1. TEXNHMA
ΠΑΡΑΓΟΝΣΕ΢ ΑΝΑΠΣΤΞΗ΢ ΣΟΤ ΣΟΤΡΙ΢ΜΟΤ ΢ΣΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑ΢
Ο ηνπξηζκόο ζπλερώο αιιάδεη, σο απνηέιεζκα επξύηεξσλ ζύλζεησλ
θνηλσληθώλ, πνιηηηζκηθώλ, ηερλνινγηθώλ θαη νηθνλνκηθώλ αιιαγώλ. Η
αύμεζε ησλ εηζνδεκάησλ αιιά θαη ε απμαλόκελε δηαζεζηκόηεηα ειεύζεξνπ ρξόλνπ απνηέιεζαλ ηε βάζε ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο ηα ηειεπηαία πελήληα ρξόληα. Παξάιιεια, ε ηερλνινγηθή πξόνδνο, ηδηαίηεξα ζηηο αεξνπνξηθέο κεηαθνξέο, ήδε από ηε δεθαεηία ηνπ 1960, έδσζε ηε δπλαηόηεηα κεηάβαζεο ζε εύινγν ρξνληθό δηάζηεκα ζε καθξηλνύο ηόπνπο κε ειθπζηηθά ραξαθηεξηζηηθά γηα μεθνύξαζε θαη αλαςπρή Απηή ε πξννπηηθή νδήγεζε ζε νξγαλσηηθέο αιιαγέο ζηελ πξνζθνξά ππεξεζηώλ κε ηελ αλάπηπμε ησλ νξγαλσκέλσλ ηαμηδηώλ, νη νπνίεο κείσζαλ ην ηαμηδησηηθό θόζηνο θαη έδσζαλ ηε
δπλαηόηεηα ζε πεξηζζόηεξν θόζκν λα ηαμηδέςεη, νδεγώληαο ζηελ
αλάπηπμε ηνπ καδηθνύ ηνπξηζκνύ θαη ζε κηα έθξεμε ηεο δήηεζεο γηα
ηαμίδηα αλαςπρήο.
΢ηελ πην πξόζθαηε πεξίνδν, ηηο ηειεπηαίεο δύν δεθαεηίεο, λέεο ζαξσηηθέο θνηλσληθέο, πνιηηηθέο, ηερλνινγηθέο θαη νηθνλνκηθέο αιιαγέο
επεξέαζαλ ζεκαληηθά θαη άιιαμαλ ηε κέρξη ηώξα πνξεία ηνπ ηνπξηζκνύ Η αλαδηάξζξσζε ηεο παγθόζκηαο νηθνλνκίαο κε ην άλνηγκα ησλ αγνξώλ, έλα θαηλόκελν πνπ ζπρλά απνθαιείηαη «παγθνζκηνπνίεζε», νη αιιαγέο ζηνλ παγθόζκην γεσπνιηηηθό ράξηε κε ηελ νπζηαζηηθή άξζε ησλ πνιηηηθώλ εκπνδίσλ ζηηο κεηαθηλήζεηο θεθαιαίσλ, αγαζώλ θαη πξνζώπσλ, ζε ζπλδπαζκό κε ηελ
«επαλάζηαζε ζηελ ηερλνινγία ηεο πιεξνθνξίαο», δεκηνύξγεζαλ
ζπλζήθεο δηάρπζεο θαη αλάπηπμεο ηνπ ηνπξηζκνύ παγθνζκίσο. Νέεο
αγνξέο απνθηνύλ ζηαδηαθά δπλακηθή παξνπζία ζηε δηεζλή ηνπξηζηηθή ζθελή θαη θαηαιακβάλνπλ ζεκαληηθό ηκήκα ηεο παγθόζκηαο ηνπξηζηηθήο αγνξάο, πξνζθέξνληαο ηε δπλαηόηεηα επίζθεςεο ζε λένπο,
«παξζέλνπο» θαη «ειθπζηηθόηεξνπο» πξννξηζκνύο. Νέεο πεξηνρέο
εκθαλίδνληαη σο δπλεηηθέο πεγέο, αγνξέο-ζηόρνη (Κίλα θαη Ιλδία) ή σο
λένη πξννξηζκνί (Δκηξάηα ηνπ Πεξζηθνύ Κόιπνπ, Κίλα, Βηεηλάκ θ.ά.)
πξνζθέξνληαο ην «λέν» θαη «εμσηηθό», ζπλαγσληδόκελεο ηνπο θαζηεξσκέλνπο ηνπξηζηηθνύο ηόπνπο. Δπηπιένλ, ην άλνηγκα λέσλ αγνξώλ
(Ρσζία, Ιλδία, Κίλα) θαη ε άλνδνο ηνπ εηζνδήκαηνο έρνπλ δεκηνπξγήζεη λένπο ελ δπλάκεη ηνπξίζηεο-θαηαλαισηέο.
Η «δεκνθξαηηθνπνίεζε» ηεο πιεξνθόξεζεο επέθεξε βειηηώζεηο
ζηελ πξνζέγγηζε δπλεηηθώλ πειαηώλ-επηζθεπηώλ, θέξλνληαο θαηλνηνκία θαη επαλάζηαζε ζηε δνκή ηεο ηνπξηζηηθήο πξνζθνξάο, νδεγώληαο έηζη ζε αθόκα κεγαιύηεξν αληαγσληζκό κεηαμύ ησλ πξνκεζεπηώλ (tour operators, αεξνπνξηθώλ εηαηξεηώλ, μελνδνρεηαθήο βηνκεραλίαο, ηαμηδησηηθώλ πξαθηνξείσλ θ.ιπ.). Ήδε ζηελ αγνξά αλαπηύρζεθαλ απνθεληξσκέλεο δνκέο, πνπ αλαηξέπνπλ παξαδνζηαθέο ηζνξξνπίεο θαη ζρέζεηο.
Η αλάπηπμε ησλ αεξνπνξηθώλ εηαηξεηώλ ρακεινύ θόζηνπο, κε ηε
ρξήζε πεξηθεξεηαθώλ αεξνιηκέλσλ, δηακνξθώλνπλ λέα γεσγξαθηθή
θαηαλνκή ζηηο κεηαθνξέο πνπ ζα εληζρύζεη πξννξηζκνύο νη νπνίνη
επσθεινύληαη από απηέο.
Σν Γηαδίθηπν έρεη ήδε εμειηρηεί ζε ηζρπξό κέζν ελεκέξσζεο θαη δηα-

2. ρείξηζεο ηεο πιεξνθνξίαο πξνθαιώληαο ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηνλ
ηνπξηζκό . Ο ππνςήθηνο επηζθέπηεο-ηνπξίζηαο
έρεη ηε δπλαηόηεηα άκεζεο πιεξνθόξεζεο γηα πξννξηζκνύο αιιά θαη
γηα επηινγέο ζε κεηαθηλήζεηο, δηακνλή, δξαζηεξηόηεηεο αλαςπρήο, παθέηα δηαθνπώλ. Απηή ε δπλαηόηεηα πξνζθέξεη επειημία, πνιιαπιέο
επηινγέο αιιά θαη ζύγθξηζε ζε ηηκέο θαη επθαηξίεο. Με απηό ηνλ ηξόπν
ν ζύγρξνλνο ηνπξίζηαο δηακνξθώλεη ην δηθό ηνπ παθέην θαη πξόγξακκα ζύκθσλα κε ηηο επηζπκίεο θαη ηηο αλάγθεο ηνπ. Σν ζεκαληηθό πξόζζεην πιενλέθηεκα είλαη όηη ζε πξαγκαηηθό ρξόλν ν ηνπξίζηαο έρεη
νινθιεξσκέλεο πιεξνθνξίεο πνπ αλαλεώλνληαη ζπλερώο γηα ππεξεζίεο θαη ό,ηη αθνξά έλαλ πξννξηζκό (εθδειώζεηο, θαηξηθέο ζπλζήθεο,
εμππεξεηήζεηο θ.ιπ.). Απηό εληζρύεη αθόκε πεξηζζόηεξν ηελ εμαηνκίθεπζε ηεο αλαςπρήο θαη ηνπ ηνπξηζκνύ .
Παξάιιεια, ζηηο επηρεηξήζεηο ε εθαξκνγή λέσλ ηερλνινγηώλ πιεξνθνξηθήο έρεη επηθέξεη ζεκαληηθέο αιιαγέο. Σν ειεθηξνληθό (e)-επηρεηξείλ, απνηειεί πιένλ βαζηθό εξγαιείν ηεο ηνπξηζηηθήο επηρείξεζεο κε
ζεκαληηθέο επθαηξίεο σο πξνο ηελ επειημία θαη ηελ ελίζρπζε ηεο αλεμαξηεζίαο/απηνλνκίαο ηεο επηρείξεζεο ζε έλα δηαξθώο απμαλόκελα
αληαγσληζηηθό πεξηβάιινλ Οη αιιαγέο απηέο έρνπλ
θαη ζεκαληηθέο επηπηώζεηο ζηε δηάξζξσζε θαη ηε ξνή ηεο πξνζθνξάο
ζε ππεξεζίεο· γηα παξάδεηγκα, ζπξξηθλώλνληαο ηνλ παξαδνζηαθό ξόιν ησλ ελδηάκεζσλ θξίθσλ ηεο αιπζίδαο (π.ρ. ηα ηαμηδησηηθά γξαθεία).
Πνιύ πην ζεκαληηθέο, όκσο, είλαη νη θνηλσληθννηθνλνκηθέο αιιαγέο
πνπ επεξεάδνπλ ηηο ηνπξηζηηθέο πξνηηκήζεηο. Ήδε, δηαπηζηώλνληαη
ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηηο αμίεο, ζηηο αξρέο θαη ζηα πξόηππα ηεο ζύγρξνλεο θνηλσλίαο. Άιισζηε, απηέο απνηεινύλ όρη κόλν απνηέιεζκα
αιιά θαη ηε βάζε γηα πνιιέο από ηηο αιιαγέο πνπ έρνπλ ήδε αλαιπζεί
ζηηο πξνεγνύκελεο παξαγξάθνπο. Αηηία ή απνηέιεζκα, έλα είλαη ην
βέβαην: ν ζύγρξνλνο ηνπξηζκόο αιιάδεη.
Σα ηαμηδησηηθά ζηεξεόηππα αιιάδνπλ, επεξεάδνληαο ηε ρσξηθή νξγάλσζε ησλ ηνπξηζηηθώλ ξνώλ θαη αλάπηπμεο. Ο ζύγρξνλνο ηνπξίζηαο δελ έρεη θακηά ζρέζε κε ηνλ ηνπξίζηα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960: είλαη θαηά θαλόλα έκπεηξνο ηαμηδεπηήο θαη έρεη γλσξίζεη δηάθνξνπο
ηνπξηζηηθνύο πξννξηζκνύο. Ωο απνηέιεζκα, είλαη πην απαηηεηηθόο σο
πξνο ηελ πνηόηεηα ησλ ππεξεζηώλ θαη ησλ εμππεξεηήζεσλ πνπ αλακέλεη ζε έλαλ πξννξηζκό. Οη ζύγρξνλνη ηνπξίζηεο γίλνληαη νινέλα θαη
πεξηζζόηεξν «αηνκηζηέο» αλαδεηώληαο ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ δηθώλ
ηνπο ηδηαίηεξσλ ελδηαθεξόλησλ, θάηη ην νπνίν νδεγεί ζηελ αλάπηπμε
ησλ εηδηθώλ κνξθώλ ηνπξηζκνύ όπσο είλαη ν νηθνηνπξηζκόο, ν ηνπξηζκόο πεξηπέηεηαο, ν ηνπξηζκόο πγείαο θαη επεμίαο, ην επαγγεικαηηθό
ηαμίδη θαη ν πνιηηηζηηθόο ηνπξηζκόο . Ο καδηθόο ηνπξηζκόο δίλεη ηε ζέζε
ηνπ ζηαδηαθά ζηνλ επηιεθηηθό ή αλεμάξηεην ηνπξηζκό θαη ζηηο εηδηθέο
(ζπρλά απνθαινύκελεο «ελαιιαθηηθέο» – σο πξνο ηνλ καδηθό ηνπξηζκό)
κνξθέο ηνπξηζκνύ.
Με βάζε ηηο λέεο δηακνξθνύκελεο ζπλζήθεο, ε ηνπξηζηηθή αγνξά
αιιάδεη θαη πξνζαξκόδεηαη ζηα ζύγρξνλα δεδνκέλα. Δπεηδή όκσο ην
ηνπξηζηηθό πξντόλ δελ είλαη ζε θακηά πεξίπησζε νκνγελέο θαη εληαίν, ε
αγνξά δηαρσξίδεηαη ζε επηκέξνπο ηνκείο, ν θαζέλαο από ηνπο νπνίνπο
δηαθξίλεηαη γηα δηαθνξεηηθά ραξαθηεξηζηηθά. Η ηνπξηζηηθή αγνξά ηκεκαηνπνηείηαη, δηαθνξνπνηείηαη σο πξνο ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο, επεξεάδνληαο ηόζν ηε δήηεζε όζν θαη ηελ πξνζθνξά .
Αλάινγα κε ηα θίλεηξα πνπ νδεγνύλ ζηελ πξαγκαηνπνίεζε ηαμηδηώλ
γίλεηαη θαη ε ηκεκαηνπνίεζε ηεο αγνξάο: γηα παξάδεηγκα, ην επαγγεικαηηθό ηαμίδη ην νπνίν κε ηε ζεηξά ηνπ ηκεκαηνπνηείηαη ζε επηκέξνπο
(π.ρ. ζπλέδξηα, εθζέζεηο θ.ιπ.), ην πεξηεγεηηθό ηαμίδη, ην ηαμίδη αλαςπρήο, ην ηαμίδη γηα ζξεζθεπηηθνύο θαη πξνζθπλεκαηηθνύο ιόγνπο, νη

3. αζιεηηθέο δξαζηεξηόηεηεο, ην ηαμίδη γηα ιόγνπο πγείαο. Οη δπλαηόηεηεο
γηα δξαζηεξηόηεηεο αλαςπρήο είλαη πνιιέο θαη σο εθ ηνύηνπ έλα ηαμίδη
δηαθνπώλ δελ έρεη πιένλ ηε κνξθή πνπ είρε ηηο πξνεγνύκελεο δεθαεηίεο αιιά πξνζθέξεηαη γηα ην ζπλδπαζκό επηκέξνπο πξνηηκήζεσλ θαη
επηινγώλ. Γη’ απηό θαη νη έξεπλεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ηνπξηζηηθή
αλάπηπμε πξνζπαζνύλ λα δηαθξίλνπλ ηηο λέεο ηάζεηο θαη ηα θίλεηξα ηα
νπνία θαηαγξάθνληαη γηα ηνπο ζύγρξνλνπο ηνπξίζηεο θαηαλαισηέο.
Οη βαζηθνί παξάγνληεο πνπ εθηηκάηαη όηη ζα ζπλερίζνπλ λα δηακνξθώλνπλ ηελ ηνπξηζηηθή βηνκεραλία (Deloitte θαη NYU, 2005) είλαη:
• Ταστότητα – Αλάδεημε ηεο ηνπξηζηηθήο ηαπηόηεηαο (branding):
νη ηαμηδηώηεο γίλνληαη όιν θαη πην απαηηεηηθνί ζε δεηήκαηα πνπ
ζρεηίδνληαη κε ην «όλνκα» θαη δίλνπλ ζεκαζία ζηελ εκπεηξία
ηνπ ηαμηδηνύ θαη όρη απιώο ζηηο θπζηθέο νκνξθηέο ηνπ θάζε
πξννξηζκνύ. Η ινγηθή ησλ αλαδπόκελσλ πξννξηζκώλ έρεη
ζηεξηρηεί ζε απηή ηε θηινζνθία, πξνζθέξνληαο από ήιην θαη
ζάιαζζα έσο δπλαηόηεηεο γηα αγνξέο ζε πνιπηειή εκπνξηθά
θέληξα, αζιεηηθέο δξαζηεξηόηεηεο, ζθη θ.ν.θ.
32 / ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
• Νέες αγορές – Δπίδξαζε ησλ αλαδπόκελσλ αγνξώλ (π.ρ. Κίλαο, Ιλδίαο, θξαηώλ Πεξζηθνύ Κόιπνπ), ζηηο δηεζλείο ηνπξηζηηθέο εμειίμεηο: νη αγνξέο απηέο πξνζθέξνπλ θαη δπλαηόηεηεο γηα
αλάπηπμε νηθηζηηθώλ ζπγθξνηεκάησλ σο εμνρηθώλ θαηνηθηώλ,
γεγνλόο πνπ αλνίγεη κηα λέα αγνξά θαη δεκηνπξγεί δήηεζε γηα
παξεκθεξή πξντόληα (condo hotels, buy for use and let θ.ιπ.).
• Ανθρώπινο δσναμικό – Γεκνγξαθηθέο αιιαγέο: δηάθνξεο θνηλσληθνπνιηηηθέο ζπλζήθεο (όπσο πξόσξε ζπληαμηνδόηεζε θαη
πεξηζζόηεξνο ειεύζεξνο ρξόλνο) δίλνπλ ηε δπλαηόηεηα ζε ειηθηαθέο νκάδεο άλσ ησλ 50 εηώλ λα δξαζηεξηνπνηνύληαη ηνπξηζηηθά, απνηειώληαο βαζηθόηαηε αγνξά-ζηόρν.
• Τετνολογία – Ραγδαία αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο: δειαδή εθαξκνγή λέσλ ηερλνινγηθώλ ζπζηεκάησλ θαη επξεία ρξήζε ηνπ
Γηαδηθηύνπ δηακνξθώλνπλ ηε ζύγρξνλε ηνπξηζηηθή αγνξά.
Η αύμεζε ηνπ ειεύζεξνπ ρξόλνπ ζηηο ζύγρξνλεο (βηνκεραληθέο) θνηλσλίεο, ην απμαλόκελν δηαζέζηκν εηζόδεκα, νη νξγαλσηηθέο αιιαγέο
ζηε δηαβίσζε θαη ηελ εξγαζία θαη νη πνιιαπιέο αλάγθεο θαη επηινγέο
γηα πξννξηζκνύο έρνπλ επεξεάζεη θαη κε έλαλ άιιν ηξόπν ηελ ηνπξηζηηθή αγνξά νδεγώληαο αθόκε πεξηζζόηεξν ζε ηκεκαηνπνίεζε θαη
εμεηδίθεπζε ζηνπο πξννξηζκνύο. Ο ζύγρξνλνο ηνπξίζηαο-επηζθέπηεο
δηαζέηεη ηνλ ειεύζεξν ρξόλν ηνπ γηα αλαςπρή ζε πνιιέο κηθξόηεξεο
πεξηόδνπο δηάζπαξηεο ζηε δηάξθεηα ηνπ έηνπο θαη όρη ζε κηα εληαία
ρξνληθή πεξίνδν (π.ρ. γηα ζεξηλέο δηαθνπέο), όπσο ζην παξειζόλ.
Δπνκέλσο, ε παξακνλή ζε έλαλ πξννξηζκό κεηώλεηαη αιιά πνιιαπιαζηάδνληαη νη πξννξηζκνί επίζθεςεο-δηακνλήο (π.ρ. γηα ζθη ην ρεηκώλα, εθδξνκέο ζηε θύζε ηελ άλνημε ή ην θζηλόπσξν, ζηε ζάιαζζα
θαη ζε παξαιίεο ην θαινθαίξη θ.ιπ.) ζε κηα αλαδήηεζε πνιιαπιώλ
«εκπεηξηώλ» ζηε δηάξθεηα ηνπ έηνπο, ζπρλά θαη ζε ζπλδπαζκό κε
επαγγεικαηηθέο ή πνιηηηζηηθέο δξαζηεξηόηεηεο. Οη αιιαγέο απηέο ζηε
ζπκπεξηθνξά επεξεάδνπλ πνιιαπιά ηελ ηνπξηζηηθή αγνξά ηόζν σο
πξνο ηε κέζε δηάξθεηα παξακνλήο όζν θαη σο πξνο ηελ επνρηθόηεηα
αιιά θαη ηνλ αληαγσληζκό θαη ηε δηάρπζε ηεο δήηεζεο ζην ρώξν.