เศรษฐศาสตร์โรงจักรต้นกำลัง

โรงจักรต้นกำลัง Power Plant Engineering

เอกสารชุดที่ 1 ในเอกสารชุดที่ 1 จะประกอบไปด้วยหัวข้อดังต่อไปนี้ พื้นฐานและหลักการของโรงจักรต้นกำลัง เศรษฐศาสตร์โรงจักรต้นกำลัง โรงไฟฟ้ากังหันไอน้ำ พลังงานทดแทนและโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทน แผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้า ( Power Development Plan : PDP)

เศรษฐศาสตร์ของการผลิตไฟฟ้า 1 . การเลือกประเภทของโรงไฟฟ้า การเลือกประเภทของโรงไฟฟ้าที่จะก่อสร้างเพิ่มเติมในระบบผลิต ไม่อาจจะพิจารณาเพียงลักษณะของการใช้ไฟฟ้า หรือความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นในแต่ละปีเท่านั้น ยังจะพิจารณาทางด้านอื่นๆอีก เช่น คุณสมบัติของโรงไฟฟ้าแต่ละชนิด วัตถุประสงค์หลักของการวางแผน คือให้ได้ระบบไฟฟ้าที่มีต้นทุนผลิตถูกที่สุด ชนิดของเชื้อเพลิงที่จัดหามาได้ กำหนดระยะเวลาที่ใช้ในการดำเนินการตั้งแต่ต้น จนโรงไฟฟ้าผลิตไฟฟ้าได้

2. คุณสมบัติของโรงไฟฟ้า โรงไฟฟ้าที่ใช้ในลักษณะเป็นโรงไฟฟ้าสำรองเมื่อมีโหลดสูง ( Peaking Load Plant ) จะต้องเป็นโรงไฟฟ้าที่สามารถเดินเครื่องขึ้นมาสนองความต้องการ ( รับโหลด ) ได้รวดเร็ว สามารถเดินเครื่องและหยุดเครื่องได้ตลอดเวลา โรงไฟฟ้าที่ใช้ในลักษณะเป็นโรงไฟฟ้าหลัก ( Base Load Plant ) หรือโรงไฟฟ้าขนาดกลาง ( Intermediate Load Plant ) ซึ่งต้องเดินเครื่องอยู่ในระบบตลอดเวลา จะต้องมีค่าใช้จ่ายในการเดินเครื่องมีค่าเชื้อเพลิงต่ำ

โรงไฟฟ้าแบ่งตามคุณสมบัติที่สำคัญได้ 3 ประการคือ โรงไฟฟ้าพลังความร้อน เหมาะในการใช้เป็นโรงไฟฟ้าสำรอง โรงไฟฟ้าพลังความร้อนใช้ไอน้ำ เช่น โรงไฟฟ้าใช้น้ำมัน ถ่านหิน ก๊าซ หรือพลังงานนิวเคลียร์ ไปต้มน้ำหรือใช้ไอน้ำไปหมุนกังหันซึ่งต่อกับเครื่องกำเนิดไฟฟ้า โรงไฟฟ้าชนิดนี้เหมาะสำหรับเป็นโรงไฟฟ้าหลัก และโรงไฟฟ้าขนาดกลาง โรงไฟฟ้าพลังน้ำ ใช้แรงดันจากน้ำไปหมุนกังหันซึ่งต่อกับเครื่องกำเนิดไฟฟ้า มีค่าลงทุนสูง โรงไฟฟ้าชนิดนี้ไม่มีข้อยุ่งยากในการเดินเครื่อง หยุดเครื่องและเดินเครื่องได้รวดเร็ว จึงเหมาะเป็นโรงไฟฟ้าสำรอง หรือโรงไฟฟ้าขนาดกลาง

3. การเลือกประเภทโรงไฟฟ้า พิจารณาจากต้นทุนผลิตไฟฟ้า ค่าใช้จ่ายในการผลิตไฟฟ้าประกอบด้วยค่าใช้จ่าย 2 ส่วน คือ 1 . ค่าใช้จ่ายประจำ ( Fixed Cost ) ขึ้นอยู่กับค่าลงทุนก่อสร้าง 2 . ค่าใช้จ่ายดำเนินการ ( Operating Cost ) ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่เปลี่ยนแปลงได้ ( Variable ) ขึ้นอยู่กับจำนวนพลังงานไฟฟ้าที่ผลิต เช่น ค่าเชื้อเพลิง

4. ชนิดของเชื้อเพลิงที่จะหามาได้ เชื้อเพลิงเป็นตัวกำหนดประเภทของโรงไฟฟ้า หลักการเลือกชนิดของเชื้อเพลิงที่นำมาใช้ในการผลิตไฟฟ้าจะต้องพิจารณา จะต้องจัดหามาป้อนโรงไฟฟ้าได้อย่างสม่ำเสมอ ( เพื่อความมั่นคงในการผลิตไฟฟ้า ) ราคาถูก ( เพื่อให้ต้นทุนผลิตไฟฟ้าต่ำ ) ตามหลักควรจะใช้จากแหล่งพลังงานในประเทศ แต่ถ้าแหล่งพลังงานในประเทศมีปริมาณจำกัดและมีปัญหาในการพัฒนา เช่น แหล่งไฟฟ้าพลังน้ำ ก็จำเป็นต้องจัดหามาจากนอกประเทศ

5. กำหนดระยะเวลาก่อสร้าง อาจเป็นตัวกำหนดการเลือกประเภทของโรงไฟฟ้าได้โดยเฉพาะถ้าหากมีสถานการณ์เปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นโดย ไม่ได้คาดหมายไว้ก่อน ในการวางแผนล่วงหน้า เช่น ถ้าความต้องการใช้ไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้นมากโดยไม่ได้คาดไว้ก่อน เนื่องจากการเกิดอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ หรือภาวะเศรษฐกิจของประเทศดีเกินคาด หรือกรณีกำลังผลิตไฟฟ้าไม่เพียงพอ เนื่องจากเกิดภาวะผิดปกติทางธรรมชาติ เช่น น้ำแล้งจัดติดต่อกันหลายปี ทำให้การผลิตจากโรงไฟฟ้าพลังน้ำทำได้ไม่เต็มที่ หรือแผนโครงการที่วางไว้แล้วต้องล่าช้าออกไป เหล่านี้เป็นความไม่แน่นอน ( Uncertainty ) อย่างหนึ่งซึ่งเป็นปัญหาในการวางแผน กรณีความไม่แน่นอนเหล่านี้ อาจบังคับให้ต้องแก้ปัญหาเฉพาะหน้า โดยการก่อสร้างโรงไฟฟ้าชนิดที่ต้องการเวลาก่อสร้างเร็ว ซึ่งมักจะมีค่าเชื้อเพลิงในการเดินเครื่องสูง

ประเภทและคุณสมบัติที่สำคัญของโรงไฟฟ้า - ผลิตไฟฟ้าในช่วงความต้องการสูงสุด ( Peak ) - สำรองกรณีฉุกเฉิน ( Emergency Reserve ) - โรงไฟฟ้าฐาน ( Base ) - ผลิตไฟฟ้าในระดับปานกลาง ( Intermediate ) - โรงไฟฟ้าฐาน ( Base ) - ผลิตไฟฟ้าในช่วงความต้องการสูงสุด ( Peak ) - เดินเครื่องช่วยกรณีฉุกเฉิน - ค่าลงทุนต่ำ - ค่าเชื้อเพลิงสูง - ระยะเวลาดำเนินการสั้น (2 – 4 ปี ) - ค่าลงทุนสูง - ค่าเชื้อเพลิงปานกลาง / สูง - ระยะเวลาดำเนินการปานกลาง (6 – 7 ปี ) - ค่าลงทุนสูงมาก - ค่าเชื้อเพลิงปานกลาง - ระยะเวลาดำเนินการนาน (10 – 12 ปี ) - ค่าลงทุนสูง / สูงมาก - ค่าเชื้อเพลิงไม่มี - ระยะเวลาดำเนินการนาน (8 – 10 ปี ) โรงไฟฟ้า ก๊าซเทอร์ไบน์ (1 -130 MW) ดีเซล ( <1 – 25 MW) โรงไฟฟ้าไอน้ำแบบทั่วไป (1 – 1,300 MW) โรงไฟฟ้าไอน้ำพลังนิวเคลียร์ (600 – 1,200 MW) โรงไฟฟ้าพลังน้ำ (<1 – 250 MW) ใช้งาน ลักษณะ ชนิด

7. การเลือกขนาดกำลังผลิตของโรงไฟฟ้า ประเภทของโรงไฟฟ้าจะเป็นตัวกำหนดขนาดกำลังสูงสุดของเครื่องกำเนิดไฟฟ้าแต่ละเครื่อง นอกจากนั้นแล้วหลักการทั่วไปของการพิจารณาเลือกขนาดของโรงไฟฟ้าคือ อัตราส่วนทางด้านเศรษฐกิจ ระดับความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ที่ตั้งโรงไฟฟ้า ระบบส่งไฟฟ้า

8. อัตราส่วนทางด้านเศรษฐกิจ เป็นหัวข้อในการพิจารณาเลือกขนาดของโรงไฟฟ้า ตามหลักความเป็นจริงที่ว่า ค่าก่อสร้างโรงไฟฟ้าไม่ได้เพิ่มขึ้นเป็นอัตราส่วนโดยตรงกับขนาดของโรงไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น ซึ่งหมายความว่าโรงไฟฟ้าที่มีขนาดใหญ่ขึ้นค่าก่อสร้างเป็น บาท / กิโลวัตต์ จะลดลง สิ่งที่ควรพิจารณาเพิ่มเติมจากเรื่องของอัตราส่วนทางด้านเศรษฐกิจ คือ โรงไฟฟ้าถ้ามีขนาดใหญ่ขึ้น จะมีประสิทธิภาพสูงกว่าโรงไฟฟ้าขนาดเล็ก ดังนั้น โรงไฟฟ้าพลังไอน้ำขนาดใหญ่จะสิ้นเปลืองค่าเชื้อเพลิงน้อยกว่าในการผลิตไฟฟ้า 1 หน่วยเท่ากัน

9. ระดับความมั่นคงของระบบไฟฟ้า 10. ที่ตั้งของโรงไฟฟ้า 11. ระบบส่งไฟฟ้า 12. การเลือกที่ตั้งของโรงไฟฟ้า

ปัญหาทางด้านเทคนิค โรงไฟฟ้าแต่ละประเภทมีเทคนิคแตกต่างกัน ดังนั้นปัญหาทางด้านเทคนิคที่จะต้องพิจารณาในการเลือกที่ตั้งโรงไฟฟ้าจึงแตกต่างกัน เช่น 1 . การเลือกที่ตั้งโรงไฟฟ้าพลังความร้อน ต้องพิจารณาถึง - การจัดหาที่ดิน การใช้ประโยชน์อยู่เดิมของที่ดิน - ความสะดวกการจัดหา จัดส่ง และการจัดเก็บสำรองเชื้อเพลิง - ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น เสียง ความร้อนของน้ำที่ระบายออก ควันจากปล่องโรงไฟฟ้า - ฐานรากของโรงไฟฟ้า ต้องการสภาพที่ดินที่เหมาะ - แหล่งน้ำที่ใช้ในโรงไฟฟ้าทั้งทางด้านน้ำระบายความร้อน ( Cooling Water ) และน้ำใช้ ในหม้อน้ำ ( Make Up Water ) - ระบบส่งไฟฟ้าให้มีการลงทุนน้อยที่สุด - ความสะดวกในการเข้าถึงที่ตั้ง

2 . การเลือกที่ตั้งโรงไฟฟ้าพลังน้ำ สิ่งที่ต้องพิจารณาคือ - ต้องมีการสำรวจวิเคราะห์ทางด้านอุทกวิทยา - สภาพของภูมิประเทศ - สภาพทางธรณีวิทยา - การเข้าที่ตั้งโครงการ - การจัดการแหล่งวัสดุที่ใช้ในการก่อสร้าง - ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ปัญหาทางด้านเทคนิค

การจัดการด้านการใช้พลังงานไฟฟ้า จากการที่ประเทศไทยมีอัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้นเป็นผลให้มีการใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นในอัตราที่สูงขึ้น การจัดหาพลังงานไฟฟ้ามาเพื่อตอบสนองความเจริญเติบโตดังกล่าวต้องลงทุนเป็นงบประมาณที่สูงมาก ประกอบกับการจัดหาแหล่งพลังงานผลิตไฟฟ้าในยุคปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นในรูปของแหล่งพลังงาน ถ่านหิน น้ำมัน พลังน้ำ หรือนิวเคลียร์ ก็ตามต่างก็มีปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินการด้วยสาเหตุจากแรงกดดันทางการเมือง สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย ความร่อยหรอของทรัพยากรไม้

จึงมีความจำเป็นที่จะต้องหามาตรการบรรเทาหรือชะลออัตราการเพิ่มความต้องการใช้ไฟฟ้าและการลงทุนทางไฟฟ้าในระยะยาวให้บังเกิดผล วิธีที่เป็นที่รู้จักกันมานาน ได้แก่ การจัดการด้านการผลิตพลังงานไฟฟ้า ( supply management ) และการจัดการด้านไฟฟ้า ( demand management ) สำหรับประเทศไทยการดำเนินการที่ผ่านมาจะเน้นวิธีการดำเนินการตามหลักการจัดการข้อแรกมากกว่า และเริ่มจะให้ความสำคัญกับการดำเนินการตามหลักการข้อหลัง โดยจะเห็นได้จากการเปลี่ยนโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้า การจัดการด้านการใช้พลังงานไฟฟ้า

การจัดการด้านการใช้พลังงานไฟฟ้า คือ กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและควบคุมการใช้เครื่องจักร อุปกรณ์ไฟฟ้าและแสงสว่าง เพื่อให้ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานไฟฟ้าน้อยที่สุด และการใช้พลังงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด การจัดการและควบคุม การเลือกใช้ดัชนีชี้วัด

ความหมายของเทอมต่างๆ กำลังไฟฟ้า ความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด อัตราความต้องการพลังงานไฟฟ้า จำนวนหน่วยหรือกิโลวัตต์ - ชั่วโมง เส้นกราฟของโหลด ( load curve ) ฯลฯ

ประเภทของโหลด Essential Load : โหลดสำคัญและจำเป็น เช่น ระบบระบายความร้อนในกรรมวิธีการผลิต Curtailable Load : โหลดจำเป็นแต่หยุดการใช้ได้เป็นพักๆ เช่น เครื่องทำความเย็น เครื่องสูบน้ำ Deferrable Load : โหลดที่เลื่อนเวลาการใช้ไปในเวลาอื่นได้ เช่น เครื่องทำน้ำร้อน เครื่องตัด เครื่องเลื่อย Reschedulable Load : โหลดที่สามารถกำหนดเวลาใช้งานได้ในช่วงที่มีการใช้ไฟฟ้าน้อย เช่น เตาอบ เครื่องอัดประจุแบตเตอรี่

ค่าตัวประกอบการใช้ไฟฟ้า หรือที่เรียกว่า โหลดแฟกเตอร์ Load Factor เป็นดัชนีบ่งชี้ความสม่ำเสมอในการใช้ไฟฟ้า คือ อัตราส่วนของค่าความต้องการเฉลี่ย ความต้องการไฟฟ้าสูงสุดที่คิดในหนึ่งช่วงเวลา โหลดแฟกเตอร์รายวัน โหลดแฟกเตอร์รายเดือน โหลดแฟกเตอร์รายปี

แนวทางในการปรับปรุงโหลดแฟกเตอร์ ดัชนีที่วัดประสิทธิผลของการควบคุมค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดรายเดือนได้ คือ ค่าตัวประกอบการใช้ไฟฟ้า (Load Factor) ถ้าค่าความต้องการไฟฟ้าสูงสุดน้อย จะช่วยลดต้นทุนค่าไฟฟ้า

การผลิตไฟฟ้าในประเทศไทย ในประเทศไทยมีหน่วยงานที่รับผิดชอบเรื่องการผลิต การส่ง และการ จำหน่ายไฟฟ้า 3 หน่วยงาน การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ( กฟผ . หรือ EGAT) ทำหน้าที่ผลิตพลังงานไฟฟ้าให้เพียงพอกับความต้องการใช้ไฟฟ้าในประเทศ การไฟฟ้านครหลวง ( กฟน . หรือ MEA) รับผิดชอบงานด้านการรับพลังงานไฟฟ้าจาก กฟผ . เพื่อจำหน่ายให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้าในเขตกรุงเทพและปริมณฑล การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ( กฟภ . หรือ PEA) รับผิดชอบงานด้านการรับพลังงานไฟฟ้าจาก กฟผ . เพื่อจำหน่ายให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้าในส่วนภูมิภาคทั่วประเทศ

ระบบผลิต ระบบส่งจ่ายไฟฟ้า และระบบจำหน่ายไฟฟ้า ระบบผลิต (Power Generation System) หมายถึง ระบบที่แปลงพลังงานที่อยู่ในรูปอื่นๆมาเป็นพลังงานไฟฟ้า ระบบส่ง (Power Transmission System) หมายถึง ระบบเสาและสายส่งไฟฟ้าแรงสูง ระบบจำหน่าย (Power Distribution System) หมายถึง ระบบที่รับพลังงานไฟฟ้าจากระบบส่งพลังงานไฟฟ้าเพื่อจำหน่ายให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้าที่กระจายอยู่ในบริเวณต่างๆ

ระบบผลิตพลังงานไฟฟ้า คือเครื่องผลิตไฟฟ้า 1 เครื่องของโรงไฟฟ้า สามารถผลิตไฟฟ้าส่งมาสนองความต้องการการใช้ไฟฟ้าได้ระดับหนึ่ง เมื่อความต้องการเพิ่มขึ้นก็จะต้องมีเครื่องผลิตไฟฟ้าเพิ่มขึ้น ดังนั้นประเทศไทยจึงต้องมีโรงไฟฟ้าหลายแห่ง แต่ละแห่งมีเครื่องผลิตไฟฟ้าหลายเครื่องตามความเหมาะสม มีสายส่งไฟฟ้าเชื่อมโยงไปยังแหล่งใช้ไฟฟ้าทุกแห่ง และจะต้องก่อสร้างแหล่งผลิตและระบบส่งไฟฟ้าเพิ่มขึ้นให้เพียงพอกับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น เนื่องมาจากการขยายตัวของประชากร และเศรษฐกิจ

ระบบส่งจ่ายไฟฟ้า ส่วนประกอบที่สำคัญของระบบส่งจ่ายไฟฟ้า คือ 1 . โรงไฟฟ้า หรือโรงต้นกำลัง 2 . หม้อแปลง แรงดันไฟฟ้าสูง ( High Voltage Transformer ) 3 . สายส่งแรงสูง ( Transmission Line ) 4 . ศูนย์กลางระบบจ่ายไฟ ( Transmission Substation ) 5 . สถานีจ่ายไฟฟ้าย่อย ( Distribution Transformer ) 6 . หม้อแปลงระบบจ่ายไฟฟ้าแรงดันต่ำ ( Distribution Transformer )

สายส่งไฟฟ้า

การคาดคะเนความต้องการไฟฟ้า ( Load Forecast ) ความต้องการไฟฟ้าและลักษณะการใช้ไฟฟ้า - การใช้ไฟฟ้านั้นมีการเปลี่ยนแปลงทุกชั่วโมงตลอดเวลา - ผู้ใช้ไฟฟ้าแต่ละประเภทแต่ละรายยังมีลักษณะการใช้ไฟฟ้าในแต่ละชั่วโมงของวันไม่เหมือนกัน - ผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทที่อยู่อาศัย ประเภทธุรกิจ และอุตสาหกรรม จะเห็นว่าผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทธุรกิจและอุตสาหกรรมมี ความต้องการใช้ไฟฟ้ามากในเวลากลางวัน เพราะส่วนใหญ่ดำเนินกิจการในเวลากลางวัน - ส่วนผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทที่อยู่อาศัยนั้น จะมีการใช้ไฟฟ้าสูงสุดในตอนหัวค่ำแล้วจะค่อยลดลงในตอนดึก และเมื่อตอนใกล้รุ่งจะมีการใช้ไฟฟ้าสูงขึ้นอีกครั้งหนึ่ง แล้วจากนั้นจะค่อยๆลดลงถึงต่ำสุดในเวลากลางวัน

วิธีการคาดคะเนความต้องการไฟฟ้า แบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ การวิเคราะห์แนวโน้ม การศึกษาวิเคราะห์ผู้ใช้ไฟฟ้า การใช้ข้อมูลจากปัจจัยการผลิต แบบจำลองเศรษฐกิจและพลังงาน

การคาดคะเนความต้องการใช้ไฟฟ้าจะใช้วิธีการใดนั้นขึ้นอยู่กับข้อมูลที่มีอยู่ การคาดคะเนแต่ละวิธีการยังจำเป็นต้องอาศัยดุลยพินิจหรือประสบการณ์ของผู้ดำเนินการอยู่มาก และมีข้อที่จะต้องยอมรับในการทำประมาณการใช้ไฟฟ้าอยู่ 2 ข้อ คือ 1 . ไม่มีวิธีการคาดคะเนวิธีไหนจะเป็นวิธีที่ดีที่สุด หรือดีกว่าอีกวิธีหนึ่ง ( No Single Forecasting Method is superior to all other ) 2 . ไม่มีการคาดคะเนใดจะครอบคลุมไปหมดทุกเรื่อง หรือถือว่าถูกต้องที่สุด ( No Single Forecasting is Omniscient ) วิธีการคาดคะเนความต้องการไฟฟ้า

หลักการในการกำหนดโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้า อ้างอิงจาก เว็ปไซต์ของกระทรวงพลังงาน www.eppo.go.th วัตถุประสงค์ 1 . ให้อัตราค่าไฟฟ้าสะท้อนถึงต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์มากที่สุด และเพื่อส่งเสริมให้มีการใช้ไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ 2 . ให้การไฟฟ้าทั้ง 3 แห่ง มีฐานะการเงินที่มั่นคงและสามารถขยายการดำเนินงานในอนาคตได้อย่างเพียงพอ 3 . ให้ความเป็นธรรมแก่ผู้ใช้ไฟประเภทต่างๆ มากขึ้น 4 . ให้การปรับอัตราค่าไฟฟ้ามีความคล่องตัว และเป็นไปโดยอัตโนมัติสอดคล้องกับราคาเชื้อเพลิงที่เปลี่ยนแปลงไป

หลักเกณฑ์ในการกำหนดโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้า หลักเกณฑ์ต้นทุนหน่วยสุดท้าย (Marginal Cost) ต้นทุนหน่วยสุดท้าย หมายถึง ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นจากการปรับระบบการผลิตและจัดจำหน่ายไฟฟ้าที่เหมาะสมที่สุด เพื่อสนองตอบความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง 1 หน่วย แบ่งได้เป็น 4 ระดับ ได้แก่ การผลิต (generation) การส่ง (transmission) การจำหน่าย (distribution) และการค้าปลีก (retail) มีการกำหนดค่าไฟฟ้าให้ใกล้เคียงกับต้นทุนหน่วยสุดท้ายมากที่สุดในลักษณะต่างๆ

ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (Demand Charge) สะท้อนถึงการลงทุนของการไฟฟ้า เพื่อให้มีความพร้อมจ่ายกระแสไฟฟ้าเสมอเมื่อผู้ใช้ไฟฟ้าต้องการ ได้แก่ การลงทุนในการก่อสร้างโรงไฟฟ้า ระบบส่ง และระบบจำหน่าย ค่าพลังงานไฟฟ้า (Energy Charge) สะท้อนถึงต้นทุนด้านเชื้อเพลิงที่ใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้า

ค่า Demand Charge และค่า Energy Charge นี้ อาจแตกต่างกันตาม ช่วงเวลาของวัน (Time of Day: TOD) ช่วงเวลาของการใช้ (Time of Use: TOU) ซึ่งกำหนดให้สอดคล้องกับลักษณะการใช้ไฟฟ้า ของระบบ (Load Curve)

ลักษณะการใช้ไฟฟ้าของผู้ใช้ไฟ ( Load Pattern ) การใช้ไฟฟ้าของประเทศก่อนปี 2534 สามารถแบ่งออกเป็นสามช่วงเวลา กล่าวคือ ช่วงเวลาที่มีการใช้ไฟฟ้าสูงสุดระหว่าง 18.30 น . ถึง 21.30 น . (peak period) ช่วงเวลาที่มีการใช้ไฟฟ้าปานกลางระหว่าง 8.00 น . ถึง 18.30 น . (partial peak) ช่วงเวลาที่มีการใช้ไฟฟ้าต่ำระหว่าง 21.30 น . ถึง 8.00 น . (off - peak)

ผู้ใช้ไฟที่ใช้ไฟฟ้ามากในช่วงหัวค่ำซึ่งเป็นช่วง Peak ของระบบ จึงควรต้องเสียค่าไฟฟ้าในอัตราที่สูงกว่าผู้ใช้ไฟที่ใช้ไฟฟ้าน้อยในช่วง Off – Peak ของระบบ วิธีการหนึ่งที่เป็นธรรมในการคิดอัตราค่าไฟฟ้า ได้แก่ การกำหนดอัตราค่าไฟฟ้าในช่วงของวันให้แตกต่างกัน (Time of Day Rate) TOD

ภายหลังจากการนำอัตรา TOD มาใช้ในปี 2534 ลักษณะการใช้ไฟฟ้าของประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงไป โดยตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา 22.00 – 09.00 น . วันจันทร์ – เสาร์ และวันอาทิตย์ทั้งวัน Off - Peak 09.00 – 22.00 น . วันจันทร์ – เสาร์ Peak

เนื่องจากลักษณะการใช้ไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงไป ในช่วงต้นปี 2540 การไฟฟ้าทั้ง 3 แห่ง ได้ประกาศใช้โครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าที่แตกต่างกันตามช่วงเวลาของการใช้ (Time of Use Rate : TOU) ให้เป็นอัตราเลือกสำหรับผู้ใช้ไฟที่ซื้อไฟฟ้าในอัตรา TOD รายเดิม และเป็นอัตราบังคับสำหรับผู้ใช้ไฟรายใหม่ โดยค่าไฟฟ้าจะแพงในช่วงที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง (Peak) และค่าไฟฟ้าจะถูกในช่วงที่มีการใช้ไฟฟ้าต่ำ (Off – Peak) นอกจากนี้ ในวันอาทิตย์ ยังถูกกำหนดให้เป็นช่วง Off – Peak ด้วย เพื่อให้โครงสร้างค่าไฟฟ้าสะท้อนถึงต้นทุนที่แท้จริง และส่งสัญญาณอย่างถูกต้องไปยังผู้ใช้ไฟฟ้า

เนื่องจากปัญหาในการติดตั้งมิเตอร์ ทำให้ไม่สามารถจัดทำโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าที่สะท้อนถึงต้นทุนหน่วยสุดท้าย เช่นในลักษณะของอัตรา TOD หรืออัตรา TOU ได้ทั้งหมด ดังนั้น จึงจำเป็นต้องจัดกลุ่มผู้ใช้ไฟตามลักษณะการใช้ไฟฟ้า (Load Pattern)

ลักษณะการใช้ไฟฟ้าของระบบตั้งแต่ปี 2543 ได้เปลี่ยนแปลงไป 22.00 – 9.00 น . วันจันทร์ – ศุกร์ วันเสาร์ วันอาทิตย์ และวันหยุดราชการทั้งวัน Off - peak 9.00 – 22.00 น . วันจันทร์ – ศุกร์ Peak

ข้อก ำ หนดช่วงเวลาอัตรา TOU ปี 2554 Peak : เวลา 09.00 น . – 22.00 น . วันจันทร์ – ศุกร์ และวันพืชมงคล Off Peak : เวลา 22.00 น .– 09.00 น . วันจันทร์ – ศุกร์ และวันพืชมงคล : เวลา 00.00 น .– 24.00 น . วันเสาร์ – อาทิตย์ , วันแรงงานแห่งชาติ , วันพืชมงคลที่ตรงกับวันเสาร์ – อาทิตย์ และ วันหยุดราชการตามปกติ ( ไม่รวม วันหยุดชดเชย )

โครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าขายปลีก โครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้า จะมีการจำแนกต้นทุนการผลิตและจัดหาไฟฟ้าอย่างชัดเจน โดยโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าของผู้ใช้ไฟแต่ละประเภท เป็นดังนี้ บ้านอยู่อาศัย ผู้ใช้ไฟฟ้าบ้านอยู่อาศัย แบ่งเป็น 2 ประเภท ประกอบด้วย (1) บ้านอยู่อาศัยขนาดเล็กที่มีปริมาณการใช้ไฟฟ้าไม่เกิน 150 หน่วย / เดือน (2) บ้านอยู่อาศัยขนาดใหญ่ที่มีปริมาณการใช้ไฟฟ้าเกินกว่า 150 หน่วย / เดือน โครงสร้างค่าไฟฟ้ามีลักษณะอัตราก้าวหน้า ( Progressive Rate ) และมีการกำหนดค่าบริการรายเดือน ( บาท / เดือน ) ทั้งนี้ ผู้ใช้ไฟฟ้าสามารถเลือกใช้อัตราค่าไฟฟ้าที่แตกต่างกันตามช่วงเวลาของการใช้ (Time of Use Rate: TOU ) ได้ โดยที่ผู้ใช้ไฟฟ้าจะต้องรับภาระค่าใช้จ่ายในการติดตั้งมิเตอร์ TOU เอง

กิจการขนาดเล็ก ( ผู้ใช้ไฟฟ้าที่ใช้ไฟฟ้าต่ำกว่า 30 กิโลวัตต์ ) ผู้ใช้ไฟฟ้าในระดับแรงดันต่ำ โครงสร้างค่าไฟฟ้ามีลักษณะอัตราก้าวหน้า (Progressive Rate) ในอัตราเดียวกับบ้านอยู่อาศัยขนาดใหญ่ที่ใช้ไฟฟ้าเกินกว่า 150 หน่วย / เดือน ผู้ใช้ไฟฟ้าในระดับแรงดันกลาง อัตราค่าไฟฟ้ามีลักษณะคงที่ ( บาท / หน่วย ) โดยสามารถเลือกใช้อัตราค่าไฟฟ้าแบบ TOU ได้ โดยที่ผู้ใช้ไฟฟ้าต้องรับภาระค่าใช้จ่ายในการติดตั้งมิเตอร์ TOU เอง

กิจการขนาดกลาง กิจการขนาดใหญ่ และกิจการเฉพาะอย่าง อัตราค่าไฟฟ้าจะแตกต่างกันตามระดับแรงดันไฟฟ้า กิจการขนาดกลาง คือ กลุ่มผู้ใช้ไฟฟ้าน้อยกว่า 250 , 000 หน่วย / เดือน หรือมีการใช้ไฟฟ้าระหว่าง 30 – 999 กิโลวัตต์ มีอัตราค่าไฟฟ้าในลักษณะอัตรา Two Part Tariff หรืออัตรา TOU กิจการขนาดใหญ่ คือ กลุ่มผู้ใช้ไฟฟ้าเกินกว่า 250 , 000 หน่วย / เดือน หรือมีการใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 1 , 000 กิโลวัตต์ขึ้นไป มีอัตราค่าไฟฟ้าในลักษณะอัตรา TOD หรืออัตรา TOU กิจการเฉพาะอย่าง คือผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทธุรกิจโรงแรมและกิจการให้เช่าพักอาศัย ที่ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 30 กิโลวัตต์ขึ้นไป มีอัตราค่าไฟฟ้าในลักษณะ TOU

ส่วนราชการและองค์กรที่ไม่แสวงหากำไร ใช้ไฟน้อยกว่า 250 , 000 หน่วย / เดือน อัตราค่าไฟฟ้าจะมีลักษณะเป็นอัตราคงที่ ( บาท / หน่วย ) โดยมีอัตราค่าไฟฟ้าแบบ TOU เป็นอัตราเลือก สำหรับผู้ใช้ไฟตั้งแต่ 250 , 000 หน่วย / เดือน ขึ้นไป ให้ใช้อัตราค่าไฟฟ้า TOU สูบน้ำเพื่อการเกษตร อัตราค่าไฟฟ้าเป็นอัตราก้าวหน้า ( Progressive Rate ) ซึ่งได้รับการอุดหนุนค่าไฟฟ้าจากผู้ใช้ไฟฟ้ากลุ่มอื่น

ผู้ใช้ไฟฟ้าชั่วคราวของ กฟภ . อัตราค่าไฟฟ้าเป็นอัตราคงที่ ( บาท / หน่วย ) อัตราค่าไฟฟ้าประเภทที่สามารถงดจ่ายไฟฟ้าได้ ( Interruptible Rate: IR) เป็นอัตราเลือกสำหรับผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทกิจการขนาดใหญ่ที่สามารถลดการใช้ไฟฟ้าของตนลงเมื่อได้รับการร้องขอจากการไฟฟ้า โดยโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าในลักษณะ IR จะเป็นอัตราที่สอดคล้องกับอัตรา TOU

อัตราค่าไฟฟ้าสำรอง ( Standby Rate) กำหนดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าในเดือนที่ไม่มีการใช้ไฟฟ้าสำรองในอัตราที่อ้างอิงกับค่าความต้องการพลังไฟฟ้าอัตรา TOU และมีการกำหนดค่าบริการรายเดือน สำหรับเดือนที่มีการใช้ไฟฟ้าสำรองจะคิดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าตามที่ใช้จริง และค่าพลังงานไฟฟ้าตามอัตราค่าไฟฟ้าปกติ

ใช้ไฟไม่เกิน 90 หน่วย ครัวเรือนที่ใช้ไฟฟ้าไม่เกิน 90 หน่วยต่อเดือน จะได้รับสิทธิค่าไฟฟ้า ฟรี เป็นมาตรการที่ช่วยลดภาระค่าครองชีพของผู้ที่มีรายได้น้อย โดยมีระยะเวลาเริ่มตั้งแต่ เดือนกุมภาพันธ์ 2552 จนถึงปัจจุบัน ภายในต้นปี 2555 รัฐบาลจะยังคงมาตรการนี้ไว้ แต่กำหนดการใช้ไฟฟ้าเป็น 50 หน่วยต่อเดือน

อัตราค่าไฟฟ้า ค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ หรือค่าไฟฟ้าผันแปร หรือที่เรียกกันสั้นๆว่าค่า Ft เป็นค่าไฟฟ้าที่ปรับเปลี่ยนเพิ่มขึ้นหรือลดลง ตามการเปลี่ยนแปลงของต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้า ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของการไฟฟ้า

สูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ ( Ft ) วันที่ 30 สิงหาคม 2548 เห็นชอบการปรับสูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ (Ft) ใหม่ ให้ประกอบด้วย องค์ประกอบหลักเพียงค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงไปจากค่า Ft ณ ระดับ 0.4683 บาท / หน่วย สูตร Ft ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2548 เป็นต้นไป จะประกอบด้วย ค่า Ft ณ ระดับปัจจุบัน 0.4683 บาท / หน่วย และการเปลี่ยนแปลงของค่าเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงจากค่า Ft ณ ระดับ 0.4683 บาท / หน่วย หรือ ΔFt

ค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้า ประกอบไปด้วย ค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงของโรงไฟฟ้าของ บมจ . กฟผ . ( น้ำมันเตา น้ำมันดีเซล ก๊าซธรรมชาติ ลิกไนต์ ถ่านหินนำเข้า และอื่นๆ ) ค่าซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายใหญ่ (IPPs) ผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก (SPPs) ทั้งในส่วนของค่าความพร้อมจ่าย (Availability Payments) และค่าพลังงานไฟฟ้า (Energy Payments) ค่าซื้อไฟฟ้าจากประเทศเพื่อนบ้าน ( สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มาเลเซีย และอื่นๆ )

สูตร Ft ใหม่ จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ใช้ไฟฟ้ามากกว่าสูตร Ft ปัจจุบัน เนื่องจากค่า Ft จะเปลี่ยนแปลงตามค่าเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้าเท่านั้น ผู้ใช้ไฟฟ้าไม่ต้องรับภาระผลกระทบจากอัตราแลกเปลี่ยน และอัตราเงินเฟ้อที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นในปัจจุบัน

ข่าวเศรษฐกิจ สำนักข่าวอินโฟเควสท์ ( IQ ) -- พฤหัสบดีที่ 3 พฤศจิกายน 2554 12:40:03 น . นายพิชัย นริพทะพันธุ์ รมว . พลังงาน เปิดเผยว่า กระทรวงพลังงานเตรียมเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาแนวทางช่วยเหลือประชาชนภายหลังน้ำลดแล้ว ใน 3 แนวทาง ประกอบด้วย 1 . การตรึงค่าเอฟที 1 งวด ( ม . ค .- เม . ย . 55 ) มีภาระค่าใช้จ่าย 7,743 ล้านบาท 2 . การตรึงค่าเอฟที 2 งวด ( ม . ค .- ส . ค . 55 ) มีภาระค่าใช้จ่าย 18,704 ล้านบาท และ 3 . การตรึงค่าเอฟที 3 งวด ( ม . ค .- ธ . ค . 55 ) มีภาระค่าใช้จ่าย 34,092 ล้านบาท โดยคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน จะขอความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ ( กพช .) ในการบริหารจัดการค่าเอฟทีในงวดปี 2555 ไม่ให้ปรับเพิ่มขึ้นเพื่อลดภาระค่าใช่จ่ายของประชาชน จนกว่าภาคประชาชนและอุตสาหกรรมจะฟื้นตัวจากเหตุอุทกภัย ส่วนการปรับลดปริมาณการใช้ไฟฟ้าฟรี 90 หน่วยต่อเดือน เหลือ 50 หน่วยต่อเดือน เพื่อเป็นการลดภาระค่าไฟฟ้าภาคอุตสาหกรรม ที่ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่และภาคอุตสาหกรรม ต้องรับภาระจ่ายค่าไฟฟ้าแทนผู้ใช้ไฟฟ้าฟรี ในอัตรา 12 สตางค์ต่อหน่วยต่อเดือน หรือ 13,306 ล้านบาท ซึ่งการลดหน่วยไฟฟ้าฟรีเหลือ 50 หน่วยต่อเดือน จะทำให้การรับภาระค่าไฟฟ้าฟรีเหลือ 3 สตางค์ต่อหน่วย หรือคิดเป็น 3,517 ล้านบาท ซึ่งในส่วนนี้อยู่ระหว่างการพิจารณาว่าใครจะเป็นผู้รับภาระแทน เบื้องต้นคาดว่าจะเป็นประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้าทั้งประเทศเฉลี่ยกันรับภาระ ประมาณ 3-4 สตางค์ต่อครัวเรือน โดยการปรับลดหน่วยการใช้ไฟฟ้าฟรี จะทำให้มีครัวเรือนที่ได้รับประโยชน์ 4.37 ล้านราย นอกจากนี้ ยังมีการพิจารณาจัดทำโครงการ 1 ชุมชน 1 เมกะวัตต์ โดยจะผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ในชุมชน ใน 400 ชุมชน คาดว่าจะใช้งบประมาณ 700 ล้านบาท โดยทั้งหมดจะต้องเสนอให้ที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ ( กพช .) และเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาก่อน

การคิดค่าไฟ บ้านอยู่อาศัย

ค่าไฟปัจจุบัน ที่ค่า Ft = -0.06 บาท การบ้าน เดือนตุลาคม 2554 ที่บ้านใช้ไฟทั้งหมด 320 หน่วย จะต้องจ่ายค่าไฟเท่าใด

เศรษฐศาสตร์โรงจักรต้นกำลัง

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to เศรษฐศาสตร์โรงจักรต้นกำลัง

More from nuchida suwapaet

เศรษฐศาสตร์โรงจักรต้นกำลัง