1234

1. 4.2.3 โรงเรือนโคเนื้อ โคนม และกระบือ
โคเนื้อ โคนม และกระบือ จัดเปนสัตวประเภทสัตวใหญซึ่งสวนใหญแลวมัก
ปลอยใหโคลงไปแทะเล็มหญาในแปลงหญา หรือทุงหญาสาธารณะ ผูเลี้ยงจะสรางโรงเรือนไว
สําหรับใหสัตวพักอาศัยในชวงเวลากลางคืน ผูเลี้ยงที่เปนชาวบานมักสรางโรงเรือนไวตามใตถุน
บานเพื่อความสะดวกในการดูแลสัตว โรงเรือนสําหรับโคนมนั้นสําคัญมากเพราะตองใชเปนที่
สําหรับใหแมโคยืนโรงรีดนม สวนใหญจะทําโรงเรือนโดยแบงเปนชอง ๆ สําหรับใหอาหารและ
รีดนม
ก. โรงเรือนโคเนื้อและกระบือ ลักษณะของพื้นที่ตองเปนที่ดอน น้ําไม
ทวม ถาเปนพื้นคอนกรีต ตองมีความลาดเทประมาณ 3 เปอรเซ็นต สวนของคอกพักโค–กระบือ
จะประกอบดวย 2 สวน ไดแก สวนที่มีหลังคาและสวนที่เปนลานโลง ถาพื้นคอกเปนพื้น
คอนกรีตทั้งหมด พื้นที่ภายใตหลังคาเทากับ 1/2 ของพื้นที่คอกทั้งหมดแตถากรณีที่พื้นคอกภายใต
หลังคาเปนพื้นคอนกรีต และพื้นลานโลงเปนพื้นดิน พื้นที่ลานโลงเทากับ 10 เทาของพื้นที่ภายใต
หลังคา สวนรางอาหารจะอยูดานหนาสุดของคอกพักและยาวตลอดความยาวของคอกพัก มีกนราง
โคงและลาดเท 2 เปอรเซ็นต ไปทางดานใดดานหนึ่งของคอก มีความกวาง 85 ถึง 90
เซนติเมตร สวนกนลึก 35 เซนติเมตร อางน้ําจะอยูทางดานทายสุดของคอก และมีความสูงไมเกิน
60 เซนติเมตร มีรั้วลอมรอบคอกพักซึ่งติดตั้งเปนแนวขวาง 4 แนวโดยใหแนวบนสุดสูงจาก
พื้นดินประมาณ 140 ถึง 150 เซนติเมตร อาจใชไมเนื้อแข็งหรือทอเหล็กก็ได (ภาพที่ 4.64-4.67)
ในการเลี้ยงกระบืออาจมีการสรางปลักในพื้นที่คอกพักในสวนที่เปนลาน
โลงทายคอกหรือบริเวณที่ต่ําสุดของคอกเพื่อสะดวกในการระบายทิ้ง (ธาตรี, 2548)

2. ภาพที่ 4.64 ผังโรงเรือนโค-กระบือเนื้อ
ที่มา: จรัส (2539)
ภาพที่ 4.65 โรงเรือนโค-กระบือเนื้อ
ที่มา: ไทยลิฝสต็อคด็อทคอม (2553)

3. ภาพที่ 4.66 โรงเรือนโค-กระบือเนื้อ
ที่มา: Animalscience.ucdavis.edu (n.d.)
ภาพที่ 4.67 การเลี้ยงโค-กระบือเนื้อในโรงเรือน
ที่มา: ไทยลิฝสต็อคด็อทคอม (2553)

4. ข. โรงเรือนโครีดนมยืนซอง การเลี้ยงโคนมในประเทศไทยสวนใหญ
นิยมเลี้ยงแบบผูกยืนในโรงรีดนม โดยผูเลี้ยงจัดหาหญาสดและอาหารมาใหโคกินในโรงซึ่งถูก
แบงเปนชอง ๆ ตามจํานวนโค (ภาพที่ 4.68-4.69) สวนประกอบตาง ๆ ของโรงเรือนโครีดนมยืน
ซอง ธาตรี (2548) ไดอธิบายสวนประกอบตาง ๆ ไวดังขางลางนี้
ภาพที่ 4.68 แผนผังโรงเรือนเลี้ยงโคนมแบบยืนโรงแบบ 2 แถว หันหนาเขาหากัน
ที่มา: ชวนิศนดากร (2528)
ภาพที่ 4.69 แผนผังโรงเรือนเลี้ยงโคนมแบบยืนโรงแบบ 2 แถว หันหนาเขาหากัน
ที่มา: ชวนิศนดากร (2528)

5. 1) ซอง (stall) พื้นซองอาจเปนพื้นคอนกรีตผิวหยาบปานกลาง
หรือรองดวยวัสดุ เชน แผนยาง แกลบ ฟาง หญาแหง เปนตน เพื่อปองกันการลื่นลม พื้นมี
ความลาดเท 3 เปอรเซ็นต มีความกวางประมาณ 110 – 120 เซนติเมตร ความยาว 155 – 160
เซนติเมตร แตละซองจะถูกกั้นดวยทอเหล็กหรือไม ซึ่งยาว 105 เซนติเมตร สูง 100 เซนติเมตร
(ภาพที่ 4.70-4.71)
ภาพที่ 4.70 ซองโคนม สําหรับเลี้ยงแบบยืนโรงและรีดนม
ที่มา: บล็อกแกงคดอทคอม (2554)

6. ภาพที่ 4.71 ยางปูพื้นซองโคนม
ที่มา: สมเกียรติและวิรัญญา (2551)
2) รางอาหาร รางหญา (manger) อยูดานหนาซอง มีความยาว
ตลอดโรงเรือนและลาดเทไปทางดานใดดานหนึ่ง 2 เปอรเซ็นต มีขนาดกวาง 70–80 เซนติเมตร
ลึก 30 เซนติเมตร กนรางโคงเปนกระทะ (ภาพที่ 4.72)

7. ภาพที่ 4.72 รางหญารางอาหารสําหรับโคยืนโรง ใชรางเดียวกัน
ที่มา: บล็อกสปอตด็อทคอม (2554)
3) รางระบายมูล (gutter) อยูถัดจากซองมาดานหลัง เพื่อ
รองรับน้ําปสสาวะ น้ําลางตัวแมโคนมและน้ําลางพื้นซอง โดยมีความกวาง 40–50 เซนติเมตร
ลึก 15 เซนติเมตร มีความลาดเท 2 เปอรเซ็นต ไปทางเดียวกันกับรางอาหารมีลักษณะเปนราง
เปด (ภาพที่ 4.73)
4) ทางเดินหลัง (service passage) ใชเปนเสนทางสําหรับ
ลําเลียงมูลและการจัดการอื่น ๆ ออกจากโรงเรือน ความกวางสะดวกตอการใชรถเข็นมูล รถเข็น
อาหาร โดยทั่วไป ความกวางไมนอยกวา 1 เมตร (ภาพที่ 4.73)

8. ภาพที่ 4.73 รางระบายมูล
ที่มา: สมชาย (2556)
5) ทางเดินหนาหรือทางเดินใหอาหาร (feed passage) อยู
ดานหนารางอาหาร มีความกวาง 1.50 เมตร สามารถใชรถเข็นตักอาหารใสรางอาหารไดสะดวก
นิยมยกระดับพื้นทางเดินใหเสมอกับขอบบนของรางอาหารเพื่อสะดวกในการกวาดอาหารลงราง
(ภาพที่ 4.72)
6) อุปกรณใหน้ํา ใชเปนอางน้ําหรือถวยใหน้ําอัตโนมัติ ติดไว
กับรั้วกั้นหนาซอง โดยใหโค 2 ตัวสามารถใชรวมกันได (ภาพที่ 4.74-4.75)

9. ภาพที่ 4.74 ถวยใหน้ําอัตโนมัติ
ที่มา: Coburn.com (2013)
ภาพที่ 4.75 ถวยใหน้ําอัตโนมัติ
ที่มา: Qrbiz.com (n.d.)

10. ภาพที่ 4.76 การติดตั้งถวยใหน้ําอัตโนมัติ
ที่มา: Equipementspfb.com (n.d.)