anh em nghĩ là
thôi, mình thành l p m t phong trào, ch ng h n như Phong trào vì m t nư c Vi t Nam ñ c l p,
dân ch , giàu m nh và ti n b xã h i. Dư i d ng m t phong trào, cái gì cũng ñư c mi n là có m t
l c lư ng c a nhân dân th c s ñ ng ra giám sát chính quy n. Ch còn M t tr n T qu c và các
ñoàn th hi n này là không th giám sát ñư c vì ñó là công c c a ñ ng C ng s n.
Chúng tôi nghĩ ñây là lúc trí th c ph i ñ ng ra nh n trách nhi m c a
mình. Và t ñó s anh ch em tr ngư i ta ñã hăng hái tham gia s có ch d a cho ngư i ta ñi lên. Lu t gia Lê Hi u ð ng
BBC: Cũng trong bài vi t c a mình, ông Tr ng ð c có vi t Nhân dân Vi t Nam ñã l a ch n
ñ ng C ng s n là ngư i lãnh ñ o duy nh t c a mình. V y ông nghĩ sao v ý ki n này trong
khi ông cho r ng nên thành l p c các ñ ng khác n a. Vì n u như theo ông Tr ng ð c nói thì
nhân dân ch n là ch có m t ñ ng thôi?
Lu t gia Lê Hi u ð ng: Nói nhân dân ch n s lãnh ñ o c a ñ ng thì cũng ñúng trong th i kỳ
kháng chi n. Vì trong th i kỳ kháng chi n th c ra ngư i ta cũng không có nghĩ là theo ñ ng mà
ngư i ta nghĩ là ñi kháng chi n ch ng l i th c dân Pháp và sau này ngư i ta hy v ng là sau khi
th ng l i r i thì xây d ng t t ñ p hơn cũ. Nhưng tình hình không ph i như v y.
Ngay hi n pháp và tuyên ngôn ñ c l p c a Ch t ch H Chí Minh ñ c trư c Ba ðình thì nh ng
ñi u ñó bây gi b rơi vãi, không nói là xóa b h t các quy n t do dân ch c a ngư i dân.
M c tiêu c a cu c cách m ng bây gi không còn n a vì v y ñ ng C ng s n không còn là ñ ng
cách m ng như trư c. Thành ra trư c ñây ngư i ta theo ñ ng C ng s n v i tư cách là ñ ng cách
m ng nh m lãnh ñ o cu c kháng chi n.
Nhưng bây gi ñ ng C ng s n ñang tr thành m t s c ngăn tr s phát tri n c a ñ t nư c và xã
h i. Th t i sao l i nói là ñư c nhân dân y nhi m? Anh mu n nói là ñư c nhân dân y nhi m thì
m t ñ t nư c hòa bình ch vi c thông qua m t cu c b u c h p pháp có s tham gia giám sát c a
m t l c lư ng qu c t .

69. 69
Th c ra bây gi không có l c lư ng nào m nh b ng ñ ng C ng s n. N u b u c t do th t s thì
ñ ng C ng s n v i h th ng chính tr c a mình t n cơ s như v y thì v n có th th ng l i. Có th
m y ch c ph n trăm ñó nhưng v n là m t ñ ng c m quy n và như v y lúc ñó có chính danh.
Như th là có m t cơ ch dân ch , và l c lư ng ñ i l p trong m t xã h i công dân s ngày càng
phát tri n, và s ñ n lúc nó l n d n lên. Cũng như các nư c th c ra ch c n hai ñ ng, còn m y
ñ ng nh . Tôi nghĩ như v y là quy lu t phát tri n t t y u c a t t c các nư c hi n nay mà Vi t Nam
cũng không th ñi ngư c l i ñư c.
Ông B m Lê Hi u ð ng t ng gi ch c Phó Ch t ch U ban M t tr n T Qu c Vi t Nam TP
HCM. Quý v có các ý ki n khác nhau v ch ñ này xin chia s v i Di n ñàn BBC ho c trang
Facebook. V bài m i nh t trên Quân ñ i Nhân dân phê phán ông Lê Hi u ð ng xin b m vào B m
ñ a ch này.
22-08-2013
Công tác t ch c cán b ñang ti p tay
cho tham nhũng?
Ngô Minh
Con ngư i là y u t quy t ñ nh thành b i c a công cu c phát tri n ñ t nư c. Chúng ta ñã ch ng
minh ñi u ñó qua 2 cu c kháng chi n ch ng “hai ñ qu c to”. “Hi n tài là nguyên khí c a qu c
gia, nguyên khí th nh thì th nư c m nh, r i lên cao, nguyên khí suy thì th nư c y u, r i xu ng
th p”. Câu kh c ghi Văn Mi u-Qu c T giám ñó ai cũng thu c, cũng nh . Nhưng sao nư c ta
bây gi l i không thu ph c ñư c hi n tài ? Bao nhiêu ngư i n i ti ng tài gi i b ng nhiên tr thành
ñ i ñ ch v i ð ng là t i làm sao
?
T t c l i là công tác T ch c cán b . Bư c vào th i kỳ h i nh p , ñ t nư c có “sánh vai cùng
cư ng qu c năm châu “ hay không cũng là do B MÁY và CÁN B . Qua g n 30 năm ñ i m i,
khâu t ch c cán b nư c ta ñang b c l r t nhi u v n ñ b t c p,b c xúc. T giáo d c, ñào t o, t
ch c b máy, ñ n s p x p s d ng cán b ñ u có r t nhi u k h cho tiêu c c, tham nhũng n y
sinh. Tôi có c m tư ng dư ng như b máy làm công tác T CH C CÁN B nư c ta là b máy
c a b n tham nhũng.
1. H th ng t ch c c a ta v n n ng v t p trung quan liêu bao c p, thi u cơ ch ñ ch n ñư c
ngư i hi n tài. ðáng l chúng ta ph i t ch c b u c dân ch trong ð ng hay trong Qu c h i, m t
ch c danh ñ c 3, 4 ngư i, như th các ñ i bi u m i ch n ñư c ngư i tài hơn. ðáng ti c là chúng
ta v n ñang áp d ng ch ñ cơ c u cán b theo cám tính và c m tình riêng, nên không ch n ñư c
ngư i tài. B u c ch là hình th c, ñ “h p lý hóa”. Còn toàn b b máy ñ u do ông Trư ng ban t
ch c Trung ương hay B n i v ch m t ng ngư i và th trư ng “duy t”.Th m chí có ð ng b , có
H i ñ ng nhân dân t nh, huy n còn cơ c u ñ n t ng tên ngư i. B u c như th t o ñi u ki n cho
b n bè phái, “l i ích nhóm”, b n tham nhũng l i d ng ñ ñưa ngư i thân , ñ t c a mình vào
chi m lĩnh các v trí ch ch t, ñ d b thao túng b máy, ñ c khóet c a công. Tôi bi t m t t nh,
t t c v trí giám ñ c các s , ban, ngành ñ u là ñ ng hương, ngư i thân, th m chí b b ch c a ông

70. 70
ñ ng ñ u t nh. m t t nh khác, BCH t nh ð ng b có 49 ngư i thì có ñ n g n ch c ngư i bà con
cùng h v i ông bí thư. Làm sao ñ có m t phương th c b u c khoa h c và văn minh , ch n ñư c
ngư i tài, ch ng ñư c n n bè phái, c c b ?. Cơ ch nào ñ Th tư ng Chính ph cách ch c t nh
trư ng, t nh trư ng cách ch c ch t ch huy n n u không làm t t công vi c ? Cơ ch b máy nư c
ta hi n nay Th tư ng không cách ch c ñư c t nh trư ng vì vư ng bên ð ng.
2. B máy t trung ương ñ n ñ a phương c a ta hi n nay quá c ng k nh, trùng l p, gây lãng phí r t
l n ti n c a , làm phát sinh t quan liêu, c a quy n. Chính quy n có cơ quan gì thì ð ng cũng có
cơ quan y như Ban kinh t , Ban t ch c, Ban dân t c, Ban dân v n.v.v..T i sao ta không thành l p
m t ban chung, v a ti t ki m v a tăng hi u qu ? R i B nào cũng có Vi n nghiên c u khoa h c,
có b t i ba b n vi n, t nh nào cũng có Ban kinh t t nh y. Các vi n, ban này không có k t qu
nghiên c u c th nào, ch “ăn theo nói leo” theo ý lãnh ñ o. Các vi n ñó r t nhi u giáo sư, ti n sĩ
mà không có công trình nào. ðó là ñi u ñau xót cho ñ t nư c. Làm sao bi n nh ng “vi n”, nh ng
“ban” này thành nh ng ñơn v s ng b ng chính k t qu nghiên c u khoa h c c a mình ?.Hãy ñưa
h v v i th c ti n cu c s ng, r i do các ñ a phương, doanh nghi p ñ t hàng cho h nghiên c u,
ch không s ng ki u t m g i, “t m chương trích cú” như hi n nay. Làm ñư c như v y, ngân sách
nhà nư c ñ ra m i năm hàng ngàn t ñ ng. R t nhi u Ban kinh t t nh y các t nh t n t i hàng
m y ch c năm tr i nay, mà ch ng ñ xu t ñư c ý tư ng hay phương án gì ñ ñ y nhanh t c ñ
tăng trư ng kinh t c a ñ a phương c , nên ñ a phương v n nghèo, s ng d a ch y u vào tr c p
c a ngân sách Trung ương!
ð ng C ng s n ñ cao dân ch , xây d ng nhà nư c pháp quy n. Nhưng ñ th c thi dân ch , thì t
ch c b máy l i không ñáp ng ñư c. Làm sao ñ ch ng s l m quy n, tham nhũng, c u k t “liên
danh”,”l i ích nhóm” ñ rút ru t nhà nư c ? Ch ng vi c “v a ñá bóng v a th i còi” trong h th ng
? Hi n nay nư c ta cán b chính quy n như Th tư ng, phó th tư ng, ch t ch, phó ch t ch
t nh, b trư ng, lãnh ñ o các cơ quan tư pháp ñ u là ñ i bi u Qu c h i ho c H i ñ ng nhân dân
t nh, tham gia tr c ti p bi u quy t các ñi u lu t mà mình s th c thi sau này… ðó là phi lu t pháp.
Nh t ñ nh các ñ i bi u ñó s ñ u tranh b o v nh ng ñi u lu t có l i cho công vi c c a ngành
mình, t nh mình nh t . Như th không khách quan và r t nguy h i. R i các B , ngành l i ñ ng ra
so n th o và trình Qu c h i các b lu t v ngành mình như ñi n, xây d ng, giao thông v n t i,
thu .v.v..trong ñó có nhi u ñi u lu t có l i cho ngành mình, th là h c m ñăng chuôi, dân c m
lư i dao. Như th có nên không ?. ðó là nh ng vi c chưa n c a h th ng t ch c cán b c a Nhà
nư c c a ta hi n nay.
3. T i nhi u kỳ h p Qu c h i, nhi u ñ i bi u ñã th ng th n nêu lên vi c “ch y ch c”, “ch y
quy n”, “ ch y ch ”,“ ch y t i”...ðây là v n ñ có th c, r t nh c nh i. Có v bí thư t nh y chuyên
ñi săn thú r ng hoang dã, b n c vào trâu c a dân b n, r i tham nhũng b các lão thành cách m ng
vi t hàng ký ñơn t cáo g i lên Trung ương, báo chí ph n ánh r m r m, th mà ñ i h i ð ng b
t nh v a qua, ông bí thư trúng c BCH v i s phi u th p nh t, nhưng không hi u sao l i ñư c
Trung ương “cơ c u” lăm l i bí thư t nh y. Ví d có th i ông Ti n Dũng ñã trúng thư ng v Ban
cán s ð ng B GTVT, m c dù trong th i gian ñó anh ta v n liên t c tham gia cá ñ bóng ñá hàng
tri u USD, n u không b phát hi n, Ti n Dũng s tr thành th trư ng B GTVT “hét ra l a, ra
ti n” và còn “ti n xa”hơn n a”?. Báo chí cho hay Nguy n Vi t Ti n, th trư ng b GTVT ñã
“ch y” ñ có tên trong danh sách d ki n vào BCH Trung ương ð ng khóa 9, may mà phát hi n
g t ra, n u không tình hình s ra sao ? Có hàng ch c ví d v vi c “ch y” như th . B máy t ch c
cán b kh p các ngành ñang ñua nhau ăn ti n h i h ñ TUY N NGƯ I VÀO BIÊN CH NHÀ

71. 71
NƯ C. Có 300 tri u s vào ngân hàng, có 200 tri u vào ñư c ngành y, có 150 tri u s vào ñư c
ngành giáo d c.v.v..T t c nh ng “lu t r ng” ñó nhân dân ai cũng bi t ñ ch y cho con em mình,
còn ngành cán b thì luôn luôn nói :” Không có ch ng c làm sao mà k lu t ñư c”. Th m chí vào
trư ng m m non cũng ph i m t 20 tri u. Ngư i vi t bài này có ñ a cháu gái, t t nghi p ða h c
nông lâm, ch y vào làm công ch c c a S tài nguyên môi trư ng m t t nh cách ñây 4 năm, h ñòi
120 tri u. B cháu phát ch y ñ 120 tri u, ñưa thành hai ñ t. H nh n ti n ngay trư c m t tôi .
M t v n ñ b c xúc trong dư lu n các ñ a phương lâu nay là r t nhi u cán b lãnh ñ o c p t nh (bí
thư, ch t ch) tiêu c c, y u kém, b nhân dân ph n ñ i, ñơn thư t cáo g i kh p nơi,l i “ch y” ñư c
ra các b ,ngành Trung ương. Xin k vài ví d : M t v bí thư t nh y m t t nh, yêu ñương lăng
nhăng , n i ti ng c c b , th i kỳ làm bí thư t nh y, ông ñã ñưa cô b xinh ñ p, múp máp c a ông
t m t giáo viên c p 3 trư ng huy n thành giám ñ c S GDðT t nh. Cán b nhân dân ph n ñ i,
làm t rơi t cáo ñích danh tr i ñ y ñư ng. Th mà không hi u t i sao ông l i ñư c T ch c TW
ñi u ra Hă N i b nhi m ch c v quan tr ng hơn. L i có ông bí thư t nh khác, khi ñang làm ch
t ch t nh, bi t mình ñư c Trung ương cơ c u làm bí thư t nh y, th là bao nhiêu d án xây d ng
ñư c ghi trong k ho ch 5 năm t i, ông ñ u t ch c ký h t ñ l y “% l i qu ”. Ông b cán b ñ ng
viên ph n ñ i , ñ n n i ñư c cơ c u làm ch t ch HðND trong nhi m kỳ m i, nhưng b u c l i
không trúng ñ i bi u HðND. Th mà ông l i ñư c Trung ương ñi u ñi làm “ ð c phái viên c a
Trung ương ð ng “ t i m t khu v c. G n ñây ông bí thư t nh y Phú Yên b k lu t, nhưng l i
ñư c Trung ương ñi u lên làm ñ i di n Trung ương ð ng t i Tây Nguyên. M t uy tín như th làm
sao nói dân nghe ?. M t uy tín như th sao ð ng l i tr ng d ng ñ n v y ? Hay là do ông Giám ñ c
T ch c cán b “cơ c u” ? V a qua có chuy n ông H Xuân Mãn , nguyên Bí thư t nh y Th a
Thiên Hu b cán b và hưu trí chính quê c a ông t cáo ông khai nam thành tích kháng chi n ñ
nh n danh hi u Anh hùng l c lương vũ trang. S vi c ñã rõ như ban ngày, ban ki m tra Trung
ương ð ng cũng ñã v nhi u l n ñ “ki m tra, k t lu n”, nhưng v n không công b k t lu n nào,
làm cho nhân dân b c xúc, không hi u ð ng s làm gì v i v ông Mãn ?
Theo chúng tôi, uy tín c a ð ng th hi n ch kiên quy t v i tiêu c c, kiên quy t v i nh ng cán
b ph m ch t kém, m t uy tín, ch không ph i h cán b “có v n ñ t nh” thì ñi u lên trên. Như
th “trung ương s tr thành cái túi ñ ng cán b y u kém hay sao” ? ! Không ai hi u “quan” b ng
dân. Mu n ki m tra tư cách c a “quan” ph i h i dân, ch không th ch v h i “quan” ñ a phương
ñư c. T i sao ta l i không nghe dân ? Quan ñi m làm t ch c như v y là b o v cán b x u, cán
b kém. Ch có b n x u ,b n kém m i b o v nhau như th . Theo chúng tôi, nh ng cán b lãnh
ñ o c p t nh tiêu c c, y u kém ho c b k lu t, n u g n tu i hưu thì cho v hưu, n u chưa ñ n tu i
hưu thì ñ h làm nh ng vi c t i ñ a phương ñúng v i kh năng và ñ o ñ c ph m ch t c a h ,
không th ñi u v Trung ương làm lãnh ñ o ban ngành c p b ñ l i v ñ a phương “ch ñ o” ñư c
!
Nh ng chuy n như v y ñ thành chuy n ñàm ti u trong nhân dân , r t có h i cho uy tín , làm gi m
lòng tin c a dân ñ i v i ð ng c m quy n.
4. Thư ng thư ng, khi b nhi m m t B trư ng, th trư ng, ch t ch huy n, giám ñ c s ,
giám ñ c m t doanh nghi p nhà nư c, cơ quan t ch c c a ñ ng ñ u ñ t ra 2 ch tiêu tiên quy t :
(1).Ph i là ð ng viên c ng s n; (2) Ph i h c trư ng chính tr trung cao c p ra. Ch chưa ñ t n ng
tri th c văn hóa, trình ñ khoa h c k thu t, công ngh , kinh t chuyên môn lên hàng ñ . Ngư i
ngoài ñ ng dù tài gi i ñ n m y cũng không th phát huy tài năng vì không ñư c b nhi m . H c
trư ng ð ng ra có th làm vi c gì cũng ñư c (?!), t làm bí thư, ch t ch, giám ñ c công ty ñi n

72. 72
t , công ty du l ch, công ngh thông tin.v.v... Nh ng cán b này vì không có chuyên môn, nên khi
làm lãnh ñ o ph i k t bè, k t cánh v i nh ng cán b “ñ t tr ng ñ i tr c” như mình làm ñ t , th
là bao nhiêu ngư i chuyên môn gi i b h b ra rìa, t o ñi u ki n cho b n cơ h i ” leo cao, chui
sâu” ñ ki m chác, ñ c khóet ! Cách b nhi m cán b như th ñang c n tr r t l n s ñ i m i, tăng
trư ng c a ñ t nư c .
Tr lên là m t s ý ki n tâm huy t chúng tôi mu n th ng th n bày t v i nh ng ngư i có
trách nhi m trong b máy t ch c cán b c a ð ng, vì v n m nh và tương lai dân t c. Mong m i
h th ng t ch c cân b c a ta ñ i m i toàn di n, m nh m , cùng toàn dân ngăn ch n t n n tiêu
c c tham nhũng ñang tr thành qu c n n, ñang ñưa ñ t nư c ñ n bên b v c c a s ñ v .
Theo blog Ngô Minh
22/08/2013
S gi danh Nhà báo, hay s l m t
nh ng k gi danh ñ y t ?
J.B. Nguy n H u Vinh
Giám ñ c Công an Hà N i, Thi u tư ng Nguy n ð c Chung - phát ñ ng cu c thi 'Công an Hà N i
vì nhân dân ph c v - Vì th ñô bình yên' và ñã tìm ñư c các b c nh ñ trao gi i v “hình nh ñ p
c a công an”.
Tác ph m “Phân lu ng giao thông” c a tác gi
Ngô L ch ño t gi i nh t. nh: CAND

73. 73
Li n sau ñó video clip t cáo hai C nh sát giao thông ð t ð - Long ði n, t nh Bà R a – Vũng
Tàu ch n xe l p biên b n r i ăn ch n ti n ngư i vi ph m ñư c tung lên m ng. Dù cho t Công an
TPCHM ñã ra tay c u b b ng bài vi t “S th t…”. Nhưng, ai mà ch ng bi t cái s th t ñó là gì.
Th nh tho ng, trên báo Công an xu t hi n nh ng bài vi t hô hoán là “s th t” thì hãy hi u r ng, s
th t n gi u ñâu ñó xa xa. Cu i cùng dư i áp l c dư lu n thì sau ñó công an Bà R a – Vũng Tàu
cũng ñã ph i ñình ch công tác hai viên c nh sát giao thông nói trên.
Mãi l , n u không thì l y ai làm vi c?
N n mãi l Vi t Nam nh c nh i và gây tác h i kh ng khi p cho tính m ng ngư i dân, ñó là vi c
m t an toàn giao thông, phá nát cơ s h t ng mà cái phá nát l n nh t l i là k cương, lu t pháp.
Chuy n c nh sát giao thông nh n mãi l Vi t Nam, xưa nay là chuy n “ t, dĩ, t t, ng u” không
c n bàn cãi. N n mãi l , tham nhũng c leo thang ngày càng cao theo nh ng l i th h a, nh ng
chính sách, nh ng ch trương ngày càng ráo ri t và t n ti n dân c a ngành công an.
L nh công an giao thông: “Ðưa ti n m i ñư c ñi.”
nh: Báo Tu i Tr )
ð n m c, báo chí ñã có hàng lo t phóng s , bài vi t, ký s … v i r t nhi u ñ t và r t c th . Ngay
t th i ông Võ Văn Ki t làm Th tư ng ñã ph i kêu lên “CSGT nào nh n 5 ngàn ñ ng t lái xe, s
b ñu i kh i ngành”. R i khi T ng c c C nh sát t ch c các ñoàn Ki m tra ð c bi t. Ch m t th i
gian ng n, nhi u chiêu trò tham nhũng, h i l và n n cư p c n b ñưa ra trư c công lu n xã h i ñã
làm ho ng h t nhi u ngư i. C tư ng tình hình v y thì s t t hơn.
Nhưng r i ñâu l i có ñó, t t c v n như cũ. ð n m c, báo chí ñã ph i kêu lên r ng trò này còn
“Ghê hơn cư p c n” mà cũng ít th y ai b ñu i kh i ngành bao gi . Ngư i ta có c m giác n u ñu i,
n u k lu t CSGT ăn mãi l thì “l y ñâu cán b mà làm vi c”.
Ch có nhà báo vi t nh ng bài báo này thì hi n ñang n m trong nhà tù.

74. 74
Nh ng hình nh mãi l t i Thanh Hóa do phóng viên Hoàng Khương c a Báo Tu i Tr th c hi n ñ u tháng 9/2011. nh: Báo Ph n
Nguy cơ l sáng hình nh các “ñ y t nhân dân”
Th r i m ng internet ra ñ i và các m ng xã h i ñã phát huy tác d ng c a nó là ph n ánh s th t
cu c s ng. Hàng lo t thông tin, hình nh, video ñư c ñưa lên t nhi u ngu n, t báo chí và ngư i
dân. T c nh ăn ch n ti n tr ng tr n c a ngư i dân, ñ n ngang nhiên vi ph m lu t pháp, vi ph m
quy ñ nh, h ng hách, hách d ch và ho nh h e ngư i dân nh m ki m ti n… T t c ñư c ph n ánh
nhanh chóng trên m ng, trên các di n ñàn… nh các phương ti n ghi âm, ghi hình ngày càng ña
d ng và ph bi n. R i nh ng c nh công dân v n l i c nh sát c tình b t l i khi h không vi ph m
thành bài h c cho nhau. Vì th vi c bóp n n và ki m ăn càng ngày càng khó khăn hơn. Lúc ñ u, thì
công an ñánh bài l .
Viên CSGT ñang th c hi n hành vi mãi l v i 1 ngư i ñi u khi n xe g n máy vi
ph m ( nh c t t clip). nh: VTC

75. 75
Dù m t c nh sát có công phu, kín ñáo ra sao ñi n a, thì vi c nh n mãi l v n thư ng xuyên x y ra
trư c m t ngư i dân, vì th vi c gi u nh m không ph i d dàng. ð c bi t là khi ngư i dân c nh
giác. B i vì, n u là báo chí nhà nư c thì có th n m ñ u T ng Biên t p ki m soát tin t c ñưa lên
báo là xong. Nhưng báo chí nhân dân thì không d dàng như th .
ð n m c này thì công an cũng… ho ng.
ð ñ i phó v i trư ng h p này, nhi u chiêu trò ñã ñư c s d ng. T vi c d ng xe ch khu t, di
chuy n ñ a ñi m, ñ n vi c cu n ti n vào cây g y ch huy giao thông ra sao, nh ng cu c ñi n tho i
gi i thoát cho con ông cháu cha, vi c mua tuy n, b o kê… t t c ñ u ñư c s d ng thành th o.
Nhưng chưa ñ ñ ch ng l i con m t nhân dân ñang ngày càng c nh giác khi m i ngư i dân là m t
chi n sĩ thông tin nh các công c hi n ñ i và m ng internet.
Và nh ng chiêu m i ñư c bày ra.
Sài Gòn có chiêu “ch ng cãi c CSGT” b ng nh ng ngư i không h quen bi t, không h n thù v i
n n nhân t n công h nh ng tr n ñòn nên thân, th m chí là thi t m ng sau khi c cãi v i CSGT (!).
Nhi u nơi, c có ch t CSGT ñóng ñ nh n mãi l , thì ñó có ñám cò m i ho c b m tr n gây s
v i lái xe, ngư i có ý ñ nh quay phim, ch p nh. Mô hình này có tác d ng nh t ñ nh và ñang ñư c
nhân r ng ra m t s t nh phía B c. T Thanh Niên vi t “Th i gian g n ñây, Báo Thanh Niên ti p
nh n nhi u ñơn thư, ph n ánh c a ngư i vi ph m giao thông b c xúc v vi c h b x “oan”,
nhưng sau khi tranh cãi v i CSGT thì ña ph n là thua, th m chí b ăn ñòn”.
Ngư i ñàn ông to con ñánh ngư i vi ph m. nh: Thanh Niên
ð y là cách x lý c p th p, còn c p vĩ mô, ngành công an làm gì?
“X lý nghiêm” – l i nói c a quan ch c
ðó là câu c a mi ng ki u “ơn ð ng ơn Chính ph ”. B t c v vi c tiêu c c nào, khi dính ñ n l c
lư ng công an, c nh sát vi ph m, thì câu ñ u tiên ngư i dân nh n ñư c là “s x lý nghiêm”. Còn
th c t , cái nghiêm là th nào, xin hãy ñ i.
Tai n n giao thông tăng chóng m t v i giai ñi u “Năm sau cao hơn năm trư c” và tính m ng
ngư i dân c ra ñi nhi u hơn m t cu c chi n tranh kh c li t. Th nhưng, ñã bao ñ i b trư ng, bao
ti ng gào thét, bao k ho ch và ti n dân ñã ra ñi, tình hình v n không c i thi n.
M i ñây, ngày 2/7 trong cu c t a ñàm “Chung tay gi m thi u tai n n giao thông”, m t ngư i dân
ñã ñ ngh B trư ng CA l p Facebook ñ giúp ngư i dân d dàng chuy n th ng cho b trư ng

76. 76
nh ng hình nh nhà xe m i khi t i ch t CSGT ch m t 5-10 giây là l i lao vun vút, xe ch quá s
ngư i quy ñ nh, ch quá t i “v n ñi ngon”.
Khi ñ c p ñ n v n ñ này, Ông Tr n Sơn Hà, Phó c c trư ng C c CSGT ñư ng b , ñư ng s t -
B Công an, cho bi t ñây là câu h i mà ngành công an trăn tr trong nhi u năm. Và cũng theo ông
Hà, B Công an ñã ch ñ o ch t ch các l c lư ng, ph i th c hi n theo pháp lu t và s giám sát
c a nhân dân. “Chúng tôi có quy ch ñ ki m soát và có ñư ng dây nóng c a C c CSGT ñư ng
b , ñư ng s t và các t nh thành, mong nhân dân giám sát, phát hi n trư ng h p sai ph m ph n
ánh qua ñư ng dây nóng ho c có ñơn thư khi u n i, chúng tôi s n sàng gi i quy t” - ông Hà nói.
ð i tá Tr n Sơn Hà. nh: GTVT
Th nhưng, chính ông Hà ñã t mâu thu n v i câu nói này c a ông khi ch trư c ñó 2 tháng, ngày
26/4/2013, ông ký văn b n s 1042/C67-P3/2013 g i Trư ng phòng CSGT các t nh. Văn b n vi t:
“Luôn luôn nâng cao tinh th n c nh giác, kiên quy t ñ u tranh làm rõ v i nh ng ñ i tư ng có l i
nói ñe d a, lăng m ho c có hành vi ch ng ñ i CSGT ñang th c thi công v , ho c quay phim,
ch p nh ho t ñ ng tu n tra, ki m soát, x lý vi ph m khi chưa ñư c phép c a CSGT ñang làm
nhi m v ”.
Như v y, văn b n này ñã m c nhiên coi vi c quay phim, ch p nh các ho t ñ ng c a CSGT “khi
chưa ñư c phép” là hành ñ ng ph m t i và cách x lý là “N u ñúng là nhà báo thì t p h p thông
báo cho cơ quan ch qu n; n u gi danh nhà báo thì t m gi , l p h sơ chuy n cơ quan ch c năng
x lý theo quy ñ nh c a pháp lu t”.
H n nhiên là n u ñúng là nhà báo, Phó C c CSGT ðư ng B - ðư ng S t c a B Công an có th
can thi p v i Tòa so n ho c TBT ñ ki m soát thông tin. Còn nhân dân thì ch c s khó khăn hơn,
nên ph i “t m gi , l p h sơ chuy n cơ quan ch c năng x lý theo quy ñ nh c a pháp lu t” -
Nhưng chưa hi u ông căn c vào ñi u lu t nào? Khi b ph n ng b i báo chí, ông Hà l p t c gi i
thích ngư c l i ho c r t t mâu thu n.
Ch ng… l sáng
Trư c nh ng câu h i c a báo chí, ông C c Phó cũng ph i b t ra câu nói sau: “Bây gi anh em c
b báo chí giám sát t ng bư c c a nhà báo thì làm ăn ñư c cái gì”. À, thì ra v y, v n ñ là ch
n u b ch p nh, quay phim, thì không “làm ăn ñư c cái gì” nên ông c m.
Hình nh viên CSGT nh n mãi l dư i c u R ch Chi c. nh ch p t video clip. Ngư i ðưa Tin

77. 77
, thì thà ông nói th ng to t ra là: Tao ñ ch c n lu t l gì nhé, tránh xa ch CSGT cho chúng nó
làm ăn, không quay phim, ch p hình gì ráo, th ng nào quay, ch p mà không xin phép ñ b trí
trư c, thì b t gi và ñi u tra”. V y có ph i ti n hơn cho t t c không?
Và v n ñ c n ñ t ra, là vì sao ông Hà ph i ñi ngư c lu t pháp ñ quy ñ nh ngăn c n vi c ngư i
dân có th giám sát các “ñ y t ” c a mình làm ăn khu t t t? T i sao ch trong hai th i gian cách
nhau không dài, ông Tr n Sơn Hà - C c Phó c c CSGT l i thay ñ i nhanh chóng l i nói và hành
ñ ng c a mình?
Còn nh , cách ñây không lâu, m t s CSGT Th a Thiên – Hu ñã ph i n p 120 tri u ñ ng ñ mua
l i ño n phim cho m t nhóm thanh niên ñã quay ñư c trong quá trình “tác nghi p” c a CSGT.
Vi c này, các thanh niên này gi danh báo chí nên b k t t i t ng ti n.
V n ñ là vì sao, khi “tác nghi p” b quay phim l i thì CSGT ph i n p 120 tri u ñ ng? Câu tr l i
c a viên CSGT ôm ti n ñi mua ño n phim ch vì “M c dù bi t b t ng ti n, nhưng vì s nh hư ng
ñ n công vi c, uy tín… nên c 5 anh em t công tác ñã góp m i ngư i 24 tri u ñ ng ñ g i cho
B o và Trung nh m ñư c yên chuy n” xem ra không m y thuy t ph c và ch ng ai tin.
Còn vi c ông gi i thích là ñ ch ng l i nh ng k gi danh nhà báo? T i sao l i có nh ng k gi
danh nhà báo ñ n v i CSGT? Mà h gi danh ñ làm gì n u CSGT luôn “trung thành, t n t y, kính
tr ng và l phép v i nhân dân”?
Ch c n tr l i câu h i ñó, ñ hi u cái văn b n c a ông Tr n Sơn Hà c c phó là cái phao c u nh ng
CSGT ñang làm lo n xã h i b ng n n nhũng nhi u và h i l , mãi l ra sao.
Th c ch t, nh ng chi n sĩ c nh sát, công an ñư c m nh danh là ñ y t nhân dân, có nhi m v th c
cho dân ng ngon, gác cho dân vui chơi… gi ñây ñã ñ i v trí. N n nhũng nhi u, h i l ñã bi n h
thành gánh n ng, n i s hãi c a ngư i dân.
Và cái văn b n nói trên, không ph i vì ông s nh ng k gi danh nhà báo mà ông ch s nh ng k
gi danh ñ y t b l t m t mà thôi.
Hà N i, ngày 21/8/2013
N.H.V.
25-08-2013
S m y ông l m r i!
An Nguyên

78. 78
Nói v tình tr ng văn b n ban hành sai, ph i s a, th t c rư m rà, r c r i gây khó khăn cho ngư i
dân thi hành lu t pháp, Ch t ch Qu c h i Nguy n Sinh Hùng t ng th t lên: “Tôi là dân, tôi cũng
s m y ông l m r i” (phiên h p th 17 UBTVQH, ngày 15.4.2013).
Và s không có ngôn t nào chính xác hơn câu ñó ñ di n t c m xúc ngư i dân, khi ñ c thông tin
h y quy ñ nh b t dân “xin phép” khi ghi hình CSGT làm nhi m v - m t quy ñ nh làm d y sóng dư
lu n su t tu n qua.
Văn b n ñư c ban hành t tháng 4.2013, khi báo chí phát hi n ra quy ñ nh sai trái, ban ñ u lãnh
ñ o c a cơ quan ban hành v n gi i thích r ng “ñây là văn b n ch ñ o n i b ” và r ng dư lu n hi u
l m, ch ch có ngăn c m gì c . S vi c rành rành, v a sai trái, v a vô lý ki u như “ch ng ngo i
tình c m v không ñư c ghen”, y th mà lãnh ñ o cơ quan này v n ch i bay.
M t tu n sau, trư c s c ép c a dư lu n, h ra m t văn b n khác ñ “h y b ” n i dung sai trái.
Nhưng hay cái là, th a nh n sai mà ch có l y m t l i xin l i, cũng ch th y thông báo li u có
“nhân viên ñánh máy” nào b x lý hay không? Hành x như th , h i sao dân không th t lên “tôi
s m y ông l m r i”!
H th ng pháp lu t ñ y ñ là ti n ñ v n hành m t nhà nư c pháp quy n. Và n u so “nhà nư c
qu n lý xã h i b ng pháp lu t” v i tình tr ng qu n lý b ng m nh l nh hành chính nh ng năm kinh
t bao c p trư c ñây, s th y m t bư c ti n vư t b c. Pháp lu t do nhà nư c ban hành, ñi u ñó
ñúng. Nhưng nhà nư c không ph i là t p h p cơ h u các cơ quan nhà nư c và quan ch c nhà
nư c. Th nên, s khó ch p nh n khi mà có m t s cơ quan nhà nư c (ho c quan ch c nhà nư c)
nghĩ r ng: h là nhà nư c và có quy n dùng pháp lu t ñ qu n lý b t kỳ cái gì mà h th y khó, b t
kỳ lúc nào mà h mu n, b t kỳ ñâu.
Th nhưng, g n ñây, nh ng d ng văn b n như công văn, ch ñ o, thông tư c a các b , ngành
(không ph i là văn b n quy ph m pháp lu t nhưng ch a quy ph m b t dân th c hi n) ki u như:
c m các doanh nghi p trong ngành s d ng nguyên li u c a doanh nghi p ngoài ngành; c m d y
thêm, h c thêm; c m công dân và nhà báo ghi hình CSGT; d th o c m karaoke; d th o c m xe
máy ngo i t nh lưu thông Hà N i... có xu hư ng xu t hi n nhi u. Có ý ki n cho r ng, công ch c
gi i quy t vi c cho dân luôn s b trách nhi m, nên ñ ra nhi u lu t l ñ “trói” dân cho ch t hơn.
Ch ng h n như th y lu t Doanh nghi p thông thoáng bèn ñ ra thêm ít gi y phép con; th y ñư ng
t c bèn nghĩ ph i c m ô tô, xe máy, c m bán hàng rong…
Dư ng như nhi u cơ quan nhà nư c ñang hi u không ñúng v nhà nư c pháp quy n. Nhà nư c
qu n lý xã h i b ng “pháp”, nhưng “quy n” t sinh c a ngư i dân ph i ñư c tôn tr ng. ði u ch nh
m c ñ th nào ñ không vi ph m các quy n t do c a công dân, tri t tiêu ñ ng l c phát tri n, là
m u ch t thành công c a h th ng pháp lu t.
Theo Thanh niên

79. 79
Chương trình TV 'gây tranh cãi' t i VN
BBC. 16:51 GMT - th sáu, 23 tháng 8, 2013
M t show c a Big Brother Anh năm 2013
Chương trình truy n hình th c t gây nhi u tranh cãi trên th gi i Big Brother ñã ñư c
nh p v Vi t Nam và b t ñ u vòng tuy n l a thí sinh.
Tên Vi t Nam là Ngư i gi u m t, v i trailer thu hút thí sinh b ng gi i thư ng ngôi nhà tr giá
kho ng 2 t ñ ng và ‘Tôi ch mu n c nư c bi t ñ n tôi là ai’.
ð o di n c a chương trình là Nguy n Quang Dũng, và ñ i tư ng tuy n ch n là nh ng ngư i trong
ñ tu i 20 – 35.
Big Brother c a Vi t Nam do VTV6 và hãng BHD mua b n quy n t Endemol c a Hà Lan.
Lu t chơi là m t nhóm ngư i l ñư c ñưa vào s ng chung m t nhà và ph i vư t qua m t s th
thách. Sau ñó qua m i vòng ngư i chơi s bình ch n ra nh ng ai ñư c l i ngôi nhà, ngư i cu i
cùng tr l i là ngư i th ng cu c.
Nh ng th thách này s khi n ngư i chơi b c l cá tính c a mình qua nh ng va ch m v i ngư i l
cùng nhà.
Chương trình này ñư c phát sóng l n ñ u trên th gi i vào năm 1999 Hà Lan, và ngay l p t c ñã
lan r ng ra nhi u nư c trên th gi i.
ðư c qu ng bá là chương trình truy n hình th c t có s c nh hư ng sâu r ng trên toàn th gi i,
nhưng s nh hư ng c a Big Brother không ph i lúc nào cũng tích c c.
Phơi bày riêng tư
K t khi ñư c phát sóng l n ñ u, chương trình này g p ph i r t nhi u tai ti ng và scandal.

80. 80
Chi n binh kiên cư ng Jade Goody c a Big Brother UK
M t s chương trình Anh ñã có s can thi p c a c c nh sát và ñơn v theo dõi Truy n hình do
thư ng xuyên x y ra nh ng l i nói phân bi t ch ng t c và phân bi t ngư i ñ ng gi i.
Theo Daily Mail, h i tháng 7 năm nay, kênh truy n hinh CBS ñưa ra c nh báo trư c m i t p Big
Brother sau m t v tai ti ng l n ñ i v i ngư i da màu: “ñây là chương trình th c t v m t nhóm
ngư i mà m i s riêng tư ñ u b phơi bày 24/7.”
Kênh này ghi rõ, m i ý ki n, ñ nh ki n, suy nghĩ ñ u là c a ngư i chơi ch không ñ i di n cho
quan ñi m c a CBS.
M i ngóc ngách c a ngôi nhà ñư c g n camera ñ theo dõi nh t c nh t ñ ng c a ngư i tham gia,
và vi c thành viên trong ngôi nhà cãi nhau, giành ñ , v t phá ñ ñ c ho c th m chí x v nhau là
chuy n không hi m.
Nhi u ngư i mu n tham gia chương trình ñ tr nên n i ti ng, nhưng cũng không ít ngư i m t
luôn c m i ki m ăn vì nó.
Hai trong s nh ng ngư i tham gia chương trình Big Brother M là Aaryn Gries và Ginamarie
Zimmerman h i tháng 7/2013 b sa th i kh i ngh ngư i m u sau khi nh c m b n cùng nhà là
ngư i da màu và ngư i châu Á làm ngh sơn móng tay.
Nhưng cách ñây vài năm, ngư i dân Anh cũng xôn xao bàn tán v m t k t thúc xúc ñ ng.
Jade Goody là m t bà m có hai con, tham gia chương trình Big Brother Anh qu c năm 2002, và
sau ñó 5 năm quay l i chương trình Big Brother dành cho ngư i n i ti ng.
Cô Jade cũng b ch trích là phân bi t ch ng t c và lăng m ngư i cùng chơi, là di n viên n i ti ng
r t ñư c yêu thích t i n ð Shilpa Shetty và b nhi u ngư i ph n ñ i.
Nhưng ñ n năm 2008, Goody nh n ñư c tin b ung thư t cung và ph i d ng chương trình ñang
di n ra t i n ð .
Cô làm ñám cư i và ñư c kênh truy n hình Sky Living làm phim tài li u v cu c ñ i mình không
lâu trư c khi qua ñ i.

81. 81
Kênh Channel 4 dành 15 phút tôn vinh Jade Goody và g i cô là Chi n binh kiên cư ng c a Big
Brother.
****
Bi n ðông: Vì sao Trung Qu c b t ng
xu ng nư c?
ðăng ngày: 5:49 PM - 19/08/2013
M c dù ít ñư c chú ý b i gi i phân tích nư c ngoài nhưng Ch t ch Trung Qu c T p C n Bình
g n ñây rõ ràng ñã phát ñi tín hi u th hi n mong mu n làm d u nh các cu c tranh ch p
Bi n ðông và bi n Hoa ðông.
Trung Qu c càng hung hăng Bi n ðông thì càng rơi vào th b t l i.
H i cu i tháng 7, B Chính tr ð ng C ng s n Trung Qu c ñã t ch c m t phiên h p ñ c bi t bàn
v s c m nh hàng h i ngày càng tăng c a nư c này. S c m nh hàng h i là m t ph n nguyên nhân
gây ra các cu c tranh ch p lãnh th , lãnh h i gi a Trung Qu c v i m t lo t nư c láng gi ng.
Gi i truy n thông chính th c c a Trung Qu c ñã ñưa tin v cu c h p trên, nh n m nh ñ n bài phát
bi u c a Ch t ch T p C n Bình. Trong bài phát bi u ñó, ông T p C n Bình ñã nh c l i n i dung
ch ñ o trong chính sách c a Trung Qu c ñư c ñưa ra t ð i h i ð ng l n th 18 v m c tiêu phát
tri n nư c này tr thành m t cư ng qu c bi n thông qua vi c phát tri n các ngu n l c hàng h i
cũng như b o v môi trư ng ñ i dương.
Tuy nhiên, nh ng nh n xét thú v nh t c a Ch t ch T p C n Bình l n này l i ít nh n ñư c s chú
ý c a gi i chuyên gia, phân tích nư c ngoài.
Dư i h th ng lãnh ñ o t p th c a Trung Qu c, nh ng bài phát bi u t i các cu c h p c a B
Chính tr luôn ph n ánh s ñ ng thu n, nh t trí c a nh ng quan ch c tham gia – trong trư ng h p
này là 25 chính khách hàng ñ u c a Trung Qu c. G n cu i bài phát bi u phiên h p g n ñây nh t,
Ch t ch T p C n Bình ñã ñ c p ñ n các cu c tranh ch p bi n ñ o ñang di n ra gi a Trung Qu c
v i các nư c láng gi ng.
T t nhiên, Nhà lãnh ñ o Trung Qu c v n nh c l i nh ng thông ñi p cũ như “không bao gi t b
ch quy n và các l i ích h p pháp”, ñ c bi t là “l i ích c t lõi” c a nư c này. Tuy nhiên, có hai

82. 82
c m t m i mà ông T p C n Bình ñã s d ng l n này ñ nói v cách mà B c Kinh s x lý các
cu c tranh ch p.
Vì th , hai c m t ñó x ng ñáng nh n ñư c s quan tâm ñ c bi t. Nh ng phát bi u c a ông T p
C n Bình cho th y, B c Kinh có th ñang cân nh c l i giá tr th c s c a nh ng hành ñ ng hi u
chi n nh t mà nư c này ñã “tung ra” Bi n ðông và bi n Hoa ðông trong th i gian qua. ðó là
nh ng ñ ng thái ñang gây ra hàng lo t v n ñ ngo i giao nghiêm tr ng gi a nư c này v i các nư c
như Nh t B n và nhi u qu c gia ðông Nam Á khác.
Hai “c m t ” ñáng chú ý
ð u tiên, Ch t ch T p C n Bình ñã nh c l i ch ñ o 12 ch c a c Lãnh ñ o ð ng Ti u Bình v
vi c x lý các cu c tranh ch p lãnh th , lãnh h i Bi n ðông và bi n Hoa ðông. Trong m t lo t
các tuyên b ñư c ñưa ra t năm 1979 ñ n 1984, ông ð ng Ti u Bình ñã phác th o m t cách ti p
c n ôn hòa hơn mà sau này ñư c ñúc k t trong câu “ch quy n v n là c a ta, gác tranh ch p, cùng
khai thác”.
Trong nh ng năm g n ñây, gi i h c gi và các nhà phân tích Trung Qu c ñã tranh cãi gay g t v i
nhau v giá tr c a phương pháp ti p c n mà ông ð ng Ti u Bình ñưa ra trư c ñây ñ ng th i cũng
ñưa ra vài l i ch trích v vi c nư c này ñã không ngăn ñư c m t s hành ñ ng mà h coi là “s
xâm ph m ch quy n Trung Qu c”.
Ví d , h i năm ngoái, m t nhà phân tích n i ti ng thu c Vi n Nghiên c u Qu c t ðương ñ i
Trung Qu c – ông Chen Xiangyang, ñã kêu g i th c hi n m t chính sách quy t li t hơn trong các
cu c tranh ch p. C th , ông này cho r ng, chính sách c a ông ð ng Ti u Bình nên ñư c thay th
b ng m t phương pháp ti p c n m nh tay hơn: “ch quy n t t nhiên v n là c a chúng ta; duy trì
các cu c tranh ch p, n m b t cơ h i ñ phát tri n, c ng c năng l c qu n lý và ki m soát kh ng
ho ng”.
Tuy nhiên, b ng cách nh c l i ch ñ o 12 ch c a c Lãnh ñ o ð ng Ti u Bình, Ch t ch T p C n
Bình ñã cho th y, ông này thay m t B Chính tr th hi n s nh t trí và kh ng ñ nh s ñúng ñ n
c a l p trư ng trư c ñây c a ông ð ng Ti u Bình.
Trong B Chính tr Trung Qu c có 2 v tư ng hàng ñ u c a Quân ñ i Gi i phóng Nhân dân Trung
Hoa là ông Fan Changlong và ông Xu Qiliang. B ng cách nói lên l p trư ng mà ð ng C ng s n
Trung Qu c theo ñu i, Ch t ch T p C n Bình ñã gián ti p dàn x p nh ng tranh cãi trong n i b
v ch ñ o trư c ñây c a ông ð ng Ti u Bình.
T t nhiên, c Lãnh ñ o ð ng Ti u Bình không ñưa ra m t k ho ch gi i quy t các cu c tranh ch p
bi n ñ o nhưng s kh ng ñ nh c a B Chính tr Trung Qu c v phương pháp ti p c n c a ông này
ñã ra d u hi u cho th y, B c Kinh s kiên nh n, s theo ñu i các bi n pháp t m th i ñ làm d u
căng th ng. ði u ñó cũng giúp tránh các ý nghĩ c a các nư c bên ngoài v vi c Trung Qu c ñang
ngày càng tr nên thi u kiên nh n trên bi n.
M t vài ngày sau cu c h p nói trên, Ngo i trư ng Trung Qu c Vương Ngh cũng ñã ám ch r ng,
nh ng phát bi u c a ông T p C n Bình có th bi n thành s th c. Trong chuy n công du ñ n các
nư c ðông Nam Á, ông Vương Ngh ñã liên t c nh c l i l p trư ng, gi i pháp cu i cùng cho các
cu c tranh ch p bi n ñ o ch có th ñ t ñư c thông qua các cu c ñàm phán song phương và ti n
trình này s “m t nhi u th i gian”.
Trong khi ñó, mu n ñ t ñư c ti n b trong B Quy t c ng x Bi n ðông nh m giúp gi m thi u
các v n ñ trên bi n thì nh t thi t không ñư c có s can thi p t bên ngoài. Vì th , ông Vương
Ngh nh n m nh ñ n vi c “tích c c” tham gia các d án phát tri n, khai thác chung nh ng vùng
tranh ch p dù ông này không ñưa ra ñư c b t kỳ k ho ch chi ti t nào.
Th hai, trong bài phát bi u t i cu c h p c a B Chính tr , Ch t ch T p C n Bình ñã nói r ng,
Trung Qu c ph i “lên k ho ch v a ñ m b o ñư c tình hình n ñ nh chung v a b o v ñư c các

83. 83
quy n c a mình”. ðây là l n ñ u tiên m t lãnh ñ o hàng ñ u c a Trung Qu c dùng ñ n c m t
này. Có v như, Trung Qu c ñang ñ t s quan tr ng c a vi c duy trì n ñ nh khu v c và b o v
“các quy n, l i ích hàng h i” c a Trung Qu c ngang nhau.
Ông T p C n Bình ñã nh n m nh ñ n s mâu thu n gi a n l c b o v ch quy n và l i ích hàng
h i v i mong mu n duy trì s n ñ nh khu v c c a nư c này. S ñ c p này cho th y, B c Kinh ñã
nh n ra r ng, s quy t li t, hung hăng c a h trong các cu c tranh ch p ñang làm h i nh ng l i ích
khác c a h , ñ c bi t là vai trò c a các nư c khác trong v n ñ an ninh khu v c.
Ví d như, k t năm 2010, M ñã tuyên b chính sách Bi n ðông c a cư ng qu c này ñ ng
th i tăng cư ng quan h liên minh g n bó v i Nh t B n. Trong khi ñó, Tokyo theo ñu i chính sách
c ng c h p tác v i Philippines.
Tóm l i, bài phát bi u mà Ch t ch T p C n Bình ñưa ra trong cu c h p c a B Chính tr Trung
Qu c g n ñây x ng ñáng ñư c chú ý ñ c bi t. Nó cho th y, Trung Qu c có th s không m t kiên
nh n trong vi c gi i quy t các cu c tranh ch p Bi n ðông như m t s nhà phân tích d ñoán. Và
nó cũng cho th y, cách ti p c n c a Trung Qu c trong nh ng cu c tranh ch p ñó có th s mang
nhi u s c thái hơn là s c ng r n ch nghĩa dân t c mà nhi u ngư i phán ñoán.
Theo Vnmedia
ð ng C ng S n Trung Qu c s s p ñ vào
năm 2016
Truy n thông H ng Kông: ðăng ngày: 5:30 PM - 19/08/2013
Ánh bình minh ñang lên trên b u tr i B c Kinh vào bu i sáng ngày 6 tháng 11 năm 2012. ð ng C ng S n Trung Qu c s s p ñ theo ba
giai ño n trong ba năm và ch ñ s tan rã vào năm 2016, theo t p trí Frontline H ng Kông.( nh)
Chính quy n Trung Qu c s s p ñ trong vòng 3 năm t i theo nh n ñ nh c a phương ti n
truy n thông H ng Kông.

84. 84
T p chí Frontline H ng Kông chuyên sâu phân tích tình hình chính tr Trung qu c g n ñây ñã ñưa
ra nh n ñ nh b t ng v s s p ñ c a ð ng c ng s n Trung qu c trong vòng 3 năm t i và k t thúc
vào năm 2016.
S kh ng ho ng kinh t s là lĩnh v c ñ u tiên b t ñ u cho s suy thoái vào năm 2014. “Cơ c u
chính tr ” c a ð ng Trung Qu c cũng theo ñó b nh hư ng tr m tr ng trong năm ti p theo, cu i
cùng ñ n năm 2016 toàn b th ch xã h i nhà nư c Trung qu c s s p ñ , bài báo ñưa ra nh ng
phân tích cùng d n ch ng có trong l ch s . Kênh thông t n này còn nh n m nh, v i m t tác ñ ng
ñ l n, s s p ñ y có th còn ñ n s m hơn n a.
Các nhà kinh t ñang nh n th y m t dòng ch y ñ o ngư c trong ngu n v n ñ u tư c a toàn c u –
dòng ti n ñang chuy n ra kh i Trung Qu c, ñi u này có th làm bùng n các bi n ñ ng tài chính
l n – Frontline nói.
Trong t t c nh ng m i ñe do này, b ba ñáng chú ý nh t là nh ng bong bóng b t ñ ng s n, th
trư ng tài chính ng m và kho n n c a chính quy n ñ a phương. B i s phát tri n tràn lan và quy
mô l n mà chúng ñang có, theo Ti n sĩ Frank Tian Xie, giáo sư kinh t trư ng ð i h c Aiken Nam
Carolina, M .
Năm 2014,Trung qu c s ph i ñ i m t v i s suy gi m nghiêm tr ng trong ngu n v n ñ u tư, vi c
bơm ti n c a nhà nư c cho dù không c i thi n ñư c v n ñ nhưng r t c n thi t cho nhu c u duy trì
các kho ng n ñ a phương.
Theo b n cáo, s kh ng ho ng kinh t b t ñ u t nh ng v n ñ chính tr bên trong ð ng C ng S n
Trung Qu c s d n ñ n s s p ñ như m t h qu t t nhiên vào năm 2015. Nhi u nhóm quy n l i
ph c t p Trung Qu c trư c gi ñã không h quan tâm gì ñ n s ph n c a ð ng hay ñ t nư c và
ch t p trung vào vi c tích lũy c a c i, Frontline nói.
Cũng theo vào t báo H ng Kông này, các nhóm quy n l i riêng ñang s n sàng ñ ch ng ki n s
k t thúc c a ð ng C ng s n Trung Qu c hơn là ph i làm theo nh ng c i cách ñư c ñ xu t b i
T p C n Bình hay các nhà lãnh ñ o hàng ñ u c a ð ng hi n nay, b i vì h ñã chu n b chi n lư c
rút lui cho riêng mình.
Như m t phương sách cu i cùng ñ t c u v t mình, ð ng Trung Qu c có th s d ng m t công
ty ña qu c gia ñ rót ti n tr l i cho n i ñ a và duy trì ñ ng nhân dân t , trong khi ph i ng ng s
d ng kho n ti t ki m ngo i t và trái phi u chính ph M , t p chí Frontline suy ñoán trong s báo
ra h i tháng Sáu.
Ch ñ v s s p ñ c a ð ng nhân dân Trung Hoa ñã ñư c ñ c p r ng rãi trong năm qua, cu n
ti u thuy t kh i huy n l y Trung Qu c làm tâm ñi m mang tên “2014: S s p ñ vĩ ñ i” xu t b n
vào tháng 1 ñã tr thành m t trong s nh ng cu n sách b c m bán ch y nh t H ng Kông.
Ngu n: EpochTimes

85. 85
‘ðua tàu sân bay v i n ð , Trung Qu c
ñã th m b i’
ðăng ngày: 3:33 PM - 19/08/2013 /
ðó là kh ng ñ nh c a c u ñô ñ c H i quân n ð Sureesh Mehta khi bình lu n v chi c tàu
sân bay n i ñ a INS Vikrant mà n ð m i h th y hôm 12/8.
Theo Trong bài bình lu n c a mình v i t a ñ “INS Vikrant ñ y lùi Trung Qu c trên bi n“,
Mehta t hào nói r ng n ð ñã kh ng ñ nh ñư c v th c a m t trong nh ng siêu cư ng trên th
gi i, sau khi th hi n kh năng thi t k tàu sân bay n i ñ a.
“ði u này ñưa chúng tôi ti n sát hơn t i chi n lư c hàng h i v i 3 tàu sân bay“, Mehta cho bi t,
“Theo ý tư ng c a chúng tôi, 2 trong s 3 chi c tàu này s ho t ñ ng liên t c, m t chi c có th
ñư c tri n khai t i b bi n phía ñông và m t chi c khác t i b bi n phía tây“.
Tàu sân bay INS Vikrant trong bu i l h th y hôm 12/8
Theo Mehta, v i ít nh t 2 chi c tàu sân bay ho t ñ ng, khu v c trách nhi m c a H i quân n ð
s tăng lên ñáng k . Tàu sân bay gi vai trò chi n lư c trong vi c thúc ñ y năng l c tác chi n vi n
chinh và s giúp H i quân n ð ti n t i m t mi n ñ t m i n ð – Thái Bình Dương. ði u này
s t o cho n ð m t l i th r t l n v i Trung Qu c. Mehta cho r ng Trung Qu c v n còn thi u
r t nhi u kinh nghi m trong vi c v n hành tàu sân bay.
“Chúng tôi có nhi u năm tích lũy v kinh nghi m và năng l c, s m t m t th i gian dài ñ Trung
Qu c ph i h p ho t ñ ng gi a các l c lư ng. Ph i m t nhi u năm ñ có th ñưa m t chi c tàu sân
bay vào ho t ñ ng và Trung Qu c còn nhi u vi c ph i làm v i các l c lư ng khác” – Mehta nói.
Mehta nh n ñ nh, s m t kho ng 5 – 7 năm ñ Trung Qu c xây d ng h c thuy t hàng h i nh m
ph c v cho vi c v n hành tàu sân bay khu v c Tây Thái Bình Dương. Trong khi ñó, v i vi c
trang b tiêm kích h m MiG-29K do Nga s n xu t, kh năng và s c m nh c a tàu INS Vikrant s
d n ñư c m r ng.
Tàu sân bay Vikrant có lư ng giãn nư c 37.500 t n, dài 256m, r ng 56m, b m t sàn 12m, t c ñ
toàn t i 28 h i lý/gi , t m ho t ñ ng 7.500 h i lý khi ch y v i t c ñ 18 h i lý/gi . Th y th ñoàn
là 1.400 ngư i, trong s ñó có 160 sĩ quan.
Tàu ñư c thi t k ñ th c hi n các cu c t n công ñư ng không vào các m c tiêu trên bi n và trên
ñ t li n, h tr chi n ñ u cho l c quân trên các m t tr n bên trong l c ñ a, th c hi n ñ b h i
quân.

86. 86
v v B C HY LAI
TQ 'nín th ' theo dõi v x B c Hy Lai
Michael Bristow. Phóng viên BBC News
C p nh t: 00:47 GMT - th b y, 24 tháng 8, 2013
Ông B c Hy Lai ñã l p lu n ph n bác l i các b ng ch ng t i tòa.
Ngư i s ng bên ngoài Trung Qu c có th t h i t i sao công dân nư c này b cu n hút b i phiên
x B c Hy Lai, chính tr gia ñ y h p l c.
R t cùng, phương Tây, ngư i ta ñã quen v i các phiên tòa x nh ng ngư i n i ti ng và giàu có,
v i nh ng chi ti t gây s ng s t, trong ñó có có c các chính tr gia.
Trung Qu c cũng t ng có các phiên x c p thư ng t ng khi v c a Mao Tr ch ðông ph i ra tòa
sau cái ch t c a ch ng. S ph n n c a bà t i tòa ñư c chi u trên truy n hình Trung Qu c.
Nhưng ñây là phiên tòa khác - và do ñó nên theo dõi - vì hai lý do.
Th nh t, nhà ch c trách Trung Qu c ñăng chi ti t phiên tòa lên m ng – có c ph n ñ i tho i b ng
ñư c ñánh máy, cùng hình nh, các file âm thanh và video. ðây là m c ñ công khai t trư c t i
nay chưa h có.
Và th hai, thông tin ñư c Tòa án Nhân dân T Nam t nh Sơn ðông ñăng t i có ñ chi ti t m c
b t thư ng, t c là lo i chi ti t mà ngư i dân Trung Qu c t trư c t i nay không bao gi ñư c bi t
v cu c s ng c a gi i nhà lãnh ñ o c a h .
Chi ti t b t thư ng
Các phiên tòa Trung Qu c thư ng là nhàm chán b i ñơn gi n là vì h u h t vi c bàn tán v phiên
x dư ng như x y ra bên ngoài phòng x án, mà công chúng không ñư c ch ng ki n.
L y trư ng h p v phiên x ông Lưu Hi u Ba, ngư i ñư c trao gi i Nobel Hòa bình. Ông ñã b b t
gi vào cu i năm 2008, nhưng sáu tháng trư c ñó gi i công t ñã ti t l nh ng gì h s bu c t i
ông.

87. 87
Sau ñó ph i m t thêm sáu tháng n a trư c khi c nh sát r t cùng thông báo h ñã hoàn thành ñi u
tra v các ho t ñ ng c a b t ñ ng chính ki n này.
S ngoài s c tư ng tư ng n u tòa tuyên án ông B c Hy Lai vô t i
Michael Bristow, Phóng viên BBC News
Nhà ch c trách có th c n ph i có th i gian ñ ñi u tra v vi c và ñi ñ n k t lu n c a mình, nhưng
h không c m th y c n thi t ph i công b t t c k t lu n ñi u tra t i m t phiên tòa công khai.
Phiên x ông Lưu ch kéo dài có m t ngày. Các nhà báo và gi i ngo i giao nư c ngoài t i tòa án
ñ d phiên x ñã không ñư c phép vào tòa.
Trong nhi u phiên tòa, ñ c bi t là x nh ng ngư i ñư c chú ý nhi u, công chúng ñư c bi t m t
cách khá mơ h v chi ti t phiên x và t i tr ng mà tòa tuyên v i b cáo.
Phiên tòa x bà C c Khai Lai, v c a ông B c Hy Lai, là m t ví d . Phiên x ñó cũng ch kéo dài
m t ngày và có r t ít chi ti t v lý do t i sao bà ñã ñi t i ñ ng cơ gi t doanh nhân ngư i Anh Neil
Heywood, ngoài th c t là h ñã có m t cu c tranh cãi.
Trong khi ñó chúng ta l i n m ñư c nhi u chi ti t trong phiên x ông B c Hy Lai mà chúng ta
mu n bi t v các cáo bu c tham nhũng và l m d ng quy n l c mà b cáo ph i ñ i m t.
ðó là nh ng chi ti t mà ngư i Trung Qu c ñang say sưa theo dõi, và là nh ng chi ti t làm cho r t
nhi u nhà quan sát th y ng c nhiên.
'ð ng b l '
V ông B c, bà C c Khai Lai khai trư c tòa qua video.
M t ngư i d n chương trình cho Phoenix TV, kênh truy n hình ñ t t i Hong Kong, th m chí còn
dùng ñi n tho i di ñ ng ñ ki m tra trang web c a tòa án nh m c p nh t cho khán gi thông tin
m i nh t t tòa.
Chúng ta ñư c nghe v chi ti t v m i quan h gi a gia ñình ông B c Hy Lai và doanh nhân T
Minh; ông T Minh ñã tr ti n cho m t bi t th Pháp và nh ng b ng l c khác ra sao ñ ñư c
m t chính tr gia cao c p nâng ñ .

88. 88
Chúng ta nghe v m i quan h không thu n bu m xuôi gió c a ông B c v i bà C c, ngư i v mà
ông bây gi nói là b ñiên. Có ai bi t ñư c nh ng chi ti t này trư c ñây ñâu?
Và chúng ta ñã th y ông B c ph n bác l i nh ng l h ng v ch ng c c a bên công t .
N u ñi u này di n ra theo k ch b n so n s n thì tác gi h n s có tương lai Hollywood.
T t c ñi u này không có nghĩa là Trung Qu c b t thình lình quy t ñ nh cho phép các phiên tòa
di n ra mà không có s can thi p chính tr . S ngoài s c tư ng tư ng n u tòa tuyên án ông B c Hy
Lai vô t i.
Các nhà báo nư c ngoài b c m không ñư c t i d phiên x và chúng tôi ch ti p nh n thông tin và
chi ti t mà nhà ch c trách cung c p và c p nh t mà thôi.
Nhưng b t k nh ng gì h công b và nh ng chi ti t t tòa này là gì thì ñ ng b l phiên x này,
quý v s có th không th y m t phiên tòa như th m t l n n a ñâu.
Phiên tòa x B c Hy Lai: Tu ng h hay phép
th nghiêm túc cho c i cách c a Trung C ng?
Tu n r i, chính quy n Trung Qu c ñã thông báo chính khách th t s ng B c Hy Lai s h u tòa v
các t i tham nhũng vào ngày th Năm 22/8. Xì căng ñan B c Hy Lai n ra h i tháng Ba năm
ngoái, ch m y tháng trư c khi cu c chuy n giao th h lãnh ñ o di n ra mư i năm m t l n ñưa
T p C n Bình lên thay H C m ðào làm t ng bí thư và ch t ch.
Lúc ñó, bí thư Trùng Khánh ñư c xem là m t nhân v t ñang lên và nhi u tham v ng trong h
th ng tôn ti ph c t p c a chính tr Trung Qu c. ðà thăng ti n c a ông ch m d t khi thu c h thân
c n c a ông lánh n n t i lãnh s quán M t i Thành ðô. Hơn m t năm sau, B c Hy Lai b bu c t i
h i l , tham nhũng và l m d ng quy n l c.
T ngôi sao ñang lên ñ n vòng lao lý
ñ t nư c mà hình nh c a Mao Tr ch ðông v n còn ñư c tôn kính và gi i tài x t c-xi treo huy
hi u Mao trên ki ng chi u h u làm bùa c u may, chi n d ch h i sinh ‘văn hóa ñ ’ c a B c Hy Lai
luôn có ngư i ng h .
Trùng Khánh, B c Hy Lai ñã kh i xư ng phong trào “h ng ca, ñ h c” tung hô văn hóa Trung
C ng b ng nh ng ñ t hát nh c ñ c a c ng s n, ñ ng th i tri t phá t i ác có t ch c. T tháng
6/2009, B c Hy Lai ñã ch ñ o m t chi n d ch an ninh tr t t , b t gi hàng ngàn nghi can thu c các
băng ñ ng xã h i ñen, nhưng gi i phê bình cho r ng chi n d ch này cũng nh m vào các k thù
chính tr c a ông.
ð t càn quét này có th ñã làm hài lòng nhi u ngư i thành ph Trùng Khánh v i 32,8 tri u dân
(g n 4 tri u trong s ñó là dân nông thôn lên thành th tìm vi c), nhưng chi n d ch ñ h c này ñã

89. 89
ch m ñ n m t trong nh ng v t r n n t xã h i và chính tr ngày càng tăng c a Trung Qu c. Trong
khi nhi u ngư i tr nên giàu s nư c Trung Qu c m i, hàng tri u ngư i khác c m th y h không
hư ng ñư c thành qu c a quá trình bi n ñ i kinh t c a ñ t nư c.
Các chính sách kinh t ñư m s c h ng c a B c Hy Lai (trong ñó có hàng tri u nhân dân t chi tiêu
cho nhà xã h i) có th ñã khi n ông n i ti ng như siêu sao Trùng Khánh, nhưng cách thành ph
ven sông Dương T này g n ngàn cây s , m t s lãnh t ñ ng t i B c Kinh l i có quan ñi m khác.
Các chính sách dân túy và phong cách cá nhân thích phô trương ñình ñám c a ông b xem là m i
thách th c ñ i v i phe ch trương t do kinh t và ñ nh hư ng c i cách bên trong ð ng C ng s n
Trung Qu c.
S chia r này th hi n rõ trong cu c tranh lu n “lý thuy t cái bánh” n i ti ng gi a B c Hy Lai và
Uông Dương, bí thư t nh y Qu ng ðông, vào năm 2011. Lúc ñó, Uông Dương cho r ng Trung
Qu c c n ph n ñ u tăng trư ng kinh t trư c khi lo ñ n chuy n phân chia c a c i; ông nói: “ta ph i
làm m t cái bánh l n hơn trư c khi chia bánh”.
ðư c bi t B c Hy Lai ñã ñáp l i: “M t s ngư i nghĩ r ng ta ph i làm m t cái bánh l n hơn trư c
khi chia bánh; nhưng như v y là sai l m trên th c t . N u chia bánh không công b ng, nh ng
ngư i làm bánh s không mu n làm bánh”. Gi i phân tích chính tr nh n ñ nh r ng cu c tranh cãi
này (ñư c ñưa tin r ng rãi trên các phương ti n truy n thông Trung Qu c h i năm ngoái) ñánh
trúng tr ng tâm tình tr ng chia r bè phái trong ð ng C ng s n Trung Qu c.
Nh ng chia r chính tr ñó lên ñ n ñ nh ñi m vào tháng 3/2012 khi qu c h i Trung Qu c nhóm
h p thư ng niên B c Kinh. Phát bi u v i các ký gi hôm 9/3/2012 bên l m t cu c th o lu n
nhóm c a ñoàn ñ i bi u Trùng Khánh, B c Hy Lai bi n h cho các chính sách c a mình. Ông h n
h khoe: “Th h i b t c ngư i dân thư ng nào xem h có ng h ch ng tham nhũng hay không,
thì h s nói ‘có’”. Bàn v s phân hóa giàu nghèo, ông nói: “N u ch vài ngư i giàu lên, thì chúng
ta là tư s n r i, chúng ta ñã th t b i”.
B c Hy Lai và Vương L p Quân
ðó có th là l n kháng c cu i cùng c a ông. Vài tu n trư c ñó, Vương L p Quân, giám ñ c công
an Trùng Khánh, lánh n n t i lãnh s quán M t i Thành ðô, thu c t nh T Xuyên lân c n, gây ra
m t cu c kh ng ho ng chính tr làm rúng ñ ng gi i lãnh ñ o B c Kinh.
Ngày 14/3, th tư ng Ôn Gia B o c nh khóe phê phán lãnh ñ o Trùng Khánh v v Vương L p
Quân trong cu c h p báo thư ng niên c a th tư ng. Ôn Gia B o cũng nh c ñ n tác h i do Cách
M ng Văn Hóa ñưa ra, ám ch ñ n phong trào h ng ca Trùng Khánh, và nói r ng thành t u kinh

90. 90
t xu t s c v i t l tăng trư ng hai ch s c a thành ph này là k t qu c a nhi u ñ i lãnh ñ o ch
không ch là công lao riêng c a B c Hy Lai.
Ngày 15/3, Tân Hoa Xã thông báo B c Hy Lai ñã b cách ch c bí thư Trùng Khánh, và g n m t
tháng sau, ông b ñình ch ch c v trong Trung ương ð ng và B Chính Tr trư c khi di n ra các
cu c ñi u tra v nh ng vi ph m k lu t nghiêm tr ng. V cách ch c B c Hy Lai là xì căng ñan
chính tr ñình ñám nh t c a Trung C ng trong nh ng năm g n ñây.
Là “thái t ñ ng”, B c Hy Lai ñư c xem có nhi u kh năng l t vào Thư ng v B Chính Tr g m
9 y viên có quy n ra quy t ñ nh ñi u hành Trung Qu c. Cha c a ông, B c Nh t Ba, ho t ñ ng
cùng th i v i Mao Tr ch ðông và ð ng Ti u Bình, và thu c nhóm “Bát ñ i nguyên lão”, t c các
lão thành cách m ng n m gi nh ng ch c v chóp bu c a Trung C ng trong th p niên 1980 và
1990. B c Nh t Ba t ng b t ng giam và tra t n trong th i Cách M ng Văn Hóa vì b cáo bu c là
“t u tư phái” (ch u áp l c c a tư s n và có thiên hư ng ñưa cách m ng theo con ñư ng tư b n ch
nghĩa).
B c Nh t Ba ch trương c i cách kinh t , và ti ng tăm ñó ñư c c ng c vào th p niên 1980 trong
m t chuy n ñi thăm nhà máy Boeing M . Th y ch có hai chi c máy bay trên ñư ng băng, B c
Nh t Ba h i có ph i nhà máy ch ñ nh s n xu t hai chi c ñó thôi. Khi nh n ñư c câu tr l i Boeing
ch s n xu t máy bay ñã có ñơn ñ t hàng, ông l p t c nh n ra nh ng v n ñ c a n n kinh t k
ho ch t p trung c a Trung Qu c: s n xu t hàng hóa b t k có th trư ng hay không.
B n thân B c Hy Lai cũng n m tù 5 năm trong th i Cách M ng Văn Hóa và ñư c bi t là ñã t giác
cha mình trong giai ño n bi n ñ ng chính tr kinh hoàng ñó. Có ngư i cho r ng hành ñ ng ñó có
th ñã khi n ông m t nhi u ñ ng minh chính tr trong m t n n văn hóa ñ cao các m i quan h gia
ñình.
Sau khi ra tù, năm 1977 B c Hy Lai vào h c khoa l ch s ð i h c B c Kinh, và hai năm sau, sau
khi l y b ng, ông h c chương trình th c sĩ báo chí (ñ u tiên Trung Qu c) t i Vi n Hàn lâm Khoa
h c Xã h i Trung Qu c. M t b n h c và b n thân c a ông cho bi t hoài bão l n nh t c a ông lúc
ñó là làm ký gi nư c ngoài.
Tuy nhiên, sau khi t t nghi p, ông không theo ñu i hoài bão ñó mà làm cán b ñ ng và chính
quy n ñ a phương ñ ti n thân. Ông làm vi c 17 năm ð i Liên thu c ñông b c Trung Qu c. Ông
tr thành ch t ch ð i Liên năm 1993 và bi n thành ph này thành m t ñ a ñi m ñ u tư và du l ch
n i ti ng.
Năm 1999, B c Hy Lai d ki n s chuy n lên B c Kinh làm b trư ng nhưng b t thành vì không
ñư c b u vào Trung ương ð ng. Ông làm ch t ch t nh và v sau là bí thư t nh Liêu Ninh vùng
ñông b c. Liêu Ninh, m t t nh có nhi u doanh nghi p qu c doanh l n nhưng thư ng thua l , ông
gi i quy t n n th t nghi p cao và tình tr ng tham nhũng lan tràn. Năm 2004, khi ñư c b u vào
trung ương, ông lên B c Kinh làm b trư ng thương m i. Năm 2007, ông ñư c b u vào B Chính
Tr , và ñư c b nhi m bí thư Trùng Khánh.
Trong nhi u th p niên, B c Hy Lai là m t trong nh ng chính khách năng ñ ng nh t trên chính
trư ng Trung Qu c. Wenfang Tang, giáo sư chính tr h c t i ð i h c Iowa, nh n xét: “Ông có cơ

91. 91
h i thành lãnh t hàng ñ u c a Trung Qu c n u nư c này có b u c tr c ti p. Nhưng ông l i th
hi n cá tính và s c thu hút quá nhi u trong n n văn hóa chính tr h u Mao Tr ch ðông v n nh n
m nh s lãnh ñ o t p th ”.
Trong chi n d ch ch ng tham nhũng, B c Hy Lai d a r t nhi u vào Vương L p Quân, giám ñ c
công an Trùng Khánh t năm 2009 ñ n 2011. Chi n d ch này ñã d n ñ n hàng ngàn v b t b và
nhi u v x t . Vương L p Quân ñư c thư ng công b ng ch c phó ch t ch thành ph .
Oái ăm thay, cũng chính Vương là ngư i phá h y s nghi p c a B c. Ngày 8/2/2012, báo chí b t
ng ñưa tin Vương “ngh phép” vì lý do s c kh e. M y ngày sau Vương bí m t tr n vào lãnh s
quán M Thành ðô, cách Trùng Khánh sáu gi lái xe. Ngày hôm sau, gi i ch c M cho bi t
Vương t ý r i kh i lãnh s quán và b cơ quan an ninh b t gi .
ð n nay v n chưa rõ t i s o Vương mu n lánh n n lãnh s quán M , và hành ñ ng ñó gây nên
nh ng h u qu gì. K t khi ñó chưa ai nghe nói gì hay th y ông nơi công c ng. Bi n c Vương
L p Quân d n ñ n m t cu c ñi u tra v gi t ngư i liên quan ñ n gia ñình B c Hy Lai.
B c Hy Lai cùng v C c Khai Lai và con trai B c Qua Qua
H i tháng tư, v ông, C c Khai Lai, và tr lý c a gia ñình b b t vì b nghi ñã sát h i doanh nhân
ngư i Anh Neil Heywood. Hai tháng sau, h b bu c t i “c ý gi t ngư i”. Sau m t phiên tòa ch
di n ra trong m t ngày 9/8, tòa phán quy t C c Khai Lai ph m t i gi t Neil Heywood. Bà nh n án
t hình treo, d ki n s gi m xu ng thành chung thân.
Trong phiên tòa, bà C c nói r ng bà không bác b nh ng l i bu c t i ñ i v i bà mà “ch p nh n
m i s th t vi t trong cáo tr ng” (trong ñó có ñ u ñ c Heywood khi bà nghĩ tính m ng con trai bà,
B c Qua Qua, b nguy hi m). Tr lý c a gia ñình, Trương Hi u Quân, cũng b phán quy t ph m t i
trong cái ch t c a Heywood và nh n án chín năm tù.
Ván c chính tr ?
Nhưng v n còn ñó câu h i li u phiên tòa và hình ph t dành cho ông s chuy n thông ñi p gì cho
qu c dân vào lúc ð ng C ng s n Trung Qu c ñang ñ y m nh ch trương ch ng tham nhũng và
ch ng lãng phí.
Joseph Cheng, giáo sư chính tr h c t i ð i h c City University of Hong Kong, nh n ñ nh r ng
phiên tòa này không nh t thi t ñem l i công lý, mà ch là m t dàn x p chính tr . Theo giáo sư này,
B c Hy Lai b tr ng ph t m t ph n là ñ tr ñũa vi c ông c gan thách th c H C m ðào, T p C n

92. 92
Bình và các lãnh ñ o hàng ñ u c a Trung C ng khi c xúy “mô hình Trùng Khánh” c a ông và tìm
cách l y lòng dân chúng.
Giáo sư Cheng cho r ng ñây là m t ván c chính tr . “Lâu nay có nhi u tin ñ n là nhi u lãnh ñ o
c p cao khác ñã ng h B c, và B c có tham v ng thay th T p C n Bình. Ngay c sau khi T p
chính th c ñư c b u làm t ng bí thư h i tháng 11 năm ngoái, màn m c c chính tr v n ti p di n
và trong ñó có v n ñ làm sao x lý v B c Hy Lai”. Giáo sư Cheng nh n ñ nh r ng T p mu n
nhanh chóng k t thúc v này ñ chu n b cho h i ngh ñ ng d ki n nhóm h p vào cu i năm nay
ñ b t ñ u c i cách và th o lu n v n ñ kinh t và các v n ñ quan tr ng khác.
Gi i lãnh ñ o Trung Qu c mu n gi i quy t xong và quên ñi v này, nhưng m t s chuyên gia cho
r ng hình ph t dành cho B c Hy Lai có th th hi n rõ chính quy n nghiêm túc ñ n ñâu trong vi c
ch ng tham nhũng chính tr . Tuy cáo tr ng không nêu con s c th , ngu n tin c a ðài CNN cho
bi t B c Hy Lai b cáo nh n h i l 20 tri u nhân dân t (3,3 tri u M kim) và bi n th 6 tri u nhân
dân t (1 tri u M kim).
Lu t sư Shang Baojun cho r ng v B c Hy Lai mang tính cá nhân; ông b ñưa ra x ch vì cá tính
và phong trào h ng ca ñ h c, ch chưa h n vì t i tham nhũng. Theo lu t sư này, v án này không
có ý nghĩa gì ñ i v i chi n d ch ch ng tham nhũng c a Trung Qu c, mà ch là l i c nh báo ñ i v i
nh ng ngư i như B c s n sàng làm b t c ñi u gì ñ ñ t m c tiêu.Mo Shaoping, m t lu t sư B c
Kinh t ng bi n h cho nh ng nhà b t ñ ng chính ki n, cũng nghi ng tương t . “Tôi tin r ng
ch ng tham nhũng Trung Qu c là m t v n ñ mang tính h th ng, ch không ch m t v c th .
Nhi u ngư i dân thư ng tin r ng t t c các cán b nhà nư c ñ u tham nhũng, và không ai ñư c
phép thoát”.
Báo chí Trung Qu c mô t phiên tòa s p t i là b ng ch ng cho th y lãnh ñ o Trung Qu c quy t
tâm ch ng tham nhũng. M t s công dân m ng Trung Qu c ñ ng ý, ví d trên m ng Vi Bác có
ngư i cho r ng v x B c Hy Lai là m t bư c c i thi n cho h th ng pháp lý Trung Qu c, có
ngư i h h i phát bi u ñây là m t ví d c a nguyên t c quân pháp b t v thân. Nhưng cũng có
ngư i nghi ng . H cho r ng ñây là cu c ñ u ñá gi a các nhóm l i ích, mà không ph i là l n ñ u
tiên. Trên m ng Vi Bác, Riyuezhiguangjushi vi t: “Khi Giang Tr ch Dân c m quy n, ông tr kh
(c u ch t ch B c Kinh) Tr n Hy ð ng. Cũng d hi u là T p mu n tr kh B c Hy Lai, ngay c
ð ng Ti u Bình cũng t ng tr kh Hoa Qu c Phong. ðây là chuy n chính tr , không có ñúng sai.
Ch có ñư c làm vua, thua làm gi c”.
Phiên tòa x B c Hy Lai s ñư c t ch c thành ph T Nam, th ph t nh Sơn ðông mi n
ñông Trung Qu c, cách xa trung tâm quy n l c c a B c Trùng Khánh, nơi ông v n còn nh
hư ng. Chính quy n Trung Qu c ch c s qu n lý ch t ch di n ti n, tr phi B c Hy Lai không ch u
làm theo k ch b n so n s n. M t ngu n tin thân c n v i gia ñình B c Hy Lai nói v i ðài CNN r ng
B c Hy Lai ph nh n các cáo bu c và mong có cơ h i t bi n h trư c tòa – n u ông ñư c phép
phát bi u công khai. Xem ch ng khó có kh năng ñó. Ban Tuyên hu n Trung ương Trung Qu c ñã
ra ch th : “Khi ñưa tin v phiên tòa B c Hy Lai, các cơ quan báo chí ph i s d ng b n tin c a Tân
Hoa Xã, không có ngo i l nào c . Không ñư c ñi u tra ñ c l p và và không s d ng tư li u t các
ngu n khác”.
Tham kh o:

93. 93
1. Jaime A. FlorCruz, China’s Bo Xilai trial: A show or serious test of Communist Party reforms?, CNN 18/8/2013
2. Jaime A. FlorCruz and Peter Shadbolt, China’s Bo Xilai: From rising star to scandal, CNN 25/7/2013
B n ti ng Vi t © 2013 Ph m Vũ L a H . (B n lư c d ch ti ng Vi t, ký tên Khương An, ñăng trên Th i M i Canada, ngày 21/8/2013.)
'Tôi tin C c Khai Lai b gài b y'
C p nh t: 09:30 GMT - th b y, 24 tháng 8, 2013
Ông B c b bu c t i l m quy n khi che gi u v án m ng liên quan t i v ông
T i tòa, công t viên ñã th m v n ông B c Hy Lai v cáo bu c l m quy n:
Công t viên (CTV): Ông Vương L p Quân ñã nói gì v i ông hôm 28/1/2012?
B c Hy Lai (B): Hôm 28/1 là ngày 6 T t Nguyên ðán (t c là ngày làm vi c tr l i ñ u tiên sau d p
ngh T t), tôi v a tr v Trùng Khánh. Vào bu i chi u, ông ta (Vương L p Quân) nói v i tôi r ng
Neil (Heywood) ñã ch t, và ông y nói m t s ngư i nói C c Khai Lai có liên quan (t i v gi t
ngư i). ðó là nh ng gì ông y nói. Vào bu i t i, ông ta t i nói v i tôi l n th hai, và nói v i tôi v
C c Khai Lai.
CTV:Ông ta có nói gì v chuy n m t s ngư i nói v i ông ta v m i quan h gi a C c Khai Lai
v i Neil Heywood không?
B: Tôi không th nh chính xác.
CTV:Ông ta nói hay không nói? Ông không nh gì à?
B: Chúng tôi có nói v vi c ñó, tôi không nói r ng tôi không nh gì chuy n ông ta nói v i tôi v
vi c ñó. Ông ta nói v i tôi các chuy n, nhưng tôi không nh chính xác n i dung cu c nói chuy n.
CTV:Ông ta có nói r ng C c Khai Lai b nghi ñã sát h i Neil Heywood không?
B: Ông ta nói th này, ông ta nói m t s ngư i nói v i ông ta r ng C c Khai Lai có dính dáng t i
(cái ch t c a) Neil Heywood.
CTV:Sau cu c nói chuy n v i Vương L p Quân, ông có xác nh n (n i dung) v i C c Khai Lai
không?
B: Có, tôi có làm v y.

94. 94
CTV:Hãy nói cho tòa bi t n i dung ông trao ñ i v i C c Khai Lai.
B: Tôi h i C c Khai Lai v m i quan h v i Neil Heywood. Tôi nói v i bà y r ng m t s ngư i
nói bà y có dính dáng vào cái ch t c a ông ta. C c Khai Lai r t gi n d . Bà y nói t t c nh ng
th ñó là m t chi n d ch bôi nh bà y c a Vương L p Quân. Tôi nói v i bà y r ng m t s ngư i
ñã ra m t cáo bu c bà y.
C c Khai Lai nói Vương L p Quân b o h làm v y. Vương L p Quân b o h ph i vi t cái gì. Ông
ta ñ o di n h . Sau ñó C c Khai Lai cho tôi xem m t b n ch ng (t ) do S C nh sát Trùng Khánh
c p. Gi y này nói Neil Heywood ch t do b tr y tim do u ng rư u quá m c. Trên ñó có ch ký và
d u vân tay c a v Neil Heywood. Bà y cho tôi xem gi y ñó m t l n.
CTV: Bà y cho ông xem (gi y ch ng t ), ai ñưa nó cho bà y?
B: Tôi không h i.
CTV:Làm sao mà bà y l i l y ñư c gi y ñó?
B: Tôi không bi t.
CTV:Sau khi xác nh n m i th v i C c Khai Lai, sau khi xem gi y ch ng t , ông ñưa ra k t
lu n th nào?
B: Tôi tin vào nh ng gì C c Khai Lai nói. (Tôi tin r ng) Vương L p Quân ñã gài b y bà y. Lý do
là C c Khai Lai luôn nói t t v Vương L p Quân, v y t i sao bà y l i quay ra ch ng ông y và v i
thái ñ t c gi n ñ n v y.
C c Khai Lai lúc nào cũng r t chi ti t khi mô t . (Bà y nói) Vương L p Quân nói m t câu, ba ñ
t c a ông ta s vi t câu ñó xu ng. Ông ta (Vương L p Quân) nói m t câu thì Vương Tr c và
Vương B ng Phi s vi t xu ng, và nh ng th ñó (t c các báo cáo nói C c Khai Lai có liên quan
t i vi c gi t h i Neil Heywood) là k t qu .
Cũng b i bà y có gi y ch ng t , tôi nghĩ gi y ñó có giá tr pháp lý. V i hai lý do ñó, c ng v i
vi c C c Khai Lai và tôi ñã l y nhau 27 năm, nên tôi tin nh ng gì bà y nói.
CTV:Chuy n gì x y ra vào sáng hôm 29/1?
B: Tôi t i văn phòng hôm 29/1. Tôi ñã suy nghĩ su t ñêm. ðó là m t cú s c l n ñ i v i tôi. Tôi
luôn nghĩ C c Khai Lai là m t ngư i ph n quý phái, bà y không th gi t ngư i ñư c. Và bà y
cũng r t thân thi t v i Vương L p Quân, làm sao mà chuy n này l i x y ra ñư c.
Tôi chưa bao gi c m nh n ñư c là có b t kỳ xung ñ t l n nào gi a bà y và Vương L p Quân.
Tôi nghĩ bà y tin c y Vương L p Quân.

95. 95
Nay m i chuy n b t ng thay ñ i. Tôi cũng mơ h nghi ng hay Vương ñang làm theo ý c a ai ñó.
Tôi th m chí còn nghi r ng ông ta có th có m t lý do không nói ra. Cho nên tôi th y r t bu n. Khi
t i văn phòng, tôi ñã ñ i ñ u v i Vương L p Quân.
Tôi ñã tri u phó c nh sát trư ng Quách Vĩ Qu c, giám ñ c văn phòng thành y Ngô (tên ñ y ñ
ñư c gi u) và m t ngư i khác mà bây gi tôi không nh .
Khi t i nơi, tôi th y Vương L p Quân, và ñi u tôi nh rõ nh t là tôi h i ông y: “Ông nói v i tôi
hôm qua r ng ngư i ta nói C c Khai Lai gi t ai ñó. Ngư i ta t làm v y hay h làm theo ch d n
c a ông?”
Vương L p Quân trông r t x u h và không nói gì. Tôi khi ñó m t bình tĩnh. Tôi c m th y ông ta
th t tráo tr .
Ông ta luôn hành ñ ng như th ông ta ng h tôi và luôn h tr tôi. Nhưng tôi c m th y trong
chuy n này thì ông ta hai m t.
Tôi ñ i ñ u v i ông ta m t câu này thôi: ba ngư i ñó t vi t ra hay ông b o h làm v y.
**********
Trong ph n th m v n ti p theo, ông B c nói vì quá t c gi n và m t bình tĩnh, ông ñã tát ông
Vương L p Quân r i ném ly trà vào ngư i ông này.
Ph n tranh t ng ti p t c v i vi c bên công t ñ t các câu h i v quá trình sau ñó, khi ông B c ra
quy t ñ nh cách ch c ông Vương và nh ng ngư i l p báo cáo v cái ch t nghi v n c a doanh nhân
Neil Heywood.
Ông B c xác nh n bà C c Khai Lai ñã ñòi ngư i thay th ông Vương ph i ti n hành ñi u tra v
nh ng ngư i l p báo cáo gài b y bà, nhưng ông ñã yêu c u ngư i này ñ ng làm vi c ñó, ñ ng
ñ ý t i bà y.
Thay vào ñó, ông B c nói ông ñã yêu c u ngư i này ñi u tra v ông Vương b ch y vào Tòa Lãnh
s Hoa Kỳ hôm 6/2, mà ông nói là ông ñư c báo tin vào lúc n a ñêm hôm ñó ho c ñ u gi sáng
hôm 7/2/2012.
Các câu h i ti p theo t p trung vào trình t ông B c cách ch c ông Vương.
Sau ñó, tòa t m ngh .
Ông B c Hy Lai 'tuy t th c ñ ph n ñ i'
BBC. 16:41 GMT - th sáu, 22 tháng 2, 2013

96. 96
M b ng chương trình nghe nhìn khác
B c Hy Lai t ng là m t trong nh ng chính tr gia quy n l c nh t ð ng C ng s n Trung Qu c,
ñư c lòng dân và ñ y tham v ng.
B cách ch c h i năm ngoái và hi n b giam m t nơi bí m t, ông ñã tuy t th c ñ ph n ñ i.
Hãng tin Reuters nói ông B c khư c t vi c h p tác v i các ñi u tra viên quanh cáo bu c tham
nhũng và l m quy n.
D n l i hai ngu n gi u tên có quan h v i gia ñình ông B c, Reuters nói ông B c ñã tuy t th c hai
l n k t khi b giam gi .
M t ngu n nói ông ñã b bu c ph i ti p nh n th c ăn và ñã ñư c ñưa t i b nh vi n B c Kinh ñ
ñi u tr .
Ngu n th hai nói thêm r ng ông B c t ch i tr l i các câu h i c a cơ quan ñi u tra, và không c o
râu, cho nên nay râu ông ñã dài t i ng c.
Hi n v n chưa h có các l i bu c t i chính th c ñ i v i ông trư c công chúng, không có trình t
pháp lý mà ch có các cáo bu c n ng n trên truy n thông nhà nư c, theo ñó nói ông tham nhũng
lan tràn, l m quy n và có nhi u b nhí. Ngày m phiên tòa x ông cũng chưa ñư c xác ñ nh.
Con trai c B c Hy Lai lên ti ng
Lý V ng Tri, con trai c c a c u bí thư Trùng Khánh, l n ñ u tiên phát bi u trên báo chí trong nhi u
tháng qua, cho bi t r t t hào v cha và cám ơn chính quy n vì ñã ñ ông ñư c t do bào ch a
(T trái sang ph i, trong vòng tròn ñ ) 4 trong s 5
thành viên gia ñình ông B c ñ n d phiên tòa hôm
qua, bao g m: Lý V ng Tri (con c ), ch v C c V ng
Giang, anh trai B c Hy Vĩnh và em trai B c Hy
Thành. ThePochTimes
South China Morning Post hôm qua d n l i Lý V ng Tri cho bi t anh t hào v cha mình và tin
r ng s th t s ñ ng v ng trư c th thách c a th i gian. Trong l n ñ u tr l i gi i truy n thông
su t nhi u tháng qua, Lý cám ơn chính quy n ñã cho ông B c s t do nhi u hơn mong ñ i ñ
bào ch a cho b n thân. Lý cũng cám ơn nh ng ngư i ñã ch u áp l c r t l n và làm theo lương
tâm c a h .

97. 97
Là con trai c a ông, tôi chia s v i ông n i ñau. Nhưng ñ ng th i, tôi t hào v s b n gan và ý
chí m nh m c a ông. Sau 500 ngày m t m i, ông ñã ñ ng lên ch ng l i nh ng áp l c r t l n
nhưng v n gi ni m tin c a mình, Lý vi t vào cu i ngày, khi phiên x ñ u tiên k t thúc. Lý cho
hay anh hy v ng phán quy t có th ñưa ra m t l i gi i thích công b ng ñ i v i ngư i dân, l ch s
và v i con trai ông (Lý ám ch chính mình).
Lý là con trai c a ông B c và ngư i v ñ u Lý ðan Vũ. Anh này hôm qua tham d phiên x ñ u
tiên t i Tòa án Nhân dân Trung c p T Nam Sơn ðông. ðây cũng là l n ñ u tiên Lý ñư c nhìn
th y cha k t khi ông c a anh, B c Nh t Ba, qua ñ i năm 2007. Trong phiên tòa, B c Hy Lai ñã
m nh m ch ng l i nh ng cáo bu c nh n h i l . T báo Hong Kong nh n xét r ng tài ăn nói c a
B c v n không phai nh t sau 18 tháng b t m giam và th m v n.
Trong m t phát bi u khác, Lý V ng Tri dùng l i l b c xúc và coi thư ng khi bình lu n v ðư ng
Tiêu Lâm, m t nhân ch ng ch ch t có l i khai ñư c dùng ñ ch ng l i B c. ðư ng nói B c Hy
Lai nh n h i l c a ông ba l n. C u bí thư Trùng Khánh bác b cáo bu c và nói r ng ông ðư ng
nói d i ñ nh m thoát thân.
N u ðư ng Tiêu Lâm trư c m t tôi, tôi s cho h n m t cú tát vào m t m nh hơn cái dành cho
Vương L p Quân, Lý nói, ñ c p ñ n v vi c châm ngòi m t chu i s ki n cu i cùng d n ñ n
vi c ông B c ngã ng a.
Ông B c ñư c cho là ñã tát ông Vương, khi ñó là giám ñ c s công an Trùng Khánh, khi ông này
ñ n g p ông v i b ng ch ng cho th y v hai c a B c, bà C c Khai Lai ñã gi t m t doanh nhân
Anh. Vương r i Trùng Khánh và xin t n n t i lãnh s quán M Thành ðô, làm v l v bê b i
chính tr l n nh t Trung Qu c trong su t ba th p k .
Lý V ng Tri, 35 tu i, có b ng th c sĩ t i ð i h c Columbia, M , nơi em trai cùng cha khác m c a
anh là B c Qua Qua d ki n theo h c. Nhưng không gi ng như c u em, Lý ít xu t hi n trư c báo
gi i và ch n i lên sau khi ông B c th t th .
Lý V ng Tri, con trai ñ u c a
B c Hy Lai. nh:
WantChinatimes.
Tr ng Giáp
B c Hy Lai 't tin' trư c tòa
BBC. th sáu, 23 tháng 8, 2013

98. 98
M b ng chương trình nghe nhìn khác
Chính tr gia tai ti ng B c Hy Lai ñã có cú ñáp tr khá m nh m nh ng bu c t i c a tòa v h i l
và l m d ng quy n l c.
Ông nói b ép ph i nh n t i, và nh ng l i khai c a chính v ông ñưa ra là ñiên khùng, ñáng
cư i, và không ñáng tin.
Phiên x th hai hôm 23/08 ñư c gi i quan sát theo dõi sát sao ñ ch ñ i xem, các công t viên
s ñi xa t i ñâu trong vi c hé l cơ c u ho t ñ ng n i b c a ð ng C ng s n Trung Qu c.
Tòa án T Nam, t nh Sơn ðông, nói phiên x còn ti p t c t i th B y 24/8
Ông B c Hy Lai ph nh n cáo tr ng
BBC. th năm, 22 tháng 8, 2013
C u chính tr gia B c Hy Lai ñã bác b m t trong các cáo bu c t i ăn h i l mà Vi n Ki m
sát ñưa ra t i phiên tòa ñang di n ra T Nam, t nh Sơn ðông, Trung Qu c.
Phe công t nói ông ñã nh n ti n h i l t hai doanh nhân.
Ông B c nói ông b ép cung và ñã ph i ch ng nh n hoàn toàn không ñúng các ch ng c t nh ng
nhân ch ng khác, g m c v ông, bà C c Khai Lai.
Ông B c còn ñ i di n các t i danh tham nhũng và l m d ng ch c quy n, t i sau liên quan t i vai
trò c a v ông trong v sát h i doanh nhân Anh Neil Heywood.
Phiên x B c Hy Lai là m t trong các v án chính tr ñình ñám nh t Trung Qu c nhi u th p niên
nay.
Ch m i hai năm trư c, ông B c, 64 tu i, còn ñư c coi là ngôi sao sáng ñang lên trên chính trư ng
Trung Qu c, ng p nghé chi c gh y viên Thư ng v B Chính tr .
Thư ng v B Chính tr v i b y thành viên là cơ quan quy n l c cao nh t c a ð ng C ng s n
Trung Qu c.

99. 99
Th nhưng tháng Hai 2012, trong khi Trung Qu c chu n b chuy n giao th h lãnh ñ o v i ð i
h i ð ng 18, nghi v n xu t hi n liên quan cái ch t c a doanh nhân Neil Heywood.
V B c Hy Lai, bà C c Khai Lai, sau ñó b k t t i gi t ông Heywood. B n thân ông B c ñang b
truy t nhi u t i danh và nói chung b cho là s lãnh án.
Theo cáo tr ng, ông B c Hy Lai b bu c t i ñã nh n h i l t ng c ng 21,8 tri u Nhân dân t (3,56
tri u ñôla) t hai doanh nhân ð i Liên, t nh Liêu Ninh.
Ông B c ñư c d n l i nói v m t trong các v này: Ông ðư ng Tiêu Lâm nói ñã h i l tôi ba l n
- ñi u ñó chưa t ng x y ra. Ông ta yêu c u tôi giúp ñ và m i vi c ñư c th c hi n theo ñúng trình
t .
Ông cũng nói ông ñã ph i nh n m t s vi c trái v i ý nguy n c a mình khi b th m v n.
CCTV nói phiên x s di n ra trong hai ngày, nhưng phán quy t s ch ñư c ñưa ra vào ñ u tháng
Chín.
B c Hy Lai nói v 'ñiên và d i trá'
BBC. 07:29 GMT - th năm, 22 tháng 8, 2013
Ông B c ñã ph n công m nh m trong ngày xét x ñ u tiên
Phiên tòa xét x B c Hy Lai ñã bư c sang ngày th hai, t p trung vào cáo bu c l ng quy n.
Trong ngày xét x ñ u tiên, v c u bí thư Thành y Trùng Khánh ñã ph nh n ăn ti n h i l .
Ông B c b cáo bu c l m d ng quy n hành xung quanh v gi t doanh nhân ngư i Anh Neil
Heywood mà th ph m chính là v c a ông – bà C c Khai Lai.
Video và l i khai vi t tay
B c Hy Lai ñã bác b l i khai c a v t i tòa và nói r ng s c kh e c a bà không n ñ nh và b ép
cung, theo tư ng thu t trên tài kho n m ng xã h i c a Tòa án trung c p T Nam, nơi ông ñang
ñư c xét x .

100. 100
Trang Weibo c a tòa án này ñã ñưa lên hình nh video cùng v i l i khai vi t tay c a bà C c Khai
Lai, ngư i b k t t i gi t ngư i h i năm ngoái.
Theo ñó bà C c nói r ng bà c m th y Neil Heywood, n n nhân b bà sát h i, là m i ñe d a ñ i v i
con trai bà B c Qua Qua.
Bà cũng cho bi t ñã nh n quà cáp c a ông T Minh, m t doanh nhân ð i Liên.
“Vào n a cu i năm 2011, Qua Qua n i ñi n tho i truy n hình v i tôi qua Ipad c a nó. Nó nói r ng
Neil Heywood ñang ñe d a nó,” bà nói và cho bi t nh ng email qua l i sau ñó gi a B c Qua Qua
và Heywood làm cho bà c m th y lo s .
“Sau cu c g i ñó tôi ñã h t s c lo l ng và ñi u này ñã d n ñ n v vi c hôm 15/11 (ngày Neil
Heywood b sát h i).”
B n l i khai vi t tay c a Patrick Devillers, m t ki n trúc sư ngư i Pháp, cho bi t mâu thu n gi a
C c Khai Lai và Neil Heywood v m t th a thu n tài chính xung quanh m t căn bi t th Pháp
v n ñang là tâm ñi m c a cáo bu c ông B c nh n h i l .
Hôm qua 22/8 Tòa ñư c nghe l i khai r ng căn bi t th này là do T Minh, m t trong hai nhân v t
chính trong cáo bu c h i l B c Hy Lai, chi tr .
Trong ño n video l i khai, bà C c xác nh n r ng T Minh chi tr các th cho bà và B c Qua Qua.
“Khi chúng tôi c n mua vé máy bay, chúng tôi bi t r ng hãy h i T Minh,” bà khai.
'ðiên và nói d i'
Tuy nhiên, ph n ng trư c l i khai c a v , ông B c ñư c cho là ñã nói: “Có bao nhiêu s ñáng tin
trong l i khai c a C c Khai Lai và b n vi t tay c a bà y? C c Khai Lai ñã thay ñ i và bà y ñã b
ñiên và nói d i luôn luôn.”
Theo phóng viên BBC Celia Hatton hi n ñang B c Kinh thì nh ng gì ñã x y ra t i tòa trong hôm
th Năm ngày 22/8 có th là ‘m t k ch b n sân kh u ñư c vi t r t ch t ch ’ ho c cũng có th là
‘m t màn ñ u pháp lý b t ng và sôi ñ ng’.
Trong m t tuyên b g i t i t New York Times c a M sau ngày xét x ñ u tiên, Lý V ng Tri,
con trai c c a B c Hy Lai v i ngư i v ñ u Lý ðan Vũ v n theo h m , nói r ng ông t hào v
cha mình và c m ơn chính quy n ñã cho phép ông B c ‘ñư c nói suy nghĩ th t s c a mình’.
“Tôi hy v ng r ng cha tôi s ti p t c tôn tr ng pháp lu t và r ng lu t pháp cũng ph i tôn tr ng s
th t ñ ñ l i cho nhân dân, ñ l i cho l ch s và ñ l i cho con trai ông m t l i gi i thích,” ông
vi t.
Các nhà phân tích cho r ng m c ñích c a phiên tòa này là lo i tr m t chính tr gia ñư c nhi u
ngư i ng h ñ ng th i cũng là xét x t i tr ng hình s .

101. 101
Nhi u ngư i d ñoán r ng ông B c s b tuyên có t i.
B n án có s n?
“Th t khó tư ng tư ng ñư c r ng b n án ñã không ñư c quy t ñ nh t trư c,” ông Steve Tsang,
giáo sư nghiên c u v Trung Qu c t i ð i h c Nottingham, nh n ñ nh.
“Phiên tòa xét x m t ngư i quan tr ng như B c Hy Lai không ph i là chuy n ñ cho các th m
phán quy t ñ nh. B n án ph i ñư c Thư ng v B Chính tr nh t trí sau nh ng cu c bàn lu n căng
th ng.”
Trong ngày xét x ñ u tiên, ông B c ñã ph n bác cáo tr ng r ng ông ăn h i l s ti n kho ng 3.56
tri u M kim. Trong s nh ng ngư i ñưa h i l có hai doanh nhân ð i Liên – nơi ông B c t ng
làm ch t ch – là T Minh và ðư ng Tiêu Lâm.
Ông nói r ng ông b ép bu c ph i nh n t i ăn h i l c a ông ðư ng trong quá trình th m v n.
B cáo B c Hy Lai ñã dùng nh ng l i l r t n ng n khi ông g i ðư ng Tiêu Lâm là ‘chó ñiên’, k
‘bán r linh h n’ ñ ñư c gi m án. Ông ñã b quan tòa nh c nh .
Ông cũng bác b ñã nh n ti n c a T Minh. Ngư i này cũng ñã bi n m t cùng th i ñi m v i vi c
ông B c b b t giam.
B c nói r ng ông ‘không bi t gì h t’ v căn bi t th mà v ông s h u Nice mi n nam nư c
Pháp hay v vi c T Minh tài tr chi phí ăn h c cho B c Qua Qua, con trai ông, nư c ngoài.
T Minh hi n ñang b giam, còn ðư ng Tiêu Lâm ñâu thì không ai bi t.
'Bi n th công qu '
Bu i sáng ngày xét x th hai s ti p t c t p trung vào cáo bu c nh n h i l .
Còn v cáo bu c tham nhũng, theo cáo tr ng, ông B c ñã bi n th công qu h i năm 2002.
“Khi còn là ch t ch t nh Liêu Ninh, B c ñã l i d ng ch c v ñ âm mưu v i nh ng ngư i khác
bi n th 5 tri u nhân dân t t công qu c a ð i Liên,” cáo tr ng vi t.
Cáo bu c l m quy n c a ông B c là v vai trò c a ông trong v v ông sát h i ông Heywood và
cách ông x s v i Vương L p Quân, c u giám ñ c công an Trùng Khánh hi n ñang ng i tù.
Ông Vương ñã b ch y vào Lãnh s quán M Thành ðô h i tháng Hai năm ngoái và ñưa v vi c
ra ánh sáng.
T B c Kinh, phóng viên Celia Hatton c a BBC nh n ñ nh:

102. 102
“Ngày xét x ñ u tiên ñã ñem ñ n nh ng di n bi n b t ng . Ông B c ñã ch ng c quy t li t các
cáo bu c nh m vào ông.
“Nhi u ngư i Trung Qu c ñang ch xem li u ngày th hai c a phiên tòa có xem xét m t t i
danh còn h p d n hơn nhi u: l m d ng quy n l c.
“Các quan ch c ph trách phiên tòa ñã h t s c v t v ñ ch ng minh ông B c ñư c xét x m t
cách công b ng. Tuy nhiên khi ñ ng ñ n cáo tr ng l ng quy n, li u các công t viên có th ti t l
bao nhiêu nh ng chuy n n i tình c a ð ng C ng s n?”
Tòa T Nam: minh b ch hay trò di n?
BBC.10:23 GMT - th sáu, 23 tháng 8, 2013
B c Hy Lai bác b m i cáo bu c sai trái t i tòa
Trong c ch minh b ch hi m hoi, tòa án Trung Qu c công b các thông tin g n như t c th i trên
m ng xã h i trong phiên x B c Hy Lai.
Tòa án T Nam t nh Sơn ðông l p tài kho n trên m ng Sina Weibo, ch vài ngày trư c phiên x
chính khách th t th .
Gi i quan sát ban ñ u cho r ng ñây ch là m t phiên tòa dàn x p s n.
Nhưng hôm th Năm, nh ng ngư i theo dõi trên Weibo ng c nhiên khi tòa công b các cu c ñ i
ch t gi a quan tòa, công t , lu t sư bi n h , nhân ch ng và c ông B c.
Nó cho th y ông B c kiên cư ng bác b nh ng l i nh n t i trư c ñây và ph nh n m i cáo bu c
tham nhũng.
Có v ban lãnh ñ o Trung Qu c mu n ch ng t v i ngư i dân r ng phiên x c i m và công b ng.
Dĩ nhiên s c i m này cũng ch gi i h n. Truy n thông nư c ngoài không ñư c phép d phiên
tòa, và ch c h n thông tin c a tòa án g i ra ñã ñư c biên t p l i.
Nhưng nó v n là c ch minh b ch chưa t ng có v i m t phiên tòa Trung Qu c.
‘Ti n b l ch s ’

103. 103
Sau ngày x th nh t, s ngư i theo dõi tài kho n Weibo c a tòa án tăng t 40,000 lên 300,000.
Nhi u công dân Trung Qu c nói các tin nh n c a tòa trên m ng là ch d u ti n b .
Tang Xiaohu, m t lu t sư H Nam, g i ñây là “ti n b l ch s ”.
Tòa án T Nam cung c p nhi u thông tin trên m ng xã h i
“S càng t t hơn n u các v án bình thư ng cũng như v y,” ông này nói.
Bình lu n trên t Nhân dân Nh t báo ca ng i hành ñ ng c a tòa trên Weibo “ph n ánh s minh
b ch và c i m c a pháp quy n t i Trung Qu c”.
Nhưng không ph i ai cũng l c quan như th .
Zhang Zhi'an, giáo sư báo chí ð i h c Tôn D t Tiên t i Qu ng Châu, ch ra r ng các tin nh n c a
tòa có ch n l c.
Chính quy n ñã k t h p s c i m và ki m soát, theo ông này.
“H bi u l c i m trong lúc v n ki m soát r i ro,” ông cho bi t.
Ngoài k ch b n?
Nhưng chưa h n m i r i ro ñ u ñã ñư c chính quy n ki m soát.
S c ng c i c a B c Hy Lai khi n nhi u ngư i dùng Weibo t ra ngư ng m .
“Nay s th t khó ñ k t t i ông ta,” m t bình ph m trên Weibo nói.
Trong ch d u B c Kinh không hoàn toàn tho i mái v i s minh b ch, báo ñ ng Quang Minh Nh t
báo c nh cáo ông B c không ñư c l i d ng.
“Tòa án b o ñ m quy n pháp lý c a b can ñ b o ñ m danh d t i cao c a pháp lu t. Nhưng
nh ng k t i ph m không th dùng nó ñ gây r i, xóa nhòa chuy n x u và t t, xóa t i cho mình và
coi thư ng pháp lu t,” t báo vi t.
Các phiên tòa chính tr Trung Qu c
Celia Hatton

104. 104
BBC News, B c Kinh
C p nh t: 02:57 GMT - th năm, 22 tháng 8, 2013
V án 'Bè lũ B n tên' là v án chính tr l n nh t c a Trung
Qu c t trư c ñ n nay
Lúc còn trên ñ nh cao quy n l c, ông B c Hy Lai, Bí thư Thành y Trùng Khánh, ngư i lúc
nào cũng ăn m c ch nh t , dư ng như t n hư ng hào quang trong s chú ý c a công chúng.
Vì l ñó, vào ñêm trư c khi ph i ra tòa, ông B c có l ñang c m th y r t cô ñơn sau m t năm sau
ch n song nhà lao.
Nhưng ñ i v i m t ngư i mà l ch s gia t c g n li n v i nh ng thăng tr m c a ð ng C ng s n
Trung Qu c, có l ông B c cũng nh n ra r ng mình ñã góp m t vào m t danh sách ít i nhưng ñ y
tai ti ng.
'Bè lũ B n tên'
B t ñ u t phiên x T nhân bang h i năm 1980, nh ng cán b cao c p nh t c a ð ng C ng s n
ñã ph i ra trư c vành móng ng a.
'Bè lũ B n tên' này, trong ñó có phu nhân c a chính lãnh t Mao Tr ch ðông là Giang Thanh, b
bu c t i ñã gây ra ch t chóc và tuy t v ng trong su t th i kỳ Cách m ng Văn hóa kéo dài m t th p
k .
Phiên tòa ñư c phát sóng qua truy n hình này có hơn 800 ngư i và 300 nhà báo d khán. Bà
Giang Thanh ñã ch ng l i các cáo bu c, nhi u lúc khóc n c n và có lúc còn b ñưa ra kh i phòng
x .
C ñ t nư c dán m t vào màn hình.
“Không có nhi u ngư i dân Trung Qu c có truy n hình vào th i ñi m ñó, cho nên chúng tôi ñ n
nhà b n bè ho c hàng xóm ñ cùng theo dõi di n bi n phiên tòa,” nhà s h c Chương L p Phàm k
l i.
“T nhân bang ñã gây ra r t nhi u căm ph n trong dân chúng. Ngư i dân mu n h ph i b tr ng
tr .”

105. 105
Khi máu ñã ng ng ñ , B c Kinh b t ñ u thay ñ i cách h ng x v i các cán b ương ng nh: gi
ñây các cán b cao c p v n ñã thua cu c trong cu c ñ u ñá quy n l c s không ph i ra các phiên
tòa chính tr công khai.
Thay vào ñó, h b ñ lên ñ u nh ng t i danh tham nhũng.
‘Tri t h ñ i th ’
Có m t câu ng n ng nói v ñ u ñá quy n l c như th này: “ðư c
làm vua thua làm gi c.”
“ðây là m t sáng ki n m i,” ông B c Trí Duy t, m t h c gi t i Vi n ðông Á c a ð i h c Qu c
gia Singapore chuyên nghiên c u v chính tr Trung Qu c, cho bi t.
“K t nh ng năm 1990, các nhà lãnh ñ o Trung Qu c dùng các phương ti n pháp lý ñ x lý vi c
tranh giành quy n l c. Do ñó dù cho ai là ñ i th chính tr thì ngư i ñó s ñư c bi n thành cán b
tham nhũng,” ông nói.
Mô hình m i này b t ñ u vào năm 1998 sau khi Tr n Hy ð ng, c u Bí thư Thành y B c Kinh
ñ ng th i là y viên B Chính tr , b b t.
Sau m t phiên tòa ng n ng i, ông Tr n b k t t i là ñã bi n th công qu ñ xây d ng các bi t th
sang tr ng và tham ô nhi u món ñ ñ t giá.
Sau khi ra tù vào năm 2006, ông Tr n ñã lên ti ng lên án phiên tòa xét x ông. Ông cho r ng mình
b b tù vì ñã thua trong cu c tranh giành quy n l c trư c ch t ch lúc ñó là ông Giang Tr ch Dân,
ch không ph i vì b x theo pháp lu t.
Phiên tòa x Bí thư Thành y Thư ng H i Tr n Lương Vũ h i năm 2008 cũng di n ra theo m t
mô-típ tương t .
Ông Tr n này v n ñang n m dài trong nhà lao sau khi b bu c t i là nh n h i l lên ñ n 340.000
M kim và l m d ng ch c v .
Tuy nhiên ngư i trong cu c tin r ng ‘t i’ th t s c a ông là ñã ñ i ñ u v i ñ i th chính tr c a
ông – ch t ch th i ñó là H C m ðào.

106. 106
B c Hy Lai có h p tác?
Ông Tr n Hy ð ng ñư c cho là b Giang Tr ch Dân gán t i
Tương t , B c Hy Lai ñã xây d ng cơ s quy n l c cho mình t i ñ i ñô th mi n tây nam là Trùng
Khánh và qua ñó ñã gây m i ñe d a t i cơ c u quy n l c c a B c Kinh, B c Trí Duy t nh n ñ nh.
Cu i cùng, các ñ i th c a ông B c ñã cùng b t tay ch ng l i ông.
Ngư i dân Trung Qu c có l s không c m th y vi c c a ông B c có liên quan gì ñ n b n thân h
như h i phiên tòa xét x T nhân bang. Tuy nhiên hàng tri u ngư i cũng s theo dõi phiên tòa di n
ra trong tu n nay t nh Sơn ðông.
“Công chúng quan tâm ñ n phiên tòa T nhân bang b i vì Giang Thanh ñã ph n kháng. Sau ñó,
Tr n Hy ð ng và Tr n Lương Vũ ñ u t thái ñ h p tác,” nhà s h c Chương L p Phàm nói.
“M i ngư i ñang ch xem li u B c Hy Lai có bác b th a thu n trư c ñó r ng ông có t i và có
hành ñ ng gì ñó b t ng hay không,” ông nói thêm.
“S có thêm nhi u cu c ñ u ñá quy n l c n a.”
“Th m chí nh ng ñ i th chính tr c p cao s b lo i ra kh i cu c chơi b ng cáo bu c tham nhũng.
Chúng ta c ch xem.”
TQ 'l c ñ c n i b ' v B c Hy Lai
M b ng chương trình nghe nhìn khác
Nh ng gì v n ñư c cho là tình ñoàn k t trong ð n C ng s n Trung Qu c ñang b hoen
sau khi có tin ông B c Hy Lai t ng ñi u hành m t h th ng nghe lén các chính khách cao c p,
trong ñó có c Ch t ch H C m ðào.
Thêm vào ñó là cáo bu c gi t doanh nhân ngư i Anh Neil Heywood, m t ngư i b n c a
ông B c, v n là tâm ñi m c a v bê b i này, v i v ông B c ñang b nghi là th ph m.
Ngo i trư ng Anh m i bác b tin nói r ng doanh nhân Neil Heywood có th là nhân viên
c a tình báo Anh, và vi c xác nh n này có th ch m d t ph n nào nh ng ñ n ñoán.

107. 107
Theo tư ng thu t c a phóng viên BBC Damian Grammaticas, th c t cho th y ð ng C ng
s n Trung Qu c ñang m c ph i m bòng bong c a các cáo bu c tham nhũng, nghe lén và ñ u ñá
n i b .
****
Câu chuy n nư c M : U80 ñ ngh
thay ñ i lu t dùng súng
8 nàng Matryoska t nư c Nga. nh: HM
Sáng th 2, m t b n ñ c có tên là Ballet Nguy n t Moscow ñ n DC ñ du l ch. Ch nói mu n t ng
Cua Times v t k ni m. Ra g p hai m con trư c Nhà Tr ng và ñư c món quà r t Nga: 8 cô
Matryoska r t xinh. Th t c m ñ ng. ðã c m ơn trên Facebook, bây gi trên blog l i c m ơn l n
n a. Th gi i o cũng r t tình ngư i.
Khi quay v VP, th y có m y c già bi u tình ch ng vũ khí cá nhân ng i c nh ñư ng. Th y l ,
mình d ng l i h i chuy n, ñúng ki u blogger tò mò.
C ng i có tên là Barbara, không h i h c a c . Có ti p xúc m i th y cách ch ng vũ khí c a h r t
hay. Không ph i là ph n ñ i vũ khí cá nhân, hay ñòi b h n lu t cho phép công dân ñư c mang
súng t v . B i Hi n pháp M cho phép dân mua súng và b n ch t k t n công n u tính m nh
mình b ñe d a. Dân s kho ng 305 tri u nhưng có t i 310 tri u súng cá nhân, không tính ñ n s
lư ng có trong l c lư ng vũ trang. T ñàn bà, con tr ñ n lão u ñ u có m t kh u.
Hàng năm có t i 30 ngàn v tai n n ch t ngư i do súng gây ra, ho c do b n nhau, do l tay, do
cư p cò, ho c gi u h hênh r i tr em tìm ñư c ñem b n nhau.
Các c ñ m t dãy các t ñã ñư c dán kín nilon và in trên ñó t t c các v x súng t i M . Sandy
Hook là ñi n hình nh t trong các v b n gi t dã man, 21 ñ a tr b b n nát ngư i t i m t trư ng
h c Connecticut.
Ngư i ch ng s d ng súng cũng ñông, nhưng ngư i ng h không ít, c m y th k tranh cãi
không xong. An toàn cá nhân ph i ñ lên hàng ñ u “M i ngư i sinh ra ñ u có quy n bình ñ ng và

108. 108
mưu c u h nh phúc”. M t khi h nh phúc b lâm nguy thì có quy n kh ñ i phương trư c khi b
b n.
C bà Barbara và các tài li u bi u tình trư c Nhà Tr ng. nh: HM
Bà Barbara k , th 2 hàng tu n, t 10 gi ñ n 12 gi , b n c thay nhau ra bi u tình ng i, ñ ng và
ñi l i v i các bi n mang tính c nh báo v dùng vũ khí.
C nói, súng M cũng như cái xe hơi, ph i bi t dùng, ch không th c m. Ai bi t dùng xe hơi thì
không gây ra tai n n và tham gia giao thông thì ph i th o lu t, C p b ng cũng ph i qua ki m tra, k
c tư cách cá nhân. Th h U80 mu n nâng cao hi u bi t cho ngư i dân ph i bi t an toàn v súng,
b i c m là không th r i. Vì an toàn cá nhân, gia ñình và c ng ñ ng quan tr ng hơn.
M t c ng i, ba c kia cũng c ngoài 70, ñeo bi n trư c, bi n sau, ñi l i trên ñ i l Pennsylvania ,
trư c Nhà Tr ng. Du khách mu n ch p nh, các c tươi cư i, nh ñưa lên blog và facebook nhé.
Mình làm vài pô và nghĩ ñ chơi thôi vì th y ñ tài này nói nhi u r i.
H i, bi u tình th này có ph i xin phép c nh sát không? H nói không, th m i l . Nhưng b o, n u
t t p ñông ngư i ph i báo vì an ninh công c ng, ñ phòng quá khích. Còn m y c c nh sát cho
phép kho ng m y ch c mét ñư c ñi l i, không làm m , không hò hét thì ch ng sao.
C Barbara gi i thích, Hi n pháp M cho phép t t p bi u tình n u không gây phương h i nơi công
c ng. Trư c m t các c là bà Connie ñã cái l u ñó 30 năm nay, ch ng ai ñu i. M y hôm nay có
m y thanh niên tr ra ng i hoàn toàn t nguy n.
Không nghĩ là s post m y cái nh các c lên Facebook nhưng T ng Cua ñ i ý. B i ñ c tin v m t
thanh niên x súng vào trư ng h c t i Georgia, may không ai ch t. C nư c M ho ng lo n.
Chưa h t, m t chàng trai tr ngư i Úc, 22 tu i, sang M tham gia chơi bóng r Duncan, bang
Oklahoma. Anh ñang ch y trên ph thì b m y c u choai choai tu i t 15 ñ n 17, vô công r i ngh ,
b n ch t.

109. 109
Các c ñ ngh lu t s d ng súng như sau. nh: HM
Chúng nh m vào lưng c a n n nhân là Christopher Lane, n m y phát li n, anh g c xu ng, b n
này lên xe hơi ñi m t. Camera an ninh khu v c ñã tìm ra s xe nên sau vài ti ng m y k ph m t i
v thành niên ñã b b t.
H i t i sao gi t ngư i, chúng th n nhiên tr l i c nh sát, th y có thanh niên ch y, th là ñòm ñòm
cho vui. Vì hôm ñó chúng bàn nhau, ph i gi t ai m i yên chuy n. Chàng trai ngư i Úc là n n nhân
ng u nhiên.
Hi n Bài vi t trên CNN ñã có t i hơn 35,000 comment. S ki n gây ch n ñ ng gi a hai qu c gia
hai bên bán c u.
Bên M là th . Ngư i ph n ñ i c ph n ñ i, k b n c b n. M y hôm trư c tòa x tr ng án
Zimmerman ñã gi t m t thanh niên da ñen. Nhưng l n này n n nhân là m t thanh niên da tr ng, và
ch ng có lý do gì. Ba t i ph m tu i thành niên thì có hai da ñen, m t da tr ng, Chúng gi t chơi cho
vui.
Có vài comment r t thú v xin chép cho bà con xem
“How do you just decide to kill someone what the hell is wrong with this country these kids should
have been out swimming and fishing or riding bikes not deciding to kill someone – ð t nư c kh n
ki p này th nào nh , sao có th quy t ñ nh gi t ngư i như th . Nh ng ñ a tr này nên ñi bơi, câu
cá, hay ñi xe ñ p hơn là quy t kh ai ñó” – có t i 1500 ngư i like
“No mention of the fact that the three killers are black and the victim is white? No mention of Race
or hate? The Bias is incredible. – Sao không th y nói ñ n 3 th ng cu da ñen gi t ngư i da tr ng.
Không nói gì ñ n phân bi t ch ng t c hay s h n thù.”
Nuôi tr bên M là thách th c vì th nhi u ñôi l a ch n không có con. N u không c n th n, chúng
ph m t i như chơi vì không hi u h t h u qu c a vi c chúng làm, cha m ñ ng ra gánh.
Các c bi u tình cũng nói, súng ñ trong nhà là ngu n g c c a ch t chóc. Tai h a do b t c n c a
cha m , ho c v ch ng t c nhau, l y vũ khí ra x r i t t . Gi u súng ñ b n tr l y ñư c và ra
ñư ng th chơi. Có nhà mua t ch trư c. Khi s a nhà m i tá h a th y m y kh u ti u liên ñ trên
tr n nhà ñư c che sơ sài.
Nghĩ ñ n m y c già bi u tình trư c Nhà Tr ng mình c m giác mu n b qua. Nhưng nghĩ k th y
vi c h làm tư ng ch ng ñơn gi n nhưng có ý nghĩa l n lao. Các c U80 ñã làm T ng Cua thay

110. 110
ñ i, post m y cái nh bi u tình và l i nh n g i. Hãy c n th n v i súng ng cho dù b n b t kỳ
ñâu.
Cũng thú v cho xã h i nhân s ñư c b o v b i Hi n pháp, s c m nh c a dân ñư c t n d ng t i
ña, k c các c già ñã qua tu i c lai hy. U80 ñòi hi n pháp thay ñ i. Cũng là m t chuy n l x
M .
HM. 20-8-2013
Washington c n làm gì Ai C p?
Vi t-Long-Thanh Quang-Nam Nguyên--RFA
2013-08-23
Ngư i bi u tình ng h tư ng Abdel Fattah al-Sissi
theage.com.au photo
Không còn cơ may
Tình hình Ai C p ngày càng tr m tr ng k t cu c gi i tán bi u tình c m l u gây ñ máu n ng n
cách nay m t tu n. Con s t vong tính ñ n ngày th tư 21 tháng 8 ñã lên ñ n kho ng 1000 ngư i,
trong ñó có trên 100 c nh sát thi t m ng. Dân chúng thu c phía ñ i kháng ñ t phá, t n công nhi u
nhà th Thiên chúa Giáo m c dù các tín ñ Thiên Chúa không liên can gì ñ n tình hình hi n nay và
cũng không ng h hay ch ng ñ i bên nào.
Ngư i ñư c coi là ñang ñi u khi n chính ph lâm th i, tư ng Abdel Fattah al-Sissi, T ng tư l nh
quân ñ i kiêm b trư ng qu c phòng, là nhân v t có nh hư ng m nh m nh t trong chính quy n
Cairo hi n nay. Ông ñư c s ng h tuy t ñ i c a quân ñ i và l c lư ng an ninh Ai C p. Ông t ng
tuyên b hành ñ ng c a quân ñ i là hành ñ ng n i d y c a ngư i dân Ai C p ch ng l i m t ch ñ
chính tr b t công. Ông th ng trách Hoa Kỳ ñã quay lưng l i v i ngư i dân Ai C p khi không ch u
ng h mà còn do c t và hoãn vi n tr quân s .
Khi m i ñe do ñ i kháng c a Huynh ñ H i giáo còn t n t i, ngư i ta không hy v ng chính quy n
s tái l p m t ch ñ dân s trong th i gian ng n s p t i như M thúc ñ y và kỳ v ng, mà s ph i
th y nh ng hành ñ ng quy t li t và lâu dài hơn n a c a chính quy n ñ ñ y h n t ch c Huynh ñ
H i giáo ra ngoài vòng pháp lu t. Quân ñ i t ra nh t quy t tri t tiêu t n g c t ch c này. Huynh
ñ H i giáo không có cơ may nào tr l i n m chính quy n.

111. 111
Nói vì ph i nói, làm v n ph i làm
Trên b m t ngo i giao và pháp lý, Hoa Kỳ ñã t s ng h chính ph c a Phong trào Huynh ñ
H i giáo t nh ng ngày ñ u khi t ch c này th ng c và n m chính quy n. Nhưng nhi u ngư i
không tin ñó là ý mu n th c s c a Washington ñ i v i m t chính quy n H i giáo b o th , tuy
chưa ñ n m c c c ñoan, nhưng t ra mu n ñưa Ai C p tr thành m t qu c gia H i giáo chính
th ng, v i lu t Sharia làm n n t ng pháp lý cho xã h i. Hoa Kỳ c n m t ñ ng minh Ai C p thu n
th o v i Israel, ñó là ñi u quan tr ng nh t, và m t nư c b n ñ ng cùng bên, trên m t tr n ch ng
kh ng b toàn c u, ch ng l i nh ng thành ph n H i giáo c c ñoan ñòi tiêu di t Hoa Kỳ, m t chính
quy n tách kh i nh hư ng c a Nga, hay Liên Xô trư c ñây. Vì th Washington ph i duy trì vi n
tr quân s cho Cairo m c trên 1 t ñô la h ng năm dù ñi u gì x y ra trên chính trư ng Ai C p.
Chính ph Cairo v a nh c t i Nga như m t nư c t ng cung c p vũ khí cho Ai C p trư c khi Cairo
ng sang phía M .
V y t i sao hành pháp Hoa Kỳ và T ng th ng Obama nói ñ n chuy n ph i cân nh c v n ñ hoãn
và ngưng vi n tr quân s , n u ngư i M không th c tâm mu n như v y?
Washington nói như v y là vì ph i nói, vì danh ti ng và uy tín c a nư c M như m t qu c gia luôn
luôn ñ cao và b o v dân ch kh p nơi trên th gi i. Chính quy n Morsi là chính quy n ñư c
dân b u qua tuy n c dân ch , nhưng không ph i là chính ph mà Hoa Kỳ mu n có t i Ai C p, vì
Huynh ñ H i giáo ch trương b o th tôn giáo và ch ng Israel, ng h l c lư ng Hamas t i
Palestine. Nói rõ ra, ngoài m t thì Washington bu c lòng ph i t ra ng h chính ph Morsi, và
công lu n M cũng ch trích chính ph chưa ñ c ng r n v i chính quy n lâm th i Ai C p, nhưng
Hoa Kỳ không th b rơi chính quy n m i, vì h gi ñúng ch trương c a Washington Trung
ðông cũng như trên toàn th gi i.
T ch ñó, ñi u mà Hoa Kỳ nên làm và v n làm là duy trì vi n tr quân s cho Ai C p, ch hoãn
tư ng trưng m t vài ñ m c trong danh sách vũ khí, quân d ng. Công lu n M nói thì c nói, ñ ng
ñ i l p cũng m nh ti ng ch trích, nhưng chính bên C ng Hoà cũng hi u là Toà B ch c ph i làm
như v y. H ch trích chính ph là ñ l y ti ng cho nư c M thôi, cũng như chính ph M ph n
ñ i hành ñ ng c a Cairo cũng là ñ l y ti ng mà thôi. Tư ng Abdel Fattah al-Sissi tr l i ph ng
v n ñã có l i trách c T ng th ng Obama, nói r ng b trư ng qu c phòng Hoa Kỳ Chuck Hagel
g i ñi n tho i cho ông h u như h ng ngày, trong khi ông Obama chưa h nói chuy n. ði u ñó
ch ng t chính ph Hoa Kỳ v n kín ñáo ng h Cairo, và Cairo v i Washington trách c nhau
cũng ch cho có l mà thôi. Cairo ph i gi ti ng tăm b o v dân ch cho Washington, tránh cho
ngư i M trách nhi m ti p tay l t ñ m t ch ñ dân ch . Trong khi ñó, Washington b ng m i
cách ph i duy trì vi n tr quân s cho Ai C p, vì chính sách c a M Trung ðông.

112. 112
Không còn ch ñ ng
Ngư i ta lưu ý r ng nhi u nư c ñ ng minh c a M Trung ñông v n coi phong trào Huynh ñ
H i giáo là m i ñe do chính tr cho vương quy n hay chính quy n c a h . ðó là Á R p Xê-Út,
Các Ti u Vương qu c Á R p th ng nh t, nh t là Israel, ñ u ng h chính ph lâm th i Cairo. Á
R p Xê-Út tuyên b Washington c t vi n tr thì ñã có Riyadh và UAE ñi n vào ch tr ng, mà còn
cam k t ñi n th d i dào hơn Washington n a. Trong khi ñó Israel cho r ng vi c Huynh ñ H i
giáo b lo i kh i chính quy n là m t ñòn m nh m ñánh vào nh ng l c lư ng chính tr H i giáo
Trung ñông và B c Phi, và ñưa nh ng ngư i có s c m nh n t t ñ p hơn vào các chính quy n.
ðây m i là lý do chính y u khi n phong trào Huynh ñ H i giáo không còn ch ñ ng trên sân
kh u chính tr trong khu v c Trung ñông, B c Phi, m c dù h có g c r và ho t ñ ng nhi u
nư c trên th gi i.
Nguy cơ n i chi n?
Tuy nhiên ta ñ ng quên r ng phong trào này ñư c khá ñông ñ o qu n chúng H i giáo ng h
m nh m . Như th li u có th x y ra n i chi n chăng?
Ch x y ra n i chi n n u l c lư ng ch ng chính ph có ñư c s y m tr t nh ng nư c láng gi ng
hay các cư ng qu c xa. Nay nhìn vào Ai c p ta th y vùng ñông b c là bán ñ o Sinai ñ i di n
Israel, xuôi xu ng hư ng nam, bên kia H ng h i c nh phía ñông là Á R p Xê-Út, phía nam là
Sudan, vòng qua phía tây là Libya, ngư c lên phía b c là ð a Trung h i. Không có m t nư c nào
trong s ñó mu n ng h Huynh ñ H i giáo h t, ngo i tr Sudan có th ch a ch p Al Qaeda.
Hai nư c c nh tranh nh hư ng v i Á R p Xê-Út là Qatar, Th Nhĩ Kỳ có chút thân thi t v i T
ch c Huynh ñ H i giáo thì xa. Liên minh châu Âu EU ñòi c t vi n tr cho Cairo, nhưng m i
vi n tr ñó không ñáng k , và EU không bao gi ñi giúp Huynh ñ H i giáo. Th Nhĩ Kỳ ch trích
quân ñ i Ai C p nhưng không h n ñã ưa chu ng gì phong trào Huynh ñ H i giáo, chính vì lý do
th quy n và th n quy n tranh ch p gi ng như ñ i v i Á R p Xê-Út và UAE. Cho nên phong trào
Huynh ñ H i giáo không th gây n i chi n th ng l i dù có s ng h c a nhi u ngư i Ai C p
trong nư c và ngư i H i giáo m t s qu c gia trên th gi i .
Nhi u ngư i Ai C p vùng quê và gi i bình dân thư ng ng h phong trào, trong khi nh ng
ngư i thành th thì ña s ñ u ch ng ñ i ch trương c a Huynh ñ H i giáo mu n ñưa th n quy n
vào chính tr . Còn các l c lư ng kh ng b qu c t , như al Qaeda và chân tay c a chúng thì sao?
V phía Huynh ñ H i giáo, lãnh t Mohamed Morsi ñư c Phong trào tuân ph c, trư c ñây ñã
nhi u l n bác b m i ñư ng l i b o l c, xác nh n Huynh ñ H i giáo không h có quan h v lý
tư ng hay tri th c nào v i t ch c Al-Qaeda, và ch ch p nh n nh ng bi n pháp tranh ñ u chính tr
ôn hoà có l i cho xã h i. Ông thư ng nói nh ng hành ñ ng b o lưc n u có th ch là hi n tư ng l
t , cá nhân, phe nhóm trong hay ngoài phong trào, không ph i là ch trương c a Huynh ñ H i
giáo.
V phía Al-Qaeda, t ch c này không có m i quan h chính th c v i Huynh ñ H i giáo, nhưng t
ra có c m tình và s n sàng ng h HðHG vì mang tính t ch c cao, tính qu ng bác và thuy t ph c

113. 113
v h c thuy t. Con c a nhân v t Al Qaeda nguy hi m nh t th gi i, Al Zawahiri, v a b gi t trong
nh ng cu c xáo tr n v a qua t i Ai C p. Al Zawahiri tuyên b phong trào Huynh ñ H i giáo c n
ñư c giúp ñ ñ tr l i chính quy n.
Trong khi ñó Huynh ñ H i giáo chưa t b ch trương ñ u tranh ôn hoà, ch ng l i các bi n pháp
b o l c, m c dù gi i lãnh ñ o ñang b truy lùng, b t giam, l n tr n t tán kh p nơi trong và ngoài
Ai C p. Chưa m t ai trong gi i lãnh ñ o này tuyên b ph i s d ng b o l c ñ l y l i chính quy n.
Nh ng hành ñ ng b o l c, theo lãnh t Morsi nói trư c ñây, ch là nh ng hành vi ñơn l , b c phát,
ngoài ch trương c a phong trào.
Ít ra thì ñ n nay Phong trào Huynh ñ H i giáo chưa thay ñ i ch trương ôn hoà, trong khi chính
quy n và quân ñ i Ai C p ñã m nh tay ngăn ng a m t cu c t ng n i d y, m t cu c n i chi n có
l c lư ng kh ng b Al Qaeda h u thu n và s ti n t i ch ñ ng. Cu c n i chi n như v y chưa có
cơ h i và cũng khó có cơ h i di n ra Ai C p.
T i sao Ai C p quan tr ng?
Nguy n Phương Mai. Gi ng viên ðH Khoa h c ng d ng Amsterdam
BBC. 23 tháng 8, 2013
Có l chưa m t qu c gia nào Trung ðông – ñây hi u theo nghĩa r ng bao g m c vùng B c Phi
– l i khi n th gi i nín th và lo l ng ñ n như th trong nh ng ngày qua.
Ch trong vòng 2 năm, ngư i dân Ai C p ti n hành hai cu c cách m ng, l t ñ m t nhà ñ c tài sau
30 năm lũng ño n quy n l c, t ng giam m t t ng th ng ch sau m t năm c m quy n.
Ngư i Ai C p t c hai phe phái ñ xu ng ñư ng hàng tri u bư c chân bi u tình. S ñ m máu
trong các cu c ñ ng ñ c a Ai C p còn xa m i b ng Syria, và s cùng qu n c a Ai C p còn xa
m i b ng m t góc c a cơn ác m ng mang tên Syria, nhưng nh ng tu n qua, s bi n ñ ng không
ng ng c a Ai C p ñã khi n th m h a hơn 100.000 ngư i b m ng và các cu c t n công vũ khí hóa
h c Syria hoàn toàn b lu m .
ð ng sau s kh ng ho ng tr m tr ng c a Ai C p h n nhiên là m t b c tranh chính tr , xã h i, tôn
giáo v i r t nhi u t ng tranh ch p và m t l ch s không h ñơn gi n.
Ai C p không h có nhi u tài nguyên thiên nhiên, d u m ch chi m hơn 10% GDP, m t ph n
khiêm t n so v i các nư c cùng khu v c. Tuy nhiên, Ai C p l i là thành t quy t ñ nh trong toàn
c nh Trung ðông và th gi i.

114. 114
Ai C p có n n văn minh c xưa nh t th gi i v i 5000 năm l ch s
Trư c h t, ngư i dân Ai C p không nh ng th a k m t n n văn minh 5.000 năm c xưa nh t th
gi i, mà còn là m t trong nh ng qu c gia hi m hoi Trung ðông nơi khái ni m “ñ t nư c” m nh
hơn khái ni m “b l c”.
Sau khi ñ ch H i giáo hùng m nh Ottoman (Th Nhĩ Kỳ ngày nay) s p ñ , các nư c l n như
Anh, Pháp b t tay vào chia s chi n l i ph m: ñ t ñai và các vùng ñô h . Vào th i kỳ y, h u h t
dân cư Trung ðông v n còn s ng trong t ng văn hóa b l c. Các b l c ngư i R p và các s c
dân b n x c nh tranh và liên minh v i nhau làm ch t ng vùng ñ t nh .
Khái ni m ñ t nư c và qu c gia h u như hoàn toàn chưa ñư c xác l p. K th ng cu c Anh, Pháp là
nh ng th l c quy n năng trong vi c v các ñư ng biên gi i, thành l p các qu c gia m i ñ chia
ph n cai qu n.
Tuy nhiên, Ai C p r ng l n v i s dân kh ng l hơn 80 tri u ngư i dù b ñô h nhưng v n b o t n
g n như nguyên b n m t tinh th n dân t c th ng nh t, b t khu t, vư t qua ranh gi i c a t ng b
l c.
Chính n n văn hóa m nh m ñó ñã bi n Ai C p tr thành trung tâm nh hư ng c a Trung ðông.
Các s n ph m văn hóa ngh thu t c a Ai C p như th i trang, âm nh c, văn h c mang y u t quy t
ñ nh trào lưu, ñ nh hư ng và kh u v c a toàn Trung ðông.
Ngoài ra, trư ng ðH H i Giáo Al-Azhar t i Cairo, thành l p t th k th 10, ñư c coi là m t
trong nh ng trung tâm quy n l c tôn giáo có uy tín nh t th gi i, nơi các phát ngôn tôn giáo có s c
n ng nh hư ng ñ n ñông ñ o tín ñ , nơi ñào t o hàng ngàn Imam (ngư i hư ng ñ o) cho Trung
ðông, nơi khoa h c và tôn giáo ñư c k t h p ch t ch sát sao theo tinh th n tr ng d ng ki n th c
c a H i giáo th i kỳ c ñi n.
Các h c gi c a Al-Azhar là ngư i ñ ng sau các b n Hi n Pháp, các ch tài pháp lu t cũng như
các quy t ñ nh chính tr và tôn giáo quan tr ng c a r t nhi u nư c Trung ðông cùng dòng H i giáo
Sunni.
Chính vì v y, nh ng bi n ñ ng văn hóa, tôn giáo Ai C p không ch gói g n trong ph m vi qu c
gia mà còn quy t ñ nh ñư ng hư ng phát tri n và t o d ng khung m u tâm lý ph n ng cho ñ i ña
s các qu c gia Trung ðông.

115. 115
Ti n sĩ Nguy n Phương Mai là gi ng viên ðH Khoa h c ng d ng Amsterdam (Hà Lan), hi n
ñang nghiên c u v Trung ðông d c theo l ch s c a các nư c H i giáo t nơi kh i ñ u t i bán
ñ o R p ñ n Tây Phi và Nam Á. Bài vi t th hi n quan ñi m tiêng c a tác gi .
****
CÂY NGHÌN TUÔI
10 LOÀI CÂY NGHÌN TUÔI
1. Cây Methuselah Tree ðây là loài cây ñư c tr ng trư c khi nh ng kim t tháp Ai C p ñư c
xây d ng và nó v n còn s ng cho ñ n t n ngày nay. ð tu i c a nó ư c tính là 4.800 tu i
2. Sarv-e-Abarkooh ð tu i: 4000 tu i
3. Alerce ð tu i 3600: tu i
4. Senator ð tu i: 3400 – 3500 tu i
5. Jardine Juniper ð tu i: 3200 tu i
6. Patriarca da Floresta ð tu i: 3000 tu i
7. Alishan Sacred Tree ð tu i: 3000 tu i
8. Chestnut Tree of One Hundred Horses ð tu i: 2000 - 4000 tu i
9. General Sherman ð tu i: 2300 - 2700 tu i
10. Jhomon Sugi ð tu i: 2.170 – 7.200 tu i

116. 116
T m nhìn dài
... Nh ng cây c th ñã làm ch ng cho s thăng tr m c a các n n văn minh, s ng sót qua thay
ñ i khí h u, và th m chí v n kiên trì xuyên qua s phát tri n c a các ngành công nghi p c a
con ngư i. Chúng là minh ch ng cho t m nhìn dài mà m thiên nhiên có trong vi c chăm sóc
trái ñ t. V i ý nghĩ ñó, hãy xem xét 10 cây s ng lâu ñ i nh t trên th gi i.
(Tiêu ñ : Bryan Nelson)
1. Cây Methuselah Tree ðây là loài cây ñư c tr ng trư c khi nh ng kim t tháp Ai C p
ñư c xây d ng và nó v n còn s ng cho ñ n t n ngày nay. ð tu i c a nó ư c tính là 4.800
tu i
2. Sarv-e-Abarkooh ð tu i: 4000 tu i
3. Alerce ð tu i 3600: tu i
4. Senator ð tu i: 3400 – 3500 tu i
5. Jardine Juniper ð tu i: 3200 tu i
6. Patriarca da Floresta ð tu i: 3000 tu i
7. Alishan Sacred Tree ð tu i: 3000 tu i
8. Chestnut Tree of One Hundred Horses ð tu i: 2000 - 4000 tu i
9. General Sherman ð tu i: 2300 - 2700 tu i
10. Jhomon Sugi ð tu i: 2.170 – 7.200 tu i
1. Cây Methuselah

117. 117
ðây là loài cây ñư c tr ng trư c khi nh ng kim t tháp Ai C p ñư c xây d ng và nó v n còn s ng cho ñ n t n ngày nay. ð tu i c a nó ư c tính là hơn 4.800 tu i
2. Sarv-e-Abarkooh
ð tu i: 4000 tu i
3. Alerce
ð tu i 3600: tu i
4. Senator

118. 118
ð tu i: 3400 – 3500 tu i
5. Jardine Juniper

119. 119
ð tu i: 3200 tu i
6. Patriarca da Floresta
ð tu i: 3000 tu i
7. Alishan Sacred Tree

120. 120
ð tu i: 3000 tu i
8. Chestnut Tree of One Hundred Horses
ð tu i: 2000 - 4000 tu i
9. General Sherman

121. 121
ð tu i: 2300 - 2700 tu i
10. Jhomon Sugi
ð tu i: 2.170 – 7.200 tu i

122. 122
Chuy n thư ng ngày trên ñư ng ph :
Vi t Nam
Ngh trưa
Làm xi c

123. 123
D o ph ki u m i
Xoay x

124. 124
Sinh viên d n nhà ki u m i
Ch a cháy nguy hi m

125. 125
ðánh ñu v i s ph n

126. 126
Không ñ ng cơ, v n t t
Năm anh em trên m t chi c honda

127. 127
Ưu tiên cho hoa
Không có gì quá khó

128. 128
C ng k nh nhưng v n ch y băng băng
Không gì là không th

129. 129
Còn ñây là chuy n Trung Qu c :
siêu trư ng... siêu tr ng!

130. 130

131. 131

132. 132

133. 133

134. 134

135. 135

136. 136

137. 137

138. 138

139. 139

140. 140
Và cu i cùng, có l ... vô
ñ ch :
Xe ch rơm Phi Châu !

141. 141
****

142. 142
TU LIEUTU LIEUTU LIEUTU LIEU
THAM KHAOTHAM KHAOTHAM KHAOTHAM KHAO
Vi t l i tên Bách Vi t
Nguy n ð i Vi t
Sau khi h p l c ñánh ñ nhà T n năm 206 trư c Công Nguyên (TCN), Lưu Bang b t th n xé b
hòa ư c H ng Câu xua quân bao vây Tây S Bá Vương H ng Vũ và di t nư c S năm 202 TCN.
Cùng năm ñó, ông lên ngôi hoàng ñ sáng l p ra nhà Hán còn g i là nhà Ti n Hán hay nhà Tây
Hán. V ch vi t, Hán tri u ti p t c chính sách c a T n Th y Hoàng trong vi c s a ñ i và tiêu
chu n hóa m t lo i c ng thành m t h th ng ch vi t g i là Hán ng .
Trong kho ng t năm 109 ñ n năm 91 TCN, Tư Mã Thiên, m t s gia n i ti ng ñ i Tây Hán, dùng
Hán ng biên so n b S Ký dài 130 t p, theo chú thích trong ð i Vi t S Ký Toàn Thư, ông là
ngư i ñ u tiên vi t hai ch Bách Vi t trong t p Ngô Kh i Truy n c a b S Ký n i ti ng ñó.
Bách Vi t ñư c d ch sang Hán ng hi n ñ i là 百 越.
Hình 1: Ch Vi t (bên trái) vi t theo l i ch Tri n th i Tây Hán. Ch t u (th hai t trái sang
ph i) dùng ñ xác ñ nh ý nghĩa và ch ngư i c m qua (bên ph i) dùng xác ñ nh cách phát âm.
Ch cu i phát âm là Vi t có hình tư ng gi ng như m t ngư i c m cái qua (戈). Trong Hán ng
ch qua (戈) có nghĩa là cái mác ho c chi n tranh.

143. 143
M t b s khác do Ban Bưu kh i xư ng, b Hán Thư (漢書) g m 100 t p, cũng ñư c so n th o
vào th i Tây Hán chép r ng: “Trong vòng b y ho c tám nghìn d m t Giao Ch t i H i K (C i
Kê), ñâu cũng có Bách Vi t, m i nhóm có các th t c c a mình.”
Bách Vi t mà hai b S Ký và Hán Thư ñ c p ñ n chính là ch nhân c a vùng ñ t r ng l n, bao
trùm toàn cõi Hoa Nam và mi n B c Vi t Nam ngày nay; ngo i tr L c Vi t (Vi t Nam) các th
t c Bách Vi t khác ñ u b Hán t c tiêu di t, ñ ng hóa và chi m ño t h t lãnh th .
Theo Hán ng hi n ñ i, tên các th t c c a Bách Vi t ñư c vi t là 於 越 (Ư Vi t), 揚 越 (Dương
Vi t), 閩 越 (Mân Vi t), 南 越 (Nam Vi t), 東 越 (ðông Vi t), 山 越 (Sơn Vi t), 雒 越 (L c Vi t),
甌 越 (Âu Vi t), v.v…t t c các tên ñ u g n li n v i ch 越, g i là ch Vi t b T u. T u có
nghĩa là ch y nhưng không hi u vì sao s gia Lê Văn Hưu th i nhà Tr n khi biên so n quy n
ð i Vi t S Ký (大越史記) năm 1272 và s gia Ngô Sĩ Liên, tri u vua Lê Thánh Tông, khi vi t
quy n ð i Vi t S Ký Toàn Thư (大越史記全) năm 1479, v n s d ng ch Vi t b T u c a nhà
Ti n Hán.
Bài vi t này g m 2 ph n. Ph n chính gi i thi u ch Vi t nguyên th y c a ngư i Vi t c ñ ng
th i ch ng minh ch Vi t b T u c a nhà Tây Hán là m t b n d ch sai c a ch Vi t ñó. Ph n
còn l i, ph n ph , trình bày m t cái nhìn, m t c m nh n cá nhân v ch Vi t c a m t v vua s ng
trong th k th 5 TCN.
CH VI T C A BÁCH VI T
T i sao ch ng t c Bách Vi t l i t nh n di n qua m t cái tên không ph n nh m t chút s c thái nào
c a mình? Nguyên do nào khi n tên c a m t ch ng t c t ng làm ch m t lãnh th r ng l n l i
mang ý nghĩa bi quan như th ?
Ngày nay, khi tìm hi u ý nghĩa ch Vi t gi i nghiên c u không tránh kh i ng c nhiên và băn
khoăn b i nh ng câu h i tương t trên ñây. M c dù có nh ng n l c b ra nh m khám phá nh ng
bí n ñàng sau ch Vi t b T u, nhưng ñ n nay tuy t nhiên v n chưa có m t gi i thích thuy t
ph c nào ñư c công nh n m t cách r ng rãi. S dĩ có s b t c ñó là vì h ñã nghiên c u m t cái
tên sai. Qu v y, ch 越 hay Vi t b t u không ph i là do ngư i Vi t c ñ t ra, nó ch là m t
phiên b n ñư c các s gia và h c gi c a tri u ñình Tây Hán dùng Hán ng d ch t ch Vi t
nguyên th y v n ñã xu t hi n trư c ñó ít nh t là 300 năm.
T văn t c ñ n tr ng ñ ng và nh ng c v t khai qu t ñư c ñ c bi t là thanh gươm c a vua Câu
Ti n, chúng ta s tìm câu tr l i chính xác cho câu h i Vi t là gì, nó s gi i t a nghi v n kéo dài
su t hơn 2000 năm k t khi Tư Mã Thiên dùng Hán ng ñ t bút vi t ch Vi t b T u (越)
trong b S Ký c a ông ñ n nay. Trong ph n này các ch Vi t thu c th i ñ i ñ ñ ng s ñư c
trình bày và phân tích. K ñó, thành ph n c u t o c a chúng s ñư c so sánh v i thành ph n c u
t o c a ch Vi t b T u và ch Vi t b Kim.
1. Ch Vi t nguyên th y c a ngư i Vi t c trong th i ñ i ñ ñ ng
Giáp C t văn là lo i văn t kh c ch m trên mai rùa hay xương ñ ng v t. Ch trên mai rùa g i là
Giáp văn còn ch trên xương nh ng ñ ng v t khác g i là C t văn. Ch vi t kh c ch m trên ñ ng

144. 144
và kim lo i g i là văn t th i ñ ñ ng. C hai lo i văn t ñ u có t ñ i nhà Thương và Giáp C t
văn là lo i văn t c xưa nh t. Tri u ñ i nhà Thương xu t hi n trong kho ng t năm 1600 ñ n
1046 TCN, kinh ñô ñóng t i ñ t Ân thu c t nh Hà Nam, Trung qu c ngày nay. Gi c Ân trong
huy n s Phù ð ng Thiên Vương c a ngư i Vi t chính là nhà Thương này. Hi n nay có hơn 4.000
văn t th i ñ ñ ng ñư c khai qu t và trong ñó m t s ch Vi t ñư c ghi nh n. Xin lưu ý là các
văn t ñ ñ ng và Giáp C t văn dùng trong tài li u này ñ u ñư c cung c p t
chineseetomology.org, m t website v c ng r t phong phú và h u ích c a ông Richard Sears.
Sau ñây là 5 ch Vi t vi t b ng lo i ch chim, có nơi g i là ch sâu b và chim, m t lo i c
ng r t ph bi n và thông d ng các nư c S , Vi t, và Chu.
a) Ch Vi t mang ký hi u B01747
Hình 2: M t ch Vi t trong th i ñ i ñ ñ ng
Nh n xét ch mang ký hi u B01747:
- Ngư i ñeo lông chim trên ñ u và th t lưng. T ñây v sau s g i là Ngư i Chim.
- Ngư i Chim ñ ng v i hai chân dang r ng, tay c m m t cây g y d ng
ñ ng trên m t ñ t và trên thân g y có 2 cái móc nh .
- Ch này ch có m t thành ph n là chính nó.
- Niên ñ i: không rõ.
b) Ch Vi t mang ký hi u B01748
Hình 3: M t ch Vi t trong th i ñ i ñ ñ ng
Nh n xét ch mang ký hi u B01748:
- Thành ph n bên ph i là Ngư i Chim.
- Tay Ngư i Chim c m m t v t gi ng như cái qua (mác).
- Ngư i Chim trong tư th c a m t vũ ñi u.
- Thành ph n bên trái là ký t g m m t hình tròn n m trên ch mang hình tư ng có ñ u tròn to v i
m t cái ñuôi.

145. 145
- Niên ñ i: không rõ.
c) Ch Vi t mang ký hi u B01750
Hình 4: M t ch Vi t trong th i ñ i ñ ñ ng
Nh n xét ch mang ký hi u B01750:
- Thành ph n bên ph i là Ngư i Chim.
- Thành ph n bên trái g m m t hình tròn n m trên ký t có hình tư ng gi ng thân r n v i 2 s ng.
- Niên ñ i: không rõ.
d) Ch Vi t mang ký hi u B01751
Hình 5: M t ch Vi t trong th i ñ i ñ ñ ng
Nh n xét ch mang ký hi u B01751:
- Thành ph n bên ph i là Ngư i Chim trong tư th nh y múa.
- Ngư i Chim không c m qua ho c binh khí.
- Thành ph n bên trái là m t hình tròn n m trên m t cái ñ u có ñuôi cong.
- Niên ñ i: không rõ.
e) Ch Vi t mang ký hi u B01749

146. 146
Hình 6: M t ch Vi t trong th i ñ i ñ ñ ng
Nh n xét ch mang ký hi u B01749:
- Thành ph n bên ph i là Ngư i Chim.
- Tay ph i c a c a Ngư i Chim c m m t v t có hình d ng c a m t cái qua.
- Thành ph n bên trái g m m t hình tròn có ch m bên trong và n m ngay trên ký t có hình tư ng
u n lư n như thân r n v i m t cái ñ u to, mi ng (ho c 2 s ng) và m t.
- Niên ñ i: 496 - 465 TCN. ðây là ch Vi t ñư c kh c trên thanh gươm c a vua Câu Ti n nư c
Vi t (khác v i Vi t Nam).
K t lu n: Kh o sát các ch Vi t trên ñây chúng ta rút ra ñư c 2 ñi m quan tr ng,
- Th nh t, ch Vi t nguyên th y c a ngư i Vi t c có niên ñ i trong kho ng t 496 ñ n 465
TCN, nghĩa là chúng xu t hi n trư c ch Vi t b T u c a nhà Ti n Hán ít nh t 3 th k .
- Th hai, y u t ch ñ o c a các ch Vi t là Ngư i Chim. Qua hay binh khí là y u t ph .
2. Ch Nư c (Qu c gia) trong th i ñ i ñ ñ ng
Theo ñ nh nghĩa c a ch 邑 ( p), m t trong các ý nghĩa c a nó là nư c hay qu c gia. Ví d
như nư c Chu (邾: Chu qu c) hay nư c Hàn (邗: Hàn qu c) th i Xuân Thu và Chi n Qu c.
Hình 7: Ch p trong th i ñ i ñ ñ ng. Ch này có nghĩa là nư c, qu c gia, kinh ñô,
thành th ho c là vùng ñ t ñư c vua ban cho.
Hình 8: Chu qu c nghĩa là nư c Chu theo cách vi t trong th i ñ i ñ ñ ng (trái) và th i ch
Tri n (ph i).
Trong ch Chu qu c nghĩa là nư c Chu (hình 8), ch nư c ñư c ñ t sau ch Chu, khác
v i cách vi t c a ngư i Vi t là ch nư c ñư c ñ t trư c như trong các ch Vi t c a th i kỳ ñ
ñ ng và cách vi t hi n nay c a ngư i Vi t Nam. Tương t , ch nư c ñư c dùng trong ch Hàn
qu c (nư c Hàn) trong hình 9.

147. 147
Hình 9: Hàn qu c nghĩa là nư c Hàn theo cách vi t trong th i ñ i ñ ñ ng (trái) và theo l i
ch Tri n (ph i).
Hi n nay có t t c 31 ch 邑 ( p) thu c th i kỳ ñ ñ ng (hình 7) ñư c ghi nh n.
3. Ch T u trong th i ñ i ñ ñ ng
Ch 走 (T u) là thành ph n bên trái c a ch 越, ch Vi t b T u, vi t theo Hán ng hi n ñ i.
Hình 10: Ch T u (Hán ng hi n ñ i: 走) trong th i kỳ ñ ñ ng.
So sánh ch nư c (hình 7) v i ch t u c a th i kỳ ñ ñ ng (hình 10) thì hai ch này hoàn toàn
khác nhau t hình th c ñ n n i dung. Hơn n a nư c là m t danh t còn t u là m t ñ ng t .
Hi n có 17 ch T u thu c th i ñ i ñ ñ ng ñư c ghi nh n (hình 10).
4. Ch Kim th i ñ i ñ ñ ng
Trong hình 11 và phía trên là m t s cách vi t ch ch Kim trong th i ñ i ñ ñ ng. dư i và
bên ph i là ch Gươm, ch cu i trong 8 ch ñư c kh c trên thanh gươm c a vua Câu Ti n.
Thành ph n bên trái c a ch Gươm chính là ch Kim.

148. 148
Hình 11: Các cách vi t ch Kim trong th i ñ i ñ ñ ng (trên). Ch Kim là ph n trái c a ch
Gươm (hình dư i, bên ph i) và ch Nư c là ph n trái c a ch Vi t (hình dư i, bên trái)
trên thanh gươm c a vua Câu Ti n.
Cũng trong hình 11, dư i và bên trái, ch Vi t là ch ñ u tiên trong 8 ch c trên thanh gươm
c a vua Câu Ti n. Ph n bên trái c a ch Vi t không th là ch Kim vì không bao gi có 2 ch
Kim khác nhau ñư c kh c trên cùng m t thanh gươm, nh t là thanh gươm c a m t ông vua. Hơn
n a v hình th c thì 2 ch 邑 ( p, hinh 7) và 金 (Kim, hình 11) hoàn toàn khác nhau. Hi n nay có
t t c 82 ch Kim thu c th i ñ i ñ ñ ng ñư c ghi nh n.
K t lu n: Thành ph n bên trái c a ch Vi t nguyên th y chính là ch 邑 ( p) và ñư c vi t
b ng văn t chim, m t lo i ch c có trư c Hán ng và r t thông d ng các nư c S , Vi t, và
Chu.
5. Ch Ngư i Chim trong ch Vi t nguyên th y và ch ngư i c m qua (戉戉戉戉) trong
ch Vi t b T u c a nhà Tây Hán
Ch Vi t b T u c a tri u ñình nhà Tây Hán vi t theo Hán ng hi n ñ i g m 2 thành ph n. Ph n
bên trái là ch T u dùng ñ xác ñ nh ý nghĩa c a toàn ch và ph n bên ph i là ch Vi t dùng
ñ phát âm (hinh 12).

149. 149
Hình 12: Vi t b t u vi t theo Hán ng hi n ñ i.
Ch bên ph i c a ch Vi t b T u mang hình tư ng m t ngư i c m qua, ch này có g c t ch
戈 c a Hán ng và có nghĩa là Qua, 'Mác hay Chi n tranh. Ch 戉 (ngư i c m qua) trong ch
Vi t b T u không ph i là thành ph n c u t o c a ch Vi t nguyên th y.
Hình 13: M t cách d ch ch Ngư i Chim c a ngư i Vi t c sang Hán ng hi n ñ i. Lưu ý
là Hán ng không có ch này.
Th t v y, t ch Vi t trong th i kỳ ñ ñ ng ñ n hàng trăm tr ng ñ ng ñư c khai qu t Vi t
Nam và vùng Hoa Nam, t t c ñ u th hi n m t quan ni m ñ ng nh t c a ngư i Vi t c khi dùng
các y u t ch ñ o ñ t nh n di n và y u t ñó chính là Ngư i Chim tay c m qua hay binh khí
(hình 13).
Hình 14: Ngư i Chim trên tr ng ñ ng Ng c Lũ. Ngu n: Wikipedia.
Cho ñ n nay s lư ng ch Vi t thu c th i ñ i ñ ñ ng khai qu t ñư c tuy không nhi u nhưng
quan tr ng là t t c ñ u th hi n tính nh t quán c v n i dung l n hinh th c. Vì v y, có th tiên

150. 150
ñoán r ng ñ i v i b t kỳ ch Vi t nào có trư c th i Ti n Hán và ñư c vi t theo văn t chim thì
xác xu t ñ nó mang cùng n i dung và hình th c v i 5 ch Vi t trình bày trên ñây r t cao.
Hình 15: M t ví d c a ch Vi t ñư c d ch sang Hán ng hi n ñ i t ch Vi t nguyên th y.
Bên trái là ch p (邑: nư c), bên ph i là ch Ngư i Chim tay c m qua và phát âm là Vi t.
Toàn ch vi t và ñ c là nư c Vi t. Trong Hán t không có ch này. Hán ng hi n ñ i dùng ch
國 (qu c, nư c, qu c gia) thay th cho ch 邑 ( p, nư c, qu c gia).
K t lu n: Ch Vi t nguyên th y c a ngư i Vi t c vi t b ng c ng chim, có niên ñ i t 496 -
465 TCN, và xu t hi n trư c ch Vi t b T u vi t b ng Hán ng c a nhà Tây Hán ít nh t 300
năm. Ch Vi t c a Bách Vi t ñư c c u t o b i hai thành ph n duy nh t là ch Nư c (邑: p,
qu c gia) bên trái và ch Ngư i Chim tay c m qua bên ph i. Ngư i Chim là y u t ch
ñ o, phát âm là Vi t, qua hay binh khí là y u t ph (hình 15). oOo
T các ch ng c l ch s v ng ch c ñã ñư c công b bao g m văn t c a th i ñ i ñ ñ ng, hoa văn
trên tr ng ñ ng, và c ng trên thanh gươm c a vua Câu Ti n, nh ng phân tích trên ñây ch ng
minh r ng dù ñư c vi t b ng Hán ng th i Tây Hán ho c hi n ñ i thì n i dung và hinh th c c a
ch 越, ch Vi t b t u và 2 thành ph n c a nó 走 và 戉, hoàn toàn không ph i là ch Vi t c a
Bách Vi t, nó ch là m t phiên b n ñư c d ch t ch Vi t nguyên th y v n ñã có trư c khi nhà
Tây Hán thành l p 3 th k . Hán s không trung th c khi ghi chép v Vi t t c, ñó là s th t, và
ñi u ñáng ti c là Tư Mã Thiên, dù v i b t kỳ lý do nào, ñã xem nh ki n th c và uy tín c a tác gi
b S Ký n i ti ng khi d ch sai tên m t ch ng t c. Ông ñã b chính tr nh hư ng, hay nói m t
cách chính xác hơn, ñó là m t nh m l n ñư c suy tính chu ñáo c a tri u ñình nhà Tây Hán trong
chính sách tiêu di t và ñ ng hóa các th t c Bách Vi t.
PH L C: M T CÁCH D CH CH VI T SANG HÁN NG
Chúng ta b t ñ u ph n này b ng m t câu chuy n v nư c Oa (Wa), m t qu c gia n m trong vùng
bi n phía ñông c a Hoa l c. Oa vi t theo Hán ng là 倭, là tên do ngư i Hán ñ t cho dân t c
này và ñư c h dùng trong nhi u th k ñ t nh n di n và khi giao ti p v i các tri u ñình Trung
Hoa.
Mãi ñ n th k th 8, sau khi khám phá ra thâm ý phía sau tên Oa, h c gi và trí th c ngư i Oa l p
t c dùng m t tên khác ñ thay th . Ch Oa (倭) mang ý nghĩa châm bi m và xúc ph m như ph c
tùng hay th ng lùn, còn tên m i 和 có nghĩa là hài hòa, hòa bình, và quân bình. ð i Hòa (大
和) t ng là tên c a nư c Oa sau th k th 8. Ngày nay ngư i Oa dùng m t tên khác mà ngư i

151. 151
Vi t thư ng ưu ái g i h là con cháu Thái Dương Th n N . ðó là ñ t nư c và dân t c Nh t B n
(日本).
Trong ph n chính ch Vi t ñư c phân tích theo phương pháp khoa h c và căn c trên nh ng
ch ng c c th ñã ñư c công nh n. Trong ph n này ý nghĩa c a ch Vi t trên thanh gươm c a
vua Câu Ti n ñư c suy di n ñơn thu n d a theo phong t c t p quán c a ngư i Vi t và vì v y cách
d ch ch Vi t ñây s không hoàn toàn khách quan.
1. Chính s : Thanh gươm c a vua Câu Ti n
Câu Ti n là m t ngư i Vi t c , làm vua nư c Vi t t năm 496 ñ n 465 TCN. Vương qu c c a ông
lúc b y gi bao g m Thư ng H i, Chi t Giang và Giang Tô ngày nay và kinh ñô ñ t t i H i K
(C i Kê) trong t nh Chi t Giang.
Hình 16: Thanh gươm c a vua Câu Ti n ñư c khai qu t năm 1965 hi n ñư c trưng bày t i vi n
b o tàng H B c, Trung qu c. Ngu n: uncleicko.
T nh Chi t Giang là nơi có con sông Ti n ðư ng, giòng sông nơi Thúy Ki u gieo mình t v n
nhưng ñư c sư Giác Duyên c u s ng trong tác ph m Kim Vân Ki u c a Nguy n Du. Kho ng năm
333 TCN, dư i th i c a vua Vô Cương là cháu ñ i th 6 c a vua Câu Ti n, nư c Vi t b nư c S
thôn tính và th t c U Vi t m t nư c t ñây.
Tuy v y, câu chuy n c a v vua ngư i Vi t c chưa ch m d t ñó. Vào năm 1965 ngư i ta khai
qu t ñư c thanh gươm c a ông t nh H B c, Trung qu c và hi n ñư c trưng bày t i vi n b o
tàng c a t nh này (hình 16).
2. Ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n: m t cái nhìn khác
C m nh n ñ u tiên là s khác thư ng c a ch nư c ( 邑) trong ch Vi t trên thanh gươm so v i
ch nư c ( 邑) c a các ch Vi t khác trong th i ñ i ñ ñ ng. Chính s khác thư ng ñó là
ngu n c m h ng cho ph n này, ngoài Ngư i Chim, trong ch Vi t còn có thêm 2 y u t khác.

152. 152
Hình 17: Tám ch c kh c trên thanh gươm c a vua Câu Ti n. Tám ch này ñư c vi t theo l i
ñi u ng (còn g i là trùng ng ). Theo th t chúng ñư c d ch là Vi t Vương Câu Ti n T Tác
D ng Gươm có nghĩa là Thanh gươm c a Vua Câu Ti n nư c Vi t t làm ñ dùng. Hán t
không có ch Gươm. Nhà nghiên c u ð Thành có phân tích v ch Gươm và Ki m trong
bài Ch Ki m trong thanh Gươm c a Vi t Vương Câu Ti n. Ngu n: Wikipedia.
Trong hình 18, theo nh n xét thiên v m t phong t c t p quán và huy n s hơn là phương di n
khoa h c và ng văn thì ch Vi t trên thanh gươm g m 3 thành ph n thay vì 2 như ñã trình bày.
Ba thành ph n ñó là các ch M t Tr i, R ng, và Ngư i Chim.
Hình 18: Ch Vi t (bên trái) trên thanh gươm c a vua Câu Ti n và 3 thành ph n c u t o c a nó.
Trong các ph n k ti p, các ch M t Tr i và R ng trên thanh gươm c a vua Câu Ti n s ñư c
so sánh v i cách vi t các ch M t Tr i và R ng trong th i kỳ Giáp C t Văn và th i ñ i ñ
ñ ng. K ti p, hoa văn kh c trên tr ng ñ ng s ñư c dùng ñ thi t l p m i tương quan v i các ch

153. 153
M t Tr i, R ng, và Ngu i Chim trong ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n. Cu i
cùng, huy n s R ng Tiên phát xu t t ñ i s ng th c t h ng ngày c a ngư i Vi t c ñư c dùng
ñ góp ph n nêu lên s c thái chung mà ngư i Vi t c dùng ñ t nh n di n và phân bi t h v i các
ch ng t c khác.
3. Ch M t Tr i trong Giáp C t Văn và trong ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu
Ti n
Theo Giáp C t Văn (hình 19) và c ng trong th i ñ i ñ ñ ng (hình 20), ch M t Tr i ñư c
vi t như là m t hình tròn ho c là m t hình có 4 c nh v i m t cái ch m hay m t g ch ngang n m
bên trong. Hình th c hay cách vi t c a ch M t Tr i trong các th i kỳ ñó thì duy nh t, nghĩa là:
a. Không có b t kỳ ch nào mang ý nghĩa khác ñư c vi t v i hình th c ñó.
b. B t kỳ ch nào ñư c vi t v i hình th c như v y ñ u có nghĩa là M t Tr i.
Vì v y, m t thành ph n c a ch Vi t, ch th hai tính t trái sang ph i trong hình 18, ñư c xem
là ch M t Tr i.
Hình 19: Ch M t Tr i trong th i ñ i Giáp C t Văn.
Hình 20: Ch M t Tr i trong th i ñ i ñ ñ ng.
4. Ch R ng trong Giáp C t Văn và trong ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n

154. 154
Trong Giáp C t Văn (hình 21), ch R ng là m t hình thù cong như thân r n v i m t cái ñ u to
có 2 s ng và ñôi khi trên ñ u ñ i vương mi n.
Hình 21: Bên ph i là m t s cách vi t ch R ng trong th i kỳ Giáp C t văn. Bên trái là m t
thành ph n c u t o nên ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n, nó gi ng ch R ng c a
Giáp C t văn, có thân u n lư n như mình r n v i m t cái ñ u to có m t và 2 s ng.
5. Ch R ng trong th i ñ i ñ ñ ng và trong ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu
Ti n
Hình 22 trình bày là các ch R ng trong th i kỳ ñ ñ ng. Trong giai ño n này ch r ng ñư c
vi t s c s o hơn v i ñ u to, mi ng và răng, có hai s ng và ñ i vương mi n.
Hình 22: Bên ph i là các cách vi t ch R ng trong th i ñ i ñ ñ ng. Bên trái là m t thành ph n
c u t o nên ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n, nó gi ng ch R ng c a th i ñ i ñ
ñ ng, có thân u n lư n như mình r n v i m t cái ñ u to có m t và 2 s ng.
So v i ch R ng c a các th i kỳ Giáp C t văn và ñ ñ ng thì m t trong các thành ph n c u t o
nên ch Vi t trên thanh gươm c a vua Câu Ti n, ch th 3 tính t trái sang ph i trong hình 18
ñư c cho là ch R ng.
6. Tr ng ñ ng: Chính s c a Bách Vi t

155. 155
Khi toàn b Bách Vi t vùng Hoa Nam b tiêu di t và ñ ng hóa, s sách c a h cũng cùng chung
s ph n. Tuy L c Vi t (Vi t Nam) tránh ñư c n n di t vong và m t nư c nhưng s sách cũng b
Hán t c thiêu h y. Quy n qu c s c xưa nh t c a L c Vi t còn lưu l i là quy n ð i Vi t S Ký
(大越史記) c a s gia Lê Văn Hưu th i nhà Tr n, quy n này cũng ch m i ñư c biên so n vào
năm1272.
May thay, ñ b sung ph n nào vào thi u sót ñó là hàng trăm tr ng ñ ng cùng nh ng di tích và c
v t c a ngư i Vi t c ñư c khai qu t Vi t Nam và vùng Hoa Nam trong các th k qua. Sau ñây
là s th t ñã ñư c xác l p:
- Hán t c không có tr ng ñ ng.
- Tr ng ñ ng do chính ngư i Vi t c thi t k và ch t o.
- Minh văn trên tr ng ñ ng ph n nh s c thái ch ñ o trong ñ i s ng th c t c a ngư i Vi t c .
Vì v y tr ng ñ ng là m t quy n chính s c a ch ng t c Bách Vi t.
7. M t Tr i trong chính s tr ng ñ ng
V y u t M t Tr i thì hi n nhiên không c n l i gi i thích dài dòng vì t t c nh ng tr ng ñ ng
khai qu t ñư c ñ u có ch m tr m t tr i chính gi a tang tr ng. Do ñó M t Tr i ñương nhiên là
m t y u t ch ñ o trong ñ i s ng c a ngư i Vi t c .
Hình 23: M t ví d c a ch Vi t nguyên th y ñư c d ch ra Hán ng hi n ñ i. Nó g m ch
Nh t (Hán ng : 日 nghĩa là m t tr i - ph n bên trái và n m trên), ch Long (Hán ng : 龍
nghĩa là r ng - ph n bên trái, dư i), và bên ph i là ch ngư i ñeo lông chim trên ñ u và th t
lưng, tay c m cái qua , lưu ý là Hán ng không có ch này.
8. R ng t ñ i s ng th c t ñ n huy n s
Huy n s “Con r ng cháu tiên” là câu chuy n th n tho i không có th t nhưng nó phát xu t t s
vi c có th t trong ñ i s ng h ng ngày c a ngư i Vi t c . Chính s Vi t và Trung Hoa ghi nh n
r ng dân Bách Vi t có t c xâm mình, ð i Vi t S Ký Toàn Thư chép như sau:
Vua nói: Ngư i man núi khác v i các loài th y t c; các th y t c y ưa cùng loài mà ghét khác
loài, cho nên m i b chúng làm h i. R i vua b o m i ngư i l y m c v hình th y quái mình. T
ñ y thu ng lu ng trông th y không c n h i n a.
T nh n ñ nh trên ngư i Vi t c ñã nghĩ ra phương pháp xâm mình ñ t b o v khi di chuy n và
mưu sinh trên sông h . Xâm mình là ñ thu ng lu ng hay giao long tư ng h cùng ñ ng lo i nên
s không b chúng gia h i.
Tho t tiên m c ñích xâm mình ñơn thu n ch là m t bi n pháp t v ñơn gi n, nhưng d n dà, khái
ni m t nh n mình cùng ñ ng lo i hay cho mình là con cháu c a r ng ñư c hình thành m t cách t

156. 156
nhiên trong tâm th c c a nh ng th h sau. ð ng lo i v i r ng không ph i là câu chuy n th n
tho i d a trên m t vi c hoang ñư ng, trái l i nó b t ngu n t ngay trong ñ i s ng th c t h ng
ngày c a ngư i Vi t c nên R ng ñư c xem là m t y u t ch ñ o trong ñ i s ng c a dân Bách
Vi t.
9. Ngư i Chim trong chính s tr ng ñ ng
Tùy theo niên ñ i và th t c khác nhau, các tr ng ñ ng ñư c khai qu t có kích thư c, ph m ch t và
nh ng minh văn khác nhau, nhưng ñ c bi t h u h t các tr ng ñ ng ñ u có ch m tr nh ng Ngư i
Chim, tay c m qua hay binh khí và trong tư th nh y múa. Tương t như s hình thành khái
ni m “con R ng”, khái ni m “cháu Tiên” ñư c b t ngu n t phong t c hóa trang thành Ngư i
Chim, m t trong nh ng t p quán n i b t nh t c a c a ngư i Vi t c .
oOo
Tóm l i n u có ai h i Vi t là gì thì câu tr l i nên là: Vi t là M t Tr i, là R ng, là Ngư i
Chim (Tiên). ðó là 3 y u t ch ñ o ñ nh n di n ch ng t c Bách Vi t. Khái ni m R ng c a
Bách Vi t phát xu t t ñ i s ng th c t qua phong t c xâm mình còn khái ni m R ng c a Hán t c
thì b t ngu n t ñâu? Th c m c này ñư c dùng ñ k t thúc ph n ph l c.
K T LU N
T i sao nhà Ti n Hán không s a ñ i tên các nư c Chu, T , Hàn, Tri u, v.v... mà h l i ñ c bi t làm
ñi u này ñ i v i Bách Vi t? Ch c ch n s có nhi u câu tr l i và chúng có th không gi ng nhau.
Vi t là tên g i chung c a các ch nhân vùng ñ t phía nam Trư ng Giang, dùng Vi t thì có khã
năng hi u tri u và th ng nh t toàn th Vi t t c, t o nên m t s c m nh có khã năng ñ i ñ u và
thách th c quy n l c c a Hán tri u trên toàn vùng Lĩnh Nam và Giao Ch . Ch ng h n như s tr i
d y và hùng cư ng c a các vương qu c Vi t t c như S , Ngô, và Vi t th i Xuân Thu Chi n Qu c,
ho c chính nh s h u thu n c a Bách Vi t nên Tri u ðà m i dám xưng Nam Vi t Vũ ð t o
ñư c thanh th ngang ng a v i nhà Tây Hán, hay s ñ ng lo t hư ng ng c a các qu n Nam H i,
C u Chân, Nh t Nam, H p Ph ñ i v i cu c kh i nghĩa c a Hai Bà Trưng năm 40, v.v... Nói
chung n u không tiêu di t và ñ ng hóa ñư c Bách Vi t thì Hán t c s không bao gi chi m và
bình ñ nh ñư c vùng ñ t phía nam dãy núi Ngũ Lĩnh. B t ñ u chính sách y v i vi c c m dùng ch
Vi t nguyên th y và thay b ng m t tên khác, ch Vi t b T u, ngư i Hán ñã thành công l y
ñư c toàn cõi Hoa Nam; nhưng chưa d ng l i ñó, h v n ñang ti p t c tràn xu ng và m c tiêu
l n này là Bi n ðông Nam Á và căn c cu i cùng c a Vi t t c.
L ch s Bách Vi t ch ng t không kém ph n phong phú khi ñư c hé l qua k thu t ñúc gươm,
tr ng ñ ng, cùng nh ng di tích và c v t khác ñư c khai qu t trong vài th k qua, ñáng ti c là n n
văn minh và văn hóa y ñã liên t c b tiêu di t trong su t hơn 1000 năm, lãnh th thì m t c ch
còn l i m t dãi nh h p. B gián ño n hơn 10 th k khi n s Vi t thi u h n ph n ñ u, có chăng thì
cũng mù m , ñ y bí n; ph n sau c a l ch s cũng ch m i b t ñ u khi ngư i anh hùng x ðư ng
Lâm, Ti n Ngô Vương Ngô Quy n, thành công b o v thành trì cu i cùng c a Bách Vi t b ng m t
tr n ñánh ñ m máu trên sông B ch ð ng năm 938.
T k nguyên Internet ñ c l i chính s trên văn t c , trên thanh gươm c a vua Câu Ti n, trên
tr ng ñ ng, và ñ i s ng th c t c a ngư i Vi t c , h u du c a h không nh ng có trách nhi m
vi t ñúng l i tên Bách Vi t ñ ph n nh s nh t quán c a c nhân v tên ch ng t c, mà còn có b n
ph n ñào x i và minh b ch hóa l ch s c a ch ng t c v n là ch nhân c a m t lãnh th r ng l n và
trù phú. Vì v y, vi t l i tên Bách Vi t là kh i ñ u cho công cu c làm sáng t giai ño n l ch s b

157. 157
gián ño n, ñ ng th i cũng là l i m ñ u cho m t quy n s m i v i hy v ng trong ñó có chép cu c
hành trình v l i vùng Lĩnh Nam c a h u du ngư i Vi t c .
------------------------
Thung lũng Hoa vàng
M ng M t T t Nhâm Thìn t c ngày 23 tháng 1 năm 2012
Nguy n ð i Vi t: Tác gi là ti n sĩ trong ngành ñi n toán, chuyên nghiên c u và phát tri n
Integrated Circuits và Microprocessor cho k ngh Semiconductor. Ông là thành viên trong Ban
nghiên c u Á Châu c a Nguy n Thái H c Foundation./.
-------------------------------------
Putin, m t Sa hoàng m i
• VLADIMIR FEDOROVSKI
• Th ba, 13 Tháng 8 2013 06:08
L i ngư i d ch:
Vladimir Fedorovski là m t nhà ngo i giao Liên Xô. Trong nh ng năm 70, ông ph tá Brejnev trong nh ng
cu c g p g v i các nhà lãnh ñ o R p. T năm 1985 ñ n 1990 ông ñư c c làm c v n v ngo i giao cho
Gorbatchev trong th i gian perestroika và glasnost. Năm 1990, b t ñ ng v i chính sách ti n h u b t nh t c a
Gorbatchev, ông b ngo i giao, làm phát ngôn viên cho Phong trào C i t Dân ch , ch ng l i cu c ñ o chính
C ng s n năm 1991. Năm 1995 ông l y qu c t ch Pháp và tr thành m t nhà văn vi t ti ng Pháp xu t b n nhi u
sách nh t Pháp. Sách ông ñư c d ch ra 28 th ti ng. Ông m i xu t b n cu n Chuy n nh ng Sa hoàng .

158. 158
Trong cu n này ông gi i mã nh ng bí m t c a các v vua chúa nư c Nga th n thánh, b t ñ u t Ivan ngư i
Kh ng khi p (Ivan le Terrible) ñ n Pie ð i ñ , Catơrin ñ Nh , Nicola ñ Nh và ngư i cu i cùng là Putin ñư c
ông coi là m t Sa hoàng m i, ngư i mu n làm s ng l i nư c Nga hùng cư ng. Trong cu n sách này, ông
Fedorovski phân tích và ch ng minh nh ng ñ ng l c bí n c a v ch nhân ñi n C m Linh ñ k t lu n là v i v sa
hoàng m i này, nhi u b t ng ñang ch ñ i ngư i Tây phương.
Ngày 28 tháng Hai v a r i, cu c g p g gi a François Hollande và Putin ñư c di n ra trong
m t b u không khí băng giá : v t ng th ng Nga không như ng b m t chút nào v s h tr c a
ông ñ i v i ch ñ Syri và không m t h p ñ ng thương m i nào ñư c ký k t. Chuy n ñó có gì là l
khi mà nư c Nga v n là ngu n cung c p vũ khí chính cho Bachar el-Assad và cái chuy n l b ch
Depardieu (Lnd: m t di n viên ñi n nh danh ti ng Pháp ñư c Putin tr ng v ng và cho l y qu c
t ch Nga) v n là hàn th bi u ño lư ng chính xác nh t nhi t ñ tâm lý gi a 2 v t ng th ng này ?
L i ñúng vào năm 2013 k ni m 400 năm tri u ñ i Nga hoàng Romanov, M t Cu th i ñ i m i ch
mong ch gì nh ng thi n ý ñ n t Pari : Putin ch coi ra cái quái gì nh ng lo nghĩ nhân ñ o c a
các ngư i thu c ñ ng Xã h i Pháp. Còn nh ng th a ư c v kinh t gi a 2 nư c : n u trư c nh ng
năm 2000, Putin còn có m c ñích làm sao cho nư c Nga l y l i ñư c ch c a mình trên bàn c
qu c t b ng cách ñ i d u khí l y k thu t Tây phương, t ñó ñ n gi , Putin tr nên c ng r n hơn
khi suy lu n là : Chúng ta ñã c g ng nghĩ ñ n l i l c Tây phương trong s ñ i chác, nhưng
chúng ta ñã không ñư c tr l i b ng m t trân tr ng nào và, ñ c bi t là, h th ng khiên ch ng tên
l a nh m chúng ta v n ñư c b o t n. Vì v y chúng ta nên coi s h p tác chi n lư c v i Tây
phương là hoàn toàn vô tích s .
Trong b i c nh châu Âu suy như c, Putin không th y có m t ñ i tác nào ch c ch n hơn là
ð c, ñ ng th i Putin cũng th y t t hơn là nên cùng Trung Qu c xây d ng m t th gi i khác. ð
ñ t ñư c m c ñích ñó, Putin th y nên l i d ng l i nh ng ñ ng minh cũ c a Liên Xô hay, ít nh t là,
chơi l i lá bài m t vài nư c H i giáo, m t ph n cũng ñ ngăn nh ng nư c này có nh ng ñư ng l i
chính tr ch ng Nga quá tri t ñ . Nhưng ñó cũng l i chính là nh ng tham s có th ñưa t i hai cái
sai l m : Con ñư ng chính tr m i này s làm Nga và Tây phương xa cách nhau thêm, nh t là t
trư c t i nay Tây phương v n ch bao gi coi Nga là ñ ng minh c . Tây phương s v n ti p t c
ñánh giá th p m i hi m nguy ñ n t s tan v l n lao có tính cách l ch s gi a 2 phái H i giáo
Shiít và Sunít ñang thành hình trong th gi i H i giáo. ðó cũng là m t ñ nh ñ ñư c v ch nhân
ñi n C m Linh ñ t ra trên n n t ng c a kinh nghi m 13 năm n m quy n hành tuy t ñ i, trên cá tính
c a mình, trên con ñư ng s nghi p c a mình, trên s suy nghĩ v l ch s c a mình. S suy nghĩ
này ñư c Putin coi là c t lõi c a m i hành ñ ng chính tr ti p di n.
Ai chính th t là Putin ?
C m tư ng t c th i c a tôi vào ñ u nh ng năm 1990, khi tôi có d p quan sát Putin trong m t
bu i g p riêng Saint-Petersbourg, Putin là ngư i muôn m t, hay nói ñúng hơn, Putin gi u m t
trong nhi u m t n theo truy n th ng Byzantin c a các vua chúa Nga. C p m t, có khi l l ng, có
khi linh ñ ng, c p lông mày cau l i hay c p môi m p máy m t cách thi u kiên nh n ch ng t m t
ý chí s t ñá, nhưng cũng nhi u khi lư n l o, trơn tu t, khó b t n m ñư c. Putin ñã t p chơi nhi u
vai trò, tuy t v i trong ngh thu t ñánh l c hư ng. Nhưng có m t cái b t di b t d ch : Putin không
ph i là m t ngư i ch u s ng h nh phúc trong an ph n.
Gi ng như Nicola II ngày xưa, Putin có cái tài là làm nh ng ngư i ñ i tho i tư ng mình
cũng thu c v phe h - Putin như m t t m gương m i ngư i soi vào ñ u th y bóng mình - Putin
khi c n cũng có th b t chư c ñi u b c a ngư i mình ñ i tho i, l y l i c ch , cách c ñ ng chân
tay, cách nói năng c a h . K thu t này, ñư c hoàn thi n trong nh ng năm h c t p dư i mái
trư ng KGB, ñã khi n Putin có th nh p hình hài mình trong m i khuôn, hòa mình v i m i chính
ki n, ch ng ñ m i màu s c chính tr , ñi nư c ñôi m t cách d dàng, cáng ñáng cùng m t lúc,

159. 159
không bao gi thành v n ñ , c quá kh c a Liên Xô l n l ch s c a ñ qu c Sa hoàng : Putin v a
là ngư i qu c gia, v a là ngư i qu c t , v a là ngư i ti n b , v a là ngư i tr ng quá kh , v a là
ngư i theo ch nghĩa kinh t nhà nư c, v a là ngư i theo kinh t phóng khoáng. Putin bi n s
kh ng ñ nh c a mình thành m t lu n ch ng trên h t m i lu n ch ng khi qu quy t là dư i s c m
quy n c a mình, nư c Nga ñã tr thành m t nư c giàu m nh và ñư c tôn tr ng .
Cá tính hai m t ñã in sâu vào Putin t khi còn tr . Sinh ngày 7 tháng 10 năm 1952
Leningrad, con m t ngư i th gương m u, cháu m t ngư i làm b p cho Lênin, Putin là m t h c
sinh xu t s c nhưng ít giao thi p v i b n bè, r t gi i Nhu ñ o, kín ñáo nhưng ñ y ý chí, tuy mơ
m ng tr thành m t gián ñi p ph c v KGB, nhưng cũng có m t ñam mê ñ t bi t làm b c l m t
bình di n khác c a con ngư i : Putin, sinh trong m t thành ph còn mang ñ y d u n Nga Hoàng,
b quy n rũ b i cái nơi ch n o thu t này v i nh ng ngôi nhà màu ñ t son, màu h ng, màu xanh da
tr i, xanh lá cây hay màu xám, v i ph i c nh nh ng lâu ñài, nh ng nhà th r ng l n mênh mông,
nh ng con kênh như gi i ngân hà và nh ng ñêm tr ng m t tr i không ng . Khi còn nhà trư ng,
Putin ñã có ý dò h i tìm m i cách ñ ñư c ch p nh n vào các cơ quan m t v nhưng ngư i ta nói
nên ghi tên h c lu t trư c và ch ñ n năm 1975, sau khi t t nghi p ñ i h c, Putin m i ñư c KGB
tuy n l a vì là m t trong s nh ng sinh viên xu t s c nh t. Trong th i gian ph c v KGB, Putin ñã
gi m t k ni m quá t t ñ p và cho KGB là tinh túy c a ñ t nư c, b o v quy n l i t i cao c a ñ t
nư c. N m trong chương trình ñào t o c a KGB là : làm sao luôn luôn gi ñư c bình tĩnh, quán
thông ngh thu t che gi u và dàn c nh, bi t nói 2, 3 gi ng ñi u khác nhau. Nh ng ñi p viên KGB
có văn hóa chính tr riêng, có ti ng lóng riêng, và ngay cách pha trò cũng ñư c mã hóa ñ ch cư i
v i nhau. ðó là c m t c u trúc tinh th n, c m t tr ng thái tâm lí ñã b kh c sâu d u n c a m t
n n văn hóa m t v , trong ñó cái g i là dân ch không bao gi ñư c k ñ n. M t ñi p viên ñã nói
rõ ràng : ð i v i chúng tôi, không nơi nào trên trái ñ t có dân ch . Ch nào cũng ch là trò gi t
dây. Ch có gi t nhi u hay gi t ít..
Putin khi còn tr hay nh c l i Ivan ngư i Kh ng khi p (Ivan le Terrible) hay Pie ñ Nh t và
cho nh ng nhân v t này là tư ng trưng c a vĩ ñ i và ý chí. Cùng hàng v i nh ng Sa hoàng này,
Putin thêm vào KGB và quân ñ i và cho nh ng l c lư ng này là nh ng k th a v vang c a nư c
Nga. B i v y không l gì mư i lăm năm sau, năm 1991, cùng v i thư ng c p c a Putin khi ñó là
Anatoli Sobtchak, th trư ng Leningrad, thu c phái Canh tân, Putin t ch c m t cu c trưng c u
dân ý ñ Leningrad l y l i tên cũ; Cu c trưng c u dân ý này ñư c hi u như là m t s ph nh n ch
ñ c ng s n và như là m t bư c ñi v phía Âu châu. ðó là th i kỳ mà Putin bi u l m t cách
công khai s tha thi t c a mình ñ i v i quá kh Sa hoàng . Anatoli Sobtchak nói v i tôi như v y.
Ngư i ch nhân tương lai c a ñi n C m Linh r t thích v Sa hoàng có óc canh tân là Alexandre II
và nh t là v th tư ng c a Nicola II, Piort Stolypine, ngư i ñ xư ng chính sách thay ñ i trong
tr t t . Putin l y câu này làm phương châm c a mình và câu này cũng là công th c g i ñ u
giư ng c a ông trùm KGB n i ti ng, Iouri Andropov, m t trong nh ng ông thày tư tư ng c a
Putin. Khi Putin lên c m quy n ñ u năm 2000, Putin áp d ng công th c này : Tr thành m t Sa
hoàng m i, Putin ñu i b n quí t c (boyards) m i, b tù nh ng tay ñ u x như Mikhail
Khodorkovski, ch t ch hãng Ioukos, ngư i gi u nh t nư c Nga, hay ñu i ra kh i nư c. Thông
ñi p c a Putin r t rõ ràng : Các ông làm theo ý c a ñi n C m Linh thì ngư i ta s quên cách các
ông làm gi u ra làm sao trong th i gian l n x n, còn n u các ông v n mu n chõ mũi vào chính tr
thì các ông s t gánh l y m i hi m nguy ñ n v i các ông... B ng cách xuyên t t qua chính sách
t p trung hóa ñ các cơ quan m t v ñ t cán b trong toàn th các cơ c u nhà nư c, v t ng th ng
m i c a Liên bang Nga ñã song song tái l p l i ch ñ chuyên ch th i Sa hoàng.
S s ng l i c a ñ qu c

160. 160
Dân t c Nga có truy n th ng r t lâu dài v nh ng v Sa hoàng hùng m nh , T ng th ng
Putin tuyên b như v y. ðúng năm nay 2013, năm k ni m tri u ñ i Romanov, Putin chơi m t
cách tinh vi lá bài ñ qu c Nga khi cho Staline là m t tư ng trưng c a nư c Nga tr t t và vĩ ñ i -
Putin ñã làm như v y trong d p l k ni m l n th 70 tr n ñánh Stalingrad - Putin coi Staline,
ngư i chi n th ng ð c Qu c Xã, như m t Sa hoàng ñ , như m t th a k c a Sa hoàng Ivan ngư i
Kh ng khi p.
L y ñ qu c Sa hoàng làm m u m c, Putin, v i óc ñ c ñoán v n còn h n Tây phương và ñ
l i cho Tây phương ñã làm ñ qu c Liên xô s p ñ . Vì v y mà m i mô hình dân ch ñ n t
phương Tây - b t ñ u b ng t do phát bi u, minh b ch trong áp phe... ñ u b ñ p tan. Putin và bè
phái c a mình tr l i cách suy nghĩ máy móc th i Nga hoàng là ch nào cũng có k thù và nư c
Nga là m t thành trì b bao vây t phía . Vì v y mà luôn luôn ñư c l p ñi l p l i nh ng l i t
cáo âm mưu c a M , nh ng mưu toan c a các tay ñ u s và nh ng gián ñi p Tây phương, ñ ng
lòng v i nhau chia chác kho tàng c a ñ qu c Nga. Trong bóng t i m ám, phe cánh Putin n m h t
m i ngành : d u khí, k ngh vũ khí và vi n thông, nh ng m vàng, nh ng kênh truy n hình, Ngân
hàng Trung ương, Qu c h i, quân ñ i, m t v , công an và các mi n trong ñ t nư c.
Chính ngay Metvêñep, trong cương v T ng th ng t năm 2008 ñ n năm 2012, cũng ch bao
gi th t s ñư c chút t l p. ð c trưng c a chuyên ch : gi a b ba : ñi n C m Linh, gi i c u ñi p
viên KGB và Giáo h i Chính th ng, quy n l i ñan xen l n nhau ñ n ñ có th nói ña s nh ng k
chơi lá bài poke gian l n này ñ u cùng m t b n v i nhau. Quy n hành theo chi u d c t trên
xu ng dư i ñư c Putin l p ra, ñ t cơ s trên s liên minh b ba này : nh ng ai ch ng l i ñ u b ñưa
ra cho toàn qu c ph nh , nhân danh quy n l i t i cao c a ñ t nư c. L ra s s p ñ c a chính
quy n trư c ph i ñem ñ n t do, thì chúng ta l i ch ng ki n s toàn th ng c a các phương pháp
truy n th ng ñư c các tri u ñình Sa hoàng s d ng : ð u ñ c tư tư ng. L m d ng lu t pháp gán
ghép chuy n này v i chuy n kia ñ k t t i. Làm săng - ta ñe d a t cáo, phát giác.
S d ng s ti n kh ng l ñ n t d u khí ñ th c hi n nh ng âm mưu trong bóng t i ki u
byzantin, ám sát, th tiêu. S khôn khéo t t b c c a Putin là l y hình nh ñ qu c Nga làm tư ng
trưng ñ ñ y lui hàng ch c năm ngày t i c a Dân ch . Putin bi t tr v ngu n (qu c gia-ch ng t c)
t ng sâu nh t trong tâm h n m i ngư i Xlavơ ñ áp ñ t quy n hành c a mình. Cũng như nh ng
ngư i phiêu lưu khoa h c mu n làm s ng l i nh ng con ñi-nô-zo b ng c y l i DNA, d ki n c a
Putin là tái l p l i ñ qu c Nga. Putin luôn luôn b ám nh b i công trình to l n này và mu n th c
hi n nó theo phương pháp c a mình : ñi t ng ch ng m t, không có nh ng chuy n ñ ng b t th n.
Ngư i ta còn nh câu châm ngôn c a Putin : nh ng ai không nh Liên Xô là nh ng k không tim,
nhưng nh ng ai còn luy n ti c Liên Xô là nh ng ngư i không có trí thông minh .
Khi ngư i ta h i có nh ng quy t ñ nh ngày trư c bây gi n u có th s a l i, Putin có s a
không, Putin tr l i : Không.. Nói th t, khi tôi nhìn l i quá kh , tôi th y t ng k t nh ng quy t
ñ nh t trư c t i nay c a tôi ñã cho phép tôi còn gi ñư c quy n hành. Putin trong ý nghĩ còn trù
tính ph i ti p t c c m quy n 10 năm n a m i có th ch ng ñư c nh ng thách ñ kh ng l ñ tái
l p l i nh ng cơ c u nhà nư c b phá h y trong th i gian l n x n h u c ng s n. Ngư i ta th y
ñây cây c u l ch s ñư c v T ng th ng Liên bang Nga l p ra khi t coi mình là hóa thân c a v
vua ñ u tiên c a tri u ñ i Romanov, Misen ñ Nh t, cháu c a N Sa hoàng Anastasia và con c a
Fedor, ñư c rư c v làm Sa hoàng t tu vi n Ipatiev năm 1613, trong lúc còn ñ y nh ng cu c phân
tranh. Tri u ñ i Romanov này kéo dài ñ n t n Cách m ng 1917. ðó cũng là ñ nh m nh c a Putin
ñư c Chúa l a ch n ñ c u t qu c c a Putin sau th i kỳ h u c ng s n - o nh, hay là chi n thu t
bí m t c a ông ch ñi n C m Linh hi n th i...
Liên minh gi a ngai vàng và b th

161. 161
M t s gi ng nhau n a gi a T ng th ng Putin và các v Sa hoàng là s tr ng v ng Ki Tô
giáo. Là ngư i Ki Tô h u theo ch nghĩa Sa hoàng, Putin coi vi c công c ng không ph i ñ t trên
n n t ng m t s ñ i ñ u gi a (các ñ ng) ña s và ñ i l p, mà là trên ý tư ng ñ ng tâm và cùng
chung m t chính nghĩa. Putin coi ñ i s ng dân ch Tây phương ch là m t trò chơi : ngư i ta
chơi trò dân ch ch c t ñ làm vui khán gi . Putin cho gi i ñ u s kinh tài Âu - M còn m nh
th hơn gi i ñ u s Nga nhi u : khi mà ñi n C m Linh c b t mi ng gi i ñ u s này thì các nư c
Tây phương m i ngày m t thêm ph thu c s c m nh c a ñ ng ti n.. Cũng như khi ñưa ra ñư ng
l i chính tr Siri, Putin t ñ t mình trong di n lu n c a các v Sa hoàng là ph i h tr nh ng
ngư i Ki Tô giáo Phương ðông ñang b Tây phương vì l i l c b rơi khi h tr m t cách mù
quáng nh ng nhóm quá khích H i giáo.
Th c ch t c a quy n hành ? T ng th ng Putine t o l i cho dân t c Nga m t căn cư c m i
d a trên nh ng d u v t c a m t dân t c ñã xây d ng 2 ñ qu c - Sa hoàng và Sô Vi t - Dân t c
này ñã t ng b pha loãng trong căn cư c Sô Vi t, nhưng l y l i ñư c s c l c trong ch Trung
ñ i v i Nhà nư c - M t khái ni m xu t phát t gi a th k th XIX v i m t quy n hành trung
ương, m t cơ ch h u hi u trong s truy n ngôi, và s hi n di n c a m t lãnh ñ o quy n uy. Khái
ni m này c ng v i nh hư ng c a ñ o Chính th ng ñã tr thành h tư tư ng ñ u tiên cho nư c Nga
h u Sô Vi t. Như v y ñã ñư c ki n t o m t tr c quy n hành gi a ñi n C m Linh c a Putin và
Giáo h i Chính th ng Nga gi ng như dư i th i nhũng Sa hoàng Romanov ñ u tiên, v Giáo trư ng
cũng là hoa tiêu ph .
Gi ng Putin, Giáo trư ng Kyrill cũng sinh trư ng Leningrad và c ng t thiên hà KGB
ra. Không m t thày tu nào mu n tr thành giám m c mà không t KGB mà ra , c u ñ i bi u
Qu c h i Gleb Yakounine ch n ñoán như v y. Ông này là m t thày tu hoàn t c ñã ñ c ñư c tài
li u lưu tr c a KGB khi Liên Xô s p ñ . Dư i tên mã hóa Mikhailov, Kyrill ñã b t ñ u ho t
ñ ng cho KGB t ñ u nh ng năm 1970 trư c khi ñư c c làm ñ i di n Giáo trư ng t i Genevơ.
Ông này r t thích phong c nh Th y Sĩ và xe hơi lo i chi n cho t i m t b a, ch y quá mau trên m t
con ñư ng núi, xe BMW c a ông b ñ ng vào sư n núi. Cùng trong xe có m t ñ i tá KGB và
ngư i con trai c a ông này. Ngư i này b g y xương b vai. Kyrill v i vã tr v nư c và con
ñư ng s nghi p ñư c lên nhanh như di u. ðư c lên hàng T ng giám m c năm 1991, ñư c b u
làm Giáo trư ng ngày 17-1-2009 thay th Giáo trư ng Alexis II và ñư c tôn phong làm Giáo
trư ng M t Cu và toàn th nư c Nga ngày 1 tháng Hai 2009.
Hi n bây gi không th ch i cãi, Kyrill là m t di n viên chính tr có uy tín l n lôi kéo ñư c
nhi u ngư i và là m t quân bài ch c a Putin; ð ng nghe nh ng k khích ñ ng, hãy tr v nhà
và c u nguy n... Quy n con ngư i ch là m t c ñư c b a ra ñ nh c m nh ng giá tr qu c gia
, giáo trư ng Kyrill tuyên b như v y trên ñài truy n hình trư c ngày có nh ng cu c bi u tình
ch ng gian l n trong cu c b u Qu c h i tháng Hai năm 2012. Sau h t, s liên minh gi a ngai vàng
và b th , giáo trư ng th 16 c a M t Cu và toàn th nư c Nga ñã nói m t câu ñ y nghĩa tư ng
trưng m t cu c h p m t v i Putin : Ch c v t ng th ng c a ông là m t phép l c a Chúa
... Cách ñây 4 th k , sau cu c b u v Sa hoàng th nh t c a tri u ñ i Romanov, Giáo h i Chính
th ng Nga cũng tuyên b như v y... Năm 1991 ngư i ta ñã nghĩ là l ch s ñã ch m d t , theo câu
nói c a Hegel ñư c Fukuyama l y l i. Nhưng v i nư c Nga, l ch s các Sa hoàng s không bao
gi ch m d t. ðó là ñi u mà m i ngư i khách nư c ngoài ñ u ph i ng m nghĩ trư c khi ñi ñ n
M t Cu.
Nguyên Phongd ch
Ngu n: Le Roman des Tsars,NxbLes Editions du Rocher.Monaco, France. Tháng 2
năm2013.