Lezing voor de Stichting Heimans en Thijsse over GLB, Utrecht september 2017

1. Naar een Gemeenschappelijk Landbouw- en
Voedselbeleid
Krijn J. Poppe
Wageningen Economic Research
Gebaseerd op een paper van
Louise O. Fresco and
Krijn J. Poppe, 2016

3. GLB 2014 – 2020: huidige veranderingen
 Pijler 1:
● Basispremie voor alle landbouwgronden per regio
● 30% gekoppeld aan vergroening
● Permanent grasland
● Verplichte diversificatie (3 gewassen)
● 5% biodiversiteitsbraak/buffer (EFA)
● Enkele top-ups (jonge boeren, kleine bedrijven,
herintroductie gekoppelde betalingen) en aftopping
 Pijler 2:
● Doelgericht, mogelijkheid collectieven.
● Meer aandacht concurrentiekracht en innovatie (EIP
productivity & sustainability)
+ (melk- en suikerquota verdwijnen)

5. Vijf grote maatschappelijke uitdagingen
 Voedsel- (en voedings) zekerheid en –veiligheid
 Klimaatsverandering, water en energie verbruik
 Vermindering van ecologische effecten
 Gezond menu voor levenslang gezond leven
 Ongelijkheid

6. Voedselketen: twee zwakke plekken
Input industriesFarmerFood processorConsumer Retail
• Voksgezondheid– Obesitas,
Diabetes-2 etc.
• Klimaat-adaptatie vraagt
om ander menu
• Sterke schaalvergroting
• Kosten milieu en natuur
blijven buiten besluiten
• Broeikasgassen
(klimaat) maakt dat nog
erger
Is het toeval dat deze kleine spelers de zwakkere zijn?
> Er is een voedsel-systeem aanpak nodig voor een
transitie

7. Vijf belangrijke innovatie-richtingen
 Genetica
 Digitalisering en big data
 Energie en bio-based transitie
 Herontwerp van de keten
 Sociale innovaties

8. Vijf grote misverstanden
 ‘Er is een landbouwcrisis’
 ’De industrialisering van de voedsel-
keten is fout’
 ‘Landbouw is de belangrijkste oplossing
voor de problemen in het landelijk
gebied’
 ‘Internationale handel is schadelijk’
 ‘Het GLB is duur en leidt tot
overproductie’

9. Veel misverstanden: zoeken naar één
als oplossing voor alles en overal
Productivism paradigm
 Focus op meer aanbod
 Calorieen voor de wereld
 Eco-efficiency per kg
Sufficiency paradigm
 Voedsel is meer dan
calorien
 Veranderingen in menu
nodig voor duurzaamheid
 Lokale effecten, gaat ook
om milieu-uitstoot per ha
• Put fewer forks on the table –
Thomas Maltus (1798, An
essay on the principles of
population)
• Bake a bigger pie - Marquis
de Condorcet
• Teach everyone better table
manners – William Godwin
© Warren Belasco: Meals to come – a
history of the future of food

10. Vijf voorbeelden van opgaves voor GLVB
 Maak onze menus gezonder en duurzamer met een prijs
die de echte kostprijs dekt.
 Laat het klimaatakkoord neerslaan in
beslissingen van boeren
 Stem de prikkels in de keten af.
 Installeer slimme (ict) instrumenten voor
milieu-management
 Ondersteun ‘disruptive’ innovatie in het
stads-voedselsysteem en de bio-economie

11. Van GLB naar GLVB

12. Transformatie van GLB naar GLVB
Pijler A
INKOMENS
ONDER-
STEUNING
Pijler B
ECO-
SYSTEEM
DIENSTEN
Pijler C
PLATTELANDS
ONTWIKKELING
Pijler D
VOEDSEL
&
GEZOND-
HEID
Pijler E
MONITORING
DIALOOG &
ONDERZOEK

13. Politieke economie van hervorming 2020
 Altijd lastig omdat het tot herverdeling van geld leidt
 Er is een zekere hervormingsmoeheid, maar het kon wel
eens nodig zijn:
● Als ‘vergroening’ niet werkt
● Als klimaatsverandering aandacht behoeft
● Er vanwege Brexit of crises (migratie, werk) veel
geld afgaat
 De agenda werkt niet mee: verkiezingen EP en nieuwe
Europese Commissie in 2019; vooralsnog geen
helderheid over EU budget(verdeling)
 De economische en politieke situatie in komende jaren
zal bepalen of we hervormen of bijschaven.

14. Helpt GL(V)B bij een paar essentiele
beleidsissues in Nederland ?
 Productie: Gezien klimaatafspraken (en natuur/
biodiversiteit en Nitraat/KRW): hoeveel dieren kan NL
huisvesten in 2030 en hoe en waar (fijnstof, regionaal
mestproblemen etc.) regelen we de innovatie of de
inkrimping ? Een nieuw verdienmodel, natuurinclusief ??
 Consumptie: Hoe regelen we dat consument
overschakelt naar bv. 60% eiwit uit plantaardige bron in
2030?
2030 – 2050:
 Wat is dan nog de rol van de veehouderij vanuit circulair
perspectief, klimaatafspaken, bodemdaling veenweide
 En hoe ziet de akkerbouw er dan uit (bodem, strips?)

15. Over de rol van de Wilde Apen
 We moeten inderdaad toe naar het betalen van de echte
prijs voor ons voedsel
 Accijnsen (en bij de consument: btw-verhoging) werken
– deels
 En generen fondsen voor compensatie
 Ook vrijhandel met minder bescherming voor de
intensieve veehouderij zou al helpen (en een alternatief
voor boeren: zonneparken voor stallen ??)
 Soms is ook gewoon regelgeving nodig (quota,
grondgebondenheid, verbod op gebruik)
 Als we natuur, biodiversiteit, en landschap willen, sluit
dan 20-jarige contracten af.

16. Dank voor de
aandacht
krijn.poppe@wur.nl
www.wur.nl