1. ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ
ÁÀÍÊÍÛ ÒÎÃÒÎËÖÎÎ ÁÀ ÁÀÍÊÍÛ ¯ÉË
ÀÆÈËËÀÃÀÀ
Ëåêö ¹ 5, 6, 7
1.
2.
3.
Àðèëæààíû áàíêíû ¿éë àæèëëàãàà
Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë
àæèëëàãàà
Îëîí óëñûí áàíêíû ¿éë àæèëëàãàà

2. Àðèëæààíû áàíêны
¿éë àæèëëàãàà



Àðèëæààíû áàíê ãýæ ºðãºí öàð õ¿ðýýòýé ñàíõ¿¿ãèéí
¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëæ, ÿëàíãóÿà ººðòºº õàðèëöàõ äàíñ
íýýæ õàäàãëàìæ àâ÷ çýýë îëãîäîã áàíêûã õýëíý
Àðèëæààíû áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíû îð÷èí íü ºâºðìºö,
àæ àõóé íýãæýýñ ÿëãààòàé õýäèé ÷ íýã òºðëèéí àæ
àõóé íýãæ þì.
Àðèëæààíû áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîã íü
õàðüöàíãóé ºíäºð ýðñäýëòýé áàéäàãò áàéäàã.

3. ªì÷èéí
õýëáýðýýð
àíãèëäàã.
Òºðèéí
ºì÷èéí
Õóâèéí ºì÷èéí
Õîëèìîã ºì÷ëºëòýé.
íü
3

4. Áàíêûã ¿¿ñãýí áàéãóóëàãäñàí
õýëáýðýýð íü:
Õóâüöààò
 Õÿçãààðëàãäìàë
àíãèëäàã.

õàðèóöëàãàòàé
ãýæ

5. Áàíêûã
¿éë
òºð뺺ð íü:
àæèëëàãààíû
Íèéòëýã
 Òºðºëæñºí ãýæ àíãèëäàã.


6. Àðèëæààíû áàíêûã ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ
íóòàã äýâñãýðèéí õÿçãààðààð íü:
á¿ñ
íóòãèéí,
¿íäýñíèé,
îëîí óëñûí ãýæ àíãèëäàã.

7. Áàíêóóäûã õºðºí㺠îðóóëàëòûí
áàéäëààð íü:
Äîòîîäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé áàíê,
 Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé áàíê,
 Õàìòàðñàí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé áàíê ãýæ
àíãèëäàã.


8. Àðèëæààíû áàíêóóä íü äàðààõ
çîðèëãîòîé áàéäàã.

Íèéòëýã íýã çîðèëãî íü àøèã îëîõ ÿâäàë þì. Àðèëæààíû
áàíêóóä àøèãòàé àæèëëàæ áàéãàà òîõèîëäîëä
ººðñäèéí ºìíº òàâüñàí çîðèëãîî áèåë¿¿ëæ îðøèí òîãòíîæ
÷àäíà. Çîðèëãî íü:
 ªºðèéí õºðºíãèéã òîãòâîðòîé áàéëãàõ
 Íýð õ¿íäòýé áàéõ
 ªºð áàíêóóäòàé ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áàéõ
 ¯íäñýí ¿éë àæèëëàãààíààñ ãàäíà íèéãìèéí øèíæ
÷àíàðòàé àæèë ã¿éëãýýíä îðîëöäîã áàéõ
 Ò¿ðãýí õºðâºõ ÷àäâàðòàé áàéõ
 Ñóðãàëòàíä ìºí㺠çàðäàã áàéõ

9. Àðèëæààíû áàíê íü 3 ç¿éëä
àíõààðàõ ¸ñòîé. ¯¿íä:
Èòãýë
õ¿ëýýõ ÷àäâàð
Òºëáºðèéí ÷àäâàð
Àøèãò àæèëëàãàà

10. Õóâü íèéë¿¿ëýã÷èéí õóðëààð
áàíêíû:
Ä¿ðýì áàòëàõ
 Ä¿ðìèéí ñàíã ººð÷ëºõ
 Òàéëàí, áàëàíñûã õýëýëöýõ
 Һ뺺ëºí óäèðäàõ çºâëºë, ò¿¿íèé äàðãûã
ìºí ãèø¿¿äèéã ñîíãîõ, ÷ºëººëºõ
 Àæèë÷èí, àëáàí õààã÷äûí àæëûí õºëñ,
óðàìøóóëëûã òîãòîîõ çýðýã àñóóäëûã
øèéäâýðëýäýã.


11. Һ뺺ëºí óäèðäàõ çºâëºë íü:
 Áàíêíû

õýòèéí ÷èãëýë áîëîí áàíêíû áèçíåñ
òºëºâëºãººã áàòëàõ
 Áàíêíû ã¿éöýòãýõ çàõèðëûí Ìîíãîë áàíêíû
åðºíõèéëºã÷òýé çºâøèëöñºíèé ¿íäñýí äýýð
òîìèëîõ áà àæëààñ íü ÷ºëººëºõ ýðõòýé. Ìºí ¿éë
àæèëëàãààíä íü õÿíàëò òàâèíà.
Áàíêíû õóâü íèéë¿¿ëýã÷ ä¿ðìèéí ñàíä îðóóëñàí
õºðºí㺺 Ìîíãîë áàíêíû çºâøººð뺺ð áóñäàä
õóäàëäàõààñ ººðººð áóöààæ àâàõûã õîðèãëîäîã
áàéíà.

12. Àðèëæààíû áàíê íü äàðààõ ¿íäñýí ¿éë
àæèëëàãààã ÿâóóëäàã. ¯¿íä:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
̺íãºí õàäãàëàìæ
Çýýë
Òºëáºð òîîöîî
ªºðèéí íýðèéí ºìíººñ 3-äàã÷ ýòãýýäýýð áàòëàí äààëò ãàðãàõ
Ãàäààä âàëþò õóäàëäàí àâàõ, õóäàëäàõ, õàäãàëàõ,
¯íýò ç¿éëñ õàäãàëàõ
Ãàäààä òºëáºð òîîöîî õèéõ
¯íýò öààñ ãàðãàõ, õóäàëäàõ, õóäàëäàí àâàõ
Ñàíõ¿¿ãèéí ò¿ðýýñèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ
Õºðºí㺠îðóóëàëò ñàíõ¿¿ãèéí òàëààð çºâëºìæ ìýäýýëýë ºãºõ çýðýã
¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëäàã

13. ßìàð
÷
àðèëæààíû
áàíê
äàðààõ
øààðäëàãûã õàíãàæ àæèëëàíà. ¯¿íä:
1.
2.
3.
4.
Áàíêíû çààâàë áàéëãàõ íººöèéã òîãòìîë áàéëãàõ
Àðèëæààíû áàíê íü ººðèéí õºðºíãèéí õ¿ðýëöýý,
çýýë òºëºãäºõºä ó÷èð÷ áîëçîøã¿é àëäàãäëààñ
õàìãààëàõ ñàí áàéãóóëæ àæèëëàõ
Àðèëæààíû áàíê íü õàðèëöàã÷äûí çºâøººðºëã¿é
õàðèëöàõ äàíñíààñ íü çàðäëûí ã¿éëãýý õèéõã¿é
áàéõ.
Áàíê íü ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé
ìýäýýëëèéã Ìîíãîë áàíêíààñ ãàðãàñàí á¿ðòãýëèéí
çàð÷ìèéí äàãóó õàðèëöàã÷äàä ¿íýí çºâººð ãàðãàæ
ºãíº.

14. Îíöãîé äýãëýì òîãòîîõ òóõàé


Àðèëæààíû áàíê íü äýýðõ 4 øààðäëàãûã õàíãààã¿é, òºëáºðèéí
÷àäâàðã¿é áîëæ áîëçîøã¿é íü øàëãàëòààð èëýðñýí òîõèîëäîëä
Ìîíãîë áàíêíû øèéäâýðýýð îíöãîé äýãëýì òîãòîîõ ãýæ íýðëýäýã.
Îíöãîé
äýãëýì òîãòîîñîí áàíêèíä Ìîíãîë áàíêíààñ 1 æèëèéí
õóãàöààòàéãààð áàíêíààñ óäèðäàõ á¿ðýí ýðõò òºëººëºã÷èéã
ñîíãîõ áà óã òºëººëºã÷èä íü:
 áàíêíû ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîîòîé àñóóäëààð øèéäâýð
ãàðãàõ,
 óðüä íü õàðèëöàã÷òàé áàéãóóëñàí ãýðýý íü áàíêíû ¿éë
àæèëëàãààíä ñºðºã íºëººòýé òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã öóöëàõ,
 áàíêíû íýðèéí ºìíººñ ãýðýý áàéãóóëàõ
 áàíêíû ººðèéí õºðºíãèéí çîõèñòîé õàðüöààã õàíãàõ çîðèëãîîð
ò¿¿íèé á¿òýö õýìæýýã ººð÷ëºõ çýðýã àðãà õýìæýýã àâàõ
ýðõòýé áàéäàã.

15. Àðèëæààíû
áàíêíû
áàéãóóëàëòûí á¿òýö:
 Õóâü
óäèðäëàãà,
íèéë¿¿ëýã÷äèéí õóðàë
 Һ뺺ëºí óäèðäàõ çºâëºë
 Çàõèðëûí çºâëºë
 ÿéöýòãýõ çàõèðàë
 Äýä çàõèðàë
 Õýëòýñ
 Ãàçàð
çîõèîí

16. Àðèëæààíû áàíêèíä äîîðõ ¿éë àæèëëàãààã
ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî.





Äàíãààðàà áîëîí áóñàäòàé õàìòðàí ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýë äýýð
íî¸ðõîõ
Àøèã îëîõ çîðèëãîîð áàíêíû áóñ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ.
Áàíê áîëîí õàðèëöàã÷äûí íóóö ãýæ ¿çñýí ìýäýýëëèéã áóñäàä
äýëãýõ /Õóóëüä çààñàí çºâøººðºãäñºí íºõöºëººñ áóñàä
òîõèîëäîëä./
ªºðèéí áàíêíû ýðõ àøãèéã áîäîí èðãýä àæ àõóé íýãæèä áóðóó
ìýäýýëýë çàð ñóðòàë÷èëãàà õèéõ.
Óëñ òºðèéí íàì ýâñýëä õàíäèâ ºãºõ çýðýã àæèëëàãààã òóñ
òóñ õîðèãëîíî.

17. 3.3 Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí
áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãàà


Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãà ãýäýã íü
áàéãóóëëàãûí
ººðèéí
õºðºíãèéí
õýìæýý
íü
àðèëæààíû áàíêíààñ áàãà, áàíêíû çàðèì òºðëèéí
¿éë àæèëëàãààã ýðõëýí ÿâóóëäàã ñàíõ¿¿ãèéí
áàéãóóëëàãûã õýëíý.
Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ
áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð íü óëñûí
òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æäýã õóóëèéí ýòãýýä, øàøíû áîëîí
óëñ òºðèéí áàéãóóëëàãà, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà,
õàíäèâèéí òºðºë á¿ðèéí ñàí çýðãýýñ áóñàä ýõ
¿¿ñâýð áàéæ áîëíî.

18. Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãàä äàðààõ
áàéãóóëëàãóóä õàìààðàãääàã.
Õºðºí㺠îðóóëàëòûí áàíê
 Õºðºí㺠îðóóëàëòûí êîìïàíè:
 Ñàíõ¿¿ãèéí êîìïàíè
 Òýòãýâýðèéí ñàí
 Õàäàãëàìæèéí áàíê
 Äààòãàëûí êîìïàíè
 Ëîìáàðä
 Õàäàãëìàæ, Çýýëèéí õîðøîî
 Çýýë, õàäàãëàìæèéí íèéãýìëýã
 Õàðèëöàí òóñëàõ êàññ


19. Ìîíãîë óëñûí õóâüä áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãà íü
äàðààõü ¿éë àæèëëàãààã ýðõëýí ÿâóóëäàã. ¯¿íä:







Õàäàãëàìæ, çýýëèéí ¿éë àæèëëàãàà
Çýýëèéí ¿éë àæèëëàãàà
Âàëþò õóäàëäàõ áîëîí õóäàëäàí àâàõ ¿éë àæèëëàãàà
Ñàíõ¿¿ãèéí ò¿ðýýñèéí ¿éë àæèëëàãàà
Çýýëèéí òèéç
Òºëáºð òîîöîîíû ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ
Áàíê áóñ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä íü äýýðõè ¿éë
àæèëëàãààíóóäûã ýðõëýí ÿâóóëàõûí òóëä Ñàíõ¿¿ãèéí
çîõèöóóëàõ õîðîîíîîñ çîõèõ æóðìûí äàãóó çºâøººðºë
àâäàã.

20. 3.4 Îëîí óëñûí áàíêíû
үйл ажиллагаа


Ãëîáàë÷ëàëûí ºíºº ¿åä äýëõèéí óëñ îðíóóäûí áàíêíû ¿éë àæèëëàãàà
óëàì á¿ð îéðòîæ, ÷ºëººò ºðñºë人í áèé áîëæ áàéíà. ̺í äýëõèéí îëîí
óëñ îðíóóäûã õàìàðñàí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä áèé áîëæ
¿ð àøèãòàé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà.
Äýëõèéí õýä õýäýí óëñóóä òîäîõîé çîðèëãî ÷èãëýëòýé õºãæëèéí
íýãäñýë ¿å øàòàíä õ¿ðýõèéí òóëä òîìîîõîí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí
áàéãóóëàëàãóóäûã
áàéãóóëæ
àæèëëàõ
áîëñîí.
Òýäíèé
òºëººëºã÷èäèéã àâ÷ ¿çüå. ¯¿íä:
 Äýëõèéí áàíê
 Àçèéí õºãæëèéí áàíê
 Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí çýðýã îðíî.

21. Äýëõèéí áàíê





1947 îíä äýëõèéí ýäèéí çàñãèéã ñýðãýýõ çîðèëãîîð
áàéãóóëàãäñàí.
150 ãàðóé óëñ áàãòàæ áàéíà.
Äýëõèéí áàíê íü ººðèéí ãèø¿¿í îðíóóäûí ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã äýìæèõ, íèéãìèéí àìüäðàëûã ñàéæðóóëàõ,
àæèëã¿éäëèéã áóðóëàõ çîðèëãîòîé.
Àíõ
äýä
á¿òöèéã
õºãæ¿¿ëýõ
çîðèëãîòîé
áàéãóóëàãäñàí.
Ãèø¿¿í îðîí òóñ á¿ð áàíêíû õóâüöàà ýçýìøèã÷ áºãººä
íèéò õóâüöààíû 45% ã àæ ¿éëäâýð ºíäºð õºãæñºí 7
óëñ , ¿¿íä ÀÍÓ äàíãààð 17 % ã ýçýìøèäýã.

22. Äýëõèéí
áàíêíû
á¿ðýëäýõ¿¿íä
äàðààõü áàéãóóëàãóóä áàãòàíà. ¯¿íä:
Îëîí
óëñûí øèí÷ëýë õºãæëèéí áàíê
Îëîí óëñûí õºãæëèéí àññîöèàöè
Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí êîðïîðàöè
Õºðºí㺠îðóóëàëòûí áàòàëãàà îëãîõ îëîí
òàëûí àãåíòëàã
Õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýëöýëèéí îëîí óëñûí
òºâ

23. Àçèéí õºãæëèéí áàíê

Àçèéí õºãæëèéí áàíê íü Àçè íîìõîí äàëàéí
á¿ñ íóòàãò ººðèéí ãèø¿¿í õºãæèæ áóé
îðíóóäûíõàà
íèéãýì,
ýäèéí
çàñãèéí
õºãæëèéã
äýìæèí
òóñëàõ
¿éë
àæèëëàãàà
ÿâóóëäàã
ñàíõ¿¿ãèéí
áàéãóóëëàãà þì. Àçèéí õºãæëèéí áàíê íü
àíõ Ôèëèïïèí óëñûí íèéñëýë Ìàíèëà õîòíîî
1966 îíä áàéãóóëàãäæýý.

24. Àçèéí õºãæëèéí áàíê íü øóäàðãà õºðºí㺠îðóóëàëòûã
äýìæèõ, òåõíèêèéí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ, çýýë îëãîõûí
çýðýãöýý äóíä õóãàöààíû ¿íäñýí 5 ñòðàòåãèéí çîðèëãîòîé
àæèëëàäàã. ¯¿íä:





Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ
ßäóóðëûã áóóðóóëàõ
Ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýðõèéã õàíãàæ, íºõöºë áàéäëûã
äýýøë¿¿ëýõ
Õ¿íèé íººöèéã õºãæ¿¿ëýõ / õ¿í àìûí òºëºâëºëòèéã
îðóóëñàí áîëíî/
Áàéãàëü îð÷èí, áàéãàëèéí áàÿëàãèéí ìåíåæìåíòèéã
õºãæ¿¿ëýõýä òóñëàõ çýðýã áîëíî.

25. Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí

Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí íü:
 îëîí
óëûí âàëþò, ñàíõ¿¿ãèéí ñèñòåìèéí õýâèéí
áàéäëûã õàíãàõ,
 äýëõèéí íèéòèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã äýìæèõ,
 ãàäààä õóäàëäààíû òýíöâýðò ºñºëòèéã õàíãàõ,
 ãèø¿¿í îðíóóäûí òºëáºðèéí òýíöëèéí àëäàãäëûã
áàãàñãàæ àðèëãàõàä ãîë çîðèëãîòîé.

Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí íü 1944 îíä
áàéãóóëàãäñàí áºãººä îäîî äýëõèéí 160 ãàðóé
îðíûã ãèø¿¿íýýð ýëññýí áàéíà. Îëîí óëñûí
âàëþòûí ñàí íü ÀÍÓ-í Âàøèíãòîí õîòîä
áàéðëàäàã.

26. Ñàíãèéí ãèø¿¿í îðíóóä íü âàëþòûí ¿éë àæèëëàãààíä
äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòëàõ ¸ñòîé. ¯¿íä:




Âàëþòûí õàíøûã äóð çîðãîîðîî õºäºëãºõ çàìààð òºëáºðèéí
òýíöâýðèéã àëäàãäóóëàõ áóþó øóäðàãà áóñ äàâóó òàë îëæ
àâàõûã öýýðëýõ
ªºðèéí âàëþòûí õàíøûã àëü áîëîõ áàãà õýëáýëçýëòýé áàéëãàõ.
¯¿íèé òóëä ìºíãºíèé çàõ çýýë äýýð èë¿¿äýæ áàéãàà ººðèéí
âàëþòûã õóäàëäàæ àâàõ áóþó õýðýãöýýòýé áàéâàë ãàðãàæ
õóäàëäàõ.
ªºðèéí âàëþòûí õàðüöàíãóé òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð
àâ÷ áàéãàà àðãà õýìæýýí¿¿ä íü áóñäûí ýðõ àøãèéã íîöòîéãîîð
õºíäºõã¿é áàéõ.
Âàëþòûí ñàí ãèø¿¿í îðíóóäûí ýäèéí çàñãèéí áàéäàë õ¿íäýð÷,
òºëáºðèéí òýíöëèéí áàéäàë ñóëàðñàí òîõèîëäîëä óã ãèø¿¿í
îðíóóäàä çýýë îëãîäîã áàéíà. Èíãýõäýý àëäàà äóòàãäàë
õ¿íäðýëèéã çàñàõ õºòºëáºð áîëîâñðóóëäàã áºãººä õºòºëáºðèéã
áèåë¿¿ëýõ òàëààð õàòóó øààðäëàãà òàâüäàã áàéíà.

27. Àøèãëàñàí ìàòåðèàë:

Íîìûí íýð: Ñàíõ¿¿
Çîõèîã÷: Ë. Íàìæèë
Õýâëýãäñýí îí: 2001 îí

Íîìûí íýð: ̺í㺠áàíêíû ¿éë àæèëëàãàà, ìºí㺠çýýëèéí áîäëîãî
Çîõèîã÷: 1, 2-ð áîòü Îð÷óóëãà
Õýâëýãäñýí îí: 2003 îí

Íîìûí íýð: Àðèëæààíû áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíû ¿íäýñ
Çîõèîã÷: Ä.Ï. Óàéòèíã
Õýâëýãäñýí îí: 2004 îí

Íîìûí íýð: Áàíêíû ìåíåæìåíò 1.2
Çîõèîã÷: Ïèòåð Ñ. Ðîóç
Õýâëýãäñýí îí: 1999 îí
Õýâëýñýí ãàçàð: Óëààíáààòàð

Íîìûí íýð: BANK MANAGEMENT
Çîõèîã÷: George H. Hempel, Donald G. Simonson
Õýâëýãäñýí îí: 1998 îí
Õýâëýñýí ãàçàð: Àìåðèê