SlideShare a Scribd company logo
1 of 18
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՑԱՐԱՆՀին հայոց հավատալիքները, կրոնը, պաշտամունքն ու դիցարանը կազմում են մի  բարդ ու տարաբնույթ համակարգ, որը հայ էթնոսի ձեւավորման եւ պատմական զարգացման տարբեր փուլերի արգասիքնէ: Այն կազմված է հնդեվրոպական վաղ ցեղակցական ընդհանրությունից սերող նախնական հավատալիքներից, կրոնաառասպելաբանական պատկերացումներից, ծիսապաշտամունքային ըմբռնումներից ու արարողություններից, հետագայում հայ էթնոսի մեջ համաձուլված արյունակից եւ օտար ցեղերի ու ցեղախմբերի, ինչպես նաեւ պատմական ժամանակաշրջանում հայ ազգի հետ քաղաքական ու մշակութային սերտ շփումներ ունեցող քաղաքակրթությունների կրոնապաշտամունքային համակարգերի թողած ազդեցություններից:Ըստ պատմաժամանակագրական հերթականության՝ հայոց հին հավատալիքները, կրոնը, պաշտամունքն ու դիցարանը կարելի է բաժանել երեք հիմնական փուլերի.ա. նախնադարյան տոհմացեղային ժամանակներին բնորոշ հավատալիքներ, առասպելական պատկերացումներ եւ հմայական արարողություններ,բ. տոհմացեղային հասարակության քայքայման, ցեղային մեծ միությունների եւ պետական վաղ կազմավորումների ժամանակներից սերող կրոնաառասպելական ըմբռնումներ, հավատալիք եւ պաշտամունք
ԱՍՏՎԱԾՆԵՐ   ԱՐԱՄԱԶԴ ՀինհայերիգերագույնաստվածնէրԱրամազդը՝ երկնքիևերկրիարարիչը, բոլորաստվածներիհայրը։Նակոչվումէր«ՄեծևարիԱրամազդ», ում գլխավորսրբավայրըգտնվումէրՀինՀայաստանիպաշտամունքային կենտրոններիցմեկում՝ԱնիԿամախում։Այնտեղէինգտնվումհայոց Արշակունիթագավորներիտոհմականդամբարաններնուգանձերը։
ԱՆԱՀԻՏ  Արամազդի դուստրն էր կամ կինը Անահիտը՝ հայոց ամենասիրելի և պաշտելի դիցուհին: Նա մայր աստվածուհի էր, պատկերվում էր  երեխան գրկին՝ հայ մայրերին կամ կանանց հատուկ գլխիհարդարանքով, մինչև ուսերը իջնող գլխաշորով։Նա կոչվում էր«Մեծ տիկին Անահիտ», բոլոր տեսակ խոհեմությունների ու պարկեշտությունների մայր, մարդկանց բարերար, հայ ժողովրդին պահող ու փառաբանող։Հավատում էին, թե նրա շնորհիվ միշտ եղել է, կա ու գոյություն կունենա Հայոց աշխարհը:
ՎԱՀԱԳՆ ՀայոցդիցարանիերրորղաստվածնէրՎիշապաքաղ Վահագնը, միվառվռունուխարտյաշպատանի՝ հրեղենմազերով, բոցավառմորուքովևարեգակնափայլաչքերով։ Նածնվումէտիեզերքիբուռներկունքիժամանակ,  երբնրաերեքբաղկացուցիչմասերը՝երկինքը, երկիրնուծովըբռնվումեներկունքիցավերով։ Եվերկունքիցշառագունածծիրանիծովիմեջ վառվողեղեգնիծուխուբոցարձակողփողից վազելովելնումէպատանիՎահագնը:
ԱՍՏՂԻԿ ՎահագնիտարփածունէրԱստղիկդիցուհին՝հայոցսիրոևջրի աստվածուհին, որիպաշտամունքըկապվածէրԱրուսյակ  (Վեներա) մոլորակիհետ։Աշտիշատումգտնվողնրատաճարը կոչվումէր«Վահագնիսենյակ», ուրԱստղիկըհանդիպումէր իրսիրածՎահագնին։ԱստղիկիևՎահագնիամուսնությունը համարվումէրսրբազան. այդամուսնությանհետևանքովանձրևէրտեղումերկրիվրա, ծաղկեցնումերկիրը, բերքուբարիքտալիսմարդկանց։
ՆԱՆԵ ՀինհայերիհաջորդդիցուհինՆանենէ՝Արամազդիդուստրը, հավանաբարռազմիաստվածուհի, որիպաշտամունքըսերտորենկապվածէրմայրդիցուհու՝Անահիտիպաշտամունքիհետ։Եվպատահականչէր, որՆանեիհարուստտաճարըգտնվումէրԵկեղյացգավառիԹիլավանում, Անահիտիտաճարիմոտակայքում։Ժողովրդիմեջմինչևայժմէլմեծմորը, այսինքն՝տատին, նանեենկոչում, միբան, որվկայումէՆանեդիցուհումայրաստվածությանհետունեցածկապիևժողովրդականխավերումնրաանվանուպաշտամունքիլայնտարածվածությանմասին:
ՏԻՐ Հինհայերիիմաստությունների, ուսման, գիտությանաստվածնէրՏիրը՝Արամազդգերագույնաստծոգրիչըկամքարտուղարը,  որիպաշտամունքատեղինգտնվումէրհինԱրտաշատիմոտակայքումևկոչվումէրԱրամազդիգրչիդիվանկամգիտություններիուսուցմանմեհյան։
Նյութըպատրաստեց՝ ՍտեփանյանԱիդան ,,ՄխիթարՍեբաստացի,, կրթահամալիր Գեղարվեստիավագդպրոց, 10-1 դասարան Ղեկավար՝ ԼուսինեՄանուկյան www.mskh.am                                              2011

More Related Content

What's hot

Nijanand cosmology
Nijanand cosmologyNijanand cosmology
Nijanand cosmologyaghorpir333
 
Buku pedoman keselamatan pasien
Buku pedoman keselamatan pasienBuku pedoman keselamatan pasien
Buku pedoman keselamatan pasiendsudiana77
 
Բույսերի աճը և զարգացումը
Բույսերի աճը և զարգացումըԲույսերի աճը և զարգացումը
Բույսերի աճը և զարգացումըNazik Hovasapyan
 
Juknis permenkes no_15_tahun_2016
Juknis permenkes no_15_tahun_2016Juknis permenkes no_15_tahun_2016
Juknis permenkes no_15_tahun_2016Rosyirma
 
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakit
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakitPmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakit
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakitAgus Isnadi
 
Բնական Ռեսուրսներ
Բնական ՌեսուրսներԲնական Ռեսուրսներ
Բնական ՌեսուրսներLyudmila Voskanyan
 
Հինգերորդ դարի պատմիչներ
Հինգերորդ դարի պատմիչներՀինգերորդ դարի պատմիչներ
Հինգերորդ դարի պատմիչներElen Mkrtchyan
 
Րաֆֆի
ՐաֆֆիՐաֆֆի
ՐաֆֆիSona8
 
հայդուկյան շարժում
հայդուկյան շարժումհայդուկյան շարժում
հայդուկյան շարժումhrakt
 
Վարդանանց պատերազմ
Վարդանանց պատերազմՎարդանանց պատերազմ
Վարդանանց պատերազմsusannachalikyan
 
Bela negara keamanan dan pertahanan negara
Bela negara keamanan dan pertahanan negaraBela negara keamanan dan pertahanan negara
Bela negara keamanan dan pertahanan negaraNita NTD
 
SOP Petunjuk pelaksanaan
SOP Petunjuk pelaksanaanSOP Petunjuk pelaksanaan
SOP Petunjuk pelaksanaanRivana Az
 
Chairil anwar
Chairil anwarChairil anwar
Chairil anwarDespian
 
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptx
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptxPKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptx
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptxfriedskoa
 

What's hot (20)

Nijanand cosmology
Nijanand cosmologyNijanand cosmology
Nijanand cosmology
 
Գրեր
ԳրերԳրեր
Գրեր
 
Tình hình sử dụng thuốc và nhận thức của bác sĩ trong điều trị gút
Tình hình sử dụng thuốc và nhận thức của bác sĩ trong điều trị gút Tình hình sử dụng thuốc và nhận thức của bác sĩ trong điều trị gút
Tình hình sử dụng thuốc và nhận thức của bác sĩ trong điều trị gút
 
Buku pedoman keselamatan pasien
Buku pedoman keselamatan pasienBuku pedoman keselamatan pasien
Buku pedoman keselamatan pasien
 
Բույսերի աճը և զարգացումը
Բույսերի աճը և զարգացումըԲույսերի աճը և զարգացումը
Բույսերի աճը և զարգացումը
 
Juknis permenkes no_15_tahun_2016
Juknis permenkes no_15_tahun_2016Juknis permenkes no_15_tahun_2016
Juknis permenkes no_15_tahun_2016
 
เวียดนาม
เวียดนามเวียดนาม
เวียดนาม
 
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakit
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakitPmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakit
Pmk no. 1691 ttg keselamatan pasien rumah sakit
 
Բնական Ռեսուրսներ
Բնական ՌեսուրսներԲնական Ռեսուրսներ
Բնական Ռեսուրսներ
 
Հինգերորդ դարի պատմիչներ
Հինգերորդ դարի պատմիչներՀինգերորդ դարի պատմիչներ
Հինգերորդ դարի պատմիչներ
 
Րաֆֆի
ՐաֆֆիՐաֆֆի
Րաֆֆի
 
հայդուկյան շարժում
հայդուկյան շարժումհայդուկյան շարժում
հայդուկյան շարժում
 
Արտաշեսյաններ
Արտաշեսյաններ Արտաշեսյաններ
Արտաշեսյաններ
 
Վարդանանց պատերազմ
Վարդանանց պատերազմՎարդանանց պատերազմ
Վարդանանց պատերազմ
 
Bela negara keamanan dan pertahanan negara
Bela negara keamanan dan pertahanan negaraBela negara keamanan dan pertahanan negara
Bela negara keamanan dan pertahanan negara
 
SOP Petunjuk pelaksanaan
SOP Petunjuk pelaksanaanSOP Petunjuk pelaksanaan
SOP Petunjuk pelaksanaan
 
Chairil anwar
Chairil anwarChairil anwar
Chairil anwar
 
Meqenashinutyun
MeqenashinutyunMeqenashinutyun
Meqenashinutyun
 
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptx
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptxPKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptx
PKN Kelas 9 BAB 5 harmoni keberagaman.pptx
 
Սասնա Ծռեր
Սասնա ԾռերՍասնա Ծռեր
Սասնա Ծռեր
 

Viewers also liked

Աստղիկ աստվածուհի
Աստղիկ աստվածուհիԱստղիկ աստվածուհի
Աստղիկ աստվածուհիsargis_1979
 
Anahit astvacuhi
Anahit astvacuhiAnahit astvacuhi
Anahit astvacuhisargis_1979
 
հայ հին մայրաքաղաքներ
հայ հին մայրաքաղաքներհայ հին մայրաքաղաքներ
հայ հին մայրաքաղաքներganyan
 
Հայաստան
Հայաստան Հայաստան
Հայաստան LusiAnn1
 
Zatkakan avanduytner
Zatkakan avanduytnerZatkakan avanduytner
Zatkakan avanduytnerlrsh100
 
Haykakan Dicaran
Haykakan DicaranHaykakan Dicaran
Haykakan Dicarantereza2000
 
Հին բանահյուսություն
Հին բանահյուսությունՀին բանահյուսություն
Հին բանահյուսությունLaura Enoqyan
 
Banahyusutyun
BanahyusutyunBanahyusutyun
BanahyusutyunSona8
 
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsaranner
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsarannerHamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsaranner
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsarannerArtak Zargaryan
 
Արևածաղիկ
ԱրևածաղիկԱրևածաղիկ
ԱրևածաղիկManeHovh
 
Mayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumMayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumdproc555
 
Mayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumMayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumdproc555
 
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհը
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհըՀայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհը
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհըSusanna Gevorgyan
 

Viewers also liked (20)

հայկական աստվածներ
հայկական աստվածներհայկական աստվածներ
հայկական աստվածներ
 
Աստղիկ աստվածուհի
Աստղիկ աստվածուհիԱստղիկ աստվածուհի
Աստղիկ աստվածուհի
 
Դիցարան
 Դիցարան Դիցարան
Դիցարան
 
Anahit astvacuhi
Anahit astvacuhiAnahit astvacuhi
Anahit astvacuhi
 
հայ հին մայրաքաղաքներ
հայ հին մայրաքաղաքներհայ հին մայրաքաղաքներ
հայ հին մայրաքաղաքներ
 
Հայաստան
Հայաստան Հայաստան
Հայաստան
 
Zatkakan avanduytner
Zatkakan avanduytnerZatkakan avanduytner
Zatkakan avanduytner
 
Haykakan Dicaran
Haykakan DicaranHaykakan Dicaran
Haykakan Dicaran
 
Haykakan dicaran
Haykakan dicaranHaykakan dicaran
Haykakan dicaran
 
Հին բանահյուսություն
Հին բանահյուսությունՀին բանահյուսություն
Հին բանահյուսություն
 
Banahyusutyun
BanahyusutyunBanahyusutyun
Banahyusutyun
 
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsaranner
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsarannerHamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsaranner
Hamashxarhayin patmutyun mijnadaryan hamalsaranner
 
Արևածաղիկ
ԱրևածաղիկԱրևածաղիկ
Արևածաղիկ
 
Mayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumMayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayum
 
Astxik
AstxikAstxik
Astxik
 
Mayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayumMayrenin matematikayum
Mayrenin matematikayum
 
nkareluk
nkareluknkareluk
nkareluk
 
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհը
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհըՀայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհը
Հայաստանի Հանրապետության բուսական և կենդանական աշխարհը
 
Karmir girq
Karmir girq Karmir girq
Karmir girq
 
Սերմեր
ՍերմերՍերմեր
Սերմեր
 

More from Lusineh Manukyan

More from Lusineh Manukyan (20)

Իմ ամանորյա հեքիաթը
Իմ ամանորյա հեքիաթըԻմ ամանորյա հեքիաթը
Իմ ամանորյա հեքիաթը
 
ես կարողանում եմ
ես կարողանում եմես կարողանում եմ
ես կարողանում եմ
 
Qnnutyun 12
Qnnutyun 12Qnnutyun 12
Qnnutyun 12
 
ընդունելություն գեղարվեստ 2014
ընդունելություն գեղարվեստ 2014ընդունելություն գեղարվեստ 2014
ընդունելություն գեղարվեստ 2014
 
մշակութային արշավ, աշխատանքի նախագծում
մշակութային արշավ, աշխատանքի նախագծումմշակութային արշավ, աշխատանքի նախագծում
մշակութային արշավ, աշխատանքի նախագծում
 
Խոսքի մշակույթը Գեղարվեստի ավագ դպրոցում
Խոսքի մշակույթը Գեղարվեստի ավագ դպրոցումԽոսքի մշակույթը Գեղարվեստի ավագ դպրոցում
Խոսքի մշակույթը Գեղարվեստի ավագ դպրոցում
 
I am
I amI am
I am
 
Usumnakan amar
Usumnakan amarUsumnakan amar
Usumnakan amar
 
Artschool 2011 1
Artschool 2011 1Artschool 2011 1
Artschool 2011 1
 
Derenik
DerenikDerenik
Derenik
 
Derenik
DerenikDerenik
Derenik
 
Lusine manukyan hashv.2
Lusine manukyan  hashv.2Lusine manukyan  hashv.2
Lusine manukyan hashv.2
 
Hovhannes Tumanyan
Hovhannes TumanyanHovhannes Tumanyan
Hovhannes Tumanyan
 
kaycak power point
   kaycak power point   kaycak power point
kaycak power point
 
vaxtang ananyan
 vaxtang ananyan vaxtang ananyan
vaxtang ananyan
 
Saryan artyom vardanyan
Saryan  artyom vardanyanSaryan  artyom vardanyan
Saryan artyom vardanyan
 
Razmik mardanyan aznavur
Razmik mardanyan aznavurRazmik mardanyan aznavur
Razmik mardanyan aznavur
 
Liana gasparyan
Liana gasparyanLiana gasparyan
Liana gasparyan
 
Hakob 7 hrashaliqner
Hakob 7 hrashaliqnerHakob 7 hrashaliqner
Hakob 7 hrashaliqner
 
Elen Sahakyan
Elen SahakyanElen Sahakyan
Elen Sahakyan
 

Haykakan dicaran

  • 1. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՑԱՐԱՆՀին հայոց հավատալիքները, կրոնը, պաշտամունքն ու դիցարանը կազմում են մի  բարդ ու տարաբնույթ համակարգ, որը հայ էթնոսի ձեւավորման եւ պատմական զարգացման տարբեր փուլերի արգասիքնէ: Այն կազմված է հնդեվրոպական վաղ ցեղակցական ընդհանրությունից սերող նախնական հավատալիքներից, կրոնաառասպելաբանական պատկերացումներից, ծիսապաշտամունքային ըմբռնումներից ու արարողություններից, հետագայում հայ էթնոսի մեջ համաձուլված արյունակից եւ օտար ցեղերի ու ցեղախմբերի, ինչպես նաեւ պատմական ժամանակաշրջանում հայ ազգի հետ քաղաքական ու մշակութային սերտ շփումներ ունեցող քաղաքակրթությունների կրոնապաշտամունքային համակարգերի թողած ազդեցություններից:Ըստ պատմաժամանակագրական հերթականության՝ հայոց հին հավատալիքները, կրոնը, պաշտամունքն ու դիցարանը կարելի է բաժանել երեք հիմնական փուլերի.ա. նախնադարյան տոհմացեղային ժամանակներին բնորոշ հավատալիքներ, առասպելական պատկերացումներ եւ հմայական արարողություններ,բ. տոհմացեղային հասարակության քայքայման, ցեղային մեծ միությունների եւ պետական վաղ կազմավորումների ժամանակներից սերող կրոնաառասպելական ըմբռնումներ, հավատալիք եւ պաշտամունք
  • 2. ԱՍՏՎԱԾՆԵՐ   ԱՐԱՄԱԶԴ ՀինհայերիգերագույնաստվածնէրԱրամազդը՝ երկնքիևերկրիարարիչը, բոլորաստվածներիհայրը։Նակոչվումէր«ՄեծևարիԱրամազդ», ում գլխավորսրբավայրըգտնվումէրՀինՀայաստանիպաշտամունքային կենտրոններիցմեկում՝ԱնիԿամախում։Այնտեղէինգտնվումհայոց Արշակունիթագավորներիտոհմականդամբարաններնուգանձերը։
  • 3. ԱՆԱՀԻՏ Արամազդի դուստրն էր կամ կինը Անահիտը՝ հայոց ամենասիրելի և պաշտելի դիցուհին: Նա մայր աստվածուհի էր, պատկերվում էր երեխան գրկին՝ հայ մայրերին կամ կանանց հատուկ գլխիհարդարանքով, մինչև ուսերը իջնող գլխաշորով։Նա կոչվում էր«Մեծ տիկին Անահիտ», բոլոր տեսակ խոհեմությունների ու պարկեշտությունների մայր, մարդկանց բարերար, հայ ժողովրդին պահող ու փառաբանող։Հավատում էին, թե նրա շնորհիվ միշտ եղել է, կա ու գոյություն կունենա Հայոց աշխարհը:
  • 4.
  • 5.
  • 6. ՎԱՀԱԳՆ ՀայոցդիցարանիերրորղաստվածնէրՎիշապաքաղ Վահագնը, միվառվռունուխարտյաշպատանի՝ հրեղենմազերով, բոցավառմորուքովևարեգակնափայլաչքերով։ Նածնվումէտիեզերքիբուռներկունքիժամանակ, երբնրաերեքբաղկացուցիչմասերը՝երկինքը, երկիրնուծովըբռնվումեներկունքիցավերով։ Եվերկունքիցշառագունածծիրանիծովիմեջ վառվողեղեգնիծուխուբոցարձակողփողից վազելովելնումէպատանիՎահագնը:
  • 7.
  • 8.
  • 9. ԱՍՏՂԻԿ ՎահագնիտարփածունէրԱստղիկդիցուհին՝հայոցսիրոևջրի աստվածուհին, որիպաշտամունքըկապվածէրԱրուսյակ (Վեներա) մոլորակիհետ։Աշտիշատումգտնվողնրատաճարը կոչվումէր«Վահագնիսենյակ», ուրԱստղիկըհանդիպումէր իրսիրածՎահագնին։ԱստղիկիևՎահագնիամուսնությունը համարվումէրսրբազան. այդամուսնությանհետևանքովանձրևէրտեղումերկրիվրա, ծաղկեցնումերկիրը, բերքուբարիքտալիսմարդկանց։
  • 10.
  • 11.
  • 12. ՆԱՆԵ ՀինհայերիհաջորդդիցուհինՆանենէ՝Արամազդիդուստրը, հավանաբարռազմիաստվածուհի, որիպաշտամունքըսերտորենկապվածէրմայրդիցուհու՝Անահիտիպաշտամունքիհետ։Եվպատահականչէր, որՆանեիհարուստտաճարըգտնվումէրԵկեղյացգավառիԹիլավանում, Անահիտիտաճարիմոտակայքում։Ժողովրդիմեջմինչևայժմէլմեծմորը, այսինքն՝տատին, նանեենկոչում, միբան, որվկայումէՆանեդիցուհումայրաստվածությանհետունեցածկապիևժողովրդականխավերումնրաանվանուպաշտամունքիլայնտարածվածությանմասին:
  • 13.
  • 14.
  • 15.
  • 16. ՏԻՐ Հինհայերիիմաստությունների, ուսման, գիտությանաստվածնէրՏիրը՝Արամազդգերագույնաստծոգրիչըկամքարտուղարը, որիպաշտամունքատեղինգտնվումէրհինԱրտաշատիմոտակայքումևկոչվումէրԱրամազդիգրչիդիվանկամգիտություններիուսուցմանմեհյան։
  • 17.
  • 18. Նյութըպատրաստեց՝ ՍտեփանյանԱիդան ,,ՄխիթարՍեբաստացի,, կրթահամալիր Գեղարվեստիավագդպրոց, 10-1 դասարան Ղեկավար՝ ԼուսինեՄանուկյան www.mskh.am 2011