Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

δημιουργικό γράψιμο

1,298 views

Published on

  • Be the first to comment

δημιουργικό γράψιμο

  1. 1. ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ, 143, 65-70Ματθαίος Μοϊάνος1Μια πρόταση για εφαρμογή της «δημιουργικής γραφής» στην τάξηΤο νέο πρόγραμμα σπουδών για τη Νεοελληνική Γλώσσα της Α΄ Λυκείου (ΦΕΚ1562/27-6-2011) έμμεσα αφήνει περιθώριο, κυρίως με τη μεθοδολογία και τουςτρόπους αξιολόγησης που προτείνει, για την αξιοποίηση και τεχνικών «δημιουργικήςγραφής» στο σχολείο (χρησιμοποιώ τον όρο που έχει ήδη υιοθετηθεί).Θεωρώ το γράψιμο ιδιαίτερα σημαντικό για τη μάθηση και την ανάπτυξη της σκέψηςκαι της προσωπικότητας: γράφοντας μπορεί να ανακαλύψει κανείς τι θέλει να πει καινα οργανώσει τη σκέψη του καλύτερα. Αυτό που ακολουθεί είναι ένα μοντέλο εφαρμογής της «δημιουργικής γραφής» μέσαστην τάξη, στο μάθημα της Γλώσσας. Έχω κατά νου δεξιότητες που πρέπει νααναπτύξουν και μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι μαθητές του λυκείου, όμως οιτεχνικές της «δημιουργικής γραφής» μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξηδεξιοτήτων παραγωγής κειμένων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.ΣτόχοιΕπιμέρους στόχοι που επιχειρείται να ικανοποιηθούν, σύμφωνα και με το νέοπρόγραμμα σπουδών, είναι:Οι μαθητές: • να ενθαρρυνθούν να διαθέτουν χρόνο για τις πριν και μετά τη γραφή διαδικασίες • να ασκηθούν να διαβάζουν κριτικά τα κείμενα • να κατανοήσουν ότι το ύφος ενός κειμένου ορίζεται από συγκεκριμένες κοινωνικές και επικοινωνιακές περιστάσεις, καθώς και από το θέμα και τον αποδέκτη του κειμένου, και να είναι επομένως σε θέση να κάνουν τις κατάλληλες γλωσσικές και υφολογικές επιλογές για τα κείμενα που παράγουν • να κατανοήσουν την επίπτωση των γλωσσικών και υφολογικών επιλογών στη συνοχή και τη συνεκτικότητα ενός κειμένου1 Ο Ματθαίος Μοϊάνος, Μ.Ed., είναι φιλόλογος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
  2. 2. • να οικειωθούν τεχνικές επεξεργασίας και αναμόρφωσης κειμένου • να ασκηθούν στην παραγωγή ποικίλων ειδών εκτεταμένων, ολοκληρωμένων, λογικά θεμελιωμένων και επικοινωνιακά αποτελεσματικών γραπτών κειμένων • να ασκηθούν στην αυτοαξιολόγηση των γραπτών τους (ενθάρρυνση της αυτενέργειας) • να ασκηθούν στην ετεροαξιολόγηση μέσω της ανταλλαγής και του σχολιασμού των κειμένων τους • να ενθαρρυνθούν να συνεργάζονται σε ομάδεςΔιδακτική μεθοδολογία • Μαθητοκεντρική • Ομαδοσυνεργατική • ΚειμενοκεντρικήΔημιουργία ομάδωνΟι μαθητές χωρίζονται σε μικρές ομάδες τριών έως πέντε ατόμων με οποιονδήποτεπρόσφορο τρόπο (π.χ. δύο γειτονικά θρανία αποτελούν μια ομάδα) ή αφήνονται ναεπιλέξουν οι ίδιοι πώς θα χωριστούν. Είναι σκόπιμο να προκρίνουμε τρόπουςδημιουργίας ομάδων που απαιτούν λίγο χρόνο και μικρές μετακινήσεις μαθητών,ώστε να αποφύγουμε κατά το δυνατόν το θόρυβο και την αναστάτωση.Η παρέμβαση του διδάσκοντα στην ομάδα πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο, ώστεοι μαθητές να μην αισθάνονται ότι καταπιέζονται από την προσωπικότητά του και νασυμμετέχουν στο διάλογο πιο ελεύθερα.Πορεία διδασκαλίαςΗ τάξη λειτουργεί ως εργαστήρι γραφής και διόρθωσης κειμένων στο πλαίσιοσυνεργατικών ομάδων. Παράγονται, ως ατομικές εργασίες, πολλαπλές γραφές τουίδιου κειμένου, προκειμένου να ικανοποιηθούν μέσω της διόρθωσης καιαυτοδιόρθωσης οι στόχοι που σχετίζονται με την επεξεργασία των κειμένων από τουςμαθητές. Πιο συγκεκριμένα, αφού δοθούν από το διδάσκοντα στην τάξη οι θεματικοίάξονες που θα αναπτυχθούν, οι μαθητές καλούνται να συζητήσουν στις ομάδες τουςκαι να καταγράψουν εν είδει «καταιγισμού» ιδέες και τρόπους για να αρχίσουν τηνπαραγωγή προσωπικών κειμένων. Καθοδηγούνται να συζητήσουν και να
  3. 3. αποφασίσουν για το κατάλληλο επικοινωνιακό πλαίσιο, ύφος, δομή,επιχειρηματολογία κλπ. για το κείμενό τους και να κρατήσουν σημειώσεις,προκειμένου να παραγάγουν (στο σπίτι ή στην τάξη) ένα εκτεταμένο κείμενο.Μπορούν, εναλλακτικά, να παραγάγουν πολλαπλές γραφές ενός κειμένου με αφορμήένα θεματικό άξονα που δόθηκε στα πλαίσια πρότζεκτ στη Λογοτεχνία ή έναελεύθερο ανάγνωσμα που έχουν επεξεργαστεί στο σχολείο ή στο σπίτι, αλλάζονταςείδος κειμένου, επικοινωνιακό πλαίσιο, ύφος, εστίαση, αποκαθιστώντας τη συνοχή,προεκτείνοντας την επιχειρηματολογία του κειμένου κλπ. Στην περίπτωση αυτήπροκύπτει το επιπλέον όφελος ότι διασυνδέονται τα μαθήματα της ΝεοελληνικήςΓλώσσας και της Λογοτεχνίας, στο πνεύμα του νέου ΦΕΚ. Κατόπιν καλούνται να παραγάγουν ατομικά, στην τάξη ή στο σπίτι, ένα πρώτοσχεδίασμα κειμένου. Το κείμενο αυτό το ξαναδιαβάζουν και το επιμελούνται αμέσωςμετά μόνοι τους (αυτοαξιολόγηση). Κάθε μέλος της ομάδας αναλαμβάνει να γράψειδιαφορετικό είδος κειμένου, έτσι ώστε η ομάδα να ασκηθεί στην αξιολόγηση όσο τοδυνατόν περισσότερων ειδών. Στην πορεία κάθε μαθητής είναι καλό να επεξεργαστεί και να ξαναγράψειαρκετές φορές το κείμενό του, αναμορφώνοντάς το σύμφωνα με τις υποδείξεις τωνάλλων μελών της ομάδας του ή και του διδάσκοντα (δες παράρτημα 1). Σε κάθε νέαγραφή θα μεταβάλλει και το επικοινωνιακό πλαίσιο του κειμένου, ώστε να ασκηθείσε μια ποικιλία πλαισίων. Μετά από κάθε γραφή οι μαθητές ανταλλάσσουν στην τάξητα κείμενά τους μέσα στις ομάδες τους και καλούνται να διαβάσουν όλοι κριτικά τακείμενα των υπόλοιπων μελών της ομάδας και να προσφέρουν ο ένας στον άλλοβοήθεια (προφορικά ή και γραπτά) στη δομή των κειμένων, τη γλωσσική έκφραση,την επιχειρηματολογία, την εύρεση νέων προτάσεων και θεμάτων, τη διευκρίνιση τωννοημάτων, την καταλληλότητα του ύφους και του είδους του κειμένου κλπ., με στόχοτην περαιτέρω αναμόρφωση και βελτίωση των κειμένων τους (ετεροαξιολόγηση). Ηχρήση επεξεργαστή κειμένου μπορεί να μειώσει το πρόβλημα του επιπλέον χρόνουκαι κόπου που απαιτούν οι πολλαπλές γραφές. Ο διδάσκων καθοδηγεί τους μαθητές στη συγγραφή, αλλά τον πρώτο και κύριορόλο σε αυτό διατηρεί η ομάδα. Η ομάδα θα κρίνει πότε το κείμενο κάθε μέλους τηςείναι αρκετά ικανοποιητικό για να κατατεθεί στο διδάσκοντα, ώστε να βαθμολογηθεί.Προτεινόμενη δραστηριότητα προέκτασης (άσκηση στον προφορικό λόγο): Ηδιαδικασία της συγγραφής θα μπορούσε να συνδυαστεί με αντιλογίες: δύο ομάδες
  4. 4. μαθητών που υποστηρίζουν αντιτιθέμενες απόψεις για το ίδιο θέμα, αφού πρώτασυσκεφθούν και συναποφασίσουν, εισηγούνται μέσω των «δημοσιογράφων»-εκπροσώπων τους τις θέσεις τους. Ακολουθούν ερωτήσεις και αντιπαραθέσειςεπιχειρημάτων από τις ομάδες και, μετά από μια σύνοψη, καταλήγουμε σεψηφοφορία για την επικρατέστερη θέση.Ρόλος του διδάσκοντα και αξιολόγησηΟ διδάσκων θα επιλέξει τους θεματικούς άξονες που θα αναπτύξουν οι ομάδες και οιοποίοι πρέπει να είναι σύμφωνοι με το Πρόγραμμα Σπουδών. Απαιτείται επίσης ναπρογραμματίσει πόσες διδακτικές ώρες θα αφιερώσει στη «δημιουργική γραφή» καιάρα πόσες φορές θα συναντηθούν οι ομάδες και πόσες φορές θα ξαναγραφούν τακείμενα. Τονίζω ότι, για να αποδώσει η διαδικασία τα μέγιστα, είναι προτιμότερο οιγραφές να είναι πολλαπλές. Η πρώτη γραφή (ή οι πρώτες από τις πολλαπλές γραφές, ανάλογα με τονπρογραμματισμό) θα θεωρηθεί σχεδίασμα, το οποίο οι μαθητές θα πρέπει ναξαναδιαβάσουν και να ξαναγράψουν, εμπλουτίζοντάς το με ιδέες, παραδείγματα,επιχειρήματα και βελτιώνοντας τη δομή και τη γλωσσική του έκφραση. Επομένως, ηδιόρθωση της πρώτης γραφής από το διδάσκοντα πρέπει να έχει ως αποκλειστικόστόχο την καθοδήγηση για τη βελτίωση του γραπτού και όχι τη βαθμολόγηση. Σεαυτή τη φάση, ο διδάσκων περιορίζεται στην καθοδήγηση των μαθητών, στηνάσκηση επιστασίας στις ομάδες και στη διευκόλυνση της διαδικασίας στο πλαίσιο τηςομάδας. Αξιολογεί μόνο τη συμμετοχή και την ποιότητα των παρατηρήσεων τωνμαθητών. Η ανατροφοδότηση από το διδάσκοντα ακολουθεί σε δεύτερη φάση, δηλαδή μετάτην ανατροφοδότηση από την ομάδα, και συνδέεται με την ατομική αξιολόγηση τωνγραπτών από αυτόν (δες παράρτημα 2).Οι μαθητές αξιολογούνται : i) Ανάλογα με το βαθμό και την έκταση της συμμετοχής τους στη δουλειά τηςομάδας, την προθυμία τους να συνεργαστούν και τις δεξιότητες που επιδεικνύουνστις ομαδικές δραστηριότητες (η βαθμολογία μπορεί να μην είναι ίδια για όλα ταμέλη της ομάδας) και ii) Για τον προφορικό και γραπτό τους λόγο στις προφορικές παρουσιάσεις καιστις ατομικές γραπτές εργασίες.
  5. 5. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1Συμβουλές για την αναμόρφωση ενός κειμένου • Αλλάξτε το επικοινωνιακό πλαίσιο και το είδος του κειμένου (π.χ. από αφήγημα σε ποίημα, ημερολόγιο, σχόλιο σε blog κλπ.). • Αναθεωρήστε τον τόνο ή το ύφος (Φροντίστε το ύφος να ανταποκρίνεται στο δεδομένο επικοινωνιακό πλαίσιο). • Επιλέξτε ένα σκοπό, μια λειτουργία που πρέπει να επιτελεί το κείμενο και προσαρμόστε το στο σκοπό αυτό. • Συνοψίστε ένα εκτεταμένο κείμενο. • Εμπλουτίστε ένα σύντομο κείμενο. • Επεξεργαστείτε πάλι ένα προβληματικό μέρος (κατακλείδα, τίτλο, εισαγωγή, παράγραφο κλπ.), ώστε να προκύπτει σαφές νόημα. • Να προβλέπετε τις ερωτήσεις του αναγνώστη και να βεβαιώνεστε ότι απαντιούνται και μάλιστα με τη σειρά με την οποία θα προέκυπταν. • Ελέγξτε την επιχειρηματολογία σας: Είναι πλήρης; Εξάγονται λογικά τα συμπεράσματά σας; • Ξαναδιαβάστε το πρώτο σχεδίασμα αξιολογώντας την αποτελεσματικότητα κάθε μέρους, ιδέας κ.ο.κ. Ενισχύστε σε ένα δεύτερο σχεδίασμα τα αποτελεσματικά στοιχεία. Απορρίψτε ή διορθώστε τα αδύνατα σημεία. • Διαβάστε δυνατά το σχεδίασμα, για να έχετε ακουστική εντύπωση. • Αφήστε το σχεδίασμα για λίγο καιρό και ξαναδουλέψτε το αργότερα, ώστε να το δείτε με «φρέσκια» ματιά. • Συζητήστε με άλλους το θέμα και κάντε νέο σχεδίασμα, δίχως να συμβουλευτείτε τα προηγούμενα σχεδιάσματα. • Προσθέστε και άλλους (δευτερεύοντες) θεματικούς άξονες. • Σε αφηγηματικό κείμενο προσέξτε να οδηγείται η πλοκή προς την κορύφωση και τη λύση. • Πειραματιστείτε με διαφορετικές εισαγωγές. • Ξαναγράψτε το κείμενο δομημένο σε μέρη ή κεφάλαια. • Πειραματιστείτε με αλλαγές στην οπτική γωνία ή τον αφηγητή (π.χ. δείτε μια ιστορία διαδοχικά από την πλευρά του δράστη ή του αυτόπτη μάρτυρα ή του παθόντα κτλ.).
  6. 6. • Ξαναδουλεύοντας το κείμενο φροντίστε και τη γλωσσική του μορφή: Να εκφράζεστε με ακρίβεια και να αποφεύγετε τους ασαφείς όρους. Μην επαναλαμβάνετε συνεχώς τις ίδιες λέξεις - επιλέξτε συνώνυμά τους για να τις αντικαταστήσετε. Χρησιμοποιήστε τα κατάλληλα ρήματα. Προσθέστε προσδιορισμούς όπου είναι αναγκαίο. Αν η σύνταξη είναι απλή, χωρίς ποικιλία στο είδος των χρησιμοποιούμενων προτάσεων, προσπαθήστε να την εμπλουτίσετε.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2Δείκτες καλού γραπτού • Η κεντρική ιδέα εκφράζεται με σαφήνεια και αναπτύσσεται με πληρότητα. • Η οργάνωση είναι σαφής και έχει εσωτερική λογική. • Οι συλλογισμοί είναι έγκυροι και ορθοί. • Τα κύρια σημεία στηρίζονται με δεδομένα, παραδείγματα και ποικίλες πληροφορίες. • Η φαντασία του γράφοντα και η προσωπική του άποψη είναι φανερές στην επιλογή του θέματος και την ανάπτυξη των νοημάτων. • Κάθε παράγραφος είναι αναπτυγμένη με επάρκεια και έχει ενότητα νοημάτων και λογική συνοχή. • Υπάρχουν κατάλληλες μεταβατικές/συνδετικές φράσεις/λέξεις μεταξύ των ενοτήτων. • Οι προτάσεις είναι πλήρεις, έχουν ποικιλία και είναι σύνθετες ή επαυξημένες. • Η επιλογή λεξιλογίου και ύφους είναι αυτή που ταιριάζει στο θέμα, στην επικοινωνιακή περίσταση και στον αποδέκτη του κειμένου. • Είναι σπάνια τα ορθογραφικά, γραμματικά και συντακτικά λάθη. • Υπάρχει ακριβολογία στη διατύπωση.ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ • Καπραβέλου, Α. (2009), «Η βιβλιοθεραπεία στην εκπαίδευση», Νέα Παιδεία, 129: 64-78 (περιλαμβάνει εκτενή βιβλιογραφία). • Ματσαγγούρας, Η. (2000), Η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση, Γρηγόρης, Αθήνα.
  7. 7. • Mayher, J.S., Lester, N.-Pradl, G.M. (1983), Learning to write/Writing to learn, Boynton/Cook, Portsmouth.• Μοϊάνος, Μ. (2010), «Πρόταση αξιοποίησης πλήρους εκτεταμένου λογοτεχνικού έργου ως ελεύθερου αναγνώσματος στην τάξη», Νέα Παιδεία, 133: 117-123.• Timbal-Duclaux, L. (1996), Το δημιουργικό γράψιμο, μεταφρ. Γ. Παρίσης, Πατάκης, Αθήνα.

×