BRE-CASE Seminarium 98 - NUK - Nowa Umova Kapitalowa

Zeszyty BRE Bank – CASE
NUK–Nowa Nr 98
Umowa
KapitaΠowa
Centrum Analiz
SpoΠeczno-Ekonomicznych
2 0 0 8
www.case.com.pl

Publikacja jest kontynuacją serii wydawniczej Zeszyty PBR-CASE
CASE-Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Fundacja Naukowa
00–010 Warszawa, ul. Sienkiewicza 12
BRE Bank SA
00–950 Warszawa, ul. Senatorska 18
Copyright by: CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych – Fundacja Naukowa i BRE Bank SA
Redakcja naukowa
Ewa Balcerowicz
Sekretarz Zeszytów
Krystyna Olechowska
Autorzy
Mariusz Śpiewak
Wiesław Thor
Łukasz Witkowski
Projekt okładki
Jacek Bieńkowski
DTP
SK Studio
ISSN 1233-121X
Wydawca
CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych – Fundacja Naukowa, 00–010 Warszawa, ul. Sienkiewicza 12
Nakładca
Fundacja BRE Banku, 00-950 Warszawa, ul. Królewska 14
Oddano do druku w październiku 2008 r. Nakład 300 egz.
2 98 seminarium BRE-CASE, Warszawa, 11 września 2008 r. NUK – Nowa Umowa Kapitałowa

SPIS TREŚCI
LISTA UCZESTNIKÓW SEMINARIUM. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
FI LAR II – PRAK TYCZ NE ASPEK TY WDRO ŻE NIA NA PRZY KŁA DZIE BRE BANKU –Wie sław Thor,
Łukasz Witkowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
NUK WOCE NIE NIE ZA LEŻ NE GO DO RAD CY – Mariusz Śpiewak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
NUK – Nowa Umowa Kapitałowa 98 seminarium BRE-CASE, Warszawa, 11 września 2008 r. 3

LISTA UCZESTNIKÓW SEMINARIUM
Jan Antczak Deutsche Bank Polska
EwaBalcerowicz CASE
Piotr Bednarski KNF
Mariusz Borzęcki BRE Leasing
Iwona Braun WAiMS PW
Rafał Bujalski BRE Bank
Łukasz Bystrzyński PwC
Marek Dąbrowski CASE
Mirosław Dusza UW
Hanna Franiak NBP
Szymon Grabowski NBP
Michał Guldynowicz BRE Bank
Danuta Hofman NBP
Dominika Jakubowska CASE
Piotr Jurkowicz WAiMS PW
Piotr Kasprzak NBP
Stefan Kawalec Capital Strategy
Arkadiusz Kłos
Paweł Kołodziejski BRE Bank
Edward Kozłowski REAS, EIN
Paweł Lach MGI
Edyta Lenart BRE Bank
Jacek Łaszek NBp
Paweł Łęcki
Anna Łuszpińska BZWBK
Michał Magdziarz BRE Bank
Sylwia Malawska-Zielnik Pekao
Krzysztof Maliszewski NBP
Maciej Meder ZEB
Marek Niechciał
Grażyna Niedbalska
Krystyna Olechowska CASE
Jacek Osiński NBP
Marcin Otto KNF
Ewa Piwowarczyk BRE Bank
Marek Popelas KNF
Katarzyna Preuss BRE Bank
Artur Pustelnik BGK
Andrzej Reich NBp
Monika Rzeczkowska ING Bank
Elżbieta Sawicka PKO BP
Paweł Smardz BPH
Marek Sowa PwC
Małgorzata Stasiak NBP
Danuta Szewczyk-Chrzanowska BRE Bank
Mariusz Śpiewak PricewaterhouseCoopers
Marta Tarnowska ING Bank
Wiesław Thor BRE Bank
Michał Tkaczuk Radio PIN
Magdalena Tomaszewska Pekao
Joanna Tylińska ZBP
Elżbieta Urbaniak BRE Bank
Paweł Widacki NBP
Marta Widlak NBP
Marcin Wiśniewski AE Poznań
Łukasz Witkowski BRE Bank
Maciej Woźniak NBP
Barbara Wyczańska BRE Bank
Arkadiusz Wyka ING Bank
Aleksandra Wytwer NBP

Wprowadzenie
1 kwietnia 2007 r. we szły w życie uchwały Komisji Nadzoru Bankowe go wprowa dzające do polskie-go
sys te mu praw ne go dy rek ty wy 2006/48/WE i 2006/49/WE Par la men tu Eu ro pej skie go i Ra dy
z 14 czerw ca 2006 r., czy li po sta no wie nia No wej Umo wy Ka pi ta ło wej; zwa nej rów nież Ba sel II lub
NUK. No wa Umo wa Ka pi ta ło wa to zre wi do wa na wer sja po wsta łej w 1988 r. struk tu ry oce ny ade -
kwat no ści ka pi ta ło wej in sty tu cji fi nan so wych (Ba sel I) opra co wa na przez Ba zy lej ski Ko mi tet Nad zo -
ru Ban ko we go. Ma wzmoc nić bez pie czeń stwo i sta bil no ść mię dzy na ro do we go sys te mu ban ko we go,
wy ka za ć, że in sty tu cje fi nan so we po sia da ją wy star cza ją cy ka pi tał ja ko za bez pie cze nie po dej mo wa -
ne go ry zy ka. NUK to od po wiedź in sty tu cji nad zo ru na zwięk sza ją ce się po wią za nia i za leż no ści mię -
dzy sek to ra mi ban ko wy mi róż nych kra jów oraz wy ni ka ją cą z tych po wią zań wzmo żo ną wraż li wość
sys te mów ban ko wych na po ten cjal ne kry zy sy. NUK to tak że od po wiedź na ro sną ce ry zy ko ban ko -
we, wy ni ka ją ce z po ja wia nia się no wych in stru men tów fi nan so wych oraz na si la ją cej się kon ku ren cji.
Czyn ni ki te są bowiem źró dłem no wych, nie zi den ty fi ko wa nych do tych czas ro dza jów ry zy ka, po wo -
du ją wzrost za gro że nia de sta bi li za cji mię dzy na ro do we go sys te mu ban ko we go, wy mu sza jąc uwzględ -
nie nie zmian w oto cze niu in sty tu cji fi nan so wych oraz po trze bę re gu la cji nad zor czych.
O NUK dyskutowali paneliści i goście 98. seminarium z cyklu BRE-CASE. Seminarium
zorganizowała Fundacja CASE we współpracy z BRE Bankiem SA w ramach stałego cyklu spotkań
panelowych. Seminarium odbyło się w Warszawie, we wrześniu 2008 r. Organizatorzy zaprosili do
wygłoszenia referatów: Wiesława Thora, wiceprezesa BRE Banku SA, Łukasza Witkowskiego,
dyrektora Departamentu Ryzyka Finansowego BRE Banku SA oraz Mariusza Śpiewaka, dyrektora w
grupie Financial Services Advisory PricewaterhouseCoopers.
W ra mach fi la ru I NUK (mi ni mal ne wy mo gi ka pi ta ło we) usta la ne są tzw. wy mo gi ka pi ta ło we, któ re
okre śla ją mi ni mal ny po ziom su my fun du szy wła snych i in nych skład ni ków bi lan su ban ku okre ślo -

nych przez Ko mi sję Nad zo ru Ban ko we go, ja kie ban ki zo bo wią za ne są utrzy my wać. Wy mo gi ka pi ta -
ło we wy zna cza ne są w ra mach trzech pod sta wo wych grup ry zy ka wy stę pu ją cych w dzia łal no ści ban -
ko wej, tj. ry zy ka kre dy to we go, ry zy ka ryn ko we go oraz ry zy ka ope ra cyj ne go. Dla każ dej z tych grup ry -
zy ka wy stę pu je kil ka moż li wych me tod wy zna cza nia owych mi ni mal nych wy mo gów ka pi ta ło wych
spo śród któ rych ban ki, po speł nie niu sze re gu kry te riów, mo gą sko rzy stać. Zna czą cą ko rzy ścią Ba -
sel II w sto sun ku do po przed nie go obowiązującego unormowania jest moż li wość wy ko rzy sta nia
przez ban ki wła snych, we wnętrz nych mo de li sza co wa nia ry zy ka kre dy to we go (po dej ście opar te
na me to dach we wnętrz nych ra tin gach – IRB) i/lub ry zy ka ope ra cyj ne go (po dej ście wy ko rzy stu ją ce
za awan so wa ne me to dy po mia ru – AMA). Jed nak bez wzglę du na za sto so wa ną me to dę każ da in sty -
tu cja kre dy to wa mu si wy peł niać mi ni mal ny po ziom ade kwat no ści ka pi ta ło wej de fi nio wa ny ja ko
wiel kość fun du szy wła snych nie mniej sza niż 8% ak ty wów i zo bo wią zań po za bi lan so wych wa żo nych
ry zy kiem lub ich ekwi wa len tów wy ni ka ją cych z ry zy ka ryn ko we go i ope ra cyj ne go.
Zgod nie z drugim fi la rem NUK (ana li za nad zor cza) ban ki two rzą we wnętrz ne pro ce sy oce ny ka pi ta -
łu eko no micz ne go oraz usta la ją do ce lo we ka pi ta ły zgod ne z pro fi lem ry zy ka w da nym ban ku oraz
oto cze niem nad zor czym. Fi lar II to przede wszyst kim pro ces oce ny nad zor czej (SREP – Supervisory
Review and Eva luation Pro cess), w któ rej in sty tu cje nad zo ru do ko nu ją oce ny pro ce su oce ny ade -
kwat no ści ka pi ta łu we wnętrz ne go (ICAAP – Internal Ca pital Ade quacy As sessment Pro cess) oraz po -
prawności procesów ładu we wnętrzne go danej instytucji w celu sprawdzenia rzetelności stosowa ne -
go przez nią po dej ścia do wy zna cza nia wiel ko ści utrzy my wa ne go ka pi ta łu. Fi lar II mu si uwzględ niać
ry zy ko nie uję te w pierw szym fi la rze (np. ry zy ko sto py pro cen to wej w port fe lu ban ko wym, ry zy ko
płyn no ści itp.), przy czym na le ży za kła dać, że po ziom wy pła cal no ści wy ma ga ny w ra mach fi la ru II
bę dzie wyż szy niż wy mo gi ka pi ta ło we wy ni ka ją ce z fi la ru I.
W trze cim fi la rze (dys cy pli na ryn ko wa) in sty tu cje kre dy to we są zo bo wią za ne do ujaw nia nia in for -
ma cji na te mat ich pro fi lu ry zy ka oraz po zio mu ka pi ta łu utrzy my wa ne go na po kry cie ry zy ka wy stę -
pu ją ce go w pro wa dzo nej przez nie dzia łal no ści. Wten spo sób uczest ni cy ryn ku sa mi utrzy mu ją dys -
cy pli nę. Za kres ujaw nia nych in for ma cji za le ży od przy ję te go przez bank wa rian tu pierw sze go fi la ru.
Im bar dziej za awan so wa ne po dej ście, wy ko rzy stu ją ce mo de le sta ty stycz ne, tym wię cej in for ma cji
wy ma ga ujaw nie nia.

Wie sław Thor –wi ce pre zes BRE Ban ku SA
Łu kasz Wit kow ski – dy rek tor De par ta men tu Ry zy ka Fi nan so we go BRE Ban ku SA
Fi lar II – Prak tycz ne aspek ty
wdro że nia na przy kła dzie
BRE Banku
Wdro że nie za sad Ba sel II sta no wi obec nie jed no
z naj więk szych wy zwań dla pod mio tów sek to ra
ban ko we go w Pol sce, a tak że Unii Eu ro pej skiej.
Skala wyzwania wynika z faktu, że w odróżnieniu
od zasad Basel I, Nowa Umowa Kapitałowa (Ba-sel
II) nie ogra ni cza się do wą sko ro zu mia nych al -
go ryt mów li cze nia wy mo gów ka pi ta ło wych i for -
ma tów spra wozdawczych, ale jest także zbiorem za-sad
i wy ma gań wy wo łu ją cych głę bo ką in ge ren cję
w klu czo we pro ce sy za rzą dza nia ban kiem za -
rów no w sfe rze ope ra cyj nej jak i stra te gicz nej.
Celem niniejszego opracowa nia jest przedsta wie-nie
koncepcji filara II, analiza jego elemen tów skła-do
wych z uwzględ nie niem do świad czeń BRE
Banku wynikających z realizacji procesu wdroże-nia
Ba sel II.
Analizując koncepcję Nowej Umowy Kapitałowej,
a na stęp nie re ali zu jąc pro ces wdro że nia Ba -
sel II w BRE Ban ku mo że my w spo sób obiek tyw -
ny ocenić znaczenie filara II dla banku, w tym fakt,
że z punktu widzenia procesów zarządzania ban-kiem
jest to główna korzyść wynikająca z wdroże-nia
Basel II, ponie waż bezpośrednio oddziaływu-je
na proces zarządzania ryzykiem i proces zarzą-dzania
kapitałem, a także wpływa na ich stopnio-wą
in te gra cję. No wa Umo wa Ka pi ta ło wa umoż li -
wia wybór jednej z kilku koncepcji liczenia wymo-gów
kapitałowych różniących się stopniem za wan-so
wa nia i zło żo no ści me to do lo gicz nej, a tak że, co
bardzo ważne z punktu widzenia, banku finalnym
po zio mem wy mo gów ka pi ta ło wych. No wa Umo -
wa Kapitałowa zwiększa spektrum dostępnych me-tod
li cze nia ade kwat no ści ka pi ta ło wej w sto sun -
ku do Ba sel I, co jest bar dzo waż ne z punk tu wi -
dzenia wpływu banku na poziom całkowitych wy-mogów
kapitałowych i zwrotu na kapitale, a w kon-se
kwen cji wpły wa na mo dy fi ka cję dzia łań biz ne -
so wych ban ku w za kre sie struk tu ry i wo lu me nu

pro wa dzo ne go biz ne su. Wa run kiem ko niecz nym
do realizacji procesu optymalizacji wymogów ka-pitałowych
i zwrotu na kapitale jest określenie pro-filu
ryzyka banku, a także efek tywne wdrożenie sze-re
gu stra te gii umoż li wia ją cych ukształ to wa nie
zde finiowa ne go przez bank profilu ryzyka, co sta-no
wi esen cję fi la ru II.
BRE Bank realizując proces wdrożenia zasad No-wej
Umowy Kapitałowej wyodrębnił w strukturze
pro jek to wej ze spół, któ re go ce lem by ła ana li -
za zgod no ści ban ku z wy ma ga nia mi fi la ru II,
a następnie określenie i realizacja planu zamyka-nia
zi den ty fi ko wa nych luk. Po ni żej zo stał za pre -
zen towa ny schemat struktury organizacyjnej pro-jektu
Basel II w zakresie wdrożenia metod standar-do
wych w BRE Ban ku.
Proces wdrożeniowy filaru II stanowił istotne wy-zwa
nie dla BRE Ban ku, jak rów nież in nych pod -
miotów bankowych w Polsce, jednak należy pod-kre
ślić, że by ło to tak że du że wy zwa nie dla nad -
zo ru ban ko we go (fi nan so we go). Wy ni ka to z fak -
tu, że ele men tem skła do wym fi la ru II jest pro ces
badania i oceny nadzorczej (SREP) w ramach, któ-re
go nad zór fi nan so wy do ko nu je oce ny:
1. Funk cjo nu ją ce go w ban ku pro ce su ICA AP
2. Kom plek so wo ści i po praw no ści ist nie ją ce go
w ban ku ła du we wnętrz ne go.
Efektywna realizacja procesu SREP wymaga od nad-zoru
finansowe go posiadania kadr charakteryzują-cych
się wysoko specjalistyczną wiedzą eksperc ką
Rysunek 1. Schemat struktury organizacyjnej Basel II w BRE Banku

w zakresie metod liczenia kapitału ekonomiczne -
go, procesów i metod kon troli/zarządzania całą ga-mą
ryzyka bankowego, a także posiadających nie-zbędne
doświadczenie do oceny stopnia ade kwat -
ności przyjętych przez bank rozwiązań do złożono-ści
i skali prowa dzonej działalności bizne sowej. Po-nadto,
nad zór fi nan so wy do ko nu je we ry fi ka cji
zgodności wysokości oszacowa ne go kapitału we -
wnętrzne go z profilem ryzyka banku. Na poniższym
schemacie zaprezen towa no schemat zadań fila-ru
II w podziale na zadania banku i nadzoru finan-sowe
go. Realizując w BRE Banku prace w zakresie
dostosowa nia do wymogów ładu we wnętrzne go wy-różniliśmy
trzy kluczowe obszary prac:
Rysunek 2. Zadania banku i nadzoru finansowego w filarze II
Sys tem za rzą dza nia ry zy kiem
Systemu zarządzania ryzykiem BRE Banku zgodnie
z najlepszymi praktykami rynkowymi iwymagania-mi
nadzoru finansowe go bazuje na we wnętrznych
stra tegiach, polityce i procedurach opracowa nych
wformie pisemnej. Stra tegie i polityka są aktualizo-wa
ne w cyklu rocznym, podlegają za twierdzaniu
przez zarząd i radę nadzorczą banku.
Istotnym wa runkiem ładu we wnętrzne go w zakre-sie
sys te mu za rzą dza nia ry zy kiem jest za pew nie -
nie roz dzia łu or ga ni za cyj ne go i oso bo we go funk -
cji kon troli ryzyka (pomiar, monitorowa nie, limi-towa
nie) od funkcji bizne sowych skutkujących po-dej
mo wa niem ry zy ka.
Wprzypadku grup kapitałowych, takich jak np.: gru-pa
kapitałowa BRE Banku wymagane jest spra wo-wa
nie nadzoru nad ryzykiem w ujęciu skonsolido-wa
nym, czyli obejmu jącym także podmioty grupy
zależne od banku. Wtym celu jest wymagane, aby
pro fil ry zy ka spół ek za leż nych był zgod ny z pro -
filem ryzyka banku zde finiowa nym w stra tegii ry-zyka.
Wpraktyce z uwa gi na fakt potencjalnie istot-nych
róż nic w cha rak te rze i ska li dzia łal no ści
bizne sowej banku i podmiotów zależnych nie za-wsze
naj lep szą prak ty ką jest peł na stan da ry za cja
systemu zarządzania ryzykiem w grupie kapitało-wej
banku w rozumieniu stosowa nia iden tycznych
sys te mów ra tin go wych, mo de li po mia ru VaR,
CVaR etc. Nie mniej na po zio mie stra te gii i sys te -
mo wych za sad kon tro li ry zy ka mu si wy stę po wać
istot na stan da ry za cja.
Sys tem kon tro li we wnętrz nej
Zgod nie z za pi sa mi Uchwa ły Nr 4/2007 KNB
w ban ku mu si funk cjo no wać sys tem kon tro li we -
wnętrznej obejmu jący wszystkie jednostki organi-za
cyj ne, od dzia ły ban ku i jed nost ki z gru py ka pi -
tałowej. Analogicznie jak w przypadku systemu za-rzą
dza nia ry zy kiem wy ma ga ne jest wdro że nie
po li ty ki i pro ce dur kon tro li we wnętrz nej za twier -
dzanych przez zarząd i radę nadzorczą banku, któ-re
są do sto so wa ne do spe cy fi ki ban ku.

W ra mach prac wdro że nio wych pro jek tu Ba -
sel II w BRE Ban ku prze pro wa dzo na zo sta ła we -
ryfikacja i aktualizacja regulacji we wnętrznych de-fi
niu ją cych po stać i za sa dy sys te mu kon tro li we -
wnętrznej, a także procedur operacyjnych zapew-nia
ją cych, że me cha ni zmy sys te mu kon tro li we -
wnętrz nej są wbu do wa ne w pro ce sy ope ra cyj ne
funkcjonu jące w banku. Ta ka organizacja sposo-bu
funk cjo no wa nia me cha ni zmów sys te mu kon -
tro li we wnętrz nej umoż li wia ak tyw ną kon tro lę
procesów, a w konse kwencji możliwość szybkiej re-ak
cji w przy pad ku iden ty fi ka cji błę dów.
Ra my sys te mo we dla pro ce su pla no wa nia
i za rzą dza nia ka pi ta łem
Istotnym elemen tem ładu we wnętrzne go dopraco-wa
nym i roz bu do wa nym w ra mach prac pro jek tu
Basel II w BRE Banku było opracowa nie koncep-cji
modelowa nia kapitału we wnętrzne go, aktuali-zacja
procesu planowa nia kapitałowe go połączo-ne
go z planowa niem finansowym, a także stworze-nia
nowych struktur organizacyjnych takich jak Ko-mi
tet Za rzą dza nia Ka pi ta łem. Mi sją Ko mi te tu
jest tworzenie zasad i nadzór nad procesem zarzą-dzania
kapitałem w celu optymalizacji działalno-ści
bizne sowej w aspekcie konsumpcji kapitału i re-ali
za cji wy ma ga nej do cho do wo ści z uwzględ nie -
niem wa run ków gra nicz nych (np. mi ni mal ny
współczynnik wypłacalności) wynikających z pro-fi
lu ry zy ka ban ku.
Realizacja procesu wdrożenia ładu we wnętrzne go
opartego owymagania Uchwały nr4/2007 KNB wBRE
Banku wymagała aktualizacji lub modyfikacji:
– regulaminów rady nadzorczej i zarządu banku,
– zasady ostrożne go i stabilne go zarządzania ban-kiem,
– stra te gii i po li ty ki w za kre sie za rzą dza nia ry zy -
kiem kre dy to wym,
kiem ope ra cyj nym,
kiem ryn ko wym,
– po li ty ki w za kre sie za rzą dza nia ry zy kiem płyn -
no ści,
– polityki zarządzania kapitałem,
– procesu oceny ade kwat ności kapitału we wnętrz-ne
go (ICA AP) w gru pie BRE Ban ku,
– re gu la mi nu w za kre sie kon tro li we wnętrz nej,
– po li ty ki za rzą dza nia ry zy kiem bra ku zgod no ści
w BRE Ban ku.
Do ku men ty two rzą ce fi la ry ła du we wnętrz ne go
pod le ga ły ak cep ta cji za rzą du i ra dy nad zor czej
ban ku.
Drugim komponen tem filaru II podlegającym wni-kliwej
we ryfikacji i ocenie przez nadzór finansowy
jest proces oceny ade kwat ności kapitału we wnętrz-ne
go tzw. proces ICAAP. Zgodnie z zapisami Uchwa-ły
Nr 4/2007, bank mu si wdrożyć proces szacowa -
nia kapitałuwe wnętrzne go, niezbędne go do pokry-cia
wszystkich ziden tyfikowa nych, istotnych ro-dzajów
ryzyka występujących w działalności ban-

ku oraz zmian otoczenia gospodarczego, z uwzględ-nieniem
prze widywa ne go poziomu ryzyka. Kluczo-we
wydaje się wymaganie, aby proces szacowa nia
kapitału we wnętrzne go stanowił in tegralną część sys-temu
zarządzania bankiem oraz podejmowa nia
decyzji o charakterze zarządczym w banku.
Wramach prac projektu Basel II w BRE Banku zo-sta
ły przy go to wa ne lub zmo dy fi ko wa ne ist nie ją -
ce do ku men ty sta no wią ce fun da men ty sys te mo -
we dla pro ce su ICA AP w tym mię dzy in ny mi:
1. „Proces oceny ade kwat ności kapitału we wnętrz-ne
go (ICA AP) w gru pie BRE Ban ku SA”,
2. polityka zarządzania kapitałem w BRE Banku ,
3. za sa dy iden ty fi ka cji istot nych ro dza jów ry zy ka
w działalności grupy BRE Banku oraz szacowa nia
kapitału na pokrycie istotnych trudno mierzalnych
rodzajów ry zyka.
Opra co wa nie po wyż szych ak tów le gi sla cji we -
wnętrz nej umoż li wi ło wdro że nie pro cesu oce ny
ade kwat no ści ka pi ta łu we wnętrz ne go w gru pie
BRE Ban ku prze bie ga ją ce go w spo sób cią gły
i opar te go na pię ciu ele men tach re ali zo wa nych
przez jed nost ki or ga ni za cyj ne ban ku i spół ki
gru py. Ele men ta mi pro ce su są:
1. iden tyfikacja i określenie istotności ryzyk wystę-pu
ją cych w dzia łal no ści ban ku,
2. kal ku la cja ka pi ta łu na po kry cie po szcze gól -
nych rodzajów ry zyka uzna nych za istot ne,
3. agregacja kapitału na pokrycie ryzyka w jedno-li
tą mia rę ka pi ta ło wą dla gru py ka pi ta ło wej
i ban ku w uję ciu jed nost ko wym,
4. alokacja kapitału na linie bizne sowe i spółki gru-py,
5. monitoring polegający na stałej iden tyfikacji ry-zyka
wy stę pu ją cego w dzia łal no ści gru py, ana -
lizie poziomu konsumpcji kapitału w zakresie ry-zyka
uzna nego za istot ne m.in. pod ką tem oce -
ny czy bie żą cy pro fil ry zy ka ban ku jest zbież ny
z pre fe ro wa nym przez bank pro fi lem ry zy ka.
Rysunek 3. Ocena adekwatności kapitału wewnętrznego
Pro ces pod le ga cy klicz nym prze glą dom nad zor -
czym re ali zo wa nym przez ko mi te ty ban ku, za -
rząd ban ku, ra dę nad zor czą oraz De par ta ment
Au dy tu We wnętrz ne go.
Kon cep cja ka pi ta łu we wnętrz ne go
z do świad czeń BRE Ban ku
Kapitał ekonomiczny to szacowa na przez bank wiel-kość
kapitału niezbędna do pokrycia wszystkich trwa-le
ziden tyfikowa nych istotnych mierzalnych rodzajów
ryzyka występujących wdziałalności banku, wyzna-czona
przy założonym poziomie ufności wrocznym

horyzoncie czasowym. Decyzję o poziomie ufności,
przy którym szacowa ny jest kapitał ekonomiczny, po-dejmu
je zarząd po re komendacjach Komitetu Ryzy-ka
i Komitetu ds. Zarządzania Kapitałem.
W kal ku la cji łącz ne go ka pi ta łu eko no micz ne go
uwzględ nia ny jest po ziom na ra że nia ban ku
na istot ne mie rzal ne rodzaje ry zy ka, któ rych po -
miar do ko ny wa ny jest na od po wied nich po zio -
mach agregacji zgodnych z założoną strukturą alo-ka
cji ka pi ta łu.
Po miar ka pi ta łu eko no micz ne go obej mu je:
1) pomiar poziomu poszczególnych trwale istotnych
mie rzal nych rodzajów ry zyka,
2) dokonanie ob liczenia wielkości łączne go kapi-ta
łu eko no micz ne go na pod sta wie wy ni ków
po mia ru po szcze gól nych trwa le istot nych
rodzajów ry zyka.
Przy usta la niu łącz ne go ka pi ta łu eko no micz ne -
go ban ku i gru py uwzględ nia ny jest efekt dy wer -
sy fi ka cji mię dzy róż ny mi ro dza ja mi ry zyka.
Na niższym poziomie agregacji kapitał ekonomicz-ny
jest sumą kapitałów ekonomicznych na pokry-cie
po szcze gól nych istot nych mie rzal nych
rodzajów ry zyka .
Kapitał ekonomiczny wyznacza się za pomocą od-po
wied nich me tod ilo ścio wych po zwa la ją cych
wsposób ade kwat ny odzwierciedlić poziom ryzyka.
Poniżej został zaprezen towa ny schemat wyznacza-nia
war to ści ka pi ta łu eko no micz ne go dla przy ję -
tego horyzon tu czasowe go (najczęściej 1 rok), wy-brane
go poziomu ufności wskazującego na skłon-ność
ban ku do ry zy ka, a tak że ma cie rzy ko re la cji
po mię dzy po szcze gól ny mi ro dza ja mi ry zy ka.
Rysunek 4. Sche mat wy zna cza nia war to ści ka pi ta łu
eko no micz ne go
Ka pi tał we wnętrz ny to sza co wa na przez bank
wielkość kapitału niezbędna do pokrycia wszyst-kich
zi den ty fi ko wa nych istot nych ro dza jów ry zy -
ka występujących wdziałalności banku wtym mie-rzalnych
rodzajów ryzyka, dla których wielkość ka-pi
ta łu jest wy zna cza na przy za ło żo nym po zio mie
uf no ści oraz po zo sta łych trud no mie rzal nych ro -
dza jów ry zy ka.
Kapitał we wnętrzny jest sumą kapitału ekonomicz-ne
go na pokrycie istotnych mierzalnych rodzajów
ryzyka oraz niezbędne go kapitału na pokrycie istot-nych
trud no mie rzal nych rodzajów ry zyka.
Rysunek 5 pre zen tu je skła do we ka pi ta łu we -
wnętrzne go i ich zastosowa nie w finansowa niu po-szcze
gól nych grup ry zy ka.
Pod su mo wu jąc, po ni żej zo sta ły przed sta wio ne
wy bra ne za sto so wa nia ka pi ta łu eko no micz ne -
go/we wnętrzne go, które na bazie doświadczeń BRE

Ban ku wy da ją się do brze ob ra zo wać isto tę i zna -
cze nie ka pi ta łu we wnętrz ne go, jed no cze śnie ma -
my świa do mość fak tu, że nie jest to li sta peł na, a po -
nadto jest ona w istot nym stop niu spe cy ficz -
na dla każ dej in sty tu cji:
Rysunek 5. Schemat zastosowania kapitalu wewnęrtrznego
w finansowaniu ryzyka
1. Ob liczanie kapitału ekonomiczne go służy do ce-lów
kon tro li i za rzą dza nia ry zy kiem – okre śle -
nia profilu ryzyka banku. Poziom akceptowa ne -
go ry zy ka de ter mi nu je po ziom nie zbęd ne go
kapitału, a w konse kwencji wpływa na poziom
zwro tu na ka pi ta le.
2. Opra co wa nie stra te gicz ne go pla nu fi nan so we -
go ban ku – alo ka cja ka pi ta łu do li nii biz ne so -
wych, miary dochodowości bazujące na kapita-le
ekonomicznym w celu tworzenia wartości do-da
nej dla ak cjo na riu szy.
3. Wsparcie jednostek bizne sowych wrealizacji pla-nów
biz ne so wych, w tym oce ny do cho do wo ści
planowa nych transakcji i aktywne go zarządza-nia
zwro tem na ka pi ta le.
4. Re ali za cja wy ma gań re gu la cyj nych wy ni ka ją -
cych z fi la ru II/Ba sel II, a dotyczących wdro -
że nia ka pi ta łu we wnętrz ne go do pro ce sów za -
rząd czych ban ku. Wy móg po rów ny wa nia
i utrzy my wa nia przez bank więk szej z dwóch
war to ści: ka pi ta łu re gu la cyj ne go lub ka pi ta łu
eko no micz ne go.
Ana li zu jąc za sto so wa nia ka pi ta łu eko no micz ne -
go, moż na po sta wić hi po te zę, że w przy pad ku ry -
zyka płynności kapitał ekonomiczny ma odmien-ne
za sto so wa nie niż w przy pad ku in nych ro dza -
jów ryzyka ważnych z punktu widzenia zarządza-nia
ban kiem.Wspo mnia na róż ni ca wy ni ka z fak -
tu, że ka pi tał nie jest efek tyw nym źró dłem fi nan -
sowa nia ryzyka płynności, ponie waż ze swojej na-tu
ry nie mo że być do te go ce lu wy ko rzy sta ny, na -
to miast mo że sta no wić za bez pie cze nie wzro stu
kosztu finansowa nia banku w przypadku sytuacji
kry zy so wej.
Ko lej nym ogra ni cze niem za sto so wa nia ka pi ta -
łu eko no micz ne go jest brak moż li wo ści je go
wy ko rzy sta nia do prze strze ga nia re gu la cyj nych
norm nad zor czych. Ka pi tał re gu la cyj ny wy zna -
cza ny w fi la rze I jest zgod nie z obo wią zu ją cy mi
uchwa ła mi KNB (od stycz nia 2009 r. uchwa ła -
mi KNF) po rów ny wa ny z ka pi ta łem we wnętrz -
nym ban ku sza co wa nym w ra mach fi la ru II.
Wkonsekwencji bank mu si utrzymywać minimal-ny
poziom kapitału w wartości większej z dwóch:
ka pi tał re gu la cyj ny, ka pi tał we wnętrz ny. Kon ser -
wa tyw ne po dej ście za sto so wa ne w pol skich re -
gulacjach nadzorczych jest uzasadnione rela tyw-nie
krótkim okresem stosowa nia kapitału ekono-micz
ne go/we wnętrz ne go w pro ce sie za rzą dza nia
ban ka mi i bra kiem moż li wo ści peł nej oce ny
sku tecz no ści i sta bil no ści ta kich dzia łań.
Na rysunku 6. pokazano ograniczenia zastosowa -
nia kapitału ekonomiczne go do wypełniania regu-la
cyj nych norm nad zor czych.

Rysunek 6. Schemat ogra ni cze nia za sto so wa nia ka pi ta łu
eko no micz ne go
Wramach podsumowa nia, możemy stwierdzić, że
wpro wa dze nie do No wej Umo wy Ka pi ta ło wej
elemen tu, jakim jest kapitał ekonomiczny było nie-zwykle
istotnym czynnikiem, który wśrednim i dłu-gim
horyzoncie będzie w coraz większym stopniu
kształ to wał po li ty kę za rzą dza nia ka pi ta łem ban -
ku, a w kon se kwen cji spo sób re ali za cji ce lów
stra te gicz nych w za kre sie ry zy ka i do cho du.

Ma riusz Śpie wak – dy rek tor w gru pie Fi nan cial Se rvi ces Ad vi so ry Pri ce wa ter ho use Co opers
Wpro wa dze nie
NUK w oce nie nie za leż ne go
do rad cy
Rok 2008 jest pierwszym rokiem funkcjonowa nia
w Pol sce w pełnym zakresie No wej Umo wy Ka pi -
ta ło wej (NUK, Ba sel II) . W cią gu ostat nich dwóch -
-trzech lat wdro że nie NUK by ło jed nym z prio ry -
tetowych projektów dla wielu banków działających
wPolsce. Banki wykonały ogromną pracę, aby speł-nić
wy mo gi wszyst kich trzech fi la rów NUK. Wie -
loosobowe zespoły pracowa ły nad wdrożenieam no-wych
apli ka cji in for ma tycz nych za rów no do kal -
ku la cji, jak i ra por to wa nia zno we li zo wa nych wy -
mo gów ka pi ta ło wych, nad stwo rze niem no wych
pro ce sów oraz opra co wa niem wy ma ga nych stra -
te gii, po li tyki i pro ce dur.
Wo bec tak wielkiego wysiłku nasuwa się następu-jące
pytanie: czy obecny stan wdrożenia NUK
wbankach wPolsce spełnia in tencje, jakie przyświe-cały
Komitetowi Bazylejskiemu oraz Komisji Eu-ropejskiej
przy wprowa dzaniu nowych regulacji?
Ce le No wej Umo wy Ka pi ta ło wej
Ko mi te tu Ba zy lej skie go
Po wielu la tach funkcjonowa nia Basel I było jasne,
że istniejące wówczas regulacje w zakresie pomia-ru
ade kwat ności kapitałowej nie nadążają za roz-wojem
rynków finansowych i konieczna jest ich ak-tualizacja.
Poprawka z 1996 r. dotycząca ryzyka ryn-kowe
go nie zmieniła podejścia do główne go ryzy-ka
zwią za ne go z dzia łal no ścią ban ko wą, tj. ry zy -
ka kre dy to we go.
Dla tego też podsta wowym celem prac Komitetu Ba-zylejskiego
nad nowe lizacją umowy z 1988 r. by-ło
opracowa nie metodologii, która wzmacniałaby
w jeszcze większym stopniu solidność i stabilność
międzynarodowe go systemu bankowe go, utrzymu -
jąc przy tym wy star cza ją cą pew ność, że re gu la cja
do ty czą ca ade kwat no ści ka pi ta ło wej nie bę dzie
istot nym źró dłem nie rów no ści kon ku ren cyj nej
po mię dzy ban ka mi pro wa dzą cy mi dzia łal ność

w skali międzynarodowej. Znowe lizowa ne prze pi-sy
mia ły pro mo wać wdra ża nie so lid niej szych
prak tyk za rzą dza nia ry zy kiem w sek to rze ban ko -
wym. Komitet dążył do określenia wymogów ka-pitałowych
wykazujących znacznie większą wraż-liwość
na ryzyko. Istotną inno wa cją znowe lizowa -
nej metodologii pomiaru ade kwat ności kapitałowej
było szersze wykorzystanie ocen ryzyka gene rowa -
nych przez we wnętrzne systemy banków, jako da-nych
wejściowych dla rachunku kapitałowe go1.
Pro mo wa nie bez pie czeń stwa i so lid no ści w sys -
te mie fi nan so wym jest zwią za ne głów nie z dwo -
ma aspek ta mi. Pierw szy to lep sze po wią za nie
wy mo gów ka pi ta ło wych z ry zy kiem, na któ re na -
ra żo ne są ban ki. Dru gi to więk sze zróż ni co wa nie
wymogu kapitałowe go w zależności od profilu ry-zy
ka klien ta ban ku2. W przy pad ku pierw sze go
aspektu powstaje pytanie, która z metod kalkula-cji
wy mo gu ka pi ta ło we go dla ry zy ka kre dy to we -
go speł nia to prze sła nie. Czy sto so wa nie me to dy
standardowej, w której wa ga ryzyka jest uzależnio-na
od ra tin gu ze wnętrz ne go, rze czy wi ście sprzy -
ja powiązaniu wymogu kapitałowe go z ryzykiem?
Z punktu widzenia krajów zachodnioeuropejskich,
w któ rych znacz na część przed się biorstw po sia -
da ra tin gi ze wnętrz ne ta kich agen cji jak Stan -
dard&Poor’s Ra ting Services, Moody’s In ve stor Se-rvi
ce czy Fitch Ra tings, z pew no ścią Ba sel II po -
siada prze wa gę nad Basel I w tym wzglę dzie. Jed -
nak w Polsce liczba podmiotów z nadanym ra tin-giem
ze wnętrznym jest znikoma, co powoduje, że
prze wa żająca większość ekspozycji wobec przed-się
biorstw otrzy mu je wa gę ry zy ka rów ną 100%.
Efektem jest brak zróżnicowa nia klien tów korpo-ra
cyj nych. Bio rąc pod uwa gę fakt, że wszyst kie ban -
ki w Polsce rozpoczęły stosowa nie Basel II od me-to
dy stan dar do wej, to z punk tu wi dze nia fi la ru I,
po wią za nie wy mo gów ka pi ta ło wych z fak tycz nie
ponoszonym ryzykiem jest nie wystarczające. Dla-te
go też je den z pod sta wo wych ce lów NUK
w przy pad ku ban ków dzia ła ją cych w Pol sce bę -
dzie spełniony wraz z przejściem na zaawansowa -
ne me to dy po mia ry ry zy ka kre dy to we go opar te
na ra tin gach we wnętrz nych.
Wspie ra nie rów no ści kon ku ren cyj nej jest opar te
na jed na ko wych dla wszyst kich za sa dach po -
miaru ade kwat ności kapitałowej oraz szerszym za-stosowa
niu NUK przez banki aktywne na rynkach
międzynarodowych. Jednak już dyrektywa CRD3
prze widywa ła różne opcje narodowe, które umoż-li
wia ły przyj mo wa nie nie jed no li tych roz wią zań
przez kra je człon kow skie, a po nad to w ra mach
transpozycji dyrektywy CRD na prze pisy poszcze-gól
nych kra jów do ko ny wa no mo dy fi ka cji przy ję -
tych w dy rek ty wie roz wią zań wy ni ka ją cych bądź
z in terpretacji zapisów dyrektywy, bądź też z innych
Ta be la 1: Ce le No wej Umo wy Ka pi ta ło wej
Co? Jak?
Pro mo wa nie bez pie czeń stwa i so lid no ści
w sys te mie fi nan so wym
Kom plet ne uję cie
wszyst kich ro dza jów ry zy ka
Dal sze wspie ra nie
rów no ści kon ku ren cyj nej
Kon cen tra cja na
in dy wi du al nym pro fi lu ry zy ka ban ku

przyczyn. Efektem tego jest m.in. różna wa ga ryzy-ka
stosowa na dla ekspozycji zabezpieczonych hi-po
te ką miesz kal ną, w przy pad ku gdy wa lu ta kre -
dytu jest różna od wa luty, w której kredytobiorca
osią ga do cho dy. Ban ki dzia ła ją ce w Pol sce sto su -
ją w ta kich przy pad kach wa gę ry zy ka 75%, na to -
miast na przy kład od dział ban ku za gra nicz ne go
pro wa dzą cy dzia łal ność ban ko wą na za sa dzie
jed no li te go pasz por tu mo że sto so wać wa gę ry zy -
ka 35%. Mi mo że od dzia ły dzia ła ją ce w Pol sce są
zachęcane przez nadzór do stosowa nia prze pisów
lokalnych, to na bazie obowiązujących prze pisów
Ko mi sja Nad zo ru Fi nan so we go nie ma moż li wo -
ści bezpośredniego zmuszenia oddziału banku za-gra
nicz ne go dzia ła ją ce go na za sa dzie jed no li te go
pasz por tu do te go, aby za sto so wał on wa gę ry zy -
ka 75%. Dla te go też w ta kich przy pad kach wy da -
je się po żą da na współ pra ca nad zor cy lo kal ne go
z nad zor cą od dzia łu ban ku za gra nicz ne go, ma ją -
ca na ce lu wy eli mi no wa nie te go ty pu roz bież no -
ści. Ogól nie moż na po wie dzieć, że NUK znacz nie
uspójnił zasady pomiaru ade kwat ności kapitało-wej
w ska li mię dzy na ro do wej, jed nak trud no to
określić mianem pełnej równości konkurencyjnej.
Głów ne zmia ny wpro wa dzo ne przez NUK
Odnosząc się do zmian wprowa dzonych przez NUK
w spo sób naj bar dziej ogól ny moż li we jest stwier -
dzenie, że wdrożenie znowe lizowa nych prze pisów
znacz nie wzmoc ni ło ro lę za rzą dza nia ry zy kiem
w bankach. Główną przyczyną tego było wprowa -
dzenie II oraz III filaru, czyli analizy nadzorczej i dys-cypliny
rynkowej. Wramach filaru II banki są zo-bo
wią za ne do osza co wa nia tzw. ka pi ta łu we -
wnętrzne go, czyli wartości kapitału, która zgodnie
zwe wnętrznymi modelami pomiaru ryzyka jest nie-zbędna
do pokrycia wszystkich istotnych rodzajów
ry zyka zwią za nych z dzia łal no ścią ban ku. Jest to
no wy wy miar ade kwat no ści ka pi ta ło wej, któ ry
w prze ci wień stwie do wcze śniejszej prak tyki ba -
zuje na własnej ocenie ryzyka przez bank. Ponad-to,
zgod nie z art. 128 ust. 1 pkt 2 pra wa ban ko we -
go obowiązującego w Polsce, banki są zobowiąza-ne
do utrzymywa nia funduszy własnych na pozio-mie
nie niż szym niż wynika to z na stę pu ją cych war -
tości: sumy wymogów kapitałowych wynikających
z filaru 1 lub kapitału we wnętrzne go. Wzmacnia to
w znacz nej mie rze zna cze nie ka pi ta łu we wnętrz -
ne go w okre śle niu ade kwat no ści ka pi ta ło wej.
Poza koniecznością kalkulacji kapitału we wnętrz-ne
go filar II reguluje kwestie związane z ładem we -
wnętrznym. Uchwała nr 4 Komisji Nadzoru Ban-ko
we go z 2007 r. wy ma ga, aby w ban ku funk cjo -
no wa ły okre ślo ne stra te gie, po li ty ka i pro ce du ry
związane z zarządzaniem bankiem, zarządzaniem
ryzykiem, planowa niem kapitałowym, jak również
funk cjo no wa niem jed no stek od po wie dzial nych
za audyt we wnętrzny oraz funkcję compliance. Fi -
lar III na tomiast wymaga publikowa nia określonych
informacji o charakterze ilościowym, jak i jakościo-wym
na te mat wy mo gów ka pi ta ło wych.
Dodatkowo, określone wfilarze I zaawansowa ne me-tody
pomiaru wymogów kapitałowych, tj. metody
oparte na ra tingach we wnętrznych wprzypadku ry-zyka
kredytowe go (IRB4) czy też zaawansowa -
na metoda pomiaru wprzypadku ryzyka operacyj-ne
go jednoznacznie uzależniają poziom wymaga-ne
go kapitału od własnych oszacowań banków, do-konywa
nych przez jednostki odpowiedzialne za po-miar
ryzyka. Ponadto metody zaawansowa ne wpro-wa
dzają szereg wymogów jakościowych dotyczących

procesów we wnętrznych mających na celu z jednej
strony zapewnienie odpowiedniej jakości własne-go
oszacowa nia banku, z drugiej na tomiast ścisłe po-wiązanie
zarządzania ryzykiem z działalnością biz-ne
sową.
Opi sa ne wy żej róż ni ce mię dzy Ba sel I a Ba -
sel II pre zen tu je ry su nek 1.
Wdro że nie NUK w wa run kach
pol skich
Przygotowa nia do wdrożenia NUK w bankach
w Pol sce trwa ły kil ka lat. Ob ję ły one m.in. jed nost -
ki odpowiedzialne za pomiar ryzyka, IT, con trolling,
audyt we wnętrzny oraz spra wozdawczość. Pierw-szym
etapem było zrozumienie nowych regulacji,
po czym następowa ło z reguły prze prowa dzenie ana-lizy
i opracowa nie planu wdrożenia. Kwestie me-todologiczne
związane z pomiarem wymogów ka-pitałowych
były dla banków nie lada wyzwaniem,
ponieważ z jednej strony in terpretacja zapisów dy-rektywy
CRD była częstokroć niejednoznaczna,
z drugiej na tomiast następowa ły zmiany wpierwot-nych
wersjach regulacji transponu jących dyrekty-wę
na grunt pol ski. Li stę głów nych za gad nień,
nad którymi pracowa ły banki w Polsce w ramach
wdrożenia NUK prezen tuje rysunek 2.
War te pod kre śle nia jest tu taj to, że część ban ków
pra co wa ła jed no cze śnie nad wdro że niem me tod
standardowych, jak również nad przygotowa niem
do stosowa nia metod zaawansowa nych, szczegól-nie
w od nie sie niu do ry zy ka kre dy to we go. Po wo -
do wa ło to znacz ną ku mu la cję prac, co mo gło
w nie któ rych przy pad kach wpłynąć na ja ko ść
wy pra co wa nych roz wią zań w za kre sie me tod
stan dar do wych, jak rów nież na ja ko ść wnio sków
aplikacyjnych związanych z metodą opartą na ra-tingach
we wnętrznych. Tylko banki posiadające wy-spe
cja li zo wa ny i wy so ce zmo ty wo wa ny ze spół
wdrożeniowy, wspierany odpowiednio przez zarząd,
mo gły ta kie mu wy zwa niu po do łać.
Wdro że nie NUK w wa run kach pol skich (me to da
stan dar do wa) ozna cza ło w wie lu przy pad kach
wzrost wymogów kapitałowych. Wzrost ten wyni-kał
przede wszystkim z rozszerzenia ka talogu wy-mogów
o nowy wymóg z tytuły ryzyka operacyjne -
go. Spa dek wy mo gu z ty tu łu ry zy ka kre dy to we go
Rysunek 1. Głów ne zmia ny wpro wa dzo ne przez NU K5
Rysunek 2. Za gad nie nia, nad któ ry mi pra co wa ły ban ki
w ra mach wdro że nia NU K6

obserwowa ny w innych krajach nie był tak znaczą-cy
w Polsce. Główną tego przyczyną były mniejsze
oszczędności kapitałowe w segmencie ekspozycji
zabezpieczonych na nieruchomościach spowodo-wa
ne m.in. na rzu ce niem przez pol ski nad zór wa -
gi ry zy ka 75% dla kre dy tów hi po tecz nych w wa -
lucie obcej (w przeciwieństwie do 35% wa gi ryzy-ka
dla części efek tywnie zabezpieczonej tego typu
eks po zy cji w in nych kra jach).
Drugą istotną kwestią była wzrastająca rola zarzą-dzania
kapitałem, ponieważ kapitał stał się dobrem
jeszcze bardziej ograniczonym. Nie było to efek tem
tyl ko i wy łącz nie wzro stu wy mo gów ka pi ta ło -
wych czy też spełnienia wymagań filaru II. Wzrost
wymogów kapitałowych wynikał przede wszystkim
z silnej ekspansji kredytowej w obszarze kredytów
hi po tecz nych dla osób fi zycz nych. Ban ki za czę ły
ob ser wo wać ka pi ta ło chłon ność swo ich eks po zy -
cji w re la cji do ge ne ro wa ne go do cho du co mo gło
w konse kwencji powodować, że skłonność banków
do fi nan so wa nia naj bar dziej pre sti żo wych klien -
tów ocze ku ją cych bar dzo ni skiej mar ży znacz nie
spa da ła.
Jednocześnie wzrastała rola systemów ra tingowych
oraz wynikających z nich parametrów ryzyka (PD,
LGD, CCF7) z uwa gi na wykorzystanie tych para-me
trów w po mia rze ka pi ta łu we wnętrz ne go, jak
rów nież fakt, że są one głów nym de ter mi nan tem
wymogów kapitałowych w metodzie IRB. Banki za-mierzające
w przyszłości wdrożyć metody IRB już
wcześniej mu szą zadbać o dobrą jakość oszacowa -
nia pa ra me trów ry zy ka.
Z uwa gi na konieczność opracowa nia nowych stra-tegii,
różnych rodzajów polityki i procedur, wszcze-gólności
polityki ICAAP, rozszerzeniu uległy obowiąz-ki
rady nadzorczej, zarządu, audytu we wnętrzne go
i compliance. Raportowa nie kapitału we wnętrzne -
go stało się elemen tem systemu informacji zarząd-czej.
W bankach zostały rozbu dowa ne procesy
związane z zarządzaniem ryzykiem operacyjnym, wy-ceną
zabezpieczeń, pomiarem ryzyka poprzez testy
wa runków skrajnych oraz iden tyfikacją istotnych ry-zyk
w działalności banku.
Znamiennym dla oceny sektora finansowe go jest
fakt, że wszystkie banki wPolsce rozpoczęły pomiar
wymogu kapitałowe go z tytułu ryzyka kredytowe -
go metodą standardową, która jest jedynie rozwi-nięciem
podejścia stosowa ne go w Basel I. Przyczy-nił
się do tego krótki okres funkcjonowa nia syste-mów
ra tingowych w Polsce w porównaniu do kra-jów
Europy Zachodniej, czego rezulta tem jest brak
wymaganych przez nadzorcę, odpowiednio długich,
okresów stosowa nia i danych historycznych w od-niesieniu
do parametrów ryzyka. Z drugiej strony
brak było ze strony polskiego nadzoru bankowe -
go wyraźnego sygnału mówiącego, że nadzór ban-kowy
ocze kuje, aby duże banki w Polsce docelowo
stosowa ły zaawansowa ne metody oparte na ra tin-gach
we wnętrznych. Ta ki prze kaz jasno formu łował
nadzorca niemiec ki wobec największych graczy
wsek torze bankowym wNiemczech. Ja sne sformu -
łowa nie ocze kiwań wzakresie stosowa nia metod za-awansowa
nych oznacza de fac to, że nad zór ocze -
kuje, by największe banki przeniosły swoje proce-sy
zarządzania ryzykiem na wyższy poziom i sto-sowa
ły najwyższe standardy w tym obszarze.
Moż na tyl ko do mnie my wać, dla cze go ze stro ny
nadzory polskiego nie zostały sformu łowa ne takie
ocze kiwa nia. Na pewno brak odpowiedniej histo-

rii sto so wa nia sys te mów ra tin go wych mo że być
pewnym wytłumaczeniem, jednak ten argument nie
jest wy star cza ją cy w kon tek ście wska za nia ce lu,
do któ re go ban ki po win ny dą żyć. Praw do po dob -
nie przyczyna leży gdzieindziej. Być może wynika
to z oba wy przed obniżeniem się wymogów kapi-tałowych
przy zastosowa niu metody opartej na ra-tingach
we wnętrznych, zwłaszcza w segmencie de-ta
licz nym.
Wdro że nie me tod za awan so wa nych
Nie za leż nie od za chęt lub też ich bra ku ze stro -
ny nadzoru, banki w Polsce będą dążyły do przej-ścia
na me to dy za awan so wa ne, zwłasz cza w od -
nie sie niu do ry zy ka kre dy to we go i ope ra cyj ne go.
Część ban ków mo że dą żyć do za sto so wa nia mo -
de li Va lue at Risk w od nie sie niu do ry zy ka ryn -
ko we go.
Ja kie mo ty wy sto ją za de cy zją
o im ple men ta cji?
Z analiz PwC wynika, że głównym motywem chęci
wdrożenia metod zaawansowa nych jest pomiar ka-pitału
regulacyjne go dostosowa ny do faktycznie
ponoszone go ryzyka. Biorąc pod uwagę fakt, że
w praktyce bankowej zwrot na kapitale, w tym
na kapitale regulacyjnym, bywa jedną z głównych sto-sowa
nych miar mających wpływ na zachowa nia me-ne
dżerów, to banki dążą do tego, aby determinan ty
tych zachowań uwzględniały również pryzmat ryzy-ka.
Je śli bank chce oprzeć po miar ry zy ka na ka pi ta -
le regulacyjnym, konieczne jest zastosowa nie metod
zaawansowa nych, ponieważ w praktyce nie wystę-puje
zróżnicowa nie klien tów wmetodzie standardo-wej
w ramach jedne go segmen tu.
Dru gim rów nie istot nym po wo dem jest chęć
uspraw nie nia pro ce sów za rzą dza nia ry zy kiem.
Posiadanie sprawne go procesu zarządzania ryzy-kiem
jest wa runkiem koniecznym przy ubieganiu
się o sto so wa nie me tod za awan so wa nych i dla te -
go też wie le ban ków chce wy ko rzy stać ten wa ru -
nek jako ka taliza tor do zmian istniejących praktyk
w ob sza rze za rzą dza nia ry zy kiem.
Na dalszym miejscu są powody związane z wymo-giem
spół ki -mat ki, bu do wa niem swo je go pre stiż
na rynku w oczach inwe storów, agencji ra tingowych
czy in nych uczest ni ków ryn ku, jak rów nież po zy -
tyw ny wpływ na współ czyn nik wy pła cal no ści.
Na le ży ocze ki wać, że me to dy za awan so wa ne bę -
dą wdrażały przede wszystkim duże instytucje, jak
również instytucje, które stanowią istotne podmio-ty
w gru pie ka pi ta ło wej spół ki mat ki lub też są moc -
no zin te gro wa ne z pod mio ta mi ma cie rzy sty mi,
w przy pad ku któ rych wdro że nie me tod za awan -
so wa nych jest na rzu co ne z gó ry.
Głów ne pro ble my zwią za ne z wdro że niem
me tod IRB
Tabela 2 przedsta wia główne problemy związane
z wdrożeniem metod IRB. Do najważniejszych
z nich należą: brak danych historycznych, nie wy-starczająca
długość stosowa nia modeli ra tingowych,
wysoki nakład pracy i tym samym zapotrze bowa -
nie na odpowiednie zasoby ludzkie, a także ewen-tualna
konieczność rozbu dowy systemów IT istnie-jących
w bankach. Banki prze widują również ko-

nieczność bu dowy lub dostosowa nia systemów ra-tingowych,
wynikającą chociażby z braku dostoso-wa
nia modeli do specyfiki rynku lokalne go lub też
z budowy modeli na bazie oszacowań eksperc kich.
Dal szy roz wój wy ko rzy sta nia
sys te mów ra tin go wych
Wykorzystanie systemów ra tingowych do pomiaru
ade kwat ności kapitałowej jest tylko jedną zwielu moż-liwości
ich zastosowa nia. Poprawnie skonstruowa-ne
systemy ra tingowe mogą być wykorzystywa ne rów-nież
poza obszarem ryzyka, tj. wdziałalności con trol-lingowej
oraz sprzedażowej. Służby con trollingowe
odpowiedzialne za zarządzanie kapitałem i pomiar
ren towności mogą bazować m.in. na parametrach ry-zyka
i kapitale ekonomicznym przy podejmowa niu
decyzji o charakterze stra tegicznym (które linie biz-ne
sowe rozwijać, na których segmen tach klien tów się
skupić, itd.) oraz przy pomiarze ren towności skory-go
wa nej o ry zy ko (gdzie za ra bia my naj wię cej
przy uwzględnieniu kosztu ryzyka i związane go
z nim kapitału). Służby sprzedażowe mogą wykorzy-stać
systemy ra tingowe do analizy ren towności swo-ich
klien tów, produktów, kanałów dystrybu cji oraz
do do pa so wy wa nia swo jej ofer ty pro duk to wej
do profilu i ryzyka klien ta. Można stwierdzić, że prze-wa
gę konkurencyjną osiągną te banki, które będą po-trafiły
zin tegrować (w sensie pełne go zrozumienia iwy-korzystania
dostępnych narzędzi) funkcje zarządza-nia
ryzykiem, con trollingu oraz sprzedaży.
Pod su mo wa nie
NUK przyczynił się z pew nością do nakierowa nia
znacz nie więk szej niż wcze śniej uwa gi ban ków
na obszar zarządzania ryzykiem oraz zarządzanie
Tabela 2. Naj więk sze prze szko dy zwią za ne z wdro że niem me tod IRB
Ob szar Naj więk sze prze szko dy
Da ne Brak da nych hi sto rycz nych
Nie wy star cza ją ca ja kość da nych hi sto rycz nych
IT
Konieczność rozbu dowy systemów informa tycznych (zapew-nienie
odpowiedniego transferu danych, wydajność systemu,
długość procesowa nia, jakość danych itp.)
Wdro że nie Brak od po wied nich za so bów ludz kich
Use test Nie wystarczająca długość stosowa nia modeli ra tingowych
spełniających w prze wa żającej części wymogi Basel II
Mo de le ra tin go we
Konieczność bu dowy bądź dostosowań modeli ra tingowych
(dostosowa nie do specyfiki rynku lokalne go, zmiany modeli
eksperc kich na modele sta tystyczne itd.)
Wa li da cja Brak ob ję cia wa li da cją wszyst kich sys te mów ra tin go wych
Niepeł ny za kres wa li da cji, w tym w szcze gól no ści – brak
wa li da cji ja ko ści da nych oraz pro ce su
Stress te sty Prze pro wa dza nie te stów wa run ków skraj nych dla ry zy ka
kre dy to we go tyl ko przez po ło wę ban ków
Bra ku je za rów no me to do lo gii prze pro wa dza nia te stów wa -
run ków skraj nych, jak i pro ce su uj mo wa nia ich wy ni ków
w po dej mo wa niu de cy zji za rząd czych
Ład kor po ra cyj ny Brak ja snych kry te riów ak cep ta cji sys te mów ra tin go wych,
ani nie za leż nej jed nost ki od po wie dzial nej za ich wa li da cję

kapitałem. Wdrożenie NUK w bankach w Polsce,
szcze gól nie w kon tek ście in ten cji je go po wsta nia,
nie za koń czy ło się wraz z po cząt kiem 2008 r., lecz
bę dzie trwa ło jesz cze przez kil ka lat, kie dy ban ki
będą przechodzić z metod standardowych na me-to
dy za awan so wa ne.
Rysunek 3. Dal szy roz wój wy ko rzy sta nia sys te mów
ra tin go wych
Wmia rę wdra ża nia me tod za awan so wa nych na -
le ży spo dzie wać się, że na stą pi po pra wa ła du
korporacyjne go w obszarze zarządzania ryzykiem,
udoskonalone zostaną techniki pomiaru ryzyka, zo-sta
ną bar dziej do pa so wa ne do sie bie funk cje ry -
zy ka, con trol lin gu i biz ne su, wzro śnie ro la jed no -
stek wa lidacyjnych i audytu we wnętrzne go, awkon-se
kwen cji zo sta ną speł nio ne in ten cje NUK w za -
kresie powiązania wymogów kapitałowych z ryzy-kiem
po no szo nym przez ban ki.
Oczywiście NUK jest pewnym rozwiązaniem regu-lacyjnym
i jak ostatnie wydarzenia wskazują nie roz-wiąże
on wszystkich problemów (np. płynności). Jest
to jed nak nie wąt pli wie duży krok na przód.
Bi blio gra fia
Uza sad nie nie do pro jek tu usta wy o zmia nie usta wy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Pra wo bankowe transponu -
ją ce do pol skie go po rząd ku praw ne go po sta no wie nia
zmienionych dyrektyw 2006/48/WE oraz 2006/49/WE
Dy rek ty wa 2006/48/WE w spra wie po dej mo wa nia
i pro wa dze nia dzia łal no ści przez in sty tu cje kre dy to we,
zmie nia ją cej dy rek ty wę 2000/12/WE
Dy rek ty wa 2006/49/WE w spra wie ade kwat no ści ka -
pitałowej przedsiębiorstw inwe stycyjnych i instytucji kre-dy
to wych, zmie nia ją ca dy rek ty wę 93/6/EWG
Usta wa Pra wo ban ko we z dnia 1997 r. z późn. zm.
Uchwały Komisji Nadzoru Bankowe go 1/2007, 4/2007
oraz 6/2007
Przypisy
1 „Ujednolicenie pomiaru kapitału i standardów kapitałowych
w ska li mię dzy na ro do wej: zno we li zo wa na me to do lo gia”, Ba -
zylejski Komitet ds. Nadzoru Bankowe go, czerwiec 2004 r., tłu-ma
cze nie do ku men tu na zle ce nie Związ ku Ban ków Pol skich.
2 Jed ną z wad Ba sel I by ło nie wła ści we zróż ni co wa nie wy ma -
ga ne go ka pi ta łu, co mo gło po wo do wać, że klien ci o pod wyż -
szonym ryzyku, od których banki mogły wymagać wyższej mar-ży
by li bar dziej pre fe ro wa ni od klien tów „bez piecz nych”, lecz
ge ne ru ją cych niż szy zwrot na ka pi ta le.
3 CRD – Capital Re quirements Di rective obejmu jąca dyrekty-wę
2006/48/WE Parlamen tu Europejskiego i Rady w spra wie
podejmowa nia i prowa dzenia działalności przez instytucje kre-dy
to we, zmie nia ją cej dy rek ty wę 2000/12/WE oraz dy rek ty -
wę 2006/49/WE Parlamen tu Europejskiego i Rady w spra wie
ade kwat no ści ka pi ta ło wej przed się biorstw in we sty cyj nych
i in sty tu cji kre dy to wych, zmie nia ją cej dy rek ty wę 93/6/EWG.
4 IRB – Internal Ra ting Ba sed Ap proach, metoda oparta na ra-tin
gach we wnętrz nych.
5 STA – me to da stan dar do wa po mia ru wy mo gu ka pi ta ło we -
go na ryzyko kredytowe; FIRB – Founda tion In ternal Ra ting Ba -
sed Ap proach, me to da pod sta wo wa opar ta na ra tin gach we -
wnętrz nych; AIRB – Ad van ced In ternal Ra ting Ba sed Ap pro-ach,
metoda zaawansowa na oparta na ra tingach we wnętrznych;
EL – Expected Loss, stra ta ocze kiwa na; AMA – Ad van ced Me -
asurement Ap proach, metoda zaawansowa ne go pomiaru wy-mo
gu ka pi ta ło we go z ty tu łu ry zy ka ope ra cyj ne go.
6 ICAAP – Internal Ca pital Ade quacy As sessment Pro cess, pro -
ces oszacowa nia ade kwat ności kapitału we wnętrzne go; COREP
– Common Re porting, wprowa dzony przez Bazylejski Komitet
Nad zo ru Ban ko we go stan dard spra woz daw czo ści w za kre sie
ade kwat ności kapitałowej dla banków obowiązujący po wdro-że
niu po sta no wień NUK.
7 PD – Probability of De fault, prawdopodobieństwo nie wywią-za
nia się z zo bo wią za nia; LGD – Loss Gi ven De fault, stra ta
w przypadku nie wywiązania się z zobowiązania; CCF – Credit
Co nversion Fac tor, współ czyn nik kon wer sji kre dy to wej.

Z e s z y t y B R E - C A S E
1 Ab sorp cja kre dy tów i po mo cy za gra nicz nej w Pol sce w la tach 1989-1992
2 Absorpcja zagranicznych kredytów inwe stycyjnych w Polsce z perspektywy pożyczkodawców i pożyczkobiorców
3 Roz li cze nia de wi zo we z Ro sją i in ny mi re pu bli ka mi b. ZSRR. Stan obe cny i per spek ty wy
4 Ryn ko we me cha ni zmy ra cjo na li za cji użyt ko wa nia ener gii
5 Re struk tu ry za cja fi nan so wa pol skich przed się biorstw i ban ków
6 Spo so by fi nan so wa nia in we sty cji w te le ko mu ni ka cji
7 In for ma cje o ban kach. Moż li wo ści za sto so wa nia ra tin gu
8 Go spo dar ka Pol ski w la tach 1990 – 92. Po mia ry a rze czy wi stość
9 Re struk tu ry za cja fi nan so wa przed się biorstw i ban ków
10 Wy ce na ry zy ka fi nan so we go
11 Ma ją tek trwa ły ja ko za bez pie cze nie kre dy to we
12 Pol ska dro ga re struk tu ry za cji złych kre dy tów
13 Pry wa ty za cja sek to ra ban ko we go w Pol sce - stan obe cny i per spek tywy
14 Ety ka bi zne su
15 Per spek ty wy ban ko wo ści in we sty cyj nej w Pol sce
16 Re struk tu ry za cja fi nan so wa przed się biorstw i po rt fe li trud nych kre dy tów ban ków ko mer cyj nych
(pod su mo wa nie skut ków usta wy o re struk tu ry za cji)
17 Fun du sze in we sty cyj ne ja ko in stru ment kre o wa nia ryn ku fi nan so we go w Pol sce
18 Dług pu blicz ny
19 Pa pie ry war to ścio we i de ry wa ty. Pro ce sy se ku ry ty za cji
20 Obrót wie rzy tel no ścia mi
21 Ry nek fi nan so wy i ka pi ta ło wy w Pol sce a re gu la cje Unii Eu ro pej skiej
22 Nadzór wła ści ciel ski i nadzór ban ko wy
23 Sa na cja ban ków
24 Ban ki za gra nicz ne w Pol sce a kon ku ren cja w sek to rze fi nan so wym
25 Fi nan so wa nie pro jek tów eko lo gicz nych
26 In stru men ty dłuż ne na pol skim ryn ku
27 Obli ga cje gmin
28 Spo so by za bez pie cza nia się przed ry zy kiem nie wy pła cal no ści kon tra hen tów
Wy da nie spe cjal ne Jak do koń czyć pry wa ty za cję ban ków w Pol sce
29 Jak roz wią zać pro blem fi nan so wa nia bu dow nic twa mie szka nio we go
30 Sce na riu sze roz wo ju sek to ra ban ko we go w Pol sce
31 Mie szkal nic two ja ko pro blem lo kal ny
32 Do świad cze nia w re struk tu ry za cji i pry wa ty za cji przed się biorstw w kra jach Eu ro py Środ ko wej
33 (nie ukazał się)
34 Ry nek in we sty cji ener go o szczęd nych
35 Glo ba li za cja ryn ków fi nan so wych
36 Kryzysy na rynkach finansowych – skutki dla gospodarki polskiej
37 Przy go to wa nie pol skie go sy ste mu ban ko we go do li be ra li za cji ryn ków ka pi ta ło wych
38 Docelowy model bankowości spółdzielczej
39 Czy komercyjna instytucja finansowa może skutecznie realizować politykę gospodarczą państwa?
40 Perspektywy gospodarki światowej i polskiej po kryzysie rosyjskim
41 Jaka reforma podatkowa jest potrzebna dla szybkiego wzrostu gospodarczego?
42 Fundusze inwestycyjne na polskim rynku – znaczenie i tendencje rozwoju
43 Strategia walki z korupcją – teoria i praktyka
44 Kiedy koniec złotego?
45 Fuzje i przejęcia bankowe
46 Budżet 2000
47 Perspektywy gospodarki rosyjskiej po kryzysie i wyborach
48 Znaczenie kapitału zagranicznego dla polskiej gospodarki
49 Pierwszy rok sfery euro – doświadczenia i perspektywy
50 Finansowanie dużych przedsięwzięć o strategicznym znaczeniu dla polskiej gospodarki
51 Finansowanie budownictwa mieszkaniowego
52 Rozwój i restrukturyzacja sektora bankowego w Polsce – doświadczenia 11 lat
53 Dlaczego Niemcy boją się rozszerzenia strefy euro?
54 Doświadczenia i perspektywy rozwoju sektora finansowego w Europie Środkowo-Wschodniej
55 Portugalskie do świad cze nia w restrukturyzacji i prywatyzacji banków

Z e s z y t y B R E - C A S E
56 Czy warto liczyć inflację bazową?
57 Nowy system emerytalny w Polsce – wpływ na krótko- i długoterminowe perspektywy gospodarki
i rynków finansowych
58 Wpływ światowej recesji na polską gospodarkę
59 Strategia bezpośrednich celów inflacyjnych w Ameryce Łacińskiej
59/a Reformy gospodarcze w Ameryce Łacińskiej
60 (nie ukazał się)
61 Stan sektora bankowego w gospodarkach wschodzących – znaczenie prywatyzacji
62 Rola inwestycji zagranicznych w gospodarce
63 Rola sektora nieruchomości w wydajnej realokacji zasobów przestrzennych
64 Przyszłość warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych
65 Stan finansów publicznych w Polsce – konieczność reformy
66 Polska w Unii Europejskiej. Jaki wzrost gospodarczy?
67 Wpływ sytuacji gospodarczej Niemiec na polską gospodarkę
68 Konkurencyjność reform podatkowych – Polska na tle innych krajów
69 Konsekwencje przystąpienia Chin do WTO dla krajów sąsiednich
70 Koszty spowolnienia prywatyzacji w Polsce
71 Polski sektor bankowy po wejściu Polski do Unii Europejskiej
72 Reforma procesu stanowienia prawa
73 Elastyczny rynek pracy w Polsce. Jak sprostać temu wyzwaniu?
74 Problem inwestycji zagranicznych w funduszu emerytalnym
75 Funkcjonowanie Unii Gospodarczej i Walutowej
76 Konkurencyjność sektora bankowego po wejściu Polski do Unii Europejskiej
77 Zmiany w systemie polityki monetarnej na drodze do euro
78 Elastyczność krajowego sektora bankowego w finansowaniu MSP
79 Czy sektor bankowy w Polsce jest innowacyjny?
80 In te gra cja eu ro pej skie go ryn ku fi nan so we go – Zmia na ro li ban ków kra jo wych
81 Absorpcja funduszy strukturalnych
82 Sekurytyzacja aktywów bankowych
83 Jakie reformy są potrzebne Polsce?
84 Obligacje komunalne w Polsce
85. Perspektywy wejścia Polski do strefy euro
86 Ryzyko inwestycyjne Polski
87 Elastyczność i sprawność rynku pracy
88 Bułgaria i Rumunia w Unii Europejskiej – Szansa czy konkurencja dla Polski?
89 Przedsiębiorstwa sektora prywatnego i publicznego w Polsce (1999–2005)
90 SEPA – bankowa rewolucja
91 Energetyka-polityka-ekonomia
92 Ryzyko rynku nieruchomości
93 Wyzwania dla wzrostu gospodarczego Chin
94 Reforma finans6w publicznych w Polsce
95 Inflacja – czy mamy nowy problem?
96 Zaburzenia na światowych rynkach a sektor finansowy w Polsce
97. Stan finansów ochrony zdrowia
98. NUK - Nowa Umowa Kapitałowa

BRE-CASE Seminarium 98 - NUK - Nowa Umova Kapitalowa

More Related Content

Viewers also liked

Similar to BRE-CASE Seminarium 98 - NUK - Nowa Umova Kapitalowa

More from CASE Center for Social and Economic Research

BRE-CASE Seminarium 98 - NUK - Nowa Umova Kapitalowa