An analysis of the existence of a Brabant Architecture Style,...

1. Brabantse Architectuur; bestaat dat? 10 januari 2006 Regional architecture in Brabant, does it exist?

2. Kantekening 1: Brabant is niet stedelijk! Ruimtelijke ontwikkeling van deze provincie is anders dan de rest van Nederland (Randstad) Welvaartsplan 1947; Commissaris der Koningin de Quai en Welvaartsbalans 1965 “ Niet de arbeider naar het werk, maar het werk naar de arbeider”, zodat de boerenjongens thuis konden blijven wonen en niet naar de zedenloze stad hoefden De industrialisatie vond plaats in de dorpen (parochies) De steden moeten meer stad worden en de dorpen meer stad, maar Brabant worstelt nog met zijn stedelijkheid The urban development of this region is different Welvaartsplan 1947 (prosperity plan) “ Not the worker should go to his work, but the work should go to the worker”. The farmer sons could stay at their roots and don’t have to go to the immoral city The industrialization found place in the villages. Remark 1: Brabant is not urban!

3. Kantekening 2: Brabanders zijn ‘dorpelingen’ Een dominante leefstijl in deze contreien is de ‘dorpeling’ D’n Helmonder houdt van traditionele herkenbare architectuur Brainport Zuidoost Brabant (Philips, ASML, TNO) trekt bèta creatievelingen aan, die doorgaans uiterst traditionele woonwensen koesteren (huiselijk, introvert, rust) Een stedelijke impuls aan de stad zul je dorpse kenmerken moeten meegeven,…. (zeg maar warmte). The dominant lifestyle in this region is a villager The villager loves traditional, recognizable architecture; the one where his grandma lived in. The brain port South East Brabant attracts beta people which usually have a traditional lifestyle and wants to live in a traditional neighborhood The master plan is an urban plan, which needs to have the characteristics of the countryside (the alderman call it warmth) Remark 2: People of Brabant are ‘villagers’

4. dorpeling villager

5. dorpeling Kent z’n roots Trouwt Ontmoet anderen in dorpscafé Vindt levensduur belangrijk Beslist niet achterlijk Sociale contacten binnen woonomgeving Knows where he comes from Has a traditional marriage Did meet his fellows in the local pub Sustainability is an important Is not a dummy They like to have their contacts in their own neighborhood villager

6. dorpeling

7. Kanttekening 3: Dit zijn geen directe referenties! Dit levert wel een aanpak die referentie kan worden Dit zou de bestaande beeldkwaliteit uitgangspunten kunnen aanvullen The coming analysis will give a way of thinking that can be a reference This can be an addition to the proposed ‘beeldkwaliteit’ by Busquets Remark 3: The shown pictures are no references!

8. Historische analyse Voor stedelijke samenleving Evolutie van de boerderij Typologie agrarisch gebouw rond 1900 Typologie stadshuis rond 1900 Dertiger jaren Het Nieuwe bouwen Traditionalisme in wederopbouw Bossche School Jos Bedaux Dierdonk en Brandevoort Pre urban community Evolution of the farmhouse Character of the agricultural building around 1900 Character of the townhouse 1920 – 1940 (the thirties) CIAM Traditionalism in rebuilding Bossche School Jos Bedaux (regional architect) Dierdonk and Brandevoort Historical analysis

9. Voor stedelijke samenleving Boerderijtje Rijsbergen ca 1850 Pre urban community

10. Voor stedelijke samenleving Bijgeloof: zonnewiel muuranker hoefijzers Traditional buildings have a lot of superstition elements

11. Evolutie van de boerderij Kapitale boerderij Gemert Development of the farmhouse

12. Evolutie van de boerderij Kapitale boerderij Breda Development of the farmhouse

13. Evolutie van de boerderij boerderij Uden Development of the farmhouse

14. Typologie agrarisch gebouw rond 1900 Langgevel boerderij met grupstal (Hollandse stal) in het hoofdgebouw Woongedeelte oorspronkelijk georiënteerd op korte gevel, later opgenomen in lange gevel (stadse invloed). Stretched farmhouse containing dwelling and stables in the main building Formerly the living area was situated on the short facade of the building, later it became part of the long facade. Character of the agricultural building around 1900

15. Typologie agrarisch gebouw rond 1900

16. Typologie agrarisch gebouw rond 1900

17. Typologie agrarisch gebouw rond 1900

18. Typologie stadshuis rond 1900 Een bouwlaag met kap, afgeleid van agrarisch archetype Voordeur georiënteerd op de straat Stoepje als afscheiding met het openbaar gebied Verticale grotere vensters One level + gable roof, diverted from the traditional farmhouse Front door to the street (public space) Steps as separation from the public space Vertical windows

19. Typologie stadshuis rond 1900

20. Typologie stadshuis rond 1900

21. Typologie stadshuis rond 1900

22. Typologie stadshuis rond 1900 Stads maniertje; natuursteen imiteren Like in towns; imitating natural stone.

23. Dertiger jaren Terug naar de cottage; geborgenheid Zwaar, door gebruik van veel baksteen en dik kozijnhout Grote overstekende kap Kleine ramen met beperkte roedeverdeling Anti stedelijk door bij voorkeur groene omgeving; tuintjes voor en achter. Arbeiderswoningen grote tuintjes (om groente zelf te kweken), middenstandswoningen kleine tuintjes (alleen buiten zitten). Back to the cottage type, covered and safe The volume is heavy by the use of brick and thick window-frames Large overhanging gable roof Small windows with a little separation Anti urban; small gardens in front. Dwellings for workers have large gardens for vegetables and dwellings for employees have small ones.

24. Dertiger jaren grote dakoverstek horizontale belijning door goten en uittimmeringen bouwmassa opgedeeld archetype van huis met puntdak Overhanging roof Horizontal lines in gutter and other wooden artifacts Volume is separated in parts. Type of a shed

25. Dertiger jaren horizontale belijning door goten en uittimmeringen luifel als accent voor de entree ramen zijn erg klein (weinig licht) als gevolg van dik kozijnhout en fijne verdeling (ramen kunnen wel open!) Horizontal lines in gutter and other wooden artifacts Porches as a marking of the entrance. Small windows as a result of thick window-frames

26. Het Nieuwe bouwen Komt helemaal voort uit nieuwe wijze van bouwen; licht lucht en ruimte met een sterke industrialisatie van de bouw Veel goedkoop, weinig tot geen versiering Platte daken Open verkaveling Dit werd de heersende architectuurstijl in de zestiger jaren vooral in de steden. New methods of building, industrialization of the building process and functionalism dominate the form. Less is more, no decoration Flat roofs Open urban plan Global style of architecture from the sixties especially in towns

27. Het Nieuwe bouwen Eenvoudig basisvolume veel lichttoetreding door grote glasoppervlakken ramen in de gevel zijn gekoppeld in één pui waardoor meer eenheid ontstaat en schaalvergroting expressiviteit figuratief (borstwering) Kap levert inefficiënte ruimte en ontbreekt derhalve (en behoudt het zicht op de bomen) Simple volume Big windows give much light inside Windows are playing together which gives more unity and a bigger scale Expressive, like the parapet A saddle roof gives not efficient space and therefore it’s gone (and besides it leaves a sight on the trees) CIAM

28. Het Nieuwe bouwen CIAM

29. Traditionalisme in wederopbouw Tegelijk met het Nieuwe Bouwen was er echter ook een andere stroming actief die meer aansloot bij de traditie (Delftse School) Granpré Molière, Peutz, Ook zij maakten een ontwikkeling door waarbij aanvankelijk nog meer in de traditie werd gebouwd en later mengvormen (shake hands architectuur) In the countryside CIAM was not very popular. The so called Delftse school incorporated more parts of the tradition Granpré Molière, Peutz This traditional movement gives a style something in between modern and traditional. Later on they became more modern too

30. Traditionalisme in wederopbouw Traditionele hoofdvorm (kap) en traditioneel materiaalgebruik ambachtelijke detaillering Gevelopeningen zijn gekoppeld in één strook waardoor meer eenheid ontstaat en schaalvergroting Traditional mass and use of traditional material, like brick Handicraft detailing Holes in the façade are joined to make more unity.

31. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel materiaalgebruik Eenvoudig basisvolume met lessenaardak en forse ambachtelijke dakoverstek decoratie in de gevel met metselwerk geeft de woning iets chiques horizontale band geeft geleding aan de gevel Use of traditional material, like brick Simple volume with a overhanging roof like a desk Decoration in brickwork gives a stylish impression Horizontal line separates the façade

32. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel archetype; woning met zadeldak Kap is echter opgevat als los volume boven op de hoofdmassa door geen overstek toe te passen en een horizontale band onder de gootlijn op te nemen vensters zijn voornaam gemaakt door omkadering Granpré Moliere

33. Traditionalisme in wederopbouw Symmetrische façade mogelijk omdat toren not done was. Gevelafdekking met pannen refereert aan ambachtelijkheid Granpré Moliere

34. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel archetype; woning met zadeldak Kap is echter opgevat als los volume boven op de hoofdmassa door geen overstek toe te passen en een horizontale band onder de gootlijn op te nemen de entreepartij is verbijzonderd door deze twee lagen hoog te maken (koppelen van vensters) bovenlichten zijn getransformeerd tot figuratief element (nieuwe bouwen)

35. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel archetype; woning met zadeldak Grote ramen, vensteropeningen geven veel licht de begane grond is voorzien van één gevelopeningen door wit metselwerkvlak Berghoef Klarenbeek, 1954-56

36. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel archetype schaalvergroting door vensters per drie te koppelen waardoor gebouw geleding krijgt (treveemaat) bovenste rij ramen is op horizontale band geplaatst en is doorlopend (Bossche School)

37. Traditionalisme in wederopbouw vensters zijn groot, maar hebben wel een 18e eeuwse fijne roedeverdeling de vensters zijn gelijkmatig over de gevel verdeeld de middenverdieping suggereert een bel-etage door daar de hoogste vensters toe te passen (is er ook) Rouville de Meux, 1954-56

38. Traditionalisme in wederopbouw smalle hoge ramen met fijne roede verdeling kozijnen zijn van metaal; moederen verworvenheden worden derhalve toegepast op een traditionele wijze plaatsing van de vensters maakt de massa tot een geheel

39. Traditionalisme in wederopbouw Traditioneel archetype; woning met zadeldak vensters zijn verticaal gekoppeld, maar ook voorzien van luiken. Geheel geeft chique uitstraling

40. Bossche School (1945 - 1980) Komt eigenlijk voor het uit getalsmatige verhoudingen die staan voor schoonheid afkomstig uit de natuur (plastisch getal) Grondlegger Dom H van der Laan Uiterlijke kenmerken, zware baksteen en dikke betonnen sierbanden in de gevel. Gecementeerde baksteen gevels om meer eenheid in materiaal uit te stralen (werkt meer als een massa). Soberheid troef; de ruimtewerking moet de sereenheid en kwaliteit geven. Architecten: Dom van der Laan, Tom Senders, Jan de Jong Is based on the proportion of natural elements like flowers and stones. The proportions of the natural elements forms a mathematic range and has beauty of it’s own. Founded by Dom H van der Laan Physical characteristics: heavy, brick, concrete elements in the facade Facade is made of cemented brickwork; the wall becomes more a whole without eliminating the parts of where it is been built of. Soberness, de spatial proportions are it’s beauty.

41. Bossche School Eerste gebouw met Bossche School verhoudingen staat in Helmond (Dom h. van der Laan en Nico van der Laan) First building where the concept of the plastic number is used (Dom h. van der Laan en Nico van der Laan)

42. Bossche School Eerste gebouw met Bossche School verhoudingen staat in Helmond (Dom h. van der Laan en Nico van der Laan) First building where the concept of the “plastic number” is used (Dom h. van der Laan en Nico van der Laan)

43. Bossche School Schoolvoorbeeld klooster Mamalis dom H van der Laan Kracht is de verhoudingen, de soberheid en de basaliteit Main example of the Bossche School; Cloister Mamalis Dom h. van der Laan

44. Bossche School Hoofdmassa is eenvoudig en herkenbaar Hoofdmassa is zwaar, staat stevig op de grond en geeft geborgenheid door zwaar metselwerk, dikke lateien en diepe neggen De hoofdmassa is slechts aangetast door toevoegingen, niet door weglatingen, waardoor het volume intact blijft De toevoeging zijn opgevat als zelfstandige volumes en dus ook voorzien van kapjes, lateien etc Twee Snoeken, 1983 Volume is a simple geometric form The volume is heavy: brickwork, windows are holes in the façade Additions are also volumes in the same material and with a roof

45. Bossche School Twee Snoeken, 1983

46. Bossche School Gevelopeningen zijn gaten in dik metselwerk; de gevel is daardoor zelf een volume. In de Bossche School zijn alle elementen drie dimensionaal (hebben dikte) De vensters zelf zijn juist iel in staal uitgevoerd om de kleine gevelopeningen toch voldoende licht te laten geven Windows are holes in the wall All elements are 3D, they have thickness

47. Bossche school Bovenramen zijn gekoppeld door ze op een horizontale band te plaatsen. Het is een rij (ritmiek) gevelopeningen geworden Het benedenraam is voorzien van dik kozijnhout waardoor het onderdeel is van de gevel Jan de Jong, 1969

48. Bossche school Het metselwerk is gecementeerd, waardoor het meer eenheid is geworden, zonder dat de individuele steen zijn herkenbaarheid verliest (hiermee staat de Bossche School precies tussen traditionalisme en nieuwe bouwen in) Cemented brickwork The wall becomes a unity, but you can recognize the individual stone.

49. Jos Bedaux (1932 - 1974) Traditionalist die het moderne incorporeerde en neemt daardoor bijzondere plaats in Wars van Bossche school, maar uit zich soms gelijk. Solide baksteen volumes, diepe neggen, sober, maar harmonieus Architect who incorporated traditional elements in the modernity

50. Jos Bedaux

51. Jos Bedaux Koppeling van gevelopeningen laat de bouwmassa meer een solide eenheid zijn Hoofdbouwmassa uit traditioneel bouwmateriaal; metselwerk Symmetrie geeft de gevel meer voornaamheid (refereert aan de klassieken) Door vensters de omkaderen worden ze belangrijker en in dit geval figuratief

52. Jos Bedaux Gebouw bestaat uit twee heldere niet aangetaste volumes tegen elkaar met duidelijke hiërarchie. Hoogste is belangrijkst (de woning) Materiaal is baksteen This building contains two basic volumes in a hierarchy.

53. Jos Bedaux Modere periode Jos Bedaux; Universiteit Tilburg I.s..m. Van der Laan Traditionalisme is ook vaak gebouw als object; relatie met openbare ruimte mager In later times he designs more modern looking buildings. All of his buildings are freestanding objects. The relation to the public space is poor.

54. Dierdonk en Brandevoort Retro stijlen, dat wil zeggen, vrij letterlijk teruggrijpen op een stijl uit het verleden, zonder er iets nieuws aan toe te voegen. Alleen buitengevel, interieur is gewoon standaard moderne plattegrond met open keuken en woonkamer Brandevoort grijpt terug op de dorpse (stadse) bebouwing van rond 1900. Is te zien als sterke behoefte in Brabant om iets uit de traditie terug te laten komen in duurzame bebouwing en in die zin Brabants. Neo styles, so called retro. Both this neighborhoods are almost literally copies of the past Only the façades are copied, the inside is a complete modern plan existing of an open kitchen and a sitting room Brandevoort is more or less a copy of the urban buildings in the villages of around 1900 The people in this province have a strong urge to tradition, especially in their living area.

55. Dierdonk en Brandevoort

56. Dierdonk en Brandevoort Kenmerken zijn rechtstreeks overgenomen uit de dertiger jaren Kenmerken zijn echter optisch toegepast; ambachtelijkheid ontbreekt veelal

57. Dierdonk Kap dominant onderdeel van bouwmassa grote dakoverstek horizontale belijning door goten en uittimmeringen basisvolume is gedifferentieerd door aantasten volume archetype van huis met puntdak expressieve elementen zoals schoorsteen

58. Dierdonk en Brandevoort Kenmerken zijn een samenstelling van de stedelijke bouwvormen in de Brabantse dorpen voornamelijk uit de negentiende eeuw daarnaast zijn algemene kenmerken van individuele stadswoningen van voor 1930 toegepast:

59. Dierdonk en Brandevoort verticale raamopeningen (kwam voort uit smalle panden) Doorlopende tussenmuren (suggereert dat de panden e rooit alleen hebben gestaan en anderen er later zijn tussengebouw, een dakoverstek kon dan immers niet)

60. Dierdonk en Brandevoort Kenmerken zijn een samenstelling van de stedelijke bouwvormen in de Brabantse dorpen voornamelijk uit de negentiende eeuw archetype hier refereert aan stadshuis en bezit ‘stedelijke’ kenmerken

61. Dierdonk en Brandevoort Kenmerken zijn een samenstelling van de stedelijke bouwvormen in de Brabantse dorpen voornamelijk uit de negentiende eeuw archetype hier refereert aan langgevelboerderij met ‘stedelijke’ kenmerken

62. Andere hedendaagse voorbeelden Andere voorbeelden zijn schaars, maar er zijn er een paar te noemen die in de buurt komen van Brabants en deels dezelfde kenmerken hebben als hiervoor genoemd. Harry Gullikers Jacques de Brouwer Bob van Reeth There exists modern examples of traditional or more crafts like buildings that contains characteristics of Brabants architecture

63. Andere hedendaagse voorbeelden Traditioneel archetype huis met zadeldak Helder onaangetast bouwvolume met dikte van de gevel Kap als onderdeel van het hoofdvolume, maar minder dominant en in ander materiaal Omkaderde voordeuren AWG architecten

64. Andere hedendaagse voorbeelden Gevelopeningen opgevat als gaten in het materiaal (dikte, diepe neggen) Grote openingen om veel licht te krijgen (ramen tot op de vloer) Inbo architecten

65. Andere hedendaagse voorbeelden Omkaderde vensters Metselwerk bijzonder toegepast (ambachtelijkheid) Frencken Scholl

66. Andere hedendaagse voorbeelden Helder onaangetast bouwvolume Vensters zijn gegroepeerd De onderste rij is voorzien van dikke banden boven en onder die een plint afscheiden van het hoofdvolume Harry Gullikers

67. Andere hedendaagse voorbeelden Hoofdmassa baksteen, sterke verticale geleding Harry Gullikers & Magis & van den Berg

68. Andere hedendaagse voorbeelden Versiering in metselwerk Harry Gullikers en Magis & van den Berg

69. Andere hedendaagse voorbeelden Omkadering van vensters losgetrokken van gevel (moderner) Koppeling van gevelopeningen bouwmassa gestaffeld

70. Andere hedendaagse voorbeelden Ultra moderne volume tegen een traditioneel gebouw Jacq de Brouwer

71. Andere hedendaagse voorbeelden Helder onaangetast bouwvolume met dikte van de gevel Gevelopeningen opgevat als gaten in het materiaal (dikte) Gevelopeningen zoveel mogelijk gekoppeld om hoofdmassa zo min mogelijk aan te tasten Jacq de Brouwer

72. Andere hedendaagse voorbeelden Helder onaangetast bouwvolume met dikte van de gevel Gevelopeningen opgevat als gaten in het materiaal (dikte) Gevelopeningen zoveel mogelijk gekoppeld om hoofdmassa zo min mogelijk aan te tasten Jacq de Brouwer

73. Industriële architectuur Voor de stedelijke blokken in het centrum zijn voorgaande voorbeelden slecht vergelijkbaar qua schaal en setting Gebouwen met grotere schaal dan de individuele woning of boerderij Weliswaar volstrekt utilitair gebruik en derhalve voorkeur voor modern en functioneel, maar er zijn (oudere) voorbeelden waarbij ornament is toegepast

74. Industriële architectuur

75. Industriële architectuur Bouwvolume heeft symmetrie gekregen door opdeling Klassieke indeling

76. Industriële architectuur Hoofdvorm afgestemd op functie en traditioneel archetype Schaalgrootte blijft passend door toepassing van meerdere dezelfde elementen

77. Industriële architectuur Heldere hoofdvorm met kleinere schaal wordt steeds herhaald

78. Industriële architectuur Vlisco: voorbeeld van het Nieuwe Bouwen; veel glas, industrieel, ritmiek

79. Industriële architectuur Bouwvolume is opgedeeld in gelijkvormige traveeën Zware lateien maken brede ramen mogelijk (zo breed als één travee

80. Industriële architectuur Bouwvolume heeft symmetrie gekregen door timpaan als ornament toe te passen Bijzonder metselwerk brengt schaal en geleding in het gebouw Eén homogeen materiaal behoudt toch een eenheid in het volume

81. Industriële architectuur Bouwvolume heeft symmetrie gekregen door opdeling Bijzonder metselwerk brengt schaal en geleding in het gebouw Klassieke indeling

82. Conclusie Breng ‘dorpse’ kenmerken aan in de architectuur door architecten te selecteren met gevoel daarvoor Laat die architecten zoeken naar die kenmerken in de Helmondse (Brabantse) context The characteristics of Brabant Architecture can be incorporated in the plan by selecting architects with a nose for it These architects can investigate the characteristics that fit in the Helmond context