• Like
Ultasound
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
Uploaded on

 

More in: Business , Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
557
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Fiziksel T›p 1999; 2 (3): 27-31 F‹Z‹KSEL TIP LATERAL EP‹KOND‹L‹T TEDAV‹S‹NDE ULTRASON VE LAZER‹N KARfiILAfiTIRMALI ETK‹NL‹⁄‹ THE COMPARATIVE EFFICACY OF ULTRASOUND AND LASER IN THE TREATMENT OF LATERAL EPICONDYLITIS P›nar BORMAN MD*, Ümit SEÇK‹N MD*, Zeynep ÇALIfiKAN MD*, Metin YÜCEL MD* * Ankara Numune E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Klini¤i ÖZET Üst ekstremitenin s›k rastlanan overuse sendromlar›ndan biri olan lateral epikondilit tedavisinde fizik tedavi ajanlar›ndan ultrason (US) ve düflük doz lazerin (DDL) etkinli¤i ile ilgili de¤iflik sonuçlar bildirilmifltir. Bu çal›flman›n amac› lateral epikondilit tan›s› konan hastalarda pulse ultrason ve lazer tedavisinin etkinli¤ini belirlemektir. Çal›flmaya yafl ortalamas› 46.5±10.25 y›l, ortalama hastal›k süresi 5.5±5.1 ay olan 58 (31 kad›n, 27 erkek) lateral epikondilitli hasta al›nd›. Hastalar›n klinik ve demografik özellikleri belirlendi. Tüm hastalara lateral epikondilit bandaj› ve basit analjezik verildi. Hastalar randomize olarak 20’fler kiflilik 3 gruba ayr›ld›. Birinci gruptaki hasta- lara 1.5 w/cm_ yo¤unlu¤unda 5 dk süreyle hassas noktalara US tedavisi, ikinci gruptaki hastalara 3 dk süreyle 4 joule/noktaya fliddetinde DDL tedavisi toplam 10 seans uyguland›. Üçüncü gruptaki hastalara fizik tedavi verilmedi. Hastalar›n tedavi sonras› klinik parametreleri tekrar de¤erlendirildi. Her 3 tedavi grubunda da a¤r› fliddetinde anlaml› azalma saptand›. Bu azalman›n en fazla US grubunda oldu¤u izlendi (p<0.001). Ultrason grubunda di- ¤er gruplardan farkl› olarak di¤er tüm klinik parametrelerde de istatistiksel olarak anlaml› düzelme bulundu. Sonuç olarak ultrasonun klinik bulgular üzerine etkileri daha fazla ve anlaml›d›r. Ancak bu sonuçlar›n kal›c› olup olmad›¤›n› belirlemek için uzun takipli ça- l›flmalara ihtiyaç vard›r. Anahtar sözcükler : Lateral epikondilit, terapötik ultrason, düflük doz lazer SUMMARY Lateral epicondylitis is one of the most common overuse syndromes in the upper extremity. There are controversial results about the efficacy of physical agents like ultrasound and low density laser therapy. The aim of this study was to assess the efficacy of pulsed ultrasound (US) and low density laser (LDL) in patients with lateral epicondylitis. 58 patients (31 wo- men, 27 men) with a mean age of 46.5 ± 10.25 years and with a mean disease duration of 5.5 ± 5.1 months were included to the study. The clinical and de- mographic data were obtained and all patients were given lateral epicondylitis bandage and continued to receive simple analgesic agents. The subjects were randomly allocated to 3 groups including patients receiving pulsed US, LDL therapy and control group. The intensity of the pain was significantly reduced in all 3 groups and the degree of this reduction was highest in the US group. In contrast to the other groups, there was statistically significant improvement in all the clinical parameters in patients treated with pulsed US. Our results support the efficacy and use of pulsed US therapy in improving subjective and objective parameters of patients suffering from lateral epicondylitis. But further studies are needed to determine the long term effects of this therapy. Key words : Lateral epicondylitis, therapeutic ultrasound, low density laser G‹R‹fi fl›k 100 y›l öncesinden beri tenisçi dirse¤i ad›yla bilinse de te- melde mesleki zorlanmalarla ilgilidir ve olgular›n %95’inin te- Lateral epikondilit di¤er ad›yla tenisçi dirse¤i, s›k rastlanan nisle ilgisi yoktur (3). 30 yafl alt›nda nadir görülen bu sendro- overuse sendromlar›ndan birisidir. Ekstensor carpi radialis bre- mun genel populasyondaki insidans› %1.3 dür (4). Günümüz- vis kas›n›n entezis noktas›ndaki dejeneratif de¤iflikliklere efllik de tan› ve tedavisinde kesinlik kazanmam›fl ve cevaps›z olan eden bu sendroma dirsek a¤r›s›na yol açan di¤er nedenlerin elimine edilmesiyle tan› konur (1,2). Lateral epikondilit yakla- pek çok soru vard›r.
  • 2. 28 Borman ve ark. Lateral epikondilit için 40 dan fazla tedavi flekli önerilmifltir an- ka Petson 250 cihaz›yla 1.5 watt/cm2 dozda 5 dk süreyle ara madde olarak sonogel kullan›larak hassas noktalara toplam 10 cak halen ideal bir metod bulunmam›flt›r (5). Bunlar aras›nda seans US tedavisi uyguland›. 2. grup olan düflük doz lazer te- konservatif tedavi ve fizik tedavi ajanlar›n›n önemli yeri vard›r davi grubunda Gymna IR lazer 200 cihaz›n›n standart bafll›¤› (3,4). Fizik tedavi metodlar›n›n etkinli¤i ile ilgili yap›lan çal›fl- ile hassas noktalara 3.6 joule yo¤unlukta, dalga boyu 904 nm malarda çeliflkili ve de¤iflik sonuçlar bildirilmektedir (5,9). Ba- olan DDL tedavisi 3 dakika süre ile toplam 10 seans verildi. z› çal›flmalar ultrasonun (US) etkinli¤ini savunurken (5-7) di- Tüm hastalar ayn› fizyoterapist taraf›ndan tedaviye al›nd›. 3. ¤er çal›flmalarda düflük doz lazer (DDL) etkili bulunmufltur grup olan kontrol grubuna herhangi bir fizik tedavi ajan› uy- (8,9). Ayr›ca elektroterapi, manuplasyon ve masaj gibi yöntem- gulanmad›. Tüm hastalar›n tedavi öncesi ve sonras›nda semp- ler de konservatif tedavi metodlar›n›n yan›nda denenmifltir (3). tom ve klinik bulgular› de¤erlendirildi. Ancak özellikle uzun dönem etkinlikleri ve faydalar› konusun- da kesin veriler mevcut de¤ildir (3,4). ‹statistiksel uygulamada ba¤›ms›z de¤iflkenler için student’s t test ve Mann Whitney U testleri uyguland›. Tüm istatistiksel Bu çal›flman›n amac› lateral epikondilit tan›s› konan hastalar- çal›flmalar SPSS program› kullan›larak yap›ld›. da fizik tedavi ajanlar›ndan US ve DDL tedavisinin etkinli¤ini karfl›laflt›rmakt›. BULGULAR GEREÇ VE YÖNTEM Çal›flmaya al›nan 60 hastadan 58’i (31 kad›n, 27 erkek) teda- viyi tamamlad›. 2 hasta tedaviye devam etmedi¤i için çal›flma Çal›flmaya 9 ay boyunca Numune E¤itim ve Araflt›rma Hasta- kapsam› d›fl›nda b›rak›ld›. 2 hastada bilateral di¤er tüm hasta- nesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon klini¤ine baflvuran lateral larda unilateral lezyon mevcuttu. Tek tarafl› lezyonu olan has- epikondilit bölgesinde en az 1 ayd›r a¤r›s› olan ve afla¤›daki talar›n 2 sinde nondominant tutulum vard›. Gruplara ait de- tan› kriterlerine uyan 60 hasta al›nd›:1) Lateral epikondilin pal- mografik özellikler Tablo-I’de gösterilmektedir. pasyonu, dirençli el bile¤i dorsifleksiyonu veya önkol eksten- sör kas grubunun pasif gerilmesi s›ras›nda a¤r›s› olan hastalar Gruplara ait tedavi öncesi ve sonras› klinik bulgular Tablo- 2) omuz, boyun veya torasik bölge disfonksiyonu olmayan, 3) II’de gösterilmektedir. Tabloda görüldü¤ü gibi gruplar aras›n- generalize lokal artriti bulunmayan 4) herhangi bir tuzak nö- da tedavi öncesi belirlenen ortalama a¤r› fliddeti, hassasiyet ropati tan›s› almayanlar 5) daha önce herhangi bir tedavi uy- derecesi, hassas nokta say›s› ve kas kuvveti aras›nda istatistik- gulanmayan hastalar çal›flmaya dahil edildi. sel olarak anlaml› fark yoktu. Hiç bir tedavi grubunda isten- meyen etki gözlenmedi. Tüm gruplarda tedavi sonras›nda a¤- Hastalara çal›flma hakk›nda bilgi verilerek sözlü izin al›nd›. r› fliddetinde belirgin azalma saptand›. A¤r› fliddetindeki bu Tüm hastalar›n demografik özellikleri, hastal›k süreleri, tutulan azalma US grubunda en fazlayd› (p<0.001). A¤r› fliddeti d›fl›n- taraf, yak›nmalar› bafllatan olay ve semptomlar› sorguland›. daki klinik parametrelerden hassas nokta say›s›, hassasiyet de- Sistemik fizik muayeneleri yap›ld›. Hastalar›n a¤r›l› taraf ön kol recesi ve önkol ekstensör kas gücündeki düzelme US grubun- lateralindeki hareket k›s›tl›l›¤› ve hassas nokta say›s› belirlen- da anlaml› iken DDL ve kontrol grubunda anlaml› fark yoktu. di. A¤r› fliddeti 10 cmlik vizüel analog skala (VAS) ile sorgulan- US grubunda tedavi öncesi 11 hastada belirlenen hareket k›- d›. Palpasyonla a¤r›n›n en fazla oldu¤u bölgeye kuvvetle bas- s›tl›l›¤› tedavi sonras›nda sadece 4 hastada tesbit edildi. DDL t›rarak hasta taraf›ndan hissedilen a¤r›n›n derecesi hassasiyet ve kontrol grubunda ise tedavi öncesi ve sonras› hareket k›s›t- olarak 0-3 (0 = a¤r› yok, 1 = hafif fliddette a¤r›, 2 = orta flid- l›l›¤› olan hastalar›n say›s› s›ras›yla 12/10 ve 9/7 olarak belir- dette a¤r›, 3 = fliddetli a¤r›) aras›nda de¤erlendirildi. Lezyon lendi. olan taraf ön kol ekstensör kas gücü dinamik kas testi ile öl- çülerek 0-5 aras›nda (0 = hiç kontraksiyon yok, 5 = normal kas TARTIfiMA gücü) kaydedildi. Üst ekstremitenin yayg›n rastlan›lan lezyonlar›ndan biri olan Hastalar rastgele 20’fler kiflilik 3 gruba ayr›ld›. Hastalar›n hep- lateral epikondilit olgular›nda etyolojik neden bilinenin aksine si lateral epikondilit bandaj› kulland›lar ve basit analjezik kul- s›kl›kla tenis de¤il mesleki zorlanmalard›r. Etyopatogenezde tekrarlayan mikrotravma ve inflamasyon üzerinde durulmakta- lan›mlar›na devam edildi. Birinci gruptaki hastalara Petafl mar-
  • 3. Lateral epikondilit tedavisinde ultrason..... 29 Tablo I: Hastalar›n demografik özellikleri Tablo II: Ultrason, laser ve kontrol gruplar›n›n tedavi öncesi ve sonras› klinik de¤erlendirmeleri US Lazer Kontrol (n=20) (n=19) (n=19) US P Lazer P Kontrol P Yafl (y›l) 46.1±10.9 44.1±10.1 44.2±9.6 VAS: Önce 8.2±1.6 7.7±1.2 7.7±1.7 Cins (K/E) 11/9 11/8 9/10 Sonra 3.0±1.8 <0.001 5.3±2.1 <0.01 5.5±1.5 <0.05 Semptom süresi (ay) 3.9±2.26 3.5±3.44 4.1±3.8 Hassasiyet: Önce 2.4±0.6 2.3±0.5 2.4±0.5 Dominant/nondominant 18/2 19/1 19/0 Sonra 1.7±0.6 <0.01 2.5±1.0 >0.05 2.2±0.6 >0.05 Bilateral/unilateral 1/18 1/19 19/0 Hassas nokta: Önce 2.5±0.7 2.8±0.7 3.1±1.1 Meslek: evhan›m› 11 11 9 Sonra 0.85±0.6 <0.01 2.6±1 >0.05 2.8±1.2 >0.05 memur 7 5 3 Kas gücü: Önce 4.1±0.4 4.2±0.4 4.5±0.5 emekli 2 3 4 Sonra 4.9±0.3 <0.01 4.3±0.6 >0.05 4.5±0.3 >0.05 d›r (1,4). Direkt travma veya sistemik ba¤ doku hastal›klar› da ortaya ç›kt›¤› ve plasebo etkinin gözard› edilmemesi gerekti¤i nadir rastlanan nedenler aras›nda yer al›r. Genellikle dominant belirtilmifltir (11). Ernst ve arkadafllar› (12) devaml› ve pulse taraf etkilenmektedir (4). Bizim çal›flmam›zda da kad›n hasta- modlarda US tedavisi uygulad›klar› lateral epikondilitli hasta- lar›n tümünün evhan›m› olmas› etyolojideki mikro ve makro lar›n s›ras›yla %37 ve %75inde a¤r› fliddetinde anlaml› düzel- travmalar›n etkisini aç›klayabilir. Çal›flma grubumuzda semp- me oldu¤unu bildirmifllerdir. Binder ve arkadafllar› ise (6) 159 tomlar› bafllatan neden olarak en fazla zorlanmalar dikkat lateral epikondilitli hastaya pulse US tedavisi uygulam›fl ve çekmekteydi. Hastalar›n 4’ü hariç hepsinde lezyon dominant %53’ünde olumlu yan›t alm›fllard›r. Yine US ve plasebo etkili taraftayken, 2 hastada nondominant, 2 hastada ise her iki ta- US ile mukayeseli olarak yap›lan çal›flmada (7) US ile tedavi raftayd›. edilen lateral epikondilitli hastalar›n %63 ünde olumlu düzel- meler bildirilmifl ve bu etkilerin 1 y›ll›k izlem içinde devam et- Lateral epikondilit tedavisinde kesinlik kazanmayan pek çok ti¤i belirtilmifltir. Literatürde US ile yap›lan baz› çal›flmalarda yöntem tan›mlansa da temelde amaç ve prensipler benzerdir ise olumlu sonuçlar bildirilmemektedir. (11,13,14). Bu çeliflki- (10). A¤r› ve inflamasyonu azaltarak iyileflmeyi sa¤lamak ama- li sonuçlar›n nedenini aç›klamak güçtür. Genellikle olumlu so- c›yla uygulanan bu yöntemler aras›nda semptomatik tedavi ya- nuçlar›n ortaya ç›kt›¤› yay›nlarda 1 mHz frekansl› US uygulan- n›nda US ve DDL in de yeri vard›r (3, 5-8). m›flt›r (6,7). 1 watt/cm2 alt›ndaki çal›flmalarda ço¤unlukla olumsuz sonuçlar al›nm›flt›r (13,14). Bu çal›flma lateral epikondilit tedavisinde US’un düflük doz la- zer ve semptomatik tedaviye göre daha etkili oldu¤unu gös- Yumuflak doku zedelenmelerinde akut inflamasyon, prolife- termifltir. Özellikle US uygulanan grupta DDL grubundan fark- rasyon/remodeling ve damarlanma olarak 3 dönemli doku iyi- l› olarak, a¤r› fliddetindeki azalman›n yan›s›ra di¤er klinik bul- leflmesi sözkonusudur (11,15). Bu iyileflme dönemlerinde do- gularda da düzelme sa¤lam›flt›r. kunun fizik tedavi ajanlar›na verdi¤i yan›tlar farkl›d›r. Akut inf- lamasyon döneminde doku iyileflmesi ile ilgili olarak sal›nan Bizim sonuçlar›m›z daha önce yap›lan çal›flmalar›n sonuçlar›n› platelet ve mast hücreleri aktive olmakta ve tek doz US teda- desteklemekle birlikte baz›lar›ndan farkl›d›r. Literatürde bizim visi bile yara iyileflmesini olumlu yönde etkilemektedir (15). çal›flmam›za benzer olarak DDL ve US un mukayeseli etkinli- US’un kollajen miktar›n› özellikle kollajen ba¤lar›n› polimeri- ¤inin belirlendi¤i kontrollü bir çal›flma yoktur. Bu yüzden tar- zasyonla artt›rmas› ve yara iyileflmesini h›zland›r›c› etkisine ek t›flmam›z bu tedavi yöntemlerinin etkinli¤inin ayr› ayr› de¤er- olarak gerilme gücünü de artt›rmas› nedeniyle tendon iyilefl- lendirildi¤i çal›flmalarla s›n›rl›d›r. Haker ve arkadafllar›n›n (11) mesi üzerine olumlu etkileri vard›r. Geç dönemde verilen fizik 1 w/cm2 dozda haftada 2-3 kez 10 dk süreyle toplam 10 seans tedavi ajanlar›n›n ise tam tersi olarak etki gösterdi¤i bildiril- uygulanan US tedavisinin etkinli¤i üzerinde yapt›klar› plasebo mektedir (11). Bizim çal›flmam›zda hastalar›m›z›n hastal›k sü- kontrollü çal›flmada, her 2 grupta da semptomlarda düzelme görüldü¤ü bildirilmifltir. Bu sonucun spontan iyileflme sonucu releri daha önceki çal›flmalara göre biraz daha k›sad›r ve uy-
  • 4. 30 Borman ve ark. KAYNAKLAR gulad›¤›m›z frekans ve yo¤unluk önceki çal›flmalardan daha fazlad›r. US grubunda al›nan olumlu sonuçlar bu flekilde aç›k- 1. Foley AE. Tennis elbow. Am Fam Physician 1993;48(2):281-88. lanabilir. 2. Gellman H. Tennis elbow (lateral epicondylitis) Orthop Clin North DDL grubunda elde etti¤imiz sonuçlar daha önceki çal›flmalar- Am 1992;23:75-82. la uyumludur (16,17). Lazer tedavisi ile yap›lan çal›flmalarda 3. Ernst E. Conservative therapy for tennis elbow. BJCP 1992;46(1):55-57. lazer ›fl›nlar›n›n hücre ve doku fonksiyonlar› üzerine etkileri- 4. Kivi P. The etiology and conservative treatment of humeral epicondy- nin ›fl›n›n özelli¤i ve dalga boyuna göre de¤iflebilece¤i görüflü litis. Scand J Rehabil Med 1983;15:37-41. hakimdir (9,18). Basford ve arkadafllar›n›n (18) 542 mw/cm2 yo¤unlukta 2.5 cm çapl› aplikatörle bel a¤r›l› hastalara uygu- 5. Labelle H, Gulbert L, Jancos J, et al. Lack of scientific evidence for the treatment of the lateral epicondylitis of the elbow: An attempted lad›klar› tedavide, hastalar›n a¤r›lar›n›n azald›¤› ve fonksiyon- meta analysis. J Bone Joint Surg Br 1992;74:646-651. lar›n düzeldi¤i bildirilmifltir. Kas-iskelet sisteminde kullan›lan DDL etkinli¤i ile ilgili olarak yap›lan di¤er meta analizlerin ço- 6. Binder A, Hazleman BL. Lateral humeral epicondylitis-a study of na- tural history and the effect of conservative therapy. Br J Rheumatol ¤u DDL’in kas-iskelet a¤r›lar›na ve klinik semptomlara etkili 1983;22:73-76. olmad›¤› yönündedir (16,17,19,20). Haker ve arkadafllar› (17) DDL ile yapt›klar› plasebo kontrollü çal›flmada kulland›klar› 7. Binder A, Hodge G, Greenwood AM, Hazleman BL, Page-Thomas DP. yo¤unluk ve sürede (noktaya 1.92 joule, 0.36 joule ve 0.0042 Is therapeutic ultrasound effective in treating soft tissue lesions? Br Med J 1985;290:512-14. joule) lazerin lateral epikondilit tedavisinde etkili olmad›¤›n› bildirmifl, subjektif ve objektif de¤erlendirme sonuçlar›n›n pla- 8. England S, Farrell AS, Coppoch JS, Struthen G, Bacon PA. Low power sebo lehine oldu¤unu ileri sürmüfllerdir. Daha önce yap›lan laser therapy at shoulder tendonitis. Scand J Rheumatol 1989;18:427- 431 randomize kontrollü çal›flmalarda (19) kas-iskelet sistemi a¤r›- lar› için uygulanan DDL’in a¤r› ve fonksiyonlarda orta derece- 9. Basford JR. Physical agents in rehabilitation medicine:principles and de bir düzelme sa¤lad›¤› bildirilmekte ancak bu etkinin za- practice. In De Lisa JA. Rehabilitation Medicine. Philadelphia: Lippin- cott, 1993:404-424. manla azald›¤› ileri sürülmektedir. Literatürde DDL ile ilgili op- timal tedavi parametreleri, a¤r›y› azaltacak belirgin dalga bo- 10. Wadsworth TS. Tennis elbow:conservative, surgical and manipulative yu, doz veya tedavi say› ve süresi ile ilgili kesin veriler bulun- treatment. Br Med J 1987;294:621-24. masa da biz hastalar›m›zdaki hassas noktalara 3 dk süre ile 3.6 11. Haker E, Lundeberg T. Pulsed ultrasound treatment in lateral epi- joule/nokta fliddetinde DDL toplam 10 seans olarak uygula- condylalgia. Scand J Rehabil Med 1991;23:115-18. d›k Bizim kulland›¤›m›z yo¤unluk ve süre daha önceki çal›fl- 12. Ernst E. Use a new treatment while it still works: ultrasound for epi- malardan fazlad›r. DDL ile tedavi etti¤imiz hasta grubunda a¤- condylitis. Eur J PMR 1994;4(2):50-51. r› fliddetinin kontrol grubundakine göre daha fazla azalmas›n› 13. Lundeberg T, Abrahamsson P, Haker E. A comparative study of conti- bu yüksek yo¤unluk ile aç›klayabiliriz. Bu düzelmenin fizik te- nuous ultrasound, placebo ultrasound and rest in epicondylalgia. davi verilmeyen 3. grupdan daha fazla olmas› DDL’in normal Scand J Rehabil Med 1988;20:99-101. hastal›k iyileflme seyrinden farkl› bir etki yaratt›¤› fleklinde yo- 14. Lundeberg JS, Franklin JR, Karalfa BL. Comparison of four treatment rumlanabilir. approaches for lateral epicondylitis of the elbow. J Orthop Sports Sonuç olarak çal›flmam›zda kulland›¤›m›z doz ve sürelerde US Phys Ther 1986;8:62-67. ve lazer tedavininin a¤r› fliddeti üzerinde benzer olumlu etki- 15. Fyfe MC, Chahl LA. The effect of single or repeated applications of leri oldu¤u saptad›k. US di¤er gruplardan farkl› olarak fonksi- therapeutic ultrasound on plasma extravasation during silver nitrate yonel bulgularda da belirgin düzelme sa¤lamas› nedeniyle la- induced inflammation of the rat hindpaw ankle joint in vivo. Ultraso- und Med Biol 1985;11:273-83. teral epikondilit tedavisinde faydal› bir seçenek olabilir. Ancak bu sonuçlar›n kal›c› olup olmad›¤›n› belirlemek için uzun dö- 16. Lundeberg T, Haker E, Thomas M. Effects of laser versus placebo in nem takipli çal›flmalara ihtiyaç oldu¤unu düflünmekteyiz. tennis elbow. Scand J Rehabil Med 1987;19:135-38.
  • 5. Lateral epikondilit tedavisinde ultrason..... 31 17. Haker E, Lundeberg T. Laser treatment applied to acupuncture points 19. Gam AN, Thorsen H, Lonnberg E. The effect of low level laser the- rapy on musculoskeletal pain. A meta analysis. Pain 1993;51:63-66. in lateral epicondylalgia. Pain 1990;43:243-247. 20. Krasheninnikoff M, Ellitsgaard N, Hansen-Ragvi B, Zeuthen A, et al. 18. Basford JR, Sheffield CG, Harmsen WS. Laser therapy: A randomised Scand J Rheumatol 1994;23:260-263. controlled trial of the effects of low intensity Nd:YAG laser irradiation on musculoskeletal back pain. Arch Phys Med Rehabil 1999;80:647- 652.