1. ‫سایت جامع آثار فمینیستی‬
‫‪www.daadaar.com‬‬
‫سقط جنین؛ مادر، کودک، دین و قانون‬ ‫نــام مقــالـه‬
‫فاطمه امان‬ ‫نویسنده مقاله‬
‫7‬ ‫تـعـداد صفحه‬
‫31/10/6831‬ ‫تاریخ تحـریر‬
‫رادیو فردا‬ ‫نـــام سـایـت‬
‫‪http://www.radiofarda.com/Article/2007/04/02/o1_abortion.html‬‬ ‫آدرس ‪url‬‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫1‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

2. ‫سقط جنین؛ مادر، کودک، دین و قانون‬
‫لیال دختر بیست و یک ساله‌ای که بر اثر خونریزی شدید ناشی از سقط جنین به حال اغما افتاده بود، در راه بیمارستان مهدیه شوش جان سپرد. لیال‬
‫ٔ‬
‫برای سقط جنین خود از آمپولی تهیه شده از خیابان ناصر خسرو استفاده کرده بود.‬
‫تجویز این آمپول در صورتی که حاملگی خارج از رحم باشد، به سقط جنین نمی‌انجامد و گاه منجر به خونریزی شدید، حالت اغما و حتی مرگ بیمار‬
‫می‌شود.‬
‫لیال یکی از ۰۹ هزار زنی است که ساالنه در ایران سقط جنین می‌کنند، اما به علت فقر و محدودیت‌های قانونی امکان دسترسی به پزشک و سقط‬
‫جنین بهداشتی و استاندارد ندارند.‬
‫جنین‌هایی که گاه و بیگاه در خیابان‌ها و جوهای شهر تهران یافت می‌شوند، حکایت از این دارد که استیصال زنان آنها را گاه به شرایطی غیرِ انسانی‬
‫برای سقط جنین می‌کشاند. خبرگزاری مهر، چندی پیش از پیدا شدن ماهانه ۵۱ جنین در زباله‌های شهر تهران خبر داد.‬
‫دفتر سالمت خانواده و جمعیت در وزارت بهداشت، تعداد سقط جنین در ایران را ساالنه ۰۹ هزار مورد اعالم کرده، با این همه، به علت غیرِ قانونی‬
‫بودن سقط جنین در ایران، آمار دقیق و صحیحی از میزان سقط جنین در این کشور در دست نیست.‬
‫بر اساس آمار غیرِ رسمی، سن متوسط زنانی که در ایران به سقط جنین دست می‌زنند، ۳۲ سال است.‬
‫از سوی دیگر، غیرِ قانونی بودن سقط جنین، دسترسی به داروهای استاندارد را بسیار مشکل کرده است. کسانی که در پی راه و دارویی برای سقط‬
‫جنین می‌گردند، اغلب ناگزیرند نه تنها قیمت‌های گزافی بپردازند، بلکه باید به روش‌ها و شرایط خطرناک و نه چندان مطمئنی نیز تن دهند.‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫2‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

3. ‫در ایران بازار سقط جنین‌های غیرِ بهداشتی و غیرِ مطمئن گرم است و خود به صنعتی پولساز برای سودجویان تبدیل شده است.‬
‫مخالفان سقط جنین در ایران، عمدتاً به دالیل مذهبی و اخالقی که اکنون جنبه قانونی نیز به خود گرفته است، استناد می‌کنند.‬
‫ٔ‬
‫از شرع تا قانون‬
‫در مادهٔ ۳۲۶ قانون مجازات اسالمی آمده است : "هر کسی به واسطه دادن ادویه یا وسایل دیگری موجب سقط جنین زن شود، به شش ماه تا یکسال‬
‫ٔ‬
‫حبس محکوم می‌شود و اگر عالماً و عامداً زن حامله‌ای داللت به استعمال ادویه یا وسایل دیگری کند که جنین وی سقط شود، به حبس از سه تا شش‬
‫ماه محکوم خواهد شد، مگر آنکه ثابت شود این اقدام برای حفظ حیات مادر انجام شود و در هر مورد حکم به پرداخت دیه مطابق مقررات مربوطه خواهد‬
‫شد."‬
‫در اواسط فعالیت مجلس ششم در ایران، طرحی برای اعمال آزادی‌های بیشتر در زمینه سقط جنین در شرایط خاص تصویب شد، اما شورای نگهبان‬
‫ٔ‬
‫آن را رد کرد.‬
‫نکته‌ای که شورای نگهبان بر آن انگشت گذاشته و آن را خالف شرع تشخیص داده بود، مربوط به مواردی می‌شد که در صورت تولد، عقب ماندگی یا‬
‫ناقص الخلقه بودن فرزند موجب "حرج" والدین می‌شود.‬
‫ِ‬
‫در مجلس هفتم، این طرح چندین بار اصالح و سرانجام به نام طرح "سقط درمان" به تصویب نمایندگان و تایید شورای نگهبان رسید و به صورت‬
‫قانون درآمد.‬
‫در طرح جدید، بر "عُسر و حرج طفل" تاکید نشد و به جای آن بر تاثیر ناقص الخلقه بودن فرزند بر مادر انگشت گذاشته شد. بر اساس طرح تصویب‬
‫ِ ِ‬ ‫َ‬
‫شده از سوی شورای نگهبان، سقط جنین تنها تا پیش از ۴ ماهگی مجاز است.‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫3‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

4. ‫وظیفه شورای نگهبان آن است که مانع از تصویب قانونی مغایر با قانون اساسی و شرع شود. استدالل شورای نگهبان در مخالفت با طرح اولیه در‬
‫ِ‬ ‫ٔ‬
‫زمینه سقط جنین، مبتنی بر استنباط این شورا از احکام اسالمی و شرع بود، با این همه، به نظر نمی‌رسد که مراجع مذهبی، دیدگاهی یکسان و همگون‬
‫ِ‬ ‫ٔ‬
‫در این باره داشته باشند.‬
‫اگرچه بیشتر مراجع تقلید و رهبران شیعه، سقط جنین را مطلقاً حرام دانسته‌اند، اما در عینِ حال تاکید کرده اند که در شرایطی خاص که ثابت شود‬
‫وجود جنین برای مادر خطرناک است و البته به شرط آنکه به گفته آنان، روح در جنین دمیده نشده باشد، سقط جنین مجاز خواهد بود. از نظر کسانی‬
‫ٔ‬
‫چون آیت الله خمینی، آیت الله اراکی، آیت الله گلپایگانی، آیت الله صانعی، آیت الله بهجت، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله فاضل لنکرانی و بسیاری‬
‫دیگر، این سقط جنین حتماً باید تا پیش از چهارماهگی جنین صورت گیرد.‬
‫با وجود این، برخی از مراجع تقلید، نظیر آیت الله تبریزی و آیت الله موسوی اردبیلی بر این باور هستند که در صورت اثبات ضرر و زیان و خطر برای‬
‫مادر، سقط جنین حتی بعد از دمیده شدن روح، یعنی پس از چهارماهگی نیز جایز است.‬
‫برخورد با سقط جنین از نگاه مذهبی و اخالقی‬
‫نگریستن به مساله سقط جنین از منظری دینی، تنها اختصاص به ایران ندارد. در واقع به نظر می‌رسد که دیدگاه‌های مذهبی و اخالقی شهروندان‬
‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ٔ‬
‫جوامع مختلف بر موضع گیری آنان در قبال سقط جنین تاثیر تعیین کننده‌ای دارد.‬
‫هرچند در مجموع، هیچ دینی موضع مثبتی در برابر سقط جنین ندارد، اما برخی از ادیان و مذاهب مانند مسیحیت کاتولیک به کلی و به طور سرسختانه‬
‫مخالف سقط جنین هستند و در مقابل برخی دیگر، آن را در شرایطی خاص مجاز می‌شمارند.‬
‫مخالفت با سقط جنین همیشه هم از موضعی مذهبی صورت نمی‌گیرد و برخی نیز از زاویه اخالقی و بدون پیوند دادن آن به مسائل الهی با سقط‬
‫ٔ‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫4‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

5. ‫جنین مخالفت می‌کنند. آنها معتقدند که سقط جنین تفاوتی با کشتن انسان ندارد و بنابراین از نظر اخالقی مردود است. این گروه با یکسان دانستن سقط‬
‫جنین و قتل کودک، به آن عالوه بر بُعد اخالقی، جنبه‌ای قانونی نیز می‌دهند.‬
‫مبنای برخورد مذهبی بر این باور استوار است که زندگی یک موهبت الهی است و تنها خداست که می‌تواند به زندگی یک فرد پایان دهد. بنابراین،‬
‫تصمیم به سقط جنین از جانب یک زن، از نقطه نظر این افراد، دخالت در یک امر الهی محسوب می‌شود.‬
‫هر چند عموماً در میان محافل مذهبی هم در موردِ سقط جنین اختالف نظر وجود داشته، اما مطالعات منتشر شده نشان می‌دهد که اختالف میان‬
‫پروتستان‌های لیبرال و کاتولیک‌ها در این مورد در دو دهه آخرِ قرن بیستم، دست کم در آمریکا، در حال کاهش بوده و اکنون تعداد بیشتری از پروتستان‌ها‬
‫ِ‬ ‫ٔ‬
‫با آزادی عمومی سقط جنین مخالف هستند. بدین ترتیب موافقت با سقط جنین هرچه بیشتر به محافل سکوالر محدود می‌شود.‬
‫یهودیت، زندگی از جمله زندگی جنین را مقدس می‌داند و سقط جنین را بدون دلیل جایز نمی‌شمارد. با این حال در مواقعی که ادامه بارداری، زندگی‬
‫ٔ‬
‫مادر را در خطر قرار دهد، سقط جنین را ضروری می‌شمارد.‬
‫در اسالم سقط جنین گناه بزرگی محسوب می‌شود. تنها استثنایی که در این زمینه وجود دارد هنگامی است که بارداری زندگی مادر را به خطر‬
‫انداخته است. با این حال، از دیدگاه اسالمی، حتی در چنین شرایطی سقط جنین باید در یک مرحله زمانی مشخص، یعنی تا هنگامی که هنوز در " کالبد‬
‫ٔ ِ‬
‫جنین روح دمیده نشده"، صورت گیرد.‬
‫با وجود این، برخی از مراجع مذهبی مسلمان برآنند که در سقط جنین در مواردی نظیر تجاوز جنسی، نقص جسمی یا روانی جنین و یا افزایش فشار‬
‫ِ‬
‫بر پدر و مادر می‌تواند مجاز تلقی شود.‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫5‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

6. ‫نظر موافقان و مخالفان‬
‫ِ‬
‫در مقابل این موضع گیری‌ها، موافقان آزادی سقط جنین تاکید می‌کنند که ممنوعیت سقط جنین در واقع باعث مرگ زنان می‌شود.‬
‫به باور این گروه، ممنوعیت سقط جنین در واقع جلو چنین اقدامی را نمی‌گیرد، بلکه زنان را به سمت استفاده از شیوه‌های نا مطمئن سوق می‌دهد.‬
‫موافقان سقط جنین معتقدند که آزادی قانونی سقط جنین در واقع از سالمتی زنان حفاظت می‌کند، زیرا در مواردی که زنی به بیماری‌هایی از قبیل‬
‫نارسایی قلبی، بیماری‌های کلیوی، کم خونی و بیماری قند مبتال باشد، بارداری می‌تواند خود عاملی برای تهدید سالمتی او بدل شود.‬
‫از نقطه نظر اجتماعی مدافعان سقط جنین معتقدند که ممنوعیت سقط جنین در واقع یک قانون تبعیض گرایانه است. به گفته آنها در شرایط ممنوعیت،‬
‫ٔ‬
‫زنان کم در آمد ناچار به استفاده از شیوه‌های پُر خطر سقط جنین می‌شوند، در حالی که زنان مُرفه با سفر به کشورهایی که در آنها سقط جنین آزاد است،‬
‫مشکل خود را حل می‌کنند.‬
‫عالوه بر این، موافقان استدالل می‌کنند که ممنوعیت سقط جنین باعث افزایش تعداد مادران نوجوان، یعنی گروهی از زنان که در شرایط مناسبی‬
‫برای تربیت بچه نیستند، می‌شود.‬
‫مخالفان سقط جنین می‌گویند در شرایط آزاد بودن سقط جنین، ممکن است زنان بسیاری از آن به عنوان کنترل تولید مثل استفاده و آن را جایگزین‬
‫ِ‬
‫شیوه‌های پیشگیری از بارداری مثل کاندوم و قرص ضدِ بارداری کنند.‬
‫در مقابل چنین استدالل‌هایی، مخالفان سقط جنین می‌گویند که هر سقط جنینی احتمال بارداری مجدد زن را کاهش می‌دهد.‬
‫از نقطه نظر اجتماعی مخالفان معتقدند که زنی که وارد یک رابطه جنسی می‌شود، باید مسوول پیامدهای عمل خود باشد و اگر این کار منجر به تولد‬
‫ٔ‬
‫انسانی جدید شد، این زن باید با زندگی جدیدی که برای خود درست کرده مسووالنه رو به رو شود و بار بزرگ کردن بچه را به دوش بکشد.‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫6‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬

7. ‫مخالفان همچنین نسبت به این مساله حساس هستند که در برخی فرهنگ‌ها، سقط جنین برای انتخاب جنس کودک مورد سوءِ استفاده قرار گیرد.‬
‫در مجموع مساله سقط جنین یکی از بحث انگیزترین موضوع‌های مطرح در جامعه مدرن است.‬
‫ٔ‬ ‫ٔ‬
‫در حالی که طرف‌های درگیر در این منازعه از خواستگاه‌های متفاوت دینی ـ اجتماعی نشأت می‌گیرند، همه طرف‌ها، مجموعه بزرگی از استدالل‌های‬
‫ٔ‬ ‫ٔ‬
‫اخالقی ـ اجتماعی را پشتوانه نظرهای خود ساخته‌اند.‬
‫ٔ‬
‫به نظر می‌رسد این بحث همچنان در سال‌های آینده در مرکز مباحث اجتماعی جهان غرب قرار داشته باشد.‬
‫‪Print‬‬ ‫‪search‬‬ ‫‪Prev‬‬ ‫7‬ ‫‪Next‬‬ ‫‪Home‬‬ ‫‪Full‬‬ ‫‪Exit‬‬