โอวาท๓ /
ไตรสิกขา
พระมหาสหัส ฐิตสาโร
คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหา
จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
โอวาท ๓ หรือ
พุทธโอวาท
ปสฺส อกรณํ การไม่ทําความชั่ว
ปสมฺปทา การทําความดีให
โยทปนํ การทําจิตให
ทางแห่งการ
ทํากรรม
* ทางกาย เรียกว่า
กายกรรม
* ทางวาจา เรียกว่า
วจีกรรม
สพฺพปาปสฺส อก
รณํ
การไม่ทําความ
ชั่วทั้งปวง* ทางกาย เรียกว่า
กายทุจริต
* ทางวาจา เรียกว่า
วจีทุจริต
กุสลสฺสูปสมฺปทา
การทําความดีให้
ถึงพร้อม
* ทางกาย เรียกว่า
กายสุจริต
* ทางวาจา เรียกว่า
วจีสุจริต
สจิตฺตปริโยทปนํ
การทําจิตให้
บริสุทธิ์
สะอาด
สว่าง
สงบ
แนวคิดสําคัญจาก
หลักธรรมโอวาท ๓
ห้รู้จักละเว้นความชั่ว
ห้ขยันถ้วนทั่วในความดี
จให้ปลอดโปร่งจากราคีท
•ชีวิตที่สมบูรณ์ และ
เป็นสุขตลอดกาล
ไตรสิกขา
ข้อปฏิบัติที่จะต้องศึกษา ๓ อย่างคือ
ศีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกข
เรียกสั้น ๆ ว่า ศีล สมาธิ ปัญญา
บัติที่เป็นหลักสำาหรับศึกษาอบรมเพื่อฝ
าจา จิตใจ และปัญญาให้เจริญยิ่งๆ ข
จนบรรลุจุดหมายสูงสุด คือ นิพพาน
องค์ประกอบองค์ประกอบ
ศีล (Morality)
สมาธิ (Concentration
ปัญญา (Wisdom)
ไตรสิกขา
ศีล สมาธิ
ปัญญา
ลักษณะของไตรสิกขา
ศีล
สมาธิ
ปัญญา
เป็นหลักธรรมสัมพันธ์สำาหรับฝึกตน
นตอนจากส่วนที่หยาบไปหาส่วนที่ล
ความคิด
จิตใจ
กาย,วาจา
ศีล ( Morality )
ฝึกอบรมในด้านความประพฤติ ระเ
ความสุจริต ทางกาย วาจา และอ
เมื่อฝึกถึงจุดหนึ่ง
จึงเรียกได้ว่าเป็น อธิศีลสิกขา
วินัย กับ ศีล
วินัย
การจัดระบบ ระเบีย
การฝึกคนให้อยู่ในระบบระเบียบ
ตัวระบบ ระเบียบ
มีต่อ
คุณสมบัติที่เกิดขึ้นใน
ตัวบุคคล
ที่ปฏิบัติตามวินัย
เรียกว่า ศีล
ศีล๕
ศีล๘
ศีล๑๐
ศีล๒๒๗ศีล๓๑๑
วิธีการเสริมสร้าง
วินัย
วิธีการเสริมสร้าง
วินัย๑. ทำาให้เป็นพฤติกรรม
เคยชิน
๒. ทำาตามอย่าง
วัฒนธรรม
๓. ใช้ปัจจัยอื่น
ประโยชน์ของศีล
สุคตึ ยนฺติ มีสุคติ ปลอดภัยไม่ถูกท
โภคสมฺปทา ทรัพย์สินเงินทองไม่ส
นิพฺพุตึ ยนฺติ ใจสงบเป็นสุขท
มาธิ ( concentratio
ารฝึกอบรมทางใจ การปลูกฝังคุณธรร
างเสริมคุณภาพ และสมรรถภาพของ
เมื่อฝึกถึงจุดหนึ่ง
จึงเรียกได้ว่าเป็น อธิจิตตสิกขา
ลักษณะของจิตที่เป็นสม
ตั้งมั่น ( สมาหิตะ)
บริสุทธิ์ ( ปริสุทธะ )
ควรแก่การงาน (กัมมนีย
ัญญา ( Wisdom
ารศึกษาอบรม ทางปัญญา ให้เกิดความ
ามเข้าใจในสิ่งทั้งหลาย ตามความเป็นจ
ยไม่อิงความรู้สึกตนเอง เมื่อฝึกถึงจุดห
เรียกได้ว่าเป็น อธิปัญญาสิกขา
ประตูแห่งการเกิดปัญญา
พรแสวงพรสวรรค์
สุตมยปัญญา
จินตามยปัญญา
ภาวนามยปัญญา
ระดับของปัญญา
จำาได้
เข้าใจ
เข้าถึง
จจัยที่สนับสนุนให้เกิดปัญญ
กลฺยาณมิตฺตตา สีลสมฺปทา
ฉนฺทสมฺปทา ทิฏฺฐิสมฺปทา
อปฺปมาทสมฺปทา
อตฺตสมฺปทา
โยนิโสมนสิการสมฺปท
ไตรสิกขากับการดำาเนินชีว
าระเบียบกฎเกณฑ์ในขณะทำาหน้าที่ ค
ที่ด้วยความตั้งใจ ไม่วอกแวกฟุ้งซ่าน
งหาข้อบกพร่อง เพื่อปรับปรุงแก้ไข ค
ความสัมพันธ์กันระหว่าง
โอวาท ๓ กับ ไตรสิกขา
โอวา
ท ๓
ไตรสิ
กขา
๑.ไม่ทำา
ชั่วทั้งปวง
๒.ทำาแต่
ความดี
๓.ทำาจิตให้
บริสุทธิ์
ศี
ล
สม
าธิ
ปัญ
ญา
ความสัมพันธ์ระหว่าง โอวาท ๓ -
ไตรสิกขา - มรรค
ความสัมพันธ์ระหว่าง โอวาท ๓ -
ไตรสิกขา - มรรค
1.สัมมาทิฎฐิ เห็น
ชอบ
2.สัมมาสังกัปปะ
ดำาริชอบ
1.สัมมาทิฎฐิ เห็น
ชอบ
2.สัมมาสังกัปปะ
ดำาริชอบ
3. สัมมาวาจา
วาจาชอบ
4. สัมมากัมมัมตะ
กระทำาชอบ
5. สัมมาอาชีวะ
เลี้ยงชีพชอบ
3. สัมมาวาจา
วาจาชอบ
4. สัมมากัมมัมตะ
กระทำาชอบ
5. สัมมาอาชีวะ
เลี้ยงชีพชอบ6. สัมมาวายามะ
พยายามชอบ
7. สัมมาสติ ระลึก
ชอบ
8. สัมมาสมาธิ จิต
6. สัมมาวายามะ
พยายามชอบ
7. สัมมาสติ ระลึก
ชอบ
มร
รคปัญญา
สิกขา
( พาจิต
สว่าง)
ปัญญา
สิกขา
( พาจิต
สว่าง)
ศีลสิกขา
( พาจิต
สะอาด)
ศีลสิกขา
( พาจิต
สะอาด)
จิตต
สิกขา
พาจิต
จิตต
สิกขา
พาจิต
โอวา
ท 3
การทำาจิต
ให้บริสุทธิ์
การทำาจิต
ให้บริสุทธิ์
การไม่ทำา
ชั่วทั้งปวง
การไม่ทำา
ชั่วทั้งปวง
การทำาแต่
ความดี
การทำาแต่
ความดี
ไตรสิ
กขา
กิจกรรมการ
เรียนการสอน๑. ขั้นทบทวน
๒. ขั้นให้นิยาม
๓. ขั้นให้ตัวอย่างที่ดี
๔. ขั้นให้ตัวอย่าง
ประกอบคำาอธิบาย
มาตรฐานสาระการ
เรียนรู้กับไตรสิกขา
มาตรฐาน
ส๑.๑
Knowle
dge
มาตรฐาน
ส๑.๒
มาตรฐาน
ส๑.๓
Attitude
Process
ปัญญา
สมาธิ
ศีล

026โอวาท3ไตรสิกขา