Tài liệu mô tả một số khía cạnh trong cuộc sống cá nhân và sự nghiệp của một cá nhân có vai trò trong chính phủ, bao gồm những tranh cãi pháp lý và chính trị. Nó đề cập đến các chương trình xã hội, những thách thức gặp phải trong mối quan hệ và điều tra, cũng như những tác động trong cuộc sống cá nhân do công việc lãnh đạo. Cuối cùng, tài liệu nhấn mạnh sự phức tạp và căng thẳng xung quanh các vấn đề tư pháp và hình sự liên quan đến nhân vật chính.

2. Trích – ph n I
Là ch ng, tôi ã làm i u sai trái mà tôi ph i xin l i và h i c i; là t ng th ng, tôi
ang lâm vào m t cu c u v pháp lý và chính tr v i nh ng th l c ang l m d ng
lu t dân s và hình s cũng như tri t h nh ng ngư i vô t i trong âm mưu tiêu di t
nhi m kỳ t ng th ng c a tôi và làm cho tôi không còn kh năng ph ng s n a.
Tôi không h hay bi t r ng năm 1998 b t u là năm l lùng nh t trong nhi m kỳ t ng
th ng c a tôi, m t năm y nh c nhã cho riêng tôi, cu c chi n chính sách trong nư c và
chi n th ng nư c ngoài, và, b t ch p m i r i ro, m t năm th hi n s thông thái khôn
ngoan và chính tr c căn b n c a ngư i M . Vì t t c m i chuy n x y ra cùng lúc nên tôi
bu c ph i xoay mòng mòng gi a hai cu c s ng song song, ngo i tr m t i u là l n này
nh ng góc t i nh t trong cu c s ng n i tâm c a tôi ã b phơi bày tr n tr i.

3. Tháng giêng b t u b ng tín hi u tích c c v i ba sáng ki n: (1) s tình nguy n viên
Thi n nguy n Hòa bình tăng 50%, ch y u ng h nh ng n n Dân ch M i n i t sau
khi c ng s n s p ; (2) chương trình chăm sóc tr em tr giá 22 t ôla ã tăng g p ôi
s tr em trong các gia ình công nhân ư c hư ng chăm sóc cho tr em, em l i kho n
thu tín d ng khuy n khích các ch doanh nghi p t ch c cho nhân viên c a h ư c
hư ng chính sách chăm sóc tr em, và m r ng các chương trình cho tr em tu i chưa
n trư ng và sau khi t t nghi p cho 500.000 tr em; và (3) ngh cho phép dân chúng
"mua" Medicare, chương trình b o hi m cho ngư i M 65 tu i tr lên, tu i 62 ho c
55 n u h b m t vi c. Chương trình ư c thi t k theo d ng t l p v tài chính thông qua
các kho n óng phí khiêm t n và các kho n thanh toán khác. Vi c này r t c n thi t vì r t
nhi u ngư i M ph i ngh vi c s m, vì c t gi m biên ch , gi m quy mô, ho c do h l a
ch n, và h không th tìm ư c b o hi m có th ch u ư c b t c nơi nào khác sau khi
ã ánh m t kho n b o hi m do ch doanh nghi p c p lúc còn i làm.
Tu n th hai c a tháng, tôi n Nam Texas, m t trong nh ng nơi tôi ưa thích nư c M
thúc gi c h i sinh viên g c nói ti ng Tây Ban Nha trư ng Trung h c Mission giúp
xóa b ngăn cách gi a t l thanh niên g c nói ti ng Tây Ban Nha h c trư ng v i
các thanh niên thu c s c dân khác b ng cách s d ng các kho n tr c p h c phí tăng
áng k mà qu c h i ã ch p thu n t năm 1997. Khi ó, tôi ư c thông báo r ng n n
kinh t c a Indonesia ã s p , và b ph n ph trách kinh t c a tôi ã n chi vi n cho
n n nhân k ti p c a cu c kh ng ho ng kinh t châu Á; Th trư ng Ngân kh Larry
Summers n Indonesia nh m c ng c th a thu n c a chính ph áp d ng c i t c n thi t
nh n ư c tr giúp t Qu Ti n t Qu c t .
Ngày 13, r c r i l i bùng n Iraq khi chính ph c a Saddam ngăn c n nhóm thanh tra
c a Liên hi p qu c do ngư i M ng u, b t u n l c dai d ng c a Saddam bu c
Liên hi p qu c b c m v n i l y vi c ti p t c thanh tra vũ khí. Cùng ngày, Trung
ông ti n g n n kh ng ho ng khi chính ph c a Th tư ng Netanyahu, lúc này v n
chưa m l i sân bay Gaza, cũng chưa ưa ra l i i an toàn gi a Gaza và B Tây, ã t
c ti n trình hòa bình vào vòng nguy hi m b ng vi c b phi u ti p t c ki m soát B Tây
vô th i h n. i m sáng duy nh t trong b i c nh th gi i vào tháng giêng là Nhà Tr ng ký
hi p ư c h p tác NATO v i các nư c vùng Baltic, ư c th o ra nh m chính th c công
nh n m i quan h an ninh c a chúng ta và b o m v i h r ng m c tiêu duy nh t c a
các nư c NATO, k c M , là k t n p Estonia, Lithuania và Latvia vào NATO và các t
ch c a phương khác.
Ngày 14, trong Phòng phía Tây Nhà Tr ng, tôi cùng Al Gore tuyên b s thúc y B
lu t Quy n c a B nh nhân, em l i cho ngư i M chương trình b o hi m i u tr căn b n
v n thư ng b t ch i, và Hillary ang b Ken Starr tra h i l n th năm. Ch c al n
này là t i sao các h sơ FBI v ngư i phe C ng hòa l t vào tay Nhà Tr ng, vi c mà
Hillary không h hay bi t.
Ba ngày n a, tôi ph i ra cung khai v v Jones [1]. Tôi ã t p tr l i hàng lo t câu h i có
th có v i các lu t sư và tôi nghĩ mình ã ư c chu n b khá k , m c dù hôm ó tôi
không ư c kh e l m và ch c ch n không mong ch ngày i m t v i các lu t sư c a
Vi n Rutherfort. Chánh th m phán Susan Webber Wright ã cho phép các lu t sư c a

4. Jones ư c i u tra k lư ng i s ng riêng tư c a tôi, vì h mu n tìm xem có hay không
d u hi u qu y r i tình d c liên quan n b t c ngư i ph n nào ã t ng làm vi c cho
ti u bang lúc tôi làm th ng c ho c làm cho liên bang khi tôi làm T ng th ng, trong
kho ng th i gian 5 năm trư c khi Jones tuyên b b qu y r i tình d c n hi n t i. Th m
phán Wright cũng nghiêm kh c ch o các lu t sư c a Jones không ư c rò r b t c n i
dung nào c a b n cung khai hay nh ng lĩnh v c khác trong ti n trình i u tra c a h .
M c tiêu này l ra ã có th t ư c d dàng và ơn gi n b ng cách ch c n tr c ti p h i
tôi ã t ng m t mình v i b t c n nhân viên nào c a chính ph hay chưa; sau ó các
lu t sư có th h i nh ng ngư i ph n y r ng tôi ã bao gi qu y r i h hay chưa. Tuy
nhiên, như v y có th làm cho b n cung khai thành vô d ng. n lúc này, t t c nh ng ai
liên quan n v vi c u bi t ch ng h có b ng ch ng v qu y r i tình d c. Tôi ch c
ch n r ng các lu t sư mu n bu c tôi công nh n có dính líu b t k như th nào v i m t
ho c vài ph n , r i h s vi ph m quy nh c a th m phán mà rò r thông tin ra cho báo
chí. Nhưng hóa ra, tôi còn chưa ng n i n m t n a c a s vi c.
Sau khi tôi tuyên th , bu i cung khai b t u b ng vi c các lu t sư Vi n Rutherfort yêu
c u th m phán công nh n nh nghĩa "quan h tình d c” mà h c tình tìm ra trong m t
tài li u pháp lý. V căn b n, nh nghĩa này ch ra "quan h tình d c" nghĩa là t t c
nh ng ti p xúc thân m t hơn n hôn do ngư i ư c h i th c hi n th hi n s bi t ơn
hay do b kích thích. nh nghĩa này dư ng như òi h i ph i có hành ng c th và tâm
tr ng nh t nh t phía tôi, trong khi bao g m b t c hành ng nào c a ngư i khác. Các
lu t sư nói h c g ng tránh cho tôi nh ng câu h i gây ngư ng ngùng.
Tôi ó vài ti ng ng h , ch có kho ng 10 hay 15 phút dành cho Paula Jones. H u h t
th i gian còn l i dành cho các tài khác nhau không h liên quan n Jones, k c r t
nhi u câu h i v Monica Lewinsky, ngư i th c t p trong Nhà Tr ng h i mùa hè năm
1995 và sau ó là nhân viên t tháng 12 n u tháng 4, khi cô y ư c chuy n sang
L u năm góc. Các lu t sư h i, cùng v i nhi u v n khác, r ng tôi bi t cô y n m c
nào, chúng tôi ã bao gi t ng quà cho nhau chưa, chúng tôi ã t ng nói chuy n qua i n
tho i chưa, và tôi có "quan h tình d c" v i cô y không. Tôi thông báo v các bu i trò
chuy n gi a chúng tôi, thú nh n là có t ng quà cho cô y, và i v i câu h i v "quan h
tình d c", tôi tr l i không.
Các lu t sư Vi n Rutherfort h i i h i l i ch ng y câu h i ch hơi khác chút ít. Khi
chúng tôi ngh gi i lao, b ph n pháp lý c a tôi khá lo l ng vì tên c a Lewinsky xu t hi n
trong danh sách nhân ch ng ti m năng c a bên nguyên m i u tháng 12, và cô y ã
nh n ư c trát g i ra tòa làm nhân ch ng hai tu n sau ó. Tôi không nói cho h bi t m i
quan h c a tôi v i cô y, nhưng tôi nói tôi không ch c là ã hi u chính xác cái nh
nghĩa gây tò mò kia v quan h tình d c có nghĩa gì. Và h cũng th . u bu i l y l i
khai, lu t sư c a tôi, Bob Bennett ã m i các lu t sư Vi n Rutherford t ra nh ng câu
h i c th và không m p m v m i quan h c a tôi v i ph n . Cu i bu i nói chuy n v
Lewinsky, tôi h i lu t sư ang h i tôi r ng có i u gì còn chưa rõ ràng mà anh mu n h i
tôi hay không. M t l n n a anh ta t ch i h i thêm. Thay vì th , anh ta nói: "Thưa ngài,
tôi nghĩ i u này s nhanh chóng ư c ưa ra ánh sáng, và ngài s hi u".

5. Tôi th y nh ngư i nhưng v n th y lo l ng khi lu t sư dư ng như không mu n h i tôi
nh ng câu h i c th , và có v cũng ch ng mu n l y câu tr l i c a tôi. N u anh ta h i c
th , tôi s tr l i trung th c, dù ch c là ch ng thích thú gì. Trong khi chính ph c t gi m
h i cu i năm 1995, khi r t ít ngư i ư c phép n làm vi c trong Nhà Tr ng, và nh ng
ngư i làm Nhà Tr ng thư ng làm vi c tr , tôi ã g p g m t cách không thích h p v i
Monica Lewinsky và ti p t c g p g như v y trong nh ng d p khác gi a tháng 11 và
tháng 4 khi cô y r i Nhà Tr ng sang làm L u năm góc. Trong mư i tháng ti p theo, tôi
không g p cô y m c dù th nh tho ng chúng tôi nói chuy n qua i n tho i.
Tháng 2 năm 1997, Monica làm khách trong m t bu i nói chuy n qua radio hàng tu n
c a tôi, sau ó tôi l i g p cô y m t mình trong kho ng 15 phút. Tôi ghê t m mình vì ã
làm như v y, và mùa xuân, khi g p l i, tôi nói v i cô y r ng như v y là sai trái i v i
tôi, v i gia ình tôi, v i cô y, và tôi không th ti p t c như v y. Tôi cũng nói v i cô y
r ng cô y là ngư i thông minh và thú v , m t ngư i có th có m t cu c i tươi p, và
n u cô y mu n, tôi có th làm b n và giúp cô y.
Monica ti p t c thăm vi ng Nhà Tr ng, th nh tho ng tôi g p cô y nhưng không có gì en
t i x y ra c . Tháng 10, cô y nh tôi giúp xin vi c New York, và tôi ã giúp. Cô y
nh n ư c hai l i m i và ã nh n m t, cu i tháng 12, cô y n Nhà Tr ng chia tay.
Lúc ó, cô y ã nh n ư c trát h u tòa v Jones. Cô y nói cô y không mu n l y l i
khai, và tôi nói m t s ph n ã tránh b tra h i b ng cách vi t các b n khai có tuyên
th , nói r ng tôi không h qu y r i tình d c h .
Nh ng gì tôi ã làm v i Monica Lewinsky là trái o c và ngu ng c. Tôi r t x u h v
vi c ó và tôi không mu n l ra ngoài. Trong bu i l y l i khai, tôi c g ng b o v gia
ình và b n thân tôi trư c s ngu ng c c a mình. Tôi tin r ng nh nghĩa khiên cư ng v
"quan h tình d c" cho phép tôi làm như v y, m c dù tôi lo l ng v vi c này n m c m i
g i lu t sư h i tôi nh ng câu h i c th . Tôi không ph i ch lâu bi t vì sao anh ta t
ch i làm như v y.
Ngày 21 tháng giêng, t Washington Post m u b ng m t bài báo r ng tôi ã ngo i tình
v i Monica Lewinsky, r ng Kenneth Starr ang i u tra xem có ph i tôi khuy n khích cô
y nói d i trong tình tr ng ã tuyên th hay không. Câu chuy n xu t hi n trư c công
chúng l n u tiên sáng ngày 18, trên m t trang web. Bu i l y l i khai là m t cái b y;
g n b n năm sau khi ngh giúp Paula Jones, cu i cùng Starr ã ti p c n ư c v án
c a cô y.
Mùa hè năm 1996, Monica Lewinsky b t u nói chuy n v i ng nghi p là Linda Tripp
v m i quan h c a cô y v i tôi. M t năm sau, Tripp b t u ghi âm các cu c trò chuy n
qua i n tho i gi a h . Tháng 10 năm 1997, Tripp ngh m băng cho phóng viên t
Newsweek nghe, và ngư i nghe là Lucianne Goldberg, m t ngư i C ng hòa b o th
chuyên quan h v i truy n thông. Tripp ã nh n ư c l nh h u tòa trong v Jones, m c
dù bà ta chưa bao gi có m t trong danh sách nhân ch ng ư c g i cho các lu t sư c a
tôi.

6. Chi u mu n th hai, ngày 12 tháng giêng, 1998, Tripp g i n văn phòng c a Starr, mô
t cu n băng bí m t mà bà ta ghi l i l i c a Lewinsky, và thu x p chuy n nh ng cu n
băng này cho Starr. Bà ta lo l ng v kh năng ph m pháp c a chính mình, vì theo lu t
Maryland thì lén ghi băng như v y là vi ph m, nhưng ngư i c a Starr h a s b o v bà ta.
Ngày k ti p, Starr yêu c u c v FBI l p t thi t b cho Tripp có th lén ghi âm l i
cu c trò chuy n v i Lewinsky trong b a trưa Ritz-Carlton t i khu thương m i Pentagon
City. Vài ngày sau, Starr xin phép B Tư pháp ư c m r ng th m quy n trong vi c i u
tra Lewinsky, và rõ ràng ông ta kém ph n trung th c v ng cơ c a l i ngh này.
Ngày 16, m t ngày trư c khi tôi l y l i khai, Tripp thu x p g p l i Lewinsky khách s n.
L n này Monica ư c c v FBI và công t viên ti p ón, h ưa cô y lên phòng, tra
h i trong m y ti ng ng h và khuyên cô y không nên g i lu t sư. M t trong các lu t
sư c a Starr nói cô y nên h p tác n u mu n tránh vào tù và ngh cho cô ta quy n
mi n tr n n a êm. Lewinsky cũng b ép ph i eo máy ghi âm trên ngư i bí m t
thu l i n i dung cu c trò chuy n v i nh ng ngư i dính líu khác. Cu i cùng, Monica cũng
ư c g i cho m cô y, bà liên l c ngay v i ngư i cha ã ly d t lâu. Ông y g i cho lu t
sư, William Ginsburg, ông này khuyên Monica không ch p nh n quy n mi n tr kia cho
n khi ông i u tra thêm v v vi c, và ông cũng ch trích Starr vì gi khách hàng c a
ông "trong 8 hay 9 gi ng h mà không có lu t sư" và vì ã ép bu c cô y ph i eo
máy ghi âm nh ng ngư i khác.
Sau khi câu chuy n ư c công b , tôi g i cho David Kendall và cam oan r ng tôi không
c tình khai man hay c n tr công lý. i u rõ ràng i v i c hai chúng tôi là Starr ang
c g ng t o ra m t cơn bão nh m y b t tôi kh i v trí t ng th ng. Ông ta b t u khá
thu n l i, nhưng tôi nghĩ n u tôi ch u ng ư c ph n ng c a công chúng trong hai tu n
u thì khói s d n tan, và báo chí và công chúng s nhìn rõ hơn chi n thu t c a Starr, và
có cách nhìn cân b ng hơn v v vi c. Tôi bi t tôi ã m c ph i sai l m nghiêm tr ng, và
tôi quy t nh không làm cho nó t i t hơn b ng cách cho Starr h t tôi ra kh i cương
v c a mình. Nhưng lúc ó, tình hình c c kỳ iên lo n.
Tôi ti p t c làm vi c, và d ng lên m t b c tư ng á, bác b vi c ã x y ra v i t t c m i
ngư i: Hillary, Chelsea, nhân viên và n i các, b n bè tôi trong qu c h i, báo chí, và
ngư i dân M . i u làm tôi h i ti c nh t, ngoài cách hành x cá nhân c a tôi, chính là
vi c tôi ã l a d i h . T năm 1991, tôi ã b g i là k nói d i v t t c m i vi c dư i
g m tr i này, trong khi th c ra tôi r t trung th c v cu c s ng chính tr cũng như các v
vi c liên quan n tài chính, như k t qu c a t t c các cu c i u tra ã cho th y. Bây gi
thì tôi l i ã l a d i t t c m i ngư i v nh ng th t b i trong cu c s ng cá nhân tôi. Tôi
th y ngư ng ngùng và mu n gi kín n i v trư c v và con gái. Tôi không mu n giúp
Ken Starr k t án cu c s ng riêng tư c a tôi, tôi không mu n ngư i M bi t tôi ã làm h
th t v ng. Gi ng như tôi ang s ng trong cơn ác m ng. Tôi l i quay v v i cu c s ng hai
m t v i y h n thù.
Vào ngày câu chuy n ư c ăng t i, tôi th c hi n bu i ph ng v n ã ư c lên k ho ch
t trư c v i Tim Lehrer c a chuyên m c NewsHour, hãng PBS. Tôi áp l i các câu h i
c a anh y r ng tôi ã không yêu c u ai ph i nói d i, i u này là th t, và r ng "không có
m i quan h nào không chính áng". M c dù vi c không chính áng ã k t thúc t lâu

7. trư c khi Lehrer t câu h i, nhưng câu tr l i c a tôi v n gây hi u l m, và tôi r t x u h
khi nói v i Lehrer như v y; t ó tr i, b t c khi nào có th , tôi ch nói tôi chưa bao gi
yêu c u ai ng nói s th t.
Chú thích:
[1] Ngày 17/1/1998, xu t hi n nh ng ý ki n òi ph tru t Bill Clinton trong v Paula
Jones, m t trong nh ng n c ng s cũ ang t cáo ông v t i qu y r i tình d c - eVăn
chú thích.
Trích - ph n 2
Anh y mu n bi t, sau nh ng au n và t t c các bài báo v i tư c a tôi, thì
" n lúc nào tôi s coi là vi c này không áng n a, và ông có nghĩ n chuy n t
ch c hay không?". "Không bao gi ", tôi tr l i.
Trong khi t t c nh ng vi c này ang di n ra, tôi v n ph i ti p t c công vi c c a mình.
Ngày 20, tôi g p Th tư ng Netanyahu Nhà Tr ng bàn v k ho ch rút quân t ng
ph n kh i B Tây c a ông. Netanyahu quy t nh thúc y ti n trình hòa bình mi n là
ông có ư c "hòa bình kèm theo an ninh". ó là m t ng thái m nh d n vì liên minh
c m quy n c a ông v n còn lung lay, nhưng ông có th th y r ng n u ông không hành
ng thì tình hình có th nhanh chóng vư t ngoài t m ki m soát.
Hôm sau, Arafat n Nhà Tr ng. Tôi thông báo cho ông v k t qu y khích l c a cu c
g p gi a tôi và Netanyahu, cam oan v i ông r ng tôi ang thúc gi c th tư ng thi hành
nghĩa v y c a Israel theo ti n trình hòa bình, nh c ông nh nh ng v n chính tr
mà lãnh o Israel ph i i m t, và nói, như tôi v n thư ng nói, r ng ông y ph i ti p t c
ch ng kh ng b n u mu n Israel ti n lên trư c. Ngày ti p theo, Mir Aimal Kansi b k t
án t hình vì ã gi t hai c v CIA h i tháng giêng năm 1993, hành ng kh ng b u
tiên trong nhi m kỳ t ng th ng c a tôi.
n ngày 27 tháng giêng, ngày công b Thông i p Liên bang, ngư i M ã t i c
trong m t tu n y nh ng b n tin v cu c i u tra c a Starr, và tôi cũng tr i qua m t tu n
v t l n v i nó. Starr ã g i l nh g i ra tòa n khá nhi u nhân viên Nhà Tr ng và yêu c u
ư c ki m tra h sơ c a chúng tôi. Tôi ã nh Harold Icked và Mickey Kantor giúp x lý
v vi c. M t ngày trư c ngày công b thông i p, Harold và Harry Thomason c m th y
tôi ã quá chung chung khi bình lu n công khai, nên thúc gi c tôi mi n cư ng xu t hi n
trư c báo chí nói r ng “tôi không có quan h tình d c” v i Lewinsky.
Bu i sáng ngày công b thông i p, trên chương trình Today c a truy n hình NBC,
Hillary nói cô y không tin vào nh ng cáo bu c ch ng l i tôi, và r ng "m t âm mưu to
l n c a phe cánh h u" ang c g ng phá chúng tôi k t chi n d ch v n ng năm 1992.
Starr sau ó l p t c ch i b i m t cách vô o c v chuy n Hillary nghi v n ng cơ
c a ông ta. M c dù cô y nói úng b n ch t v n , nhưng vi c ph i th y Hillary ng ra
b o v tôi càng làm cho tôi th y x u h hơn v nh ng vi c ã làm.

8. Cu c ph ng v n khó khăn c a Hillary và ph n ng vui bu n l n l n c a tôi là b ng
ch ng rõ ràng v tình hu ng khó khăn mà tôi t t mình vào: Là ch ng, tôi ã làm i u
sai trái mà tôi ph i xin l i và h i c i; là t ng th ng, tôi ang lâm vào m t cu c u v
pháp lý và chính tr v i nh ng th l c ang l m d ng lu t dân s và hình s cũng như
tri t h nh ng ngư i vô t i trong âm mưu tiêu di t nhi m kỳ t ng th ng c a tôi và làm
cho tôi không còn kh năng ph ng s n a.
Cu i cùng, sau nhi u năm h hoài công tìm ki m, tôi ã cho h có th vin vào. Tôi ã
làm thương t n nhi m kỳ t ng th ng và ngư i dân b i hành x cá nhân sai trái c a mình.
ó không c a ai khác mà chính là l i c a tôi. Tôi không mu n làm cho l i l m tr m tr ng
thêm b ng cách cho i phương l n lư t.
Lúc 9 gi t i, tôi bư c vào h vi n ch t c ng ngư i, s căng th ng th y rõ ây cũng
như trong phòng khách kh p nư c M , nơi có nhi u ngư i xem tivi hơn l n u tôi công
b Thông i p Liên bang. Câu h i l n là tôi có c p n nh ng tranh cãi v v
Lewinsky hay không. Tôi b t u b ng nh ng v n không gây tranh cãi. t nư c ang
phát tri n v i 14 tri u vi c làm m i, thu nh p tăng, t l s h u nhà cao nh t chưa t ng
có, s ngư i s ng nh tr c p th p nh t trong vòng 27 năm qua, và chính ph liên bang
nh nh t trong vòng 35 năm. K ho ch kinh t năm 1993 ã c t gi m thâm h t, d tính
t 357 t ôla trong năm 1998, gi m 90%, và m t k ho ch cân b ng ngân sách c a năm
trư c s xóa h n thâm h t.
Sau ó tôi trình bày k ho ch c a tôi cho tương lai. Trư c h t, tôi ngh trư c khi chi
tiêu kho n th ng dư s p có vào các chương trình m i ho c vào vi c c t gi m thu , chúng
tôi nên dành u tư vào an sinh xã h i phòng khi th h baby-boom n tu i hưu
trí. V giáo d c, tôi ngh gây qu thuê 100.000 giáo viên m i và gi m sĩ s các l p
h c xu ng còn 18 h c sinh ba l p u ti u h c; m t k ho ch giúp các c ng ng hi n
i hóa ho c xây 5.000 trư ng h c; và giúp các trư ng ch m d t th c tr ng “c n tu i
là cho lên l p”, b ng cách gây qu t ch c các l p h c thêm hè ho c sau gi h c. Tôi
tái kh ng nh s ng h c a mình i v i B lu t Quy n c a B nh nhân, m ra chương
trình Medicare cho ngư i M tu i t 55 n 65, m r ng o lu t Ngh phép y t và vi c
gia ình, và kêu g i m r ng hơn n a chương trình giúp chăm sóc tr em giúp
thêm m t tri u tr em.
V m t an ninh, tôi kêu g i qu c h i ng h trong vi c ch ng l i “tr c h c ám nh ng
nguy cơ m i t kh ng b , t i ph m qu c t và buôn ma túy”; kêu g i thư ng vi n ch p
thu n m r ng NATO; và ti p t c rót ti n cho nhi m v c a chúng ta Bosnia và n l c
ch ng l i nguy cơ vũ khí hóa h c và sinh h c cũng như nh ng tên kh ng b và t i ph m
có t ch c mu n s d ng chúng.
Ph n cu i bài nói c a tôi liên quan n ngh oàn k t nư c M và cùng nhìn v tương
lai: tăng g p ba s vùng xóa nghèo; kh i ng k ho ch làm s ch ngu n nư c cho các
sông, h và vùng duyên h i; c t gi m thu sáu t ôla và tìm ki m ngu n tài tr cho phát
tri n xe hơi dùng nhiên li u thích h p, nhà năng lư ng s ch, và năng lư ng tái t o; c p
ngân sách cho Internet “th h m i” chuy n giao thông tin nhanh hơn hi n t i hàng

9. ngàn l n; gây qu cho y ban Cơ h i Vi c làm Công b ng, do không ư c qu c h i ưu
ái, ã không có ngu n l c gi i quy t 60 ngàn trư ng h p d n ng các v vi ph m
nơi làm vi c. Tôi cũng ngh gia tăng ngân qu l n nh t trong l ch s cho Vi n S c
kh e Qu c gia, Vi n Ung thư Qu c gia và T ch c Khoa h c Qu c gia “th h chúng
ta s là th h th ng ư c cu c chi n v i ung thư và b t u c i cách trong cu c chi n v i
các căn b nh ch t ngư i khác”.
Tôi k t thúc bài nói b ng l i c m ơn Hillary ã d n d t cu c v n ng thiên niên k c a
chúng ta nh m gìn gi báu v t c a nư c M , trong ó có vi c ph c ch D i băng Ngôi
sao ã cũ rách t ng em l i c m h ng cho Francis Scott Key vi t nên bài qu c ca trong
Cu c chi n năm 1812.
Không h có m t l i nào nh c n v xìcăng an, và ý tư ng m i l n nh t là "duy trì an
ninh xã h i trư c". Tôi lo s qu c h i vư ng vào cu c chi n căng th ng v s ti n th ng
dư ngân sách s p có và s phung phí nó vào các kho n c t gi m thu và chi tiêu trư c khi
chúng tôi gi i quy t xong lương hưu cho th h baby-boom. H u h t các ng viên Dân
ch ng ý v i tôi, và h u h t ngư i phe C ng hòa ph n i, m c dù trong nh ng năm
s p t i, chúng tôi s t ch c r t nhi u di n àn lư ng ng kh p t nư c, mà trong ó,
cho dù b t c vi c gì x y ra, chúng tôi u c g ng tìm ti ng nói chung, tranh lu n v i
nhau cách th c hi n an sinh hưu trí thay vì cãi c có nên làm như v y hay không.
Hai ngày sau bu i công b , th m phán Wright ra l nh t t c các b ng ch ng liên quan
n Monica Lewinsky ph i ư c rút kh i v c a Jones vì nó "không liên quan n c t lõi
chính c a v ki n", khi n cho vi c Starr yêu c u tôi l y l i khai càng có v áng nghi
ng , vì mu n bu c t i khai man là ph i có vi c khai sai trái m t cách "c th ". Ngày cu i
cùng c a tháng, 10 ngày sau khi cơn bão n ra, t Chicago Tribune công b k t qu thăm
dò cho th y t l ng h tôi tăng lên n 72%. Tôi quy t nh cho ngư i M th y r ng tôi
v n ang làm vi c t t và em l i k t qu cho h .
Ngày 5 và 6 tháng 2, Tony và Cherie Blair n M trong chuy n thăm c p cao hai ngày.
H là tâm i m thu hút b t s chú ý gay g t ang nh m vào Hillary và tôi. H làm chúng
tôi cư i, và Tony công khai ng h tôi m nh m , nh n m nh cách gi i quy t r t gi ng
nhau c a hai chúng tôi v các v n kinh t và xã h i và v chính sách i ngo i. Chúng
tôi ưa h n Tr i David ăn t i v i Al và Tipper Gore, và t ch c m t b a ti c cao
c p t i Nhà Tr ng có s góp vui c a Elton John và Stevie Wonder. Sau b a ti c, Hillary
nói v i tôi r ng Newt Gingrich, ng i cùng bàn v i cô y và Tony Blair, ã nói nh ng l i
bu c t i tôi là "kỳ qu c" và "vô nghĩa", k c n u úng là như v y, thì cũng "s không i
n âu".
Trong bu i h p báo, sau khi Tony nói r ng tôi không ch là ng nghi p mà còn là b n
c a anh, thì Mike Frisby, phóng viên t Wall Street Journal, cu i cùng ưa ra câu h i mà
tôi ch i lâu nay. Anh y mu n bi t, sau nh ng au n và t t c các bài báo v i tư
c a tôi, thì " n lúc nào tôi s coi là vi c này không áng n a, và ông có nghĩ n chuy n
t ch c hay không?". "Không bao gi ", tôi tr l i. Tôi nói tôi ã c g ng t cu c s ng
riêng tư tránh xa chính tr , nhưng tôi càng c g ng bao nhiêu, "thì nh ng ngư i khác càng
c g ng kéo chúng vào theo hư ng khác b y nhiêu". Tuy nhiên, "tôi s không bao gi r i

10. b nhân dân c a t nư c này và c ni m tin mà h ã t vào tôi", vì th , "tôi s v n c
i làm".
Gi a tháng, trong khi Tony Blair và tôi ti p t c tìm ki m s ng h trên th gi i b t
u không kích Iraq nh m tr ũa cho hành ng tr c xu t các thanh sát viên c a Liên
hi p qu c thì Kofi Annan ký k t m t th a thu n vào phút cu i v i Saddam Hussein
ti p t c các cu c thanh sát. Có v như Saddam không bao gi hành ng tr khi b ép
bu c.
Bênh c nh vi c kh i ng các sáng ki n, tôi dành th i gian cho chi n d ch c a McCain-
Feigold v n ng cho d lu t c i t ngân sách mà các ng viên C ng hòa c a thư ng
vi n ã g t b vào cu i tháng; b nhi m c v n trư ng v y t công c ng m i, bác sĩ
David Satcher, giám c c a Trung tâm Ki m soát D ch b nh (CDC); n thăm trung tâm
Florida nơi b cơn l c tàn phá; công b kho n ti n u tiên giúp các c ng ng c ng c
n l c ngăn ch n b o l c nh m vào ph n ; và gây qu giúp các ng viên Dân ch trong
kỳ b u c s p t i.
Cu i tháng giêng và tháng 2, m t vài nhân viên Nhà Tr ng ư c g i ra trư c b i th m
oàn. Tôi r t bu n khi h b dính vào nh ng vi c như th này, c bi t là v i Betty
Currie, ngư i trư c ây t ng th k t b n v i Monica Lewinsky và bây gi ang b tr ng
ph t vì vi c ó. Tôi cũng th y áy náy khi Vernon Jordan cũng b cu n vào vòng. Chúng
tôi ã là b n trong nhi u năm qua, và nhi u l n tôi th y anh giúp nh ng ngư i ang
g p khó khăn. Bây gi , ch vì tôi mà anh tr thành m c tiêu săn u i. Tôi bi t anh không
h làm gì sai trái, và hy v ng m t ngày nào ó anh có th s tha th cho tôi vì ã kéo anh
vào ng b y h y này.
Starr cũng g i Sidney Blumenthal, phóng viên và b n cũ c a Hillary và tôi, ngư i ã n
Nhà Tr ng làm vi c h i tháng 7 năm 1997. Theo t Washington Post, Starr ang thăm dò
xem nh ng l i Sid ch trích ông ta có ph i là hành ng c n tr công lý hay không. ó là
bi u hi n áng s cho th y Starr nh y c m th nào trư c nh ng l i ch trích, và ông ta r t
hăng hái dùng quy n l c c a mình ch ng l i b t c ai ch trích ông ta. Starr cũng g i
l nh g i ra tòa hai thám t tư, nh ng ngư i này ư c t National Enquirer thuê xác
minh m t tin n r ng ông ta ã lăng nhăng v i m t ph n Little Rock. L i n ó
sai, rõ ràng là m t v nh n nh m i tư ng, nhưng m t l n n a, nó cho th y có m t tiêu
chu n kép ây. Starr dùng nhân viên FBI và thám t tư nhòm ngó i tư c a tôi,
nhưng khi m t t lá c i nhòm ngó i tư c a ông ta thì ông ta l p t c quay sang t n công
h .
Chi n thu t c a Starr b t u thu hút s chú ý c a báo chí. T Newsweek ã ăng t i m t
bi u to hai trang, có tên "Âm mưu hay Trùng h p", v ra các ư ng dây liên h c a
hơn 20 nhà ho t ng và t ch c b o th ã t ng khuy n khích và c p tài chính cho các
"xìcăng an" mà Starr ang i u tra. T Washington Post cho ăng m t bài vi t, trong ó
có nhi u c u công t viên liên bang th hi n thái khó ch u không ch v i vi c Starr t p
trung vào h nh ki m c a cá nhân tôi, "mà còn v i kho thu c súng mà ông ta d tr
theo u i m t v ki n ưa t ng th ng ra tòa".

11. Starr c bi t b phê phán vì ã ép bu c m c a Monica Lewinsky, rõ ràng khi bà này
không mu n, ra i ch ng. Các quy nh liên bang, mà Starr l ra ph i tuân theo, nói r ng
các thành viên gia ình thư ng không b ép ph i ra i ch ng tr khi h d ph n vào
hành ng ph m t i ang ư c i u tra, ho c bên "công t có nh ng quan tâm c bi t".
u tháng 2, theo thăm dò c a NBC News, ch có 26% ngư i M nghĩ r ng Starr ang
th c hi n yêu c u chính áng.
Câu chuy n còn ti p di n sang tháng 3. L i l y cung c a tôi v v Jones b rò r , rõ ràng
do ai ó bên phía Jones. M c dù th m phán liên t c c nh báo các lu t sư Vi n Rutherford
không ư c l ra ngoài, nhưng không ai b tr ng ph t. Ngày 8, Jim McDougal ch t
trong nhà tù liên bang Texas, m t k t c c bu n và tr trêu cho s trư t d c dài c a anh
ta. Theo Susan McDougal, Jim ã thay i câu chuy n cho v a ý Starr và Hick Ewing
b i vì anh ta không mu n ch t trong tù.
Gi a tháng, chương trình 60 Minutes phát bu i ph ng v n m t ph n tên là Kathleen
Willey, cô này cho r ng tôi ã ve vãn cô ta khi cô ta làm vi c trong Nhà Tr ng. S th t
không ph i như v y. Chúng tôi có b ng ch ng cho th y d u hi u áng ng trong câu
chuy n c a cô ta, k c l i cam oan c a b n cô ta là Julie Hiatt Steele. Steele cho bi t
Willey ã nh cô nói d i r ng Willey ã k cho Steele v chuy n x y ra ngay sau ó,
trong khi s th c cô ta không h nói gì.
Ch ng c a Willey ã t sát, l i cho cô ta món n 200.000 ôla. Trong vòng m t tu n,
báo chí vi t r ng sau khi tôi g i i n chia bu n v cái ch t c a ch ng cô ta, cô ta l i nói
v i m i ngư i là tôi s n d ám tang; vi c này x y ra sau s ki n "ve vãn" kia. D n
d n chúng tôi công b hàng tá thư t mà Willey ã g i cho tôi sau th i i m mà "s ki n
ve vãn" ư c coi là ã di n ra, trong thư nói nh ng i u ki u như cô ta là "fan hâm m s
m t" c a tôi, và r ng cô ta mu n giúp tôi "b ng b t c cách nào có th ". Sau khi có m t
bài báo vi t cô ta òi giá 300.000 ôla k chuy n "ve vãn" n cho m t t báo lá c i
hay trong m t cu n sách thì câu chuy n rơi vào quên lãng.
Tôi c p n câu chuy n bu n c a Willey ây là cho th y cách hành x c a Starr
trư c vi c này. Trư c h t, trong m t ng thái h t s c không bình thư ng, ông ta cho
Willey "quy n mi n tr " - s b o h hoàn toàn trư c b t c l i bu c t i nào – mi n là cô
ta nói cho Starr "s th t". Khi cô ta b b i l là ã không trung th c v m t s chi ti t
không ư c àng hoàng liên quan n m t ngư i àn ông khác, thì Starr l i cho cô ta
quy n mi n tr thêm m t l n n a. Ngư c l i, khi Julie Hiatt Steele, m t ng viên C ng
hòa có ăng ký, t ch i thay i l i khai ho c d i trá cho Starr, ông ta l p t c truy t
Steele. M c dù cô y không b k t án nhưng cũng ã b khuynh gia b i s n. Th m chí văn
phòng c a Starr còn i u tra vi c cô nh n con nuôi ngư i Romania có h p pháp hay
không n a.
Ngày Thánh Patrick, tôi g p g các lãnh o c a t t c các ng phái chính tr B c
Ireland ang tham gia trong ti n trình hòa bình, và ã kéo dài chuy n vi ng thăm cùng
v i Gerry Adams và David Trimble. Tony Blair và Bertie Ahern mu n t n m t th a
thu n. Vai trò c a tôi v căn b n là ti p t c cam k t và thúc y t t c các ng phái tham

12. gia vào h th ng mà George Mitchell ang xây d ng. Nh ng th a hi p khó khăn v n còn
phía trư c, nhưng tôi tin h s t ư c.
Trích - ph n 3
Vài ngày sau, Hillary và tôi bay n châu Phi, cách xa kh i b u không khí sôi s c nhà.
Châu Phi là châu l c mà M b qua t bao lâu nay, và là nơi tôi tin r ng s óng vai trò
quan tr ng trong th k 21.
Tôi r t m ng là Hillary i cùng tôi; cô y r t thích chuy n i cùng v i Chelsea h i năm
ngoái n châu Phi, và chúng tôi c n th i gian bên nhau cách xa m i ngư i.
Chuy n thăm b t u t Ghana, nơi T ng th ng Jerry Rawlings và phu nhân Nana
Konadu Agyemang cho chúng tôi m t kh i u y c m h ng b ng cách ưa chúng tôi
n d m t bu i l Qu ng trư ng c l p; nơi ây có hơn n a tri u ngư i ang t p
h p. Chúng tôi ư c ưa lên sân kh u cùng v i th lĩnh b t c trong trang ph c s c s
v i kente c a th dân và nghe giai i u châu Phi do m t vài ngư i Ghana ánh cái tr ng
l n nh t mà tôi t ng th y.
Tôi thích Rawlings và trân tr ng m t i u r ng sau khi o chính quân s giành quy n
l c, ông ã ư c b u làm t ng th ng và sau ó l i tái c c , và ông cam k t s r i ch c
năm 2000. Bên c nh ó, chúng tôi có m i liên k t gián ti p trong gia ình: khi Chelsea ra
i, m t bà m ngư i Ghana n Arkansas h c ã giúp . Hillary và tôi càng v
sau càng yêu m n Hagar Sam và r t m ng khi bi t bà y cũng ã giúp cho b n a
con c a Rawlings.
Ngày 24, chúng tôi Uganda g p g T ng th ng Yoweri Museveni và phu nhân Janet.
Uganda ti n r t xa k t khi thoát kh i ch c tài c a Idi Amin. Ch m i vài năm
trư c, t nư c này có t l ngư i nhi m HIV cao nh t châu Phi. V i m t chi n d ch v n
ng mang tên "ti ng vang l n", t l ngư i ch t ã gi m xu ng m t n a nh t p trung
vào kiêng c , giáo d c, hôn nhân và bao cao su.
B n chúng tôi n thăm hai ngôi làng nh , Mukono và Wanyange, nêu b t t m quan
tr ng c a giáo d c và công b các kho n vay tín d ng nh do M tài tr . Uganda ã tăng
g p ba qu giáo d c trong năm năm trư c, ã th c s c g ng giáo d c các bé gái cũng
như bé trai. Lũ tr mà chúng tôi n thăm Mukono m c nh ng b ng ph c màu h ng
d thương. Trông chúng sáng s a và t ra r t thích thú, nhưng tài li u h c c a chúng
không y ; b n trên tư ng l p h c cũ n m c v n còn có Liên Xô. Wanyange,
u b p c a làng ã m r ng ho t ng và m t ph n khác ã a d ng hóa vi c nuôi gà
b ng cách nuôi thêm th v i ti n t ngu n vay tín d ng nh do M tài tr . Chúng tôi g p
m t ph n có con m i hai ngày tu i. Cô y tôi b ng a nh trong khi phó nháy c a
Nhà Tr ng ch p t m hình hai gã có cùng tên là Bill Clinton.
M t v không mu n tôi n Rwanda vì nh ng r c r i v an ninh ang x y ra, nhưng tôi
th y mình c n ph i i. như ng b vì v n an ninh, tôi g p g các nguyên th qu c
gia và nh ng ngư i s ng sót sau n n di t ch ng sân bay Kigali. T ng th ng Pasteur

13. Bizimungu, m t ngư i Hutu, và Phó t ng th ng Paul Kagame, m t ngư i Tutsi, ang c
g ng th ng nh t t nư c. Kagame là lãnh t chính tr quy n l c nh t qu c gia; ông y
quy t nh r ng n u mu n y nhanh ti n trình hòa gi i thì c n ph i có m t t ng th ng
thu c nhóm ngư i Hutu a s . Tôi ư c bi t r ng M và c ng ng qu c t ã không
hành ng nhanh chóng k p ngăn ch n th m h a di t ch ng hay ngăn không cho các
tr i t n n tr thành thiên ư ng c a b n gi t ngư i, và tôi ngh ư c giúp tái thi t
t nư c và ng h tòa án t i ác chi n tranh xét x nh ng k gây nên h a di t ch ng.
Nh ng ngư i s ng sót k cho tôi nghe chuy n c a h . Ngư i nói cu i cùng là m t ph n
ng n, bà k gia ình bà ã b coi là nh ng k gi t ngư i Tutsi không ghê tay b i
chính ngư i Hutu hàng xóm mà con cái hai nhà ã chơi v i nhau trong nhi u năm qua.
Bà b âm b thương chí m ng và b m c n ch t. Bà t nh l i trong vũng máu c a mình
và th y ch ng cùng 6 a con n m ch t bên c nh. Bà nói v i Hillary và tôi r ng bà ã
tuy t v ng khóc t i sao Tr i cho bà s ng sót, và sau ó bà hi u r ng "cu c i tôi
ư c c u s ng là có lý do c , và lý do y không th là s thù h n ư c. Vì th tôi làm b t
c i u gì có th giúp chúng tôi b t u l i". Tôi th c s bàng hoàng; ngư i ph n
phi thư ng này ã làm cho các r c r i c a tôi tr nên h t s c bé nh . Bà ã c ng c quy t
tâm c a tôi nh m làm h t s c mình giúp Rwanda.
Tôi b t u chuy n thăm u tiên c a m t T ng th ng Hoa Kỳ n Nam Phi Cape
Town, v i bài phát bi u qu c h i trong ó tôi nói tôi ã n "m t ph n giúp ngư i
M nhìn châu Phi m i v i con m t m i". Tôi r t thú v ch ng ki n nh ng ngư i ng h
và n n nhân c a ch Apartheid làm vi c bên nhau. H không ph nh n quá kh hay
che gi u thái không ng tình lúc này, nhưng dư ng như h tin r ng h có th cùng
chung tay xây d ng tương lai. ó là óng góp c a Mandela cho ti n trình hòa gi i.
Ngày k ti p, Mandela ưa chúng tôi i thăm o Robben, nơi ông tr i qua 18 năm giam
c m u tiên. Tôi nhìn th y b c ng b ng á nơi ông ã làm vi c và c xà lim ch t c ng
mà ông b giam gi m i khi không p á. Johannesburg, tôi n thăm Phó t ng th ng
Thabo Mbeki, ngư i v n thư ng g p g Al Gore hai l n m t năm theo l ch trình ngh s
chung c a chúng tôi và g n như ch c ch n là ngư i k t c v trí c a Mandela; tôi n
thăm trung tâm thương m i mang tên Ron Brown, ngư i luôn yêu m n Nam Phi; và thăm
m t trư ng ti u h c. Hillary và tôi i nhà th v i Jesse Jackson Soweto, m t thành ph
náo nhi t ã s n sinh r t nhi u nhà ho t ng ch ng Apartheid.
n lúc này tôi ã có tình b n th c s v i Mandela. Ông là ngư i áng kính không ch
b i hành trình áng kinh ng c c a ông t h n thù n hòa gi i trong 27 năm trong tù, mà
còn b i ông v a là nhà chính tr c ng r n v a là con ngư i t n t y, ngư i mà, b t k b
giam c m bao lâu, không bao gi ánh m t lòng quan tâm i v i khía c nh cá nhân c a
cu c s ng hay kh năng th hi n tình yêu, tình b n và s t t c a ông.
Chúng tôi có cu c trao i c bi t ý nghĩa. Tôi nói: "Madiba (tên thư ng g i c a
Mandela mà ông yêu c u tôi g i), tôi bi t ông ã làm ư c i u vĩ i là m i nh ng tên
giám ng c c a ông n tham d bu i l nh m ch c, nhưng ông có th c s căm ghét
nh ng ngư i ã b tù ông hay không?". Ông tr l i: "T t nhiên tôi có căm thù ch , trong
r t nhi u năm. H ã l y i ph n i tươi p nh t c a tôi. H hành h tôi c v th xác

14. l n tinh th n. Tôi không ư c nhìn th y con cái mình trư ng thành. Tôi r t căm ghét b n
h . R i n m t ngày khi ang làm vi c b c ng, dùng búa p á, tôi nh n ra r ng b n
h ã l y i t t c m i th c a tôi ngo i tr tinh th n và trái tim c a tôi. H không th l y
i nh ng th này n u tôi không cho phép. Tôi quy t nh không th v t b tinh th n và
trái tim mình". Lúc ó ông nhìn tôi, m m cư i và nói: "Và c u cũng không làm v y".
Sau khi h t b i r i, tôi l i h i ông câu khác. "Khi bư c ra kh i nhà tù l n cu i cùng, ông
có c m th y h n thù ang trào dâng trong lòng mình n a không?". "Có" ông nói, "Trong
m t tích t c tôi có th y căm h n. Sau ó tôi t nh , h ã b t gi tôi trong 27 năm, n u
tôi c ti p t c căm thù h thì h v n b t gi mình. Tôi mu n t do, và tôi b ý nghĩ ó
qua bên". Ông l i m m cư i. L n này ông không nói: "Và c u cũng nên như v y".
Ngày ngh ngơi duy nh t trong c chuy n i là Botswana, nơi có thu nh p cao nh t theo
bình quân châu Phi vùng c n Sahara và t l nhi m b nh AIDS cao nh t th gi i.
Chúng tôi i m t vòng thăm quan Công viên Qu c gia Chobe và nhìn th y sư t , voi, linh
dương châu Phi, hà mã, cá s u và hơn 20 loài chim khác nhau. Chúng tôi n r t g n m t
con voi m và con c a nó - rõ ràng là quá g n. Nó tung vòi và phun nư c vào chúng tôi.
Tôi ch t b t cư i khi nghĩ n nh ng ngư i C ng hòa vui sư ng bi t bao n u h có th
nhìn th y bi u tư ng c a ng h ang phun nư c vào tôi. Chi u mu n, chúng tôi du
ngo n trên m t chi c xu ng d c theo sông Chobe; Hillary và tôi n m tay nhau và cùng
c u nguy n khi nhìn m t tr i l n.
Ch ng d ng cu i cùng c a chúng tôi là Senegal, nơi chúng tôi n thăm Door of No
Return - Cánh c ng Ra i không tr l i o Gorée, i m d ng nhân mà t ó nhi u
ngư i châu Phi b em i làm nô l B c M . Cũng như ã làm Uganda, tôi th hi n
s h i ti c v trách nhi m c a ngư i M i v i ch nô l và cu c chi n u dai d ng
và gian kh c a ngư i M g c Phi cho t do. Tôi gi i thi u oàn i bi u i cùng tôi " i
di n cho hơn 30 tri u ngư i M là món quà l n nh t c a châu Phi dành cho nư c M ", và
kêu g i h làm vi c v i ngư i Senegal và châu Phi có m t tương lai tươi p hơn. Tôi
cũng n thăm m t thánh ư ng o H i cùng T ng th ng Abdou Diouf, bày t thái
tôn tr ng i v i cư dân theo o H i chi m khá l n c a Senegal; m t ngôi làng n m n
sâu trong r ng r m nh n ư c tài tr c a M ; và thăm m t i quân Senegal ang ư c
các nhân viên quân s M hu n luy n, là m t ph n trong Sáng ki n X lý Kh ng ho ng
châu Phi mà chính quy n c a tôi ã phát ng, m t n l c giúp châu Phi chu n b t t hơn
nh m ch m d t chi n tranh và ngăn ch n nh ng Rwanda khác.
Chuy n i này là chuy n i dài nh t và mang nhi u s m nh nh t n châu Phi mà m t
T ng th ng M t ng th c hi n. oàn i bi u lư ng ng và các nhân viên ưu tú tháp
tùng tôi, cũng như các chương trình c th mà tôi ng h , k c o lu t Cơ h i và Phát
tri n châu Phi, ã th hi n v i ngư i châu Phi r ng chúng tôi ang m sang trang m i
trong l ch s cùng chung c a c hai phía. B t k nh ng v n n n c a nó, châu Phi là m t
nơi y hy v ng. ó tôi ã nhìn th y hy v ng trên nh ng khuôn m t trong ám ông
kh ng l các thành ph , c a các em h c sinh và dân làng n p sau các b i cây hay bìa sa
m c. Và châu Phi ã cho tôi m t món quà l n: trong s thông thái c a ngư i góa ph
Rwanda và c a chính Nelson Mandela, tôi tìm th y bình yên trong tâm h n im t
v i khó khăn ang ch phía trư c.

15. Ngày 1 tháng 4, khi chúng tôi v n còn ang Senegal, th m phán Wright ch p thu n
ngh c a lu t sư trình bày tóm t t phán quy t v v ki n Jones, không em ra xét x vì bà
y th y Jones ã không ưa ra ch ng c áng tin c y nào. V bãi ki n th hi n b n ch t
chính tr c a các cu c i u tra c a Starr. Bây gi ông ta ki n tôi d a trên m t lý thuy t
r ng tôi ã ưa ra nh n nh không chính xác trong bu i l y l i khai mà th m phán t ng
nói là không thích h p, và r ng tôi ã ngăn c n công lý trong m t v ki n không h có lý
l gì ngay t u. Không còn ai nói gì thêm v v Whitewater n a. Ngày 2 tháng 4, khi
Starr tuyên b s ti p t c ki n, không ai l y làm ng c nhiên v i u này.
Vài ngày sau, Bob Rubin và tôi tuyên b r ng nư c M s ngăn ch n vi c nh p kh u 1,6
tri u vũ khí gi t ngư i. M c dù chúng tôi ã c m s n xu t 19 lo i v khí gi t ngư i khác
nhau trong o lu t ch ng t i ph m năm 1994, nhưng nh ng tay s n xu t súng tài ba
nư c ngoài v n ang c ph m lu t b ng cách thay i ki u dáng c a các lo i súng có
m c tiêu duy nh t là gi t ngư i.
Ngày th Sáu t t lành, ngày 10 tháng 4, là m t trong nh ng ngày h nh phúc nh t trong
th i gian làm t ng th ng c a tôi. Mư i b y ti ng ng h sau khi h t h n quy nh, t t c
các ng phái B c Ireland ã ng ý v i m t k ho ch ch m d t 30 năm b o l c tranh
ch p. Tôi g n như th c tr ng c êm hôm trư c, giúp George Mitchell k t thúc th a
thu n. Ngoài George, tôi còn nói chuy n v i Bertie Ahern, và v i Tony Blair, David
Trimble, và hai l n v i Gerry Adams, trư c khi lên giư ng lúc 2 gi sáng. Lúc 5 gi ,
George ánh th c tôi yêu c u g i cho Adams l n n a hoàn t t th a thu n.
B n th a thu n là m t tuy t tác, kêu g i nguyên t c a s quy t nh nhưng tôn tr ng
quy n c a thi u s ; chia s vi c ra quy t nh chính tr và quy n l i kinh t ; ti p t c có
quan h v i Vương qu c Anh và l p quan h m i v i Ireland. Ti n trình ưa n th a
thu n b t u b ng quy t tâm c a John Major và Albert Reynolds tìm ki m hòa bình, ti p
t c khi John Bruton k t c Reynolds, và ư c k t thúc nh Bertie Ahern, Tony Blair,
David Trimble, John Hume và Gerry Adams. Vi c tôi c p visa cho Adams và vi c Nhà
Tr ng tham gia tích c c vào ti n trình ã t o ra s khác bi t, và George Mitchell ã thu
x p các cu c thương lư ng th t tuy t v i.
T t nhiên, công l n nh t thu c v nh ng ngư i ph i ưa ra quy t nh khó khăn: các lãnh
o B c Ireland, Blair, và Adhern, và ngư i dân B c Ireland, nh ng ngư i ã ch n nh ng
h a h n mà hòa bình mang t i thay cho quá kh y au kh . Th a thu n s ph i ư c
thông qua t i cu c trưng c u dân ý B c Ireland và C ng hòa Ireland ngày 22 tháng 5.
V i s hùng bi n c trưng ki u Ireland, th a thu n ư c g i là Th a ư c ngày th Sáu
t t lành.
Trong kho ng th i gian ó, tôi cũng bay n Trung tâm Không gian Johnson Houston
th o lu n v chuy n tàu vũ tr con thoi m i nh t làm các thí nghi m v tác ng
c a không gian i v i cơ th con ngư i, k c b óc và tai trong và h th ng ti n ình
c a cơ th . M t thành viên c a phi hành oàn có m t trong khán thính gi hôm ó:
thư ng ngh sĩ ã 77 tu i, John Glenn. Sau 149 v xu t kích trong Th chi n hai và
Tri u Tiên, cách ó 35 năm John ã tr thành m t trong nh ng phi hành gia u tiên.

16. Ông ã ngh không làm thư ng ngh sĩ n a và r t ng a ngáy chân tay mu n bay vào
không gian thêm m t chuy n n a. Giám c NASA, Dan Goldin, và tôi h t s c ng h
s tham gia c a Glenn vì các cơ quan không gian c a chúng ta mu n nghiên c u tác ng
c a không gian i v i tu i tác. Lúc nào tôi cũng là ngư i ng h m nh m cho các
chương trình không gian, k c Tr m Không gian Qu c t và s m nh s p t i n Sao
H a; chuy n lên vũ tr cu i cùng c a John Glenn cho chúng tôi cơ h i th hi n nh ng l i
ích thi t th c c a vi c khám phá không gian.
Sau ó tôi bay n Chile vi ng thăm chính th c và d H i ngh thư ng nh các qu c gia
châu M l n th hai. Sau ch c tài dai d ng và kh i c a tư ng Augusto Pinochet,
Chile dư ng như m nh m cam k t i theo n n dân ch dư i s lãnh o c a T ng th ng
Eduardo Frei, cha c a ông cũng t ng là T ng th ng Chile trong nh ng năm 1960. Không
lâu sau h i ngh , Mack McLarty t ch c c s c a tôi t i Nam M . Tính n th i i m
ó, ngư i b n cũ này c a tôi ã th c hi n hơn 40 chuy n i n khu v c trong b n năm
t khi anh nh n nhi m v , và khi làm như v y, anh ã g i i m t thông i p không th
l m l n r ng nư c M cam k t làm m t láng gi ng t t.
Tháng 4 k t thúc v i hai tin vui. Tôi t ch c bu i ti p tân cho các thành viên qu c h i
t ng b u ng h ngân sách năm 1993, k c nh ng ai vì th mà m t gh , tuyên b r ng
thâm h t ã b xóa b hoàn toàn l n u tiên k t năm 1969. ó là m t ti n tri n mà tôi
không h ng n khi nh n ch c, và không th th c hi n ư c n u không có nh ng lá
phi u khó khăn cho k ho ch kinh t năm 1993. Ngày cu i cùng c a tháng, thư ng vi n
b phi u, t l 80-19, thông qua m t ưu tiên quan tr ng khác c a tôi – ưa Ba Lan,
Hungary và Ti p Kh c gia nh p NATO.
Gi a tháng 5, n l c c m th vũ khí h t nhân c a chúng tôi b rung ng khi n ti n
hành năm v th h t nhân trong lòng t. Hai tu n sau, Pakistan tr ũa b ng sáu v th
c a h . n tuyên b h c n vũ khí h t nhân làm i tr ng v i Trung Qu c;
Pakistan thì nói h ph n ng l i n . Công lu n c hai nư c ng h m nh m cho
ti n trình th vũ khí h t nhân, nhưng ó là m t tình th nguy hi m. Vì m t l , ngư i dân
ư c an toàn c a chúng ta tin r ng, không như M và Liên Xô trong th i Chi n tranh
L nh, n và Pakistan bi t r t ít v ti m năng h t nhân c a nhau cũng như chính sách
s d ng các lo i vũ khí này. Sau khi n th h t nhân, tôi thúc gi c Th tư ng
Pakistan Nawaz Sharif ng theo chân h , nhưng ông ta không th cư ng l i n i s c ép
chính tr .
Tôi th c s lo l ng v quy t nh c a n , không ch vì tôi coi ó là vi c nguy hi m,
mà còn vì nó c n tr chính sách phát tri n m i quan h M - n c a tôi và làm cho
tôi khó khăn hơn khi mu n b o m ư c thư ng vi n thông qua Hi p ư c c m th vũ
khí h t nhân. Pháp và Anh ã thông qua, nhưng có s chia r ngày càng tăng trong qu c
h i, mà b ng ch ng là th t b i c a d lu t “t c hành” (d lu t mà hành pháp ưa ra trư c
qu c h i, nơi ch có th thông qua ho c không, ch không ư c s a i - ND) và vi c t
ch i tr ti n niên li m c a M cho Liên hi p qu c cũng như vi c t ch i óng góp vào
Qu Ti n t Qu c t (IMF). Tài tr cho IMF c bi t quan tr ng. Cu c kh ng ho ng tài
chính châu Á ang lăm le lan r ng n các n n kinh t y u kém các ph n khác c a th

17. gi i, IMF c n ph i có năng l c t ch c nh ng áp ng m nh m và ư c chu c p y .
Qu c h i ang làm h i s b n v ng c a n n kinh t toàn c u.
Trong khi tranh cãi v vi c th vũ khí h t nhân chưa ngã ngũ, tôi l i ph i lên ư ng cho
chuy n i khác, n h i ngh G-8 thư ng niên ư c t ch c t i Birmingham, Anh. Trên
ư ng i, tôi d ng c g p Helmut Kohl Sans Souci, lâu ài c a Frederick i
; tham d k k ni m ánh d u 15 năm ngày thành l p c u hàng không ti p t cho tây
Berlin; và ra m t công chúng cùng Kohl t i nhà máy c a hãng General Motors Opel
Eisenach, ông c cũ.
Kohl ang v t v tái tranh c , và s xu t hi n c a tôi c nh ông trong bu i k ni m c u
hàng không ã gây ra m t s th c m c, c bi t t khi i th c a ông thu c ng Dân
ch xã h i là Gerhard Schroeder ang ch y ua v i nh ng ngh trình g n gi ng như Tony
Blair và ư c tôi ng h . Helmut ã ph c v lâu hơn b t c chính khách c nào tr
Bismarck, và ông ang t t l i sau trong các cu c thăm dò. Nhưng ông là b n c a ngư i
M , và c a tôi, và b t k k t qu b u c th nào, di s n c a ông v n ư c b o m: nư c
c th ng nh t, C ng ng châu Âu v ng m nh, h p tác v i nư c Nga dân ch , và c
ng h ch m d t chi n tranh Bosnia. Trư c khi r i c, tôi cũng có bu i nói chuy n
t t p v i Schroeder, ngư i n i lên t v trí b t u khiêm t n trên di n àn chính tr c a
c. Ông gây cho tôi n tư ng v m t ngư i c ng r n, thông minh và sáng su t v vi c
ông mu n làm. Tôi chúc lành cho ông ta, và nói v i ông r ng n u ông th ng c tôi s làm
b t c i u gì có th giúp ông thành công.
Khi n Birmingham, tôi th y thành ph ã tr i qua cu c thay i ngo n m c và p hơn
nhi u so v i h i tôi n thăm l n u tiên g n 30 năm trư c. Cu c h p có ngh trình r t
h u ích, kêu g i c i cách kinh t qu c t ; h p tác hơn n a ch ng buôn l u thu c phi n,
r a ti n, và buôn bán ph n và tr em; và liên minh c bi t gi a nư c M và C ng
ng châu Âu ch ng kh ng b . B t k quan tr ng n m c nào, cu c h p v n b che ph
b i bóng en c a các s ki n ang di n ra trên th gi i: ngư i n th vũ khí h t
nhân; s s p v kinh t và chính tr Indonesia; hòa bình mong manh Trung ông;
vi n c nh mơ h c a cu c chi n Kosovo; và cu c trưng c u dân ý s p n cho Th a
ư c ngày th Sáu t t lành. Chúng tôi lên án n th vũ khí h t nhân, tái kh ng nh s
ng h c a chúng tôi cho Hi p ư c c m th và ph bi n vũ khí h t nhân toàn di n, và nói
chúng tôi mu n có m t hi p ư c toàn c u ngăn ch n vi c s n xu t nguyên li u cho vũ khí
h t nhân. Indonesia, chúng tôi thúc y c i cách c chính tr l n kinh t , m t vi c
dư ng như chưa bao gi di n ra, b i n n tài chính c a t nư c này ang trong tình tr ng
h n n kh ng khi p n m c c i cách c n thi t s làm cho cu c s ng còn khó khăn hơn
n a i v i ngư i dân Indonesia bình thư ng trong th i gian trư c m t. Trong vài ngày,
T ng th ng Suharto t ch c, nhưng các v n c a Indonesia không tan bi n i theo ông.
Ch ng bao lâu n a nh ng v n y s chi m thêm th i gian c a tôi. Lúc này Trung
ông không th làm gì ư c cho n khi tình hình chính tr c a Israel ư c c i thi n.
Kosovo, m t t nh mi n nam xa xôi c a Serbia, h u h t ngư i dân là ngư i g c
Albania theo o H i ang b c t c vì ch cai tr c a Milosevic. Sau cu c t n công c a
Serbia vào ngư i Kosovo h i u năm, Liên hi p qu c ã ra l nh c m v n vũ khí Nam
Tư (g m Serbia và Montenegro) và m t s qu c gia khác ã c m v n kinh t iv i

18. Serbia. M t Nhóm Liên l c g m M , Nga, và m t s nư c châu Âu ang làm vi c
tháo g kh ng ho ng. G-8 ng h n l c c a Nhóm Liên l c, nhưng chúng tôi s ph i làm
nhi u hơn n a.
M t l n n a, tin t t lành n t B c Ireland. Hơn 90% thành viên c a ng Sinn Fein ng
h Th a ư c ngày th Sáu t t lành. V i s h p tác c a John Hume và Gerry Adams, ch c
ch n s có s lư ng l n phi u c a ngư i theo o Thiên Chúa ng h th a thu n. Ý ki n
c a phe Tin Lành còn v n chia r . Sau khi tham kh o ý ki n v i các bên, tôi quy t nh
không i t Birmingham n Belfast nói chuy n tr c ti p v th a thu n. Tôi không
mu n Ian Paisley cho r ng tôi là ngư i ngoài cu c ang ch d n B c Ireland vi c ph i
làm. Thay vì th , Tony Blair và tôi g p các phóng viên và th c hi n hai cu c ph ng v n
dài trên truy n hình v i BBC và CNN ng h cu c trưng c u dân ý.
Ngày 20 tháng 5, hai ngày trư c cu c trưng c u, tôi cũng nói chuy n ng n g n trên radio
v i ngư i dân B c Ireland, kh ng nh s ng h c a nư c M n u h b phi u cho "hòa
bình lâu dài cho chính các b n và con cháu". H ã làm như v y. Th a ư c ngày th Sáu
t t lành ư c 71% ngư i dân B c Ireland ch p thu n, k c a s ngư i theo o Tin
Lành. C ng hòa Ireland, hơn 90% ngư i dân b phi u thu n. Tôi chưa bao gi t hào
hơn th v di s n Ireland c a mình.
Sau ch ng d ng Geneva thúc y T ch c Thương m i Th gi i áp d ng ti n trình
ra quy t nh c i m hơn, quan tâm hơn n các i u ki n lao ng và môi trư ng trong
các thương lư ng m u d ch, và l ng nghe i di n các công dân bình thư ng c m th y b
g t sang bên l c a n n kinh t toàn c u, tôi bay v nhà nhưng v n không r i kh i nh ng
v n c a th gi i.
Tu n ó, trong bu i l khai gi ng c a H c vi n H i quân M , tôi tóm t t phương pháp
ti p c n hi u qu i phó v i m ng lư i kh ng b toàn c u tinh vi, k c k ho ch
phát hi n, ngăn ng a và b o v trư c các cu c t n công nh m vào h th ng i n, cung
c p nư c, c nh sát, c u h a và c u h , ki m soát không lưu, d ch v tài chính, h th ng
i n tho i, và m ng máy tính; và n l c ngăn ch n s lan t a và s d ng vũ khí sinh h c
và b o v ngư i dân trư c th m h a ó. Tôi ngh c ng c h th ng thanh tra c a H i
ngh Vũ khí Sinh h c; tiêm v c xin cho các l c lư ng vũ trang ng a các b nh có nguy cơ
sinh h c, c bi t là b nh than; hu n luy n thêm quan ch c liên bang và a phương và
binh sĩ V binh qu c gia i phó v i các cu c t n công b ng sinh h c; nâng c p h
th ng thăm dò và ki m soát; d tr thu c và v c xin ch ng l i các cu c t n công sinh
h c; và tăng cư ng nghiên c u và phát tri n t o ra nh ng th h v c xin m i, thu c và
các công c ch n oán.
T vài tháng trư c, tôi ã b t u lo l ng v vi n c nh t n công sinh h c, có th b ng m t
lo i v khí t o ra gien ch ng l i các lo i v c xin và thu c hi n hành. Tháng 12 năm trư c,
vào kỳ ngh Ph c hưng Cu i tu n, Hillary và tôi ã thu x p i ăn t i v i Craig Venter,
m t nhà sinh h c phân t có công ty ang c hoàn t t gi i mã gien ngư i. Tôi h i Craig
v kh năng b n gien cho phép b n kh ng b phát tri n các lo i gien t ng h p, tái t o
nh ng virus có s n, ho c k t h p virus gây b nh u mùa v i các virus ch t ngư i khác
làm cho tác h i hơn n a.

19. Craig nói nh ng vi c như th hoàn toàn có th và anh khuyên tôi c cu n ti u thuy t
m i c a Richard Preston, S ki n H mang - The Cobra Event, v m t nhà khoa h c iên
c g ng làm gi m dân s th gi i b ng cách th vào thành ph New York virus
“brainpox” - k t h p gi a virus gây b nh u mùa và m t lo i vi trùng phá h y th n kinh.
Khi c xong cu n sách, tôi th y ng c nhiên r ng hi u bi t c a Preston ph i b ng c trăm
nhà khoa h c, chuyên gia quân s và tình báo và các quan ch c trong chính quy n c a tôi
c ng l i. Tôi thúc gi c m t s thành viên n i các và c Ch t ch h vi n Gingrich c
cu n sách này.
Chúng tôi b t u x lý v n chi n tranh vi trùng t năm 1993, sau khi v ánh bom
Trung tâm Thương m i Th gi i cho th y kh ng b có th t n công ngay c n i a M ,
và m t ngư i o ngũ Nga nói v i chúng tôi r ng nư c anh ta có hàng ng virus b nh
than, u mùa, Ebola và các b nh khác, và v n ang ti p t c ch t o thêm t sau khi Liên
Xô s p . áp l i, chương trình Nunn-Lugar ư c m r ng h p tác v i Nga v vũ
khí sinh h c cũng như h t nhân.
Sau v kh ng b b ng khí sarin b n xe i n ng m Tokyo năm 1995, Nhóm An ninh
ch ng Kh ng b (CSG), ng u là nhân viên c a H i ng An ninh Qu c gia Richard
Clarke, b t u t p trung hơn vào k ho ch b o v trư c các cu c t n công hóa h c và
sinh h c. Tháng 6 năm 1995, tôi ký Hư ng d n Thi hành Quy t nh c a t ng th ng
(PDD) s 39 phân chia trách nhi m trong các cơ quan h u quan nh m ngăn ch n và x lý
các cu c t n công như v y, và gi m kh năng c a b n kh ng b thông qua ho t ng bí
m t và các n l c b t b n kh ng b nư c ngoài. L u năm góc, m t vài lãnh o quân
s và dân s quan tâm n v n này, k c Ch huy Th y quân l c chi n, Charles
Krulak, và Richard Danzig, Th trư ng H i quân. Cu i năm 1996, H i ng Tham mưu
Liên quân ng h ngh c a Danzig tiêm v c xin cho toàn b l c lư ng phòng b nh
than, và qu c h i ki m soát ch t ch hơn i v i các ch t sinh h c trong các phòng thí
nghi m c a M , sau khi m t k cu ng tín b b t khi dùng gi y t gi mua ba bình ch a
virus d ch b nh t m t phòng thí nghi m v i giá kho ng 300 ôla.
Cu i năm 1997, khi rõ ràng r ng Nga có nhi u vũ khí vi trùng hơn chúng ta v n tư ng,
tôi cho phép M h p tác v i các nhà khoa h c ã t ng làm vi c trong các vi n nơi có
nhi u vũ khí sinh h c ư c ch t o trong th i kỳ Xô Vi t, v i hy v ng tìm ra b n ch t s
vi c, và ngăn ch n không cho h g i các bí quy t và ch t sinh h c n Iran hay cho
nh ng k khác s n ti n và mu n mua.
Tháng 3 năm 1998, Dick Clarke t p h p kho ng 40 thành viên c a nhà khách Blair
House th di n t p ch ng kh ng b virus gây b nh u mùa, m t hóa ch t và m t vũ
khí h t nhân. K t qu r t áng lo ng i. V i b nh u mùa, h ph i m t r t nhi u th i gian
và khá nhi u nhân m ng m i ki m soát ư c d ch b nh. D tr kháng sinh và v c xin
chưa y , lu t v d ch t còn l c h u, h th ng y t công c ng kém hi u qu , và k
ho ch x lý c p ti u bang còn chưa hoàn thi n.
Vài tu n sau, theo yêu c u c a tôi, Clarke t p h p b y nhà khoa h c và chuyên gia x lý
kh ng ho ng, trong ó có Craig Venter; Joshua Lederberg, nhà sinh h c o t gi i Nobel

20. v i hàng th p k nghiên c u cách ch ng vũ khí sinh h c; và Jerry Hauer, giám c X lý
Kh ng ho ng c a thành ph New York. Cùng v i Bill Cohen, Janet Reno, Donna
Shalala, George Tenet và Sandy Berger, tôi g p nhóm này trong vài gi ng h th o
lu n v nguy cơ và vi c ph i làm. M c dù êm trư c h u như th c tr ng k t thúc th a
ư c hòa bình c a Ireland, nhưng tôi l ng nghe chăm chú ph n trình bày c a h và h i r t
nhi u. M i i u tôi nghe ư c kh ng nh thêm r ng chúng ta chưa ư c chu n b cho
các cu c t n công sinh h c, và r ng kh năng s p x p và tái t o gien s nh hư ng l n
n an ninh qu c gia trong th i gian t i. Khi cu c g p k t thúc, ti n sĩ Lederberg ưa cho
tôi b n sao c a bài báo m i nh t trên t T p chí c a H i Y khoa M nói v m i e d a
c a kh ng b sinh h c. c xong tôi còn th y lo l ng hơn n a.
Chưa y m t tháng sau, nhóm các nhà khoa h c g i cho tôi m t b n báo cáo ngh chi
g n hai t ôla trong b n năm ti p theo c i thi n kh năng y t công c ng, xây d ng
kho d tr qu c gia kháng sinh và v c xin, c bi t kháng b nh u mùa, và tăng cư ng
nghiên c u vi c phát tri n nh ng lo i thu c và v c xin t t hơn thông qua tái t o gien.
Vào ngày di n thuy t H c vi n H i quân, tôi ký thêm hai thông tư hư ng d n c a t ng
th ng (PDD) v ch ng kh ng b . PDD s 62 ưa ra sáng ki n 10 i m ch ng kh ng b ,
phân công trách nhi m cho các cơ quan chính ph v i các ch c năng c th , bao g m
vi c phát hi n, ph n ng và k t án kh ng b và phá h y m ng lư i c a chúng; ngăn ch n
b n kh ng b dùng vũ khí h y di t hàng lo t; x lý h u qu sau kh b t n công; b o v
h t ng và h th ng Internet tr ng y u; và b o v ngư i M trong và ngoài nư c.
PDD 62 cũng ch nh i u ph i viên Qu c gia ch ng Kh ng b và B o v H t ng; tôi
b nhi m Dick Clarke, ngư i theo sát vi c ch ng kh ng b ngay t u, vào ch c v này.
Ông là ngư i chuyên nghi p, ã t ng ph c v dư i th i T ng th ng Reagan và Bush, và
r t tích c c n l c t ch c ch ng kh ng b . PDD s 63 cho phép thành l p Trung tâm
B o v H t ng Qu c gia chu n b k ho ch y u tiên nh m b o v các cơ s h
t ng tr ng y u c a chúng ta như giao thông, vi n thông và h th ng nư c.
Vào cu i tháng, Starr th và l i th t b i khi b t bu c Susan McDougal ra i u tr n trư c
i b i th m oàn; th m v n Hillary trong g n năm ti ng ng h và là l n th sáu; và l i
k t án Webb Hubbell vì sai ph m thu .
M t s c u công t viên nghi ng s úng n trong hành ng b t thư ng này c a Starr;
ch y u là vi c Hubbell l i b k t t i tính ti n quá cao các thân ch và không tr thu cho
kho n ti n vư t quá này. Tình hình t còn hơn n a khi Starr cũng k t án v c a Hubbell,
Suzy, vì cô y ã cùng ký vào b n hoàn thu thu nh p chung c a c hai v ch ng, và b n
c a Webb là k toán Mike Schaufele và lu t sư Charles Owen, vì h tư v n tài chính cho
Hubbell, dù là mi n phí, khi anh ang g p r c r i. Hubbell gi n d áp tr r t rõ ràng:
"H nghĩ r ng k t án v và b n tôi thì tôi s nói d i v t ng th ng và nh t phu nhân.
Tôi s không nói d i… Tôi s không nói d i v t ng th ng. Tôi s không nói d i v
nh t phu nhân, hay v b t c ai khác".
u tháng 5, Starr ti p t c chi n thu t hù d a b ng cách k t án Susan McDougal vì b t
tuân l nh tòa hình s và ngăn c n công lý vì cô y ti p t c t ch i làm ch ng trư c i
b i th m oàn - cũng chính là t i mà cô y ã b k t án và ang thi hành án 18 tháng tù

21. do b t tuân tòa dân s . L n này thì th o n e d a ó không có k t qu . Starr và Hick
Ewing không th bu c Susan McDougal nói d i cho h và h phát iên lên. M c dù
Susan ph i m t g n m t năm sau m i ch ng minh ư c, nhưng cô y c ng r n hơn h và
cu i cùng cô ã ư c tr ng án.
Tháng 6, cu i cùng Starr cũng n m trái ng. Sau khi Steven Brill ăng bài trên t Brill’s
Content v ho t ng c a Starr, nh n m nh vi c Văn phòng công t c l p (OIC)
chuyên dùng chi n thu t ti t l tin t c trái phép cho báo gi i, và tư ng thu t r ng Starr ã
thú nh n chuy n ó trong m t cu c ph ng v n 90 phút, th m phán Norma Holloway
Johnson ra phán quy t r ng “có cơ s ” tin r ng văn phòng c a Starr dính líu n các v
rò r tin t c “nghiêm tr ng và l p i l p l i” cho gi i truy n thông và r ng David Kendall
có th g i Starr và các ng s ra tòa truy tìm ngu n g c c a v rò r . Vì có liên quan
n ti n trình c a i b i th m oàn nên phán quy t ó ư c gi bí m t. Cũng th t kỳ l
thay, khía c nh này trong các ho t ng c a Starr ã không ư c ti t l cho báo chí.
Ngày 29 tháng 5, Barry Goldwater m t, th 89 tu i. Tôi r t bu n. M c dù chúng tôi khác
ng và khác quan i m, nhưng Goldwater ã r t t t v i Hillary và tôi. Tôi cũng kính
tr ng ông là m t nhà yêu nư c th c th và là ngư i u tranh cho quy n t do, ông nghĩ
r ng chính ph nên ng ngoài cu c s ng riêng tư c a công dân và ông tin r ng nh ng
chuy n u á chính tr nên t p trung vào tư tư ng ch không ph i t n công vào cá nhân.
Tôi dành ph n còn l i c a mùa xuân v n ng hành lang cho chương trình lu t pháp
c a tôi và x lý công vi c: ban hành l nh thi hành c m b o l c i v i ngư i ng tính
trong các doanh nghi p dân s liên bang; ng h chương trình c i t kinh t m i c a
Boris Yeltsin; chào ón Ti u vương Bahrain t i Nhà Tr ng; phát bi u t i phiên h p c a
i h i ng Liên hi p qu c v ch ng buôn ma túy toàn c u; ti p ón chuy n thăm chính
th c c a T ng th ng Nam Tri u Tiên Kim Dae Jung; t ch c H i ngh H i dương Qu c
gia Monterey, California; gia h n l nh c m khoan d u ngoài khơi California thêm 14
năm n a; ký m t o lu t c p qu mua áo ch ng n cho 25% nhân viên thi hành lu t;
nói chuy n t i bu i khai gi ng c a ba trư ng i h c; và v n ng cho ng Dân ch
trong sáu ti u bang.
M t tháng b n r n nhưng khá bình thư ng ngo i tr chuy n i thăm không vui c a tôi
n Springfield, Oregon, nơi m t h c sinh nam ã dùng súng bán t ng b n ch t và
làm b thương m t s b n h c. ó là v m i nh t trong hàng lo t v n súng trong trư ng
h c, trong ó có các v b n ch t ngư i Jonesboro, Arkansas; Pearl, Mississippi;
Paducah, Kentucky; và Edinboro, Pennsylvania.
V gi t ngư i v a au lòng v a gây lo l ng, vì t l ph m t i v thành niên cu i cùng
cũng ang trên à gia gi m. Tôi th y hình như s bùng n b o l c là do, ít nh t là m t
ph n, s tôn vinh b o l c quá m c trong văn hóa c a chúng ta và vi c tr em có th ki m
ư c vũ khí ch t ngư i m t cách d dàng. Trong t t c các v n súng trong trư ng h c,
k c m t s v khác không gây ch t ngư i, nh ng k ph m t i còn tr dư ng như gi n
d , ơn c, ho c ang theo u i m t tri t lý en t i nào ó v cu c s ng. Tôi yêu c u
Janet Reno và Dick Riley ưa ra hư ng d n cho các giáo viên, cha m và sinh viên v

22. nh ng d u hi u c nh báo s m c a nh ng thanh niên g p r c r i, kèm theo là các chi n
thu t x lý.
Tôi n trư ng trung h c Springfield g p các gia ình n n nhân, nghe k l i s vi c, và
nói chuy n v i sinh viên, giáo viên và các công dân khác. H b s c và r t lo l ng, băn
khoăn t i sao nh ng vi c như v y l i có th x y ra trong c ng ng c a h . Vào nh ng
d p th này, tôi c m th y vi c duy nh t có th làm ư c là chia s n i au v i m i ngư i,
cam oan v i h r ng h là nh ng ngư i t t, và ng viên h ti p t c ti n lên.
Xuân chuy n sang hè, n lúc tôi th c hi n chuy n thăm ư c chu n b khá lâu n
Trung Qu c. M c dù M và Trung Qu c còn khác bi t áng k v nhân quy n, t do tôn
giáo và chính tr , và nh ng v n khác, tôi v n háo h c ch ón chuy n i. Tôi nghĩ
Giang Tr ch Dân ã thành công khi th c hi n chuy n thăm n M năm 1997 và ông
cũng vui lòng ón ti p tôi.
Chuy n i gây nhi u tranh cãi c hai nư c. Tôi s là T ng th ng M u tiên n Trung
Qu c k t v àn áp các l c lư ng ng h dân ch Qu ng trư ng Thiên An Môn năm
1989. Nh ng cáo bu c r ng Trung Qu c c g ng gây nh hư ng n k t qu b u c năm
96 v n chưa ư c gi i quy t. M t s ngư i phe C ng hòa cũng t n công tôi vì ã cho
phép các công ty M phóng v tinh thương m i vào không gian b ng tên l a c a Trung
Qu c, m c dù công ngh v tinh không ư c ti t l cho phía Trung Hoa ti p c n, và quá
trình thuê tên l a ã có t th i c a Reagan và ti p t c dư i th i Bush ti t ki m ti n
cho các công ty c a M . Cu i cùng, nhi u ngư i M lo s chính sách thương m i c a
Trung Qu c và ch p nh n vi c trái phép s n xu t và bán sách, phim nh và nh c M ang
làm m t nhi u công ăn vi c làm M .
V phía Trung Qu c, nhi u quan ch c b c t c vì chúng ta ã ch trích các chính sách v
nhân quy n c a Trung Qu c, coi ó là hành ng can thi p vào n i b c a h , trong khi
m t s ngư i khác tin r ng, b t ch p m i phát bi u tích c c c a tôi, chính sách c a M là
ki m ch ch không ph i h p tác v i Trung Qu c trong th k 21.
V i s dân chi m m t ph n tư dân s th gi i và n n kinh t tăng trư ng m nh m , Trung
Qu c s có nh hư ng v kinh t và chính tr sâu r ng i v i M và th gi i. N u i u
ó x y ra, chúng ta ph i t o nên s h p tác tích c c. Th t xu n ng c n u không i Trung
Qu c.
Trong tu n trư c khi lên ư ng, tôi c is M Liên hi p qu c Bill Richardson k
nhi m Federico Penã làm B trư ng Năng lư ng, và Dick Holbrooke làm i s m i c a
M Liên hi p qu c. Richardson, c u ngh sĩ qu c h i c a bang New Mexico, nơi có hai
phòng thí nghi m quan tr ng c a B Năng lư ng là ngư i lý tư ng cho vi c này.
Holbrooke có k năng gi i quy t các v n óng niên li m c a M Liên hi p qu c,
cũng như kinh nghi m và trí thông minh óng góp quan tr ng vào i ngũ lo v chính
sách i ngo i. Chúng tôi c n ông y khi r c r i l i bùng phát Balkan.
Hillary, Chelsea và tôi n Trung Qu c t i 25 tháng 6, cùng v i m c a Hillary là
Dorothy, m t oàn i bi u g m có Ngo i trư ng Albright, B trư ng Rubin, B trư ng

23. Daley, và sáu thành viên qu c h i, trong ó có John Dingell c a bang Michigan, thành
viên ph c v lâu năm nh t h vi n. S hi n di n c a John r t quan tr ng vì s ph
thu c vào ngành ô tô c a Michigan làm cho nó tr thành tâm i m c a tư tư ng ch
nghĩa b o h . Tôi r t m ng là chính ông y mu n thăm Trung Qu c t ánh giá li u
Trung Qu c có nên gia nh p WTO hay không.
Chúng tôi b t u chuy n i t c ô Tây An, nơi ngư i Trung Qu c t ch c bu i l ón
ti p tưng b ng và trang tr ng. Ngày k ti p, chúng tôi có cơ h i i gi a hàng ngũ các
chi n binh b ng t n i ti ng, và có bu i th o lu n bàn tròn v i các công dân Trung Qu c
m t làng nh Xiahe.
Hai ngày sau chúng tôi b t tay vào công vi c th c s , khi Ch t ch Giang Tr ch Dân và
tôi g p g và h p báo ư c truy n hình tr c ti p kh p Trung Qu c. Chúng tôi th ng th n
th o lu n v s khác bi t cũng như cam k t xây d ng s h p tác chi n lư c. ây là l n
u tiên ngư i Trung Qu c t ng th y lãnh o c a h th c s tranh lu n v các v n
như nhân quy n và t do tôn giáo v i nguyên th qu c gia nư c ngoài. Ch t ch Giang
Tr ch Dân ngày càng t tin hơn khi x lý các v n như v y trư c công chúng và tin
tư ng cho tôi l ch s có b t ng, cũng như nh n m nh m i quan tâm chung mu n
ch m d t kh ng ho ng tài chính châu Á, y m nh v n không ph bi n vũ khí h t
nhân, và tăng cư ng hòa gi i bán o Tri u Tiên.
Khi tôi c p n t do hơn n a và nhân quy n Trung Qu c, Ch t ch áp l i r ng M
ã phát tri n cao, trong khi Trung Qu c v n có thu nh p bình quân u ngư i 700 ôla
m t năm. Ông nh n m nh s khác bi t trong l ch s , văn hóa, h tư tư ng và h th ng xã
h i hai nư c. Khi tôi thúc gi c ông g p g v i t Lai L t Ma, ông nói cánh c a Trung
Qu c r ng m n u t Lai L t Ma tuyên b trư c r ng Tây T ng và ài Loan là m t
ph n c a Trung Qu c, và nói thêm r ng ã có s n "m t vài kênh liên l c" v i lãnh t c a
Ph t giáo Tây T ng. Tôi ư c khán gi Trung Qu c cư i tán thư ng khi nói tôi nghĩ n u
Ch t ch Giang Tr ch Dân và t Lai L t Ma g p nhau, h s quý m n nhau r t nhi u.
Tôi cũng c g ng ưa ra m t vài ngh th c t ti n xa hơn v nhân quy n. Ví d , v n
còn nhi u công dân Trung Hoa ng i tù vì nh ng t i không còn ghi trong s b . Tôi
ngh nên th h ra.
V n chính c a h p báo chính là cu c tranh lu n. Tôi mu n công dân Trung Hoa th y
M ng h nhân quy n mà chúng tôi tin là các giá tr mang tính toàn c u, và tôi mu n các
quan ch c Trung Hoa th y r ng s c i m hơn n a s không gây ra nh ng r i lo n xã h i
mà, theo l ch s Trung Qu c, h lo s m t cách d hi u.
Sau bu i chiêu ãi chính th c do Ch t ch Giang Tr ch Dân và phu nhân t ch c, tôi và
ông l n lư t i u khi n dàn nh c c a Quân i Gi i phóng Nhân dân Trung Qu c. Ngày
hôm sau, gia ình tôi d bu i l ch nh t nhà th Chongwenmen, nhà th Tin Lành lâu
i nh t B c Kinh, m t trong s ít nhà th ư c chính ph cho phép m c a. Nhi u
ngư i theo o Tin Lành ph i bí m t nhóm h p trong nhà. T do tôn giáo r t quan tr ng
i v i tôi, và tôi r t m ng khi Ch t ch Giang ng ý tôi g i m t oàn i bi u g m
các th lĩnh tôn giáo M , k c m t ch c s c Do Thái giáo, m t t ng giám m c Thiên
Chúa giáo, và m t m c sư Tin Lành n tìm hi u thêm v v n này.

24. Sau khi chúng tôi tham quan T C m Thành và V n Lý Trư ng Thành, tôi t ch c bu i
h i áp v i sinh viên c a trư ng i h c B c Kinh. Chúng tôi th o lu n v nhân quy n
Trung Qu c, nhưng h cũng h i tôi v các v n nhân quy n M và tôi có th làm gì
tăng thêm s hi u bi t c a ngư i M i v i Trung Qu c. Có nhi u câu h i r t hay
c a l p thanh niên mu n t nư c h thay i nhưng v n r t t hào v nó.
Th tư ng Chu Dung Cơ m i oàn i bi u d b a trưa, trong ó chúng tôi th o lu n v
các thách th c xã h i và kinh t mà Trung Qu c ang ph i i m t, cũng như nh ng v n
còn l i mà chúng tôi v n chưa gi i quy t xong ưa Trung Qu c vào T ch c
Thương m i Th gi i. Tôi h t s c ng h vi c này, duy trì s th ng nh t c a Trung
Qu c v i n n kinh t toàn c u, và tăng cư ng c s ch p thu n các lu t l qu c t l n
thi n chí h p tác v i M c a h và v i các qu c gia khác v m t lo t các v n khác.
T i ó, Ch t ch Giang Tr ch Dân và phu nhân m i chúng tôi ăn t i riêng v i h t i tư
dinh, căn nhà n m bên h trong khu v c dành cho h u h t các quan ch c cao c p c a
Trung Qu c. Càng có th i gian bên Ch t ch Giang, tôi càng th y quý m n ông y. Ông
là ngư i thú v , vui tính, và c c kỳ kiêu hãnh, nhưng luôn luôn mu n nghe nh ng quan
i m khác nhau. M c dù không ph i lúc nào tôi cũng ng ý v i ông, nhưng tôi d n d n
cho r ng ông tin ông ang thay i Trung Qu c nhanh h t m c, và theo úng hư ng.
T B c Kinh chúng tôi n Thư ng H i, nơi có v có nhi u t h p ki n trúc hơn b t c
nơi nào trên th gi i. Hillary và tôi có bu i th o lu n thú v v các v n và ti m năng
c a Trung Qu c v i m t nhóm các thanh niên Trung Qu c, g m có các giáo sư, doanh
nhân, m t nhà ho t ng b o v ngư i tiêu dùng, và m t ti u thuy t gia. M t trong nh ng
kinh nghi m thú v nh t c a c chuy n i là chương trình tr l i theo yêu c u thính gi
mà tôi cùng th trư ng thành ph tham gia. Có m t s câu h i hay và oán trư c ư c
dành cho tôi v các v n kinh t và an ninh, nhưng ông th trư ng nh n ư c nhi u câu
h i hơn tôi; ngư i g i cho ông quan tâm n giáo d c t t hơn, nhi u máy tính hơn, và lo
l ng v t c ngh n giao thông v n là h u qu c a vi c thành ph phát tri n và m r ng
không ng ng. Tôi ch t nghĩ m t khi các công dân phàn nàn v i th trư ng v t c ngh n
giao thông, thì n n chính tr Trung Qu c ang i úng hư ng.
Trư c khi v nhà, chúng tôi bay n Guilin g p nh ng nhà ho t ng môi trư ng ang
quan ng i v vi c phá r ng và s bi n m t c a nh ng loài hoang dã quí hi m, sau ó i
thuy n d c theo sông Li, ch y qua khung c nh tuy t p có nh ng t ng á t o thành hình
như th nhô lên trên phong c nh êm c a mi n quê. Sau Guilin, chúng tôi d ng H ng
Kông g p ng Ki n Hoa, c khu trư ng do ngư i Trung Qu c ch n sau khi ngư i
Anh rút lui. Là m t ngư i thông minh và tinh t , t ng s ng M vài năm, ng Ki n
Hoa r t b n r n trong vi c cân b ng văn hóa chính tr sôi ng c a H ng Kông v i chính
ph trung ương Trung Qu c v n ưa tuân th hơn. Tôi cũng g p l i ngư i b o v n n dân
ch là Martin Lee. Trung Qu c ã h a cho H ng Kông gi nguyên h th ng chính tr
dân ch , nhưng tôi có n tư ng rõ ràng là chi ti t v cu c oàn t H ng Kông tr v v i
Trung Qu c v n ang ư c so n th o, và r ng không bên nào hoàn toàn th a mãn v i
tình tr ng hi n nay.

25. Gi a tháng 7, Al Gore và tôi t ch c m t s ki n t i Vi n Khoa h c Qu c gia nh n m nh
n l c c a chính quy n chúng tôi nh m ngăn ng a h th ng máy tính g p s c vào u
thiên niên k m i. M i lo ng i ang lan r ng là nhi u h th ng máy tính s không th
thay i ngày tháng vào năm 2000, ã gây ra h n lo n trong kinh t và nh hư ng n
công vi c c a hàng tri u ngư i M . Chúng tôi ưa ra m t n l c toàn di n do John
Koskinen ng u b o m t t c các h th ng c a chính ph u s n sàng cho thiên
niên k m i và giúp khu v c kinh t tư nhân i u ch nh phù h p. Chúng tôi ch bi t ư c
các bi n pháp ó có thành công hay không khi ngày ã nh n.
Ngày 16, tôi ký m t ưu tiên khác c a tôi thành lu t, Lu t H tr và Ưu ãi Tr em.
Chúng tôi ã tăng nh ng ngư i ư c lãnh ti n t lu t này lên 68% t năm 1992; thêm 1,4
tri u gia ình ư c nh n tr c p chăm sóc tr em. Lu t này ph t nh ng ti u bang nào
không t ng c p nh t ch h tr tr em và thư ng ti n cho nh ng ti u bang t ư c
m c tiêu.
Cũng th i gian này, tôi tuyên b mua tám tri u thùng b t tr c p cho các qu c gia
nghèo ang thi u lương th c. Giá ngũ c c ang gi m, và s b t này có th th a mãn nhu
c u nhân o l n tr thêm 13 cent m t thùng b t mì cho các nông dân làm vi c c c nh c.
Vì gió nóng kh c nghi t phá ho i mùa màng nhi u ph n c a t nư c, tôi cũng yêu c u
qu c h i thông qua gói h tr kh n c p cho nông dân.
n cu i tháng, Mike McCurry tuyên b s t ch c bí thư báo chí c a Nhà Tr ng vào
mùa thu, và tôi ch nh phó c a anh là Joe Lockhart, ngư i ã t ng là bí thư báo chí c a
tôi khi tái tranh c , làm ngư i k nhi m. McCurry ã làm vi c r t t t v trí y òi h i
này, gi i thích các chính sách m t cách rõ ràng và thông thái, làm vi c nhi u gi và luôn
s n sàng ngày êm. Anh mu n chăm sóc con cái mình trư ng thành. Tôi quý m n Joe
Lockhart, và báo chí dư ng như cũng thích anh. Bên c nh ó, anh y mu n sát cánh bên
tôi; chúng tôi s có s chuy n giao êm ái.
Tháng 7, trong khi tôi ti p t c th c hi n ngh trình trong nư c thì Dick Holbrooke bay
n Belgrade g p Milosevic trong m t n l c gi i quy t kh ng ho ng Kosovo; Th tư ng
Hashimoto t ch c sau khi th t b i trong cu c b u c Nh t; Nelson Mandela k t hôn
v i Gaça Machel, m t góa ph d thương c a c u T ng th ng Mozambique và là nhân
v t n i b t trong cu c chi n ngăn ch n s d ng lính tr em trong chi n tranh châu Phi;
và Ken Starr ti p t c v án ch ng l i tôi.
Ông ta khăng khăng mu n ưa ra i ch t m t s nhân viên M t v c a tôi, k c Larry
Cockell, ngư i ng u b ph n b o v tôi. Nhân viên M t v t ch i, và c u T ng
th ng Bush vi t hai lá thư ph n i. Ngo i tr khi t ng th ng t i khu v c sinh ho t c a
Nhà Tr ng, M t v luôn bên ông y ho c ngay bên ngoài c a. M t v b o v các t ng
th ng và các bí m t c a h . M t v có th tình c nghe th y t t c các trao i k c an
ninh qu c gia, chính sách i n i, kh ng ho ng chính tr , và tranh cãi cá nhân. S t n t y,
chuyên nghi p và tính bí m t c a h ã ph c v c l c cho các t ng th ng c a c hai
ng và qu c gia. Bây gi Starr mu n e d a m i th ó - không ph i i u tra chuy n
tình báo, hay chuy n FBI l m quy n như trong v Watergate, hay vi c c ý ph m lu t
như trong v Iran-Contra, mà ch bi t có hay không vi c tôi tr l i gian d i và khuy n

26. khích Monica Lewinsky cũng nói d i trư c nh ng câu h i ư c t ra m t cách m ám,
trong m t v ki n vô o c ngay t u.
n cu i tháng, Starr mi n tr truy t Monica Lewinsky i l i vi c cô y làm ch ng
trư c i b i th m oàn, và g i l nh g i h u tòa cho tôi. Ngày 29, tôi ng ý tình nguy n
i ch ng và trát h u tòa ư c rút l i. Tôi không th nói tôi mong ch gì ngày i ch ng
ó.
u tháng 8, tôi g p g 10 t c trư ng a Washington tuyên b m t n l c toàn
di n nh m tăng cư ng cơ h i giáo d c, y t và kinh t cho ngư i da . Tr lý các v vi c
liên chính ph c a tôi, Mickey Ibarra và Lynn Cutler, liên l c viên v i các b t c, là làm
vi c c t l c chu n b sáng ki n này, và nó th c s c n thi t. M c dù nư c M có t l th t
nghi p th p nh t trong 28 năm, t l t i ph m th p nh t trong 25 năm, và s ph n trăm
công dân s ng nh phúc l i th p nh t trong 29 năm, nhưng các c ng ng th dân v n
chưa giàu có gì hơn t thói bài b c c a h , và v n ang ph i s ng nghèo kh . Dư i 10%
ngư i da ư c i h c, s ngư i m c b nh ti u ư ng cao g p ba l n ngư i M da
tr ng, và h v n có t l thu nh p bình quân u ngư i th p nh t trong các nhóm thi u s
M . M t s c ng ng th dân có t l th t nghi p quá 50%. Các t c trư ng ư c
khuy n khích th c hi n nh ng bi n pháp m i mà chúng tôi ang ti n hành, và sau cu c
h p tôi hy v ng có th giúp h .
Ngày hôm sau, i s quán M Tanzania và Kenya b ánh bom cách nhau năm phút,
làm 257 ngư i ch t, trong ó có 12 ngư i M và 5.000 ngư i b thương. B ng ch ng ban
u cho th y m ng lư i c a Osama Bin Laden, ư c bi t n dư i cái tên Al Qaeda, ã
t ch c cu c t n công. Cu i tháng 2, Bin Laden ã ưa ra m t fatwa (m nh l nh tôn giáo
- ND) kêu g i t n công các m c tiêu quân s và dân s M b t c nơi nào trên th gi i.
Tháng 5, ông ta nói nh ng ngư i ng h ông ta s ánh vào m c tiêu c a M vùng
V nh và nói v vi c “ ưa chi n tranh n sân nhà nư c M ”. Tháng 6, trong m t cu c
ph ng v n v i phóng viên M , ông ta ã e d a s b n h máy bay quân s M b ng tên
l a phòng không.
n lúc này chúng tôi ã theo dõi Bin Laden ư c nhi u năm. Ngay t u nhi m kỳ c a
tôi, Tony Lake và Dick Clarke ã thúc ép CIA cung c p thêm thông tin v ngư i r p
Xêút giàu có này, v n b tr c xu t kh i t qu c mình t năm 1991, m t quy n công dân
năm 1994, và ã nh p t ch vào Sudan.
Lúc u, Bin Laden có v là ngư i cung c p tài chính cho ho t ng kh ng b , nhưng
qua th i gian chúng tôi bi t ông ta là ngư i ng u t ch c kh ng b r t tinh vi, ti p
c n ư c t i kho n ti n l n do ông ta ư c k th a, và có ho t ng m t s nư c, trong
ó có Chechnya, Bosnia, và Philippines. Năm 1995, sau cu c chi n Bosnia, chúng tôi ã
ngăn ch n các n l c c a các mujahedin (chi n binh thánh chi n - ND) chi m gi Bosnia,
và h p tác cùng các quan ch c a phương phá v âm mưu làm n tung hàng ch c máy
bay bay t Phillipines n b bi n phía Tây Hoa Kỳ, nhưng m ng lư i xuyên qu c gia
c a Bin Laden v n ti p t c phát tri n.

27. Tháng giêng năm 1996, CIA thành l p m t b ph n ch t p trung vào Bin Laden và m ng
lư i c a ông ta, tr c thu c Trung tâm Ch ng Kh ng b , và không lâu sau ó chúng tôi
b t u thúc gi c Sudan tr c xu t Bin Laden. Lúc ó Sudan là thiên ư ng c c kỳ an
toàn cho b n kh ng b , k c nh ng ngư i Ai C p toan ám sát T ng th ng Mubarak
tháng 6 trư c và ã gi t h i ngư i ti n nhi m c a ông là Anwar Sadat. Lãnh o Sudan là
Hasan al-Turabi chia s quan i m c c oan c a Bin Laden, và c hai u dính líu n
nh ng cu c phiêu lưu làm ăn, i u hành hàng lo t các công vi c t ho t ng h p pháp
n s n xu t vũ khí và ng h kh ng b .
Chúng tôi ép Turabi tr c xu t Bin Laden, yêu c u r p Xêút nh n ông ta. Ngư i r p
không mu n nh n l i Bin Laden, nhưng cu i cùng ông ta cũng r i Sudan gi a năm 1996,
rõ ràng v n còn hòa h p v i Turabi. Ông ta chuy n n Afghanistan nơi ông ta ư c
chào ón b i Mullah Omar, lãnh o Taliban - m t nhóm H i giáo Sunni vũ trang mong
mu n thi t l p m t ch H i giáo c c oan Afghanistan.
Tháng 9 năm 1996, Taliban chi m ư c Kabul và b t u l n chi m các khu v c khác
c a t nư c. n cu i năm, nhóm c nhi m ph trách Bin Laden c a CIA ã thu th p
ư c nhi u thông tin quan tr ng v ông ta và t ch c c a ông ta. G n m t năm sau, chính
quy n Kenya b t gi m t ngư i mà h tin r ng liên quan n âm mưu kh ng b nh m
vào tòa i s M ó.
Trong tu n sau v ánh bom, tôi v n gi l ch trình làm vi c bình thư ng, i Kentucky,
Illinois, và California thúc y b lu t Quy n c a B nh nhân và sáng ki n nư c s ch
c a chúng tôi, và giúp phe Dân ch tranh c nh ng bang ó. Ngoài các s ki n công
c ng, tôi dành ph n l n th i gian c a mình v i b ph n ph trách An ninh Qu c gia
bàn cách ph n ng trư c các v t n công châu Phi.
Ngày 13 tháng 8, căn c không quân Andrews có t ch c l tư ng ni m cho 10 trong
s 12 n n nhân M . Nh ng ngư i mà Bin Laden cho r ng áng ch t ch vì h là ngư i
M , bao g m m t nhà ngo i giao chuyên nghi p tôi ã t ng g p hai l n và con trai c a
ông; m t ph n v a xin ngh phép chăm sóc cha m già; m t viên ch c ngo i giao
g c n t ng làm vi c kh p nơi trên th gi i cho T qu c th hai c a mình; m t
chuyên gia d ch t h c làm vi c c u tr em châu Phi kh i b nh t t và ch t chóc; m t
ngư i m có ba con nh ; m t ph n kiêu hãnh v a lên ch c bà; m t nh c công nh c
Jazz n i ti ng nhưng ngh chính là làm vi c cho B Ngo i giao; m t viên ch c qu n lý
i s k t hôn v i m t ngư i Kenya; và ba trung sĩ thu c L c quân, Không quân và Th y
quân l c chi n.
Dù th nào i n a, Bin Laden ã b u c b i ni m tin r ng ông ta s h u chân lý tuy t
i và do ó ư c toàn quy n thay th Thư ng b ng cách gi t nh ng ngư i dân vô t i.
Vì chúng tôi ã săn u i t ch c c a ông ta trong nhi u năm, t lâu tôi ã bi t r ng ông ta
là m t k thù áng g m. Sau v th m sát châu Phi, tôi c bi t t p trung vào vi c b t
gi ho c gi t ch t ông ta và tiêu di t Al Qaeda.
M t tu n sau v ánh bom các i s quán, và sau khi ã g i m t cu n băng video l i
tuyên b c a tôi t i nhân dân Kenya và Tanzania – nh ng ngư i ph i ch u t n th t l n

28. hơn r t nhi u, tôi g p g nhóm nòng c t v an ninh qu c gia. C CIA l n FBI u xác
nh n r ng v này do Al Qaeda ti n hành và báo r ng m t s th ph m ã b b t.
Tôi còn nh n ư c tin tình báo r ng Al Qaeda có k ho ch t n công thêm m t tòa i s
M n a Tirana, Albania, và r ng k thù c a chúng tôi cho r ng nư c M d b t n công
vì chúng tôi b phân tâm v nh ng tranh cãi v chuy n i tư c a tôi. Chúng tôi óng c a
tòa i s Albania, ưa Th y quân l c chi n trang b y n canh gác tòa i s , và
b t u h p tác v i gi i ch c a phương phá v m ng lư i Al Qaeda ó. Nhưng
chúng tôi v n còn i s các nư c mà Al Qaeda có ho t ng.
CIA cũng có tin tình báo r ng Bin Laden và thu c h cao c p c a ông ta chu n b g p
nhau t i m t trong nh ng tr i c a ông ta Afghanistan và ngày 20 tháng 8, ánh giá
tác ng c a các v t n công c a chúng và lên k ho ch ho t ng ti p theo. Cu c h p
này là m t cơ h i chúng tôi tr ũa và có th tiêu di t ph n l n lãnh o c a Al Qaeda.
Tôi yêu c u Sandy Berger chu n b m t cú áp tr b ng quân s . Chúng tôi ph i ch n
m c tiêu, ưa vũ khí c n thi t vào v trí, và tìm cách i phó v i Pakistan. N u chúng tôi
s d ng oanh kích, các máy bay s ph i bay qua không ph n Pakistan.
Dù chúng tôi c g ng h p tác v i Pakistan tháo ngòi n nh ng căng th ng vùng ti u
l c a n , cũng như Pakistan và M t ng là ng minh trong Chi n tranh L nh,
Pakistan l i ng h Taliban và, do ó coi như ng h Al Qaeda. Cơ quan tình báo
Pakistan s d ng m t s tr i, nơi Bin Laden và Al Qaeda t ng dùng hu n luy n
Taliban, hu n luy n các tay súng ho t ng Kashmir. N u Pakistan bi t trư c các k
ho ch t n công c a chúng tôi, thì r t có th tình báo Pakistan s c nh báo cho Taliban
ho c th m chí cho Al Qaeda. M t khác, Th trư ng Ngo i giao Strobe Talbott, ngư i
t ng c gi m thi u nguy cơ xung t quân s t i ti u l c a n , thì lo s n u chúng
tôi không thông báo cho Pakistan, h có th tư ng các tên l a c a chúng tôi là do n
phóng vào h , và có th quy t nh tr ũa th m chí b ng vũ khí h t nhân.
Chúng tôi quy t nh c tư ng Joe Ralston, Phó ch t ch H i ng Tham mưu Liên quân,
i ăn t i v i Ch huy cao c p quân i Pakistan vào úng lúc chúng tôi d nh t n công.
Ralston s gi i thích cho ông ta chuy n s p x y ra vài phút trư c khi tên l a c a chúng
tôi bay vào không ph n Pakistan, quá mu n c nh báo Taliban hay Al Qaeda, nhưng
th i gian tránh vi c Pakistan b n h nh ng tên l a này, ho c ph n công vào n .
Nhóm an ninh qu c gia c a tôi còn lo ng i m t i u n a: vi c ra làm ch ng c a tôi trư c
i b i th m cách ó ba ngày, ngày 17 tháng 8. H s r ng i u ó s khi n tôi do d v i
cú t n công này, và n u như tôi có ra l nh t n công, tôi s b cáo bu c r ng làm như v y
ánh l c hư ng dư lu n kh i nh ng r c r i c a tôi, c bi t là n u cú ánh không h
ư c Bin Laden. Tôi b o h m t cách rõ ràng r ng vi c c a h là khuyên tôi v an ninh
qu c gia. N u h ngh t n công vào ngày 20, chúng tôi s làm như v y. Tôi nói vi c cá
nhân tôi tôi lo. Ngay c chuy n ó cũng không còn nhi u th i gian n a.