Download to read offline
6471(1)
- 1. TÜRKİYE’DE ANNE - ÇOCUK SAĞLIĞI Uz. Dr. A. EMEL ÖNAL İstanbul Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
- 2. • Anne sağlığıve çocuk sağlığı birbirini etkileyen durumlar olup, nüfusun büyük kesimini ilgilendirdiği, ülkelerin gelişmişliğini ve genel sağlık durumunu yansıttığı için Halk Sağlığı’nın da temel konularındandır.
- 3. • Anne veçocuklar Türkiye nüfusunun % 58.9 unu oluşturmaktadır. - 0-4 yaş grubu nüfusun % 10.2 si, - 0-14 yaş grubu % 31.5 i, - 15 - 49 yaş kadın nüfus nüfusun % 27.4 üdür.
- 4. • Anne sağlığınıetkileyen anneye ait faktörler, annenin doğumdaki yaşı, doğum sayısı, gebelik aralığı gibi doğurganlık özellikleri ile genel sağlık durumudur. • Çevresel faktörler ise anneye ait faktörleri de etkileyen ülkenin sağlık sistemi, politikası, yasaları, eğitim politikaları, sosyo-ekonomik durumu ve kadının toplumdaki statüsüdür.
- 5. Şekil1. Türkiye’de son20 yıla ilişkin yaşa özel doğurganlık hızları ( 1 )
- 6. • UNICEF 2001verilerine göre Türkiye’de her yıl 100 000 canlı doğumda 130 anne ölümü meydana gelmektedir. • Anne ölümleri en sık kanamalar, toksemiler, infeksiyonlar ve düşük komplikasyonları nedeniyle olmaktadır.
- 7. Şekil 2. Türkiye’deson 60 yılda anne ölümü nedenleri ( 6 )
- 8. • T.C. SağlıkBakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye göre annenin ve çocuğun beden ve ruh sağlığının korunmasını ve evli kadınların doğum öncesi ve sonraki bakımlarını sağlamak, Ana Çocuk Sağlığı(AÇS) ve Aile Planlaması(AP) Genel Müdürlüğü’nün görevlerindendir.
- 9. • 1998 TNSAsonuçlarına göre son beş yılda gerçekleşen doğumlardan bu yana geçen ortanca ay sayısı 37.0 dir. • Doğumların % 26.7 si evde, % 19.4 ü sağlık personeli yardımı olmadan yapılmıştır.
- 10. Tablo1. Türkiye’de doğumlarayardım eden kişi (1) Hekim Ebe- Ara Akraba Kendi hemşire Ebesi /Diğer kendine Kent 46.9 38.1 7.2 4.0 0.5 Kır 24.3 44.4 15.7 13.6 1.3 Batı 63.9 28.4 3.4 3.2 0.3 Güney 34.7 51.5 9.6 3.1 0.7 Orta 38.6 51.4 4.4 4.8 0.8 Kuzey 39.7 50.0 7.1 2.2 0.3 Doğu 16.7 35.6 25.7 19.6 1.5 Toplam 40.1 40.5 10.4 7.6 0.8
- 11. • Annelerin sonbeş yıl içinde yaptıkları doğumların % 56 sında bir komplikasyonla karşılaştıkları görülmektedir. • Doğumda ve öncesinde bakım alanlarda uzun ve zahmetli doğum, kasılmalar, vajinal infeksiyon ve aşırı kanama bakım almayanlara göre daha azdır.
- 12. Tablo 2 .Türkiye’de doğum komplikasyonları ( 1 ) Sancı Kanama Vajinal Kasılma infeksiyon Anneye doğum öncesi ve doğumda tıbbi bakım Var 34.5 13.9 17.2 24.4 Yok 42.0 25.1 33.7 31.6 Toplam 37.0 16.4 21.0 25.2
- 13. • Türkiye’de heryıl 2 milyona yakın kadın gebe kalmakta, bunların % 23.2 si düşük, % 1.5 i ölüm ile sonuçlanmaktadır. • Yaşayan çocukların % 42.7 si doğumdan sonraki bir yıl içinde ölmektedir. • Bebeklerin ancak % 59.2 si, çocukların % 70.2 si izlenebilmektedir.
- 14. Şekil 3. Türkiye’deyıllara göre bebek ve çocuk ölümlülüğü (1)
- 15. • Perinatal ölümnedenleri erken fetal ölüm, konjenital anomali, prematürite, asfiksi ve diğer nedenlerdir. Gebeliklerin izlenmesi ve uygun koşullarda yapılan doğum ile bu nedenlerin çoğu önlenebilir. • Neonatal ölüm nedenleri içinde perinatal nedenler ve pnömoni, ishal gibi önlenebilir infeksiyonlar yer almaktadır.
- 16. Tablo 3. Türkiye’detemel özelliklere göre neonatal, postneonatal, bebek, çocuk ve beş yaş altı ölüm hızları (binde)
- 17. • Anneye aitfaktörlerin yanısıra çocuğun sağlığını etkileyen çocuğa ait faktörler, çocuğun yaşı, cinsiyeti, doğum ağırlığı, kaçıncı çocuk olduğu, konjenital veya sistemik hastalığı olup olmadığıdır. • Özellikle postneonatal dönemden başlayarak çevresel faktörler çocuk sağlığını etkileyen başlıca faktörlerdir.
- 18. Tablo 4. Türkiye’dedemografik özelliklere göre neonatal, postneonatal, bebek, çocuk ve beş yaş altı ölüm hızları (binde)
- 19. Anne ve çocuksağlığını korumada • Aile planlaması • Yenidoğanın kalıtsal hastalık • Genetik taraması danışma • Bebek ve • Annenin çocukların infeksiyonlardan aşılanması korunması ( kızamık, • Beslenme kızamıkçık, tetanoz vbg ) • Uygun çevre • Gebelikte ve doğumda sağlık • Sosyal destek personeli yardımı gereklidir.
- 20. Tablo 5. Türkiye’detemel özelliklere göre 12-23 aylık çocukların aşılanma durumu ( 1 )
- 21. • Düşük DoğumAğırlıklı Bebek Oranı anne ve bebek beslenmesini beraber değerlendiren önemli bir ölçüttür. • Türkiye’de Düşük Doğum Ağırlıklı Bebek Oranı 1990 yılı için % 8 dir.1998’de Dünya’da bu oranın % 17 olduğu tahmin edilmektedir.
- 22. • Düşük doğumağırlıklı bebekler normal ağırlıklı bebeklere göre daha yüksek mortalite ve ciddi morbidite riski altındadırlar. • Bir yaşına geldiklerinde malnütrisyonlu, beş yaşına geldiklerinde bodur olma olasılıkları daha yüksektir.
- 23. Şekil 4. Gelişmekteolan ülkelerde, beş yaşından küçük çocuklarda başlıca ölüm nedenlerinin malnütrisyonla ilişkisi,1995 ( 8 )
- 24. • 1996-1997’de Türkiye’de çocukların (0-16 yaş) % 5.2 si düşük kilolu, • % 9.1i kronik malnütrisyonlu ( bodur ) dur. • Çocuklarda akut malnütrisyon ( wasted ) sıklığı ise % 5.8 dir.
- 25. Şekil 5. Türkiye’debeş yaş altı çocukların gelişimi (Yaşa göre (ay) ortalama Z-Skorları ) (1)
- 26. • Bebeğin annesütü ile beslenmesi, düşük ağırlıkla doğan çocukları protein-enerji malnütrisyonundan korur. • Gelişmiş ülkelerde bile bebeklerin ilk 4-6 ay anne sütüyle beslenmeleri durumunda, solunum yolu hastalıklarıyla, gastrointestinal hastalıklar dörtte bir oranında azalmaktadır.
- 27. • TNSA-98 egöre 4 aya kadar olan dönemde sadece anne sütü alan bebek oranı % 9.4, anne sütü ve sadece su alan bebek oranı % 30.8 dir. • 1998’de Dünya’da 4 aya kadar olan dönemde sadece anne sütüyle beslenen bebek oranı % 35 olarak tahmin edilmektedir.
- 28. • Annenin vebebeğin sağlığı açısından gebelik ve laktasyon dönemindeki kadınların iyot, kalsiyum, A vitamini, demir, flor ve B12 vitaminine gereksinimi vardır. • A vitamini yetersizliği çocuklarda kızamık ve ishal gibi infeksiyonların şiddetini artırmaktadır.
- 29. • 1995’te Ankara’da9-17 ay arasındaki bebeklerin % 30 unda serum A vitamini düzeyi düşüklüğü( < 20 mikrogram / dl ), % 1.3 ünde ise A vitamini eksikliği ( < 10 mikrogram/ dl) saptanmıştır. • A vitamini tükenmiş olarak doğan çocukların, bu vitamine, 4-6 aylık emzirmeden sonra anne sütünün sağlayabileceğinden daha fazla gereksinimleri vardır.
- 30. • Anne vebebekteki iyot yetersizliği ölü doğum, düşük, konjenital anomali, düşük doğum ağırlığı ve kretenizme yol açmaktadır. • Türkiye % 9.7 lik bir oran ile endemik guatr bölgesidir. • 1974’te Türkiye’de gebelerin % 74 ünde, emziklilerin % 65 inde, • 1989’da Ankara’da gebelerin % 37.5 inde anemi saptanmıştır.
- 31. • Annenin boyu,kilosu doğumdaki riskleri tahmin etmede önemli göstergelerdir. • 1998 TNSA’a göre son beş yıl içinde doğum yapmış kadınların boy ortalaması 156.2±5.7cm., kilo ortalaması 63.3±12.5kg.dır. • Kadınlardan BMI’i 18.5 in altında olanlar % 3( kronik yetersiz beslenme ), 25 in üzerinde olanlar % 52 (fazla kilolu), 30 un üzerinde olanlar % 19 oranındadır.
- 32. • Günümüzde hemanneye hem de çocuğa zarar veren diğer morbidite nedenleri gebelik döneminde madde bağımlılığı, kazalar, şiddet ve diğer çevresel tehlikelerdir. • Çocuk istismarı ( fiziksel, duygusal, cinsel ), ihmali ve kent yoksulluğunun sonuçları ise çocuk sağlığını tehdit eden ve henüz yeterince araştırılmamış konulardır.
- 33. • Bugün Türkiye’desürdürülen çabalar korunmayı ve birinci basamak sağlık hizmetlerini yükseltmeyi hedeflemektedir. • 2002 yılında Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü Anne ve Çocuk Ölümlerini Önleme Programı bireyleri hastalanınca bir sağlık kuruluşuna başvurmaya çağırmaktadır.
- 34. Anne ve ÇocukÖlümlerini Önleme Programı-2005 yılına kadar Ana Hedefler • Ana Ölüm Hızını yüzbinde 40 a indirmek • 5 yaş altı çocuk ölüm hızını binde 30 a indirmek • Bebek ölüm hızını binde 20 ye indirmek • Bölgesel farklılıkları % 50
- 35. – Ara Hedefler: • Doğum öncesi bakım hizmeti alanların oranını % 90 a ulaştırmak • Doğumların % 90 ının sağlık kuruluşlarında veya sağlık personeli tarafından yaptırılmasını sağlamak • Doğum sonu bakım hizmeti alanların oranını % 90 a ulaştırmak • Bebek ve çocuk izlem oranını % 90 a ulaştırmak
- 36. • Bağışıklama oranını% 90 a ulaştırmak • 5 yaş altı beslenme bozukluklarını 1/3 oranında azaltmak • Doğum yapılan tüm hastanelerin bebek dostu hastaneler olmalarını sağlamak • Tüm yenidoğanları fenilketonüri ve hipotiroidi yönünden taramak • Üreme çağındaki çiftler arasında etkili aile planlaması yöntemi kullanımını % 70 e çıkarmak.
- 37. Türkiye’de anne-çocuk sağlığınıiyileştirmek için bugüne kadar yürütülen programlar • Genişletilmiş Bağışıklama • Akut Solunum Yolu İnfeksiyonlarının Kontrolu • İshalli Hastalıkların Kontrolu • Anne Sütünün Teşviki • Büyüme ve Gelişmenin İzlenmesi • Fenil Ketonüri Tarama • Güvenli Annelik Programlarıdır.
- 38. KAYNAKLAR • 1-Türkiye Nüfusve Sağlık Araştırması 1998. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. MEASURE DHS+Macro International Inc. Ankara, 1999. • 2- Tümerdem Y. Halk Sağlığı I (Toplum Hekimliği) İ.Ü.Basımevi, İstanbul, 1990. • 3- T.C. Sağlık Bakanlığı. Anne ve çocuk ölümlerini önleme programı, 2002. • 4- UNICEF The state of the World’s children 2001. • 5- Akın A, Özvarış ŞB, Ana sağlığı ve aile planlaması. Halk Sağlığı( Temel Bilgiler )içinde ( Editörler : Bertan M., Güler Ç. ),Güneş Kitabevi, Ankara, 1995, s:119-155.
- 39. • 6- T.C.Sağlık Bakanlığı, Dünya’da ve Türkiye’de Sağlık Kalkınma ve Çevre Açısından Nüfus Sorunu. ( Editör : Akın A. ). AÇSAP Genel Müdürlüğü, UNFPA,UNESCO, Ankara, 1995. • 7- Güler M. Hekimler ve Tabip Odası Yöneticileri için Mevzuat. Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi. 3. Baskı. Ankara, 2001. • 8-DSÖ Dünya Sağlık Raporu 1998. ( Çeviri Editörleri: MetinB, Akın A, Güngör İ ). Ankara,1998. • 9-Bertan M, Özcebe H. Çocuk, Nüfus ve Politikalar. Halk Sağlığı( Temel Bilgiler )içinde ( Editörler : Bertan M., Güler Ç. ),Güneş Kitabevi, Ankara, 1995, s:153-172.
- 40. • 10-Köroğlu E( Proje Yöneticisi ), Ro-CODEC Çocuklarda Kronik Hastalıkların Sıklığı Tarama Çalışması 1996-1997. MedicoGraphics, Ankara, 1997. • 11-Hatun Ş, Teziç T. Vitamin A status of healty infants in Ankara, Turkey. Türk J Pediatr 1995:37:187-192. • 12-Ayhan B, İnce N, Önal E, Tümerdem Y. Erişkin erkeklerin guatr ile ilgili bilgi ve davranışları II. V. Ulusal Halk Sağlığı Günleri, Beslenme Sorunları ve Yasal Durum Bildiri Özet Kitabı, Isparta, 1997, s: 77. • 13-Baysal A. Gebe ve emzikli annelerin beslenmesi. XXXI. Türk Pediatri Kongresi Kitabı içinde ( Editörler: İlter Ö, Arısoy N, Aydın A ). Türk Pediatri Kurumu, 1995.