1. 21. Εκκλθςιαςτικι τζχνθ
Τμνολογία

2. Μία τζχνθ που αναπτφχκθκε ςτουσ κόλπουσ τθσ Εκκλθςίασ
είναι θ ςφνκεςθ φμνων.
Τμνολογία: ο επιςτθμονικόσ κλάδοσ που ερευνά τουσ
φμνουσ
Τμνογραφία: είναι θ ποίθςθ και μελωδία που γράφονται
για να δθμιουργθκεί ζνασ φμνοσ
Οι πρϊτοι φμνοι προζρχονται από τθν εβραϊκι κρθςκεία,
και μάλιςτα από το βιβλίο των Ψαλμϊν, αφοφ οι πρϊτοι
χριςτιανοί ιταν εβραϊκισ καταγωγισ.

3. Θζματα τθσ Τμνογραφίασ
• Με τθν πάροδο του χρόνου, οι
χριςτιανοί, κζλθςαν να εκφράςουν
αλικειεσ τθσ πίςτθσ τουσ, που δεν
υπιρχαν ςτουσ εβραϊκοφσ φμνουσ.
Αλικειεσ όπωσ θ Σριαδικότθτα του
Θεοφ, θ Ανάςταςθ του Χριςτοφ.
• Με τθν εξάπλωςι του ςτον
ελλθνορωμαϊκό κόςμο, ο
χριςτιανιςμόσ, πιρε ςτοιχεία από τθ
αρχαία ελλθνικι μουςικι και
ποιθτικι παράδοςθ.

4. Σα κζματα τθσ εκκλθςιαςτικισ υμνογραφίασ
προζρχονται από:
1. Σθν Αγία Γραφι
2. Σα απόκρυφα Ευαγγζλια
3. Σα Μαρτυρολόγια και τα ΢υναξάρια των
Αγίων
4. Σα ςυγγράμματα των Πατζρων τθσ Εκκλθςίασ
5. Από ςφγχρονα γεγονότα διάφορων εποχϊν
(ςειςμοί, επιδθμίεσ, πολιορκίεσ κλπ)

5. • ΠΡΩΣΟΧΡΙ΢ΣΙΑΝΙΚΟ΢ ΤΜΝΟ΢ (ΣΡΟΠΑΡΙΟ)
ΜΕ ΔΟΓΜΑΣΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
Ο μονογενισ Τιόσ και Λόγοσ του Θεοφ
ακάνατοσ υπάρχων
Και καταδεξάμενοσ διά τθν θμετζραν ςωτθρίαν
ςαρκωκιναι
εκ τθσ Αγίασ Θεοτόκου και Αειπαρκζνου Μαρίασ
ατρζπτωσ ενανκρωπίςασ.
΢ταυρωκείσ τε Χριςτζ ο Θεόσ κανάτω κάνατον πατιςασ
Εισ ων τθσ Αγίασ Σριάδοσ
ςυνδοξαηόμενοσ τω Πατρί και τω Αγίω Πνεφματι
ςώςον θμάσ
•

6. Β. Κφρια είδθ των φμνων
• Κοντάκιο: επικρατεί
από τον 5ο μ.Χ. αι.
Δθμιουργόσ αυτοφ
του ποιθτικοφ είδουσ
κεωρείται ο Ρωμανόσ
ο Μελωδόσ.
• Ονομάηεται κοντάκιο
επειδι τφλιγαν το
υλικό από το οποίο
ιταν γραμμζνοσ ο
φμνοσ ςε ζνα μικρό
κοντάρι
(Λζγεται ότι ο Ρωμανόσ ςυνζκεςε 1000 κοντάκια όμωσ από τα περιςςότερα ςώηεται μόνο το
Προοίμιο)
(΢ώηεται μόνο ζνα Κοντάκιο ςτθν αρχικι του
μορφι - ο λεγόμενοσ Ακάκιςτοσ Υμνοσ)

8. Σα μζρθ του κοντακίου:
• Προοίμιο: Σο αρχικό
τροπάριο που
παρουςιάηει το
περιεχόμενο του φμνου
• Οίκοι: δθλ. ςτροφζσ του
κοντακίου που ιταν από
18 ωσ 24.
• Όλοι οι Οίκοι
τελειϊνουν με τθν ίδια
φράςθ που λζγεται
εφφμνιο.

9. Κοντακιο Χριςτουγζννων
προοίμιον
Μθνὶ δεκεμβρίῳ κε´, κοντάκιον τῆσ Χριςτοῦ γεννιςεωσ,
ἦχοσ γ´, φζρον ἀκροςτιχίδα·
τοῦ ταπεινοῦ Ῥωμανοῦ ὕμνοσ
Προοίμιον
Ἡ παρκζνοσ ςιμερον * τὸν ὑπεροφςιον τίκτει,
καὶ ἡ γῆ τὸ ςπιλαιον * τῷ ἀπροςίτῳ προςάγει·
ἄγγελοι μετὰ ποιμζνων * δοξολογοῦςι,
μάγοι δὲ μετὰ ἀςτζροσ * ὁδοιποροῦςι·
δι᾿ ἡμᾶσ γὰρ * ἐγεννικθ
παιδίον νζον, * ὁ πρὸ αἰϊνων Θεόσ.

10. Κανόνασ
• Κατά τουσ 6ο και 7ο μ.Χ. αι. εμφανίςτθκε ζνα
άλλο είδοσ εκκλθςιαςτικισ ποίθςθσ που
ονομάςτθκε Κανόνασ.
• Ονομάηεται ζτςι γιατί ο μελωδόσ
χρθςιμοποιοφςε ωσ κανόνα – χάρακα κάποια
ςυγκεκριμζνα γεγονότα από τθν Παλαιά και
Καινι Διακικθ.
• Ο Κανόνασ περιζχει δογματικζσ αλικειεσ και
διδάςκει βακφτερεσ ζννοιεσ.
• Οι φμνοι λζγονται και τροπάρια γιατί ζχουν
δικό τουσ τρόπο που ψάλλονται.

11. ΔΟΜΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΑ
ΕΝΝΕΑ ΩΔΕ΢
(αυτοτελείσ ενότθτεσ)
(Οι πρώτεσ 8 Ωδζσ είναι βαςιςμζνεσ ςτισ 8 Ωδζσ τθσ Π.
Διακικθσ)
(Η 9θ Ωδι είναι μελοποίθςθ τθσ Ωδισ τθσ Θεοτόκου)
ΚΑΘΕ ΩΔΗ ΑΠΟΣΕΛΕΙΣΑΙ ΑΠΟ
α. ΣΟΝ ΕΙΡΜΟ
(τετράςτιχοσ ζωσ οκτάςτιχοσ φμνοσ)
β. ΣΑ ΣΡΟΠΑΡΙΑ
(ακολουκοφν τθ μελωδία του ειρμοφ)

13. Γ. Η εκκλθςιαςτικι μουςικι
• Σα τροπάρια ψάλλονται με
ιχουσ που προζρχονται από
τθν αρχαία ελλθνικι
μουςικι.
• Μζςα ςτθν Εκκλθςία
διαμορφϊκθκαν 8 ςυνολικά
ιχοι, τζςςερισ «κφριοι»
(αϋ, βϋ, γϋ, δϋ) και τζςςερισ
«πλάγιοι»
(πλ. αϋ, πλ. βϋ, πλ. γϋ, πλ. δϋ)

14. • ΢τθ βυηαντινι μουςικι κυριαρχεί ο λόγοσ. Εκτελείται
με τθν ανκρϊπινθ φωνι χωρίσ τθ ςυνοδεία μουςικϊν
οργάνων.
• Η αντιςτοιχία ανάμεςα ςτισ βυηαντινζσ νότεσ και τισ
δυτικζσ είναι:
ΠΑ
ΒΟΥ
ΓΑ
ΓΖ
ΚΔ
ΕΩ
ΝΖ
RE
MI
FA
SOL
LA
SI
DO