% 2,5
2011 YILINDA DÜNYA ENERJİ
TÜKETİMİNİN BİR ÖNCEKİ YILA
GÖRE ARTIŞ ORANI
ENERJİDE
TÜRKİYE- ÇİN % 9,2
TÜRKİYE’NİN ENERJİ
% 5,3
GELİŞMEKTE OLAN
BULUŞMASI TÜKETİM ARTIŞI ÜLKELERDEKİ
ENERJİ TÜKETİM
ARTIŞI
Enerji politikaları küresel güç denkle-
enkle-
minin belirlenmesinde gün geçtikçe çtikçe
önemini artırıyor. Enerji ise son 10
n
yılda bölgesel rekabetin ve ortaklıkların
aklıkların
oluşmasında belirleyici konulardan biri
rdan
haline geliyor. Özellikle ekonomileri hızlı
mileri
büyüyen ülkeler için enerji arzının so-
nın
runsuz sağlanması hayati öneme sahip.
me
Gelecekte karşımıza çıkması muhtemel
enerji arz güvenliği konusunda olası bir
a
sıkıntıya karşı şimdiden önlem alınması
şart.
Ekonomisi büyüme rekorları kıran
arı
Çin ve Türkiye için de “enerji arzı” çözül-
rzı”
mesi ve güvenlik altına alınması gere-
sı
ken en önemli konular arasında yer alı-
a
yor. 2002 yılından günümüze kadar olan
döneme bakıldığında enerji talebi en çok
ebi
artan iki ülkenin Türkiye ve Çin olduğu-
nu görmek mümkün. İki ülkenin ener- n
ji talebini mevcut konvansiyonel kaynak-
el
larıyla karşılaması olanaksız gözüküyor.
özüküyor.
Üretilen enerjinin verimli ve sürdürülebi-
rdürülebi-
lir şekilde kullanılması iki ülke için stratejik
çin
önem taşıyor. Enerji konusunda ortak bir
da
kadere sahip bu iki ülkenin önümüzde-
ümüzde-
ki dönemde işbirliğini artırmasıı bekleni-
yor. Bu işbirliğinin önemli örneklerinden
klerinden
birisi Koç Üniversitesi ve Çin Fudan Üni-
udan
versitesi işbirliği ile Koç Üniversitesi’nde
rsitesi’nde
yapılan “Türkiye - Çin Buluşması: Ener-
sı:
ji Gündemi Konferansı” oldu. İki ülke-
ki
nin kamu yetkilileri, akademisyen ve özel
yen
sektör temsilcilerini bir araya getiren
konferansta Türkiye ve Çin’in sürdürüle-
bilir enerji konusunda yaptığı çalışmalar
alışmalar
ele alınırken, yapılan araştırmaların so-
ların
nuçları da katılımcılarla paylaşıldı.
dı.
3.
ÜRETMEK
YENİLENEBİLİR KADAR VERİMLİ
ENERJİDE KULLANMAK DA
ÖNEMLİ BİR ÖNEMLİ
PARTNER: ÇİN Türkiye’de enerji arz güvenliğinin sağlan-
masında son yıllarda önemli adımlar atı-
Türkiye ekonomisi için en önemli sorun- lan bir konu da “enerji verimliliği”. Özellik-
ların başında cari açık geliyor. 2011 ra- le kamunun önderliğinde son yıllarda hız-
kamlarına göre cari açığın yaklaşık yüzde lı bir bilinç artışı yaşanan enerji verimliliği
70’inin nedeni enerji ithalatı. Dolayısıyla ile ilgili Koç Üniversitesi tarafından önemli
Türkiye’de sürdürülebilir büyümenin bir araştırma gerçekleştirildi. Koç Üniver-
önündeki en önemli engel enerjideki sitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü’nden
dışa bağımlılık. Elbette sürdürülebilir Prof. Dr. Metin Türkay, Uluslararası İlişki-
enerji arzı için yerli kaynakların kullanım ler Bölümü’nden Doç. Dr. Şuhnaz Yılmaz
oranını artırmak ve üretilen enerjiyi en ve Yrd. Doç. Dr. Belgin Şan Akça liderliğin-
verimli şekilde kullanmak şart. de hazırlanan “Türkiye’nin Enerji Verimli-
Yenilenebilir kaynaklar bakımın- liği Haritası ve Hedefler” isimli araştırma
dan Türkiye dünyadaki şanslı ülkelerin Türkiye’nin enerji alanında ne gibi kazanç-
başında geliyor. Rüzgar, güneş, hidro lar elde edeceği ile ilgili önemli verileri or-
ve jeotermal kaynakların potansiyeli ile taya koyuyor.
ülkemiz dünya ortalamasının üzerinde Çalışmaya göre doğru politika ve tek-
yer alıyor. Ancak ne yazık ki bu potansi- nolojik yenilikler ile 2013-2023 dönemin-
yele sahip olmak yenilenebilir kaynak- de enerji verimliğinde yüzde 20 artış sağ-
lardan elektrik elde edilmesi için tek lamak mümkün. Binalarda enerji verimli-
başına yeterli olmuyor. Bu alanda enerji liği uygulamalarıyla yıllık tüketimde yüzde
üretmek ve üretilen enerjiyi daha ucuza 20-60 aralığında bir tasarruf söz konusu
mal etmek için sürekli yeni teknolojilerin iken sanayide yüzde 10-40 oranında bir
geliştirilmesi, geliştirilen teknolojilerin verimlilik artışı sağlanabiliyor. Yine elekt-
DOĞRU POLİTİKA VE
uygulanması gerekiyor. Son yıllarda rik dağıtımında akıllı şebekeler sayesin-
TEKNOLOJİK YENİLİKLER
gerek kamunun düzenlemeleri gerekse de yüzde 16-28 oranında bir iyileşme söz
özel sektörün yatırımlarıyla yenilenebilir konusu olabiliyor. Ulaşımda elektrikli araç- İLE 2013-2023
kaynaklardan enerji üretiminde artış gö- ların kullanımı ise yüzde 70 oranında bir DÖNEMİNDE ENERJİ
rülüyor. Bu artışın daha da büyümesi için maliyet avantajı sağlarken yüzde 65 daha VERİMLİĞİNDE YÜZDE
yeni teknolojilerin ve yeni yatırımcıların düşük karbondioksit salınımı ile daha çev- 20 ARTIŞ SAĞLAMAK
Türkiye’ye gelmesi ve bu pazarda etkili reci bir uygulama sağlanabiliyor. MÜMKÜN.
olması gerekiyor.
İşte bu alanda dünyanın etkili ülkele-
rinden biri olan Çin, yenilenebilir enerjide TÜRKİYE’DE ENERJİ VERİMLİLİĞİ POTANSİYELİ
Türkiye’nin önemli bir partneri olabilir. Enerji verimliliği ile ilgili başarılı uygulamalar Türkiye’nin enerji için
Zira ülkenin son yıllarda bu sektörde ödediği paranın miktarını düşürecek
aldığı yol gerçekten göz kamaştırıcı. Fo- MTEP
tovoltaik panel üretiminde Çin, Japonya 80
70 ENERJİ TÜKETİMİ
ve Avrupa’yı geçti. Ülkedeki şirketler
60 TASARRUF POTANSİYELİ
yılda toplam 15 milyar dolar civarında 50
ihracat yapabiliyor. Rüzgar enerjisinde 40
de durum çok farklı değil. Çin’de kurulu 30
rüzgar santrali gücü 2011 yılı sonu 20
itibariyle 63 bin Megawatt. Dünyada en 10
büyük 10 rüzgar türbini üreten şirketin 0
SANAYİ KONUTLAR ULAŞIM ÇEVRİM
dördü bu ülkede yer alıyor.
4.
ARTAN ENERJİ TALEBİVE ENERJİ
TEKNOLOJİLERİNDE İNOVASYON
Koç Üniversitesi Rektörü Prof. Dr.
Umran İnan: “Enerji konusunda Çin
şu an dünyanın en önemli ülkesi-
dir. Son parametrelere göre, 2025
yılında dünyanın en büyük ekonomisi
olmaya hazırlanan Çin’e karşı büyük
bir ilgi duyuyor; her alanda Çin ile
ekonomik ve akademik işbirlikleri-
mizi güçlendirmeyi hedefliyoruz.
Türkiye ve Çin’in beraber çalışması
kaçınılmazdır. İki ülke için de enerji
konusu önem taşımaktadır. Bugün,
Çin’den gelen çok değerli akademis-
yenlerimiz, enerji sektörünün büyük
oyuncularının yöneticileri ve sivil
toplum örgütleri ile hep birlikte enerji
teknolojileri ve yatırım fırsatlarını
çeşitli açılardan ele aldık” dedi.
ENERJİDE AKADEMİK ALTERNATİF ENERJİ
Konuşmasında Türkiye’nin cari açı- YAPILANMALAR ÇÖZÜMLERİ KONFERANSIN
ğının yüzde 70’inin enerji ithalatın- Türkiye’nin önde gelen üç büyük ÖNEMLİ GÜNDEM
dan kaynaklandığını belirten Türkiye üniversitesinde kurulan enerji ens- MADDELERİNDEN BİRİYDİ.
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma titüleri, konferansın ilk oturumunda
Kurumu (TÜBİTAK) Başkanı Prof. Dr. kuruluşların tanıtımını yaptı. Koç
Yücel Altunbaşak, enerji alanında Üniversitesi Tüpraş Enerji Merke-
Ar-Ge faaliyetlerinin önemine dikkat zi (KÜTEM) Direktörü Can Erkey, sunda kendisini geliştiren bir merkez
çekti. Altunbaşak TÜBİTAK’ın enerji Türkiye’nin, Çin’in çevre dostu kömür olmaya da aday durumda.
alanında Ar- Ge faaliyetlerine verdiği endüstri teknolojisinden yararla-
destekleri de anlattı. nabileceğine değindi. Türkiye’de Orta Doğu Teknik Üniversitesi
enerji sektörü için yeterli teknolojinin (ODTÜ) kuruluşlarından birisi olan
Konuşması sırasında Avrupa’nın bulunmadığını vurgulayan Erkey, Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama
en hızlı büyüyen ekonomisi olan KÜTEM olarak fosil yakıtlar, biyo-yakıt Merkezi (GÜNAM) Başkanı Raşit Turan
Türkiye ile dünyanın en büyük ikinci ve güneş-yakıtı üzerine çalışmalar ikinci oturumda yer alan isimler ara-
ekonomisi olan Çin’in enerji üzerine yaptıklarını ve bu projeleri ile birlikte sındaydı. Türkiye’de 2011 yılında ithal
konuşmak için bir araya gelmesinden enerji sektöründe olan dışa bağımlı- edilen gazın 54 milyar doları bulduğunu
mutluluk duyduğunu belirten Çin lığı en aza indirgemeyi planladıklarını belirten Turan, Türkiye’nin dünya enerji
Halk Cumhuriyeti Ankara Büyükel- da ekledi. arzının yüzde 9’unu oluşturduğunu da
çiliği Elçi Müsteşarı Xiaoning Wang, sözlerine ekledi.
“Türkiye ile Çin’in son yıllarda işbirliği İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ)
için pek çok platformda birlikte görev Enerji Enstitüsü Başkanı Altuğ Şiş- Başkanlığını Yang Zhong’un yürüt-
almasından memnuniyet duyuyo- man ise, ısıtma ve soğutma sistem- mekte olduğu Çin’in önde gelen
rum” dedi. leri üzerine geliştirmeye çalıştıkları, üniversitelerinden “Fudan Üniversitesi
mevcut teknolojiden daha etkili Enerji Enstitüsü ise enerji alanında
2020 yılı itibari ile ülkesinin 2010 yılı olmasını planladıkları projelerden gerçekleştirdiği çalışmalarla tanınıyor.
gayri safi yurt içi hâsılasının (GSYİH) bahsetti. İnci Akü, Baymak ve Tofaş İlk oturumda konuşma yapan isimler
iki katına ulaşacağına değinen Wang, tarafından desteklenen birçok pro- arasında bulunan Zhong, enstitünün
Çin’in daha fazla enerjiye ihtiyaç duy- jeye imza atan İTÜ Enerji Enstitüsü, 2008 yılından bu yana yüksek perfor-
duğunu söyledi. Nükleer Enerji araştırmaları konu- manslı enerji materyallerine yatırım
5.
yaptığını belirtti. YangZhong Fudan içerisindeki etkinliğinin arttığının na devam etti. Çin’de Ar-Ge ala-
Üniversitesi Yeni Enerji Enstitüsü’nde altını çizdi. Söz konusu enerji olunca nında birinci sırada yer alan enstitü,
yaptığımız araştırmaların sonucunda Türkiye’nin en büyük enerji şirketi yenilenebilir enerji üzerine geliştir-
yüzde 40’lara ve 60’lara varan enerji Tüpraş Genel Müdürü Hasan Tan da dikleri projeleri Türkiye’ye örnek teşkil
tasarrufları elde ediyoruz. Bu tür ça- oturumda yer alan isimlerden biri edebileceklerini belirtti.
lışmalar, üniversitelerin hem ekonomi oldu. Türkiye’de İzmir, İzmit, Kırık-
hem de sanayi için bir katma değer kale ve Batman’da yer alan rafineri KÜRESEL İŞBİRLİĞİ VE REKABET
yaratmasını sağlıyor” dedi. faaliyetlerinden söz eden Tan, bu Üçüncü oturumda yer alan konuşma-
rafinerilerdeki yeni tesis yatırımlarına cılar arasında ise Dünya Enerji Konseyi
ÖZEL SEKTÖRÜN ENERJİ değindi. Türk Milli Komitesi Başkanı Süreyya
YATIRIMLARI Yücel Özden, Humboldt Berlin Üniversi-
Bundan 20 yıl öncesine kadar pek de Petkim Genel Müdürü M. Hayati tesi Yönetim Bilimleri Ofisi’nde Doktora
gündemde olmayan ama günümüz- Öztürk ise oturumda yer alan diğer Öğrencisi Onur Çobanlı ve Wesport
de fazlası ile önem kazanan enerji bir isim oldu. Türkiye’nin gerçek- Teknolojileri Asya ve Orta Doğu Bölge-
konusu, dünyanın dört bir köşesinde leştirdiği harcamaların büyük bir leri Direktörü Ali Rod Khadem yer aldı.
düzenlenen konferanslarla hem poli- bölümünün enerjiye ait olduğunu
tikacıları hem de akademisyenleri bir vurgulayan Öztürk, enerjiye daha Türkiye’nin jeopolitik konumu
araya getirmeye devam ediyor. fazla yatırım yapılması gerektiğinin sebebiyle avantajlı durumda oldu-
altını çizdi. Pek çok şirketin, enerji ğunu fakat bu avantajı kullanamadığı
Konferansın ikinci oturumundaki alanında ülkedeki etkinliği artırdığını belirten Özden, Türkiye’nin enerji ko-
konuklar enerji alanına yapılan yatı- da belirten Öztürk, küresel şirket- nusunda yüzde 75 oranında yurtdı-
rımları değerlendirirken bir yandan lerin ülkelere daha fazla entegre ol- şına bağlı olduğunu sözlerine ekledi.
da yapılması planlanan yatırımlar maları ve daha fazla pazara ulaşma- Türkiye’nin bulunduğu konumdan
üzerine konuştular. Yuvarlak masa ları gerektiğini de sözlerine ekledi. avantaj sağlaması gerektiğini vurgu-
toplantısı şeklinde gerçekleştirilen layan Özden, enerji hakkındaki bütün
ikinci oturuma katılanlar ise Gülsüm ‘’1958 yılından beri Güç Sanayi’nde cevapların güneş enerjisinde olduğu-
Azeri, Hasan Tan, Mehmet Hayati yer alan Guangdong Elektrik Tasarım nu ve güneş enerjisini elektriğe çevi-
Öztürk ve Xubin Qiao idi. Enstitüsü son yıllarda enerji gelişimi recek bir teknolojiye hâkim olunduğu
üzerine çalışmalarına yoğunluk verdi’’ anda, enerji konusundaki sorunların
Avusturya Petrol İdaresi (OMV), son diyerek sözlerine başlayan Guang- cevaplarını bulacaklarını belirtti.
zamanlarda açılan ve prestijli şirket- dong Elektrik Tasarım Enstitüsü Baş-
ler arasında yer alan Romanya’daki kan Yardımcısı Xubin Qiao, planlanan Düzenlenen son oturumda ise
faaliyetleri ile birlikte, güçlendiğini 12 projeden 6’sının son bulduğunu Türkiye’nin enerji haritasından yola
belirten Gülsüm Azeri, Türkiye’de ve enstitünün enerji konusundaki çıkılarak, son dönemdeki iklim de-
Petrol Ofisi’nin, son yıllarda OMV başarılarını dile getirerek konuşması- ğişiklikleri ile birlikte alternatif enerji
çözümlerine yoğunlaşılması gerekti-
ğine değinildi. Konu ile ilgili olarak bir
sunum yapan Katalin Zaim sürdü-
rülebilir enerjinin geleceğin anahtarı
olduğunu vurgularken, hükümetlerin
bundan sonraki çözüm önerilerinde
bugüne kadar yapılan analizleri kullan-
maları ve sürdürülebilir enerji üzerine
düzenlemeler yapmaları gerektiğinin
de altını çizdi.
KONFERANSTA ENERJİ
TEKNOLOJİLERİ VE
YATIRIM FIRSATLARI ELE
ALINDI.
6.
UYGUN FİYATLI YENİLENEBİLİR
ENERJİŞART
Türkiye Çin Buluşması:
Enerji Konferansı’na katılan
önemli isimlerden biri Çin
Halk Cumhuriyeti Ankara
Büyükelçiliği Elçi Müsteşarı
Xiaoning Wang oldu. Türkiye
ve Çin’in gelişen projeler
doğrultusunda birbirine daha
fazla yaklaştığını vurgulayan
Wang, Çin’de ve Türkiye’de
yapılan düzenlemeler
doğrultusunda yenilenebilir
enerji hakkındaki görüşlerini
paylaştı.
Bildiğimiz gibi Çin, yenilenebilir
enerji alanındaki devlet politika-
larında yeni düzenlemeler yaptı.
Sizce yapılan düzenlemeler yenile-
nebilir enerji için yeterli mi?
Çin’de enerji konusunda yeni
stratejiler üretmek gerekiyor. Biz
Çin Hükümeti olarak rüzgâr enerjisi
çiftliklerine, solar enerjiye, hidroe- duğu gibi devam etmesi plan dâhilinde ENERJİ SEKTÖRÜNÜN
lektrik gücüne yoğunlaşmış durum- değil. Gelecek nesillerimiz için enerji MEVCUT DÜZENDE OLDUĞU
dayız. Bu enerji türlerini ülkemizin tasarruf etmemiz ve doğayı koruma- GİBİ DEVAM ETMESİ PLAN
geleceği olarak görüyoruz. Solar mız lazım. DÂHİLİNDE DEĞİL. GELECEK
enerjiye yatırım yapıyoruz ve bu NESİLLERİMİZ İÇİN ENERJİ
alanda gelişmiş bir endüstrimiz var. Sürdürülebilir enerji konusunda
TASARRUFU ETMEMİZ VE
Güneş enerjisini tamamen ekono- bir karşılaştırma yapacak olursak,
mik ve rekabet yaratacak şekilde Türkiye’nin enerji düzenlemelerine
DOĞAYI KORUMAMIZ LAZIM.
ulusal elektrik şebekeleriyle uyumlu bakışınız nedir?
bir seviyeye getirdik. Gerek teknoloji Bence Türkiye’de gerek kamu ge-
bakımından, gerekse pazarlama açı- rekse özel sektördeki şirketler daha
sından hala geliştirmemiz gereken çevreci. Mesela Türkiye’de küçük
noktalar olduğunu düşünüyorum. bir köye gittim ve orda yaşayan özel Dünya’daki enerji kaynaklarının
bir hayvan türü sebebiyle arazinin dağılımı ve kullanımı hakkında ne
Yeni düzenlemeler sizce enerji sek- kimseye satılmadığını gördüm. Bu diyorsunuz?
töründe değişikliklere yol açacak mı? Türk insanının çevre konusundaki Tabii ki doğal kaynaklar her yerde eşit
Sektöre fiyatı uygun yenilenebilir bir bakış açısına dair iyi bir fikir veriyor. olmayacaktır. İnsanlar bunu değiş-
enerji lazım. Yenilenebilir enerji alanın- Bence çevreyi korumak çok önemli. tiremez. Kullanımı hakkında yapabi-
da biraz daha gelişmeye ihtiyacımız var. Biz Çin Hükümeti olarak geçmişte leceğimiz tek şey ise, teknolojiye ve
Çin artık ileri derecede sanayileşmiş ve doğaya çok dikkat etmedik, fakat inovasyona yatırım yapmak olabilir.
kentleşmiş bir ülke. Yeni devletin temiz bundan sonrası için Çin, doğaya ve Enerjinin ve doğanın birleştiği yerde
ve yenilenebilir bir enerjiye ihtiyacı var. çevreye daha çok dikkat etmeli, onu bunları yapmak ve bu teknolojiyi iler-
Enerji sektörünün mevcut düzende ol- daha fazla korumalı. letmek lazım.
7.
“TÜRKİYE, ÇİN VEHİNDİSTAN’I
ÖRNEK ALMALI”
2011 yılından bu yana TÜRKİYE ENERJİ
Türkiye’de sürdürülebilir KONUSUNDA CİDDİ
enerji üzerine konferanslar ADIMLAR ATIYOR,
düzenleyen Dr. Katalin ÖZELLİKLE YENİLENEBİLİR
Zaim Birleşmiş Milletler ENERJİ VE BİOKÜTLE
ÜZERİNE İLERLENMESİ ÇOK
Kalkınma Programı’nda
BÜYÜK BİR ŞANS.
program koordinatörü olarak
çalışmalarına devam ediyor.
Koç Üniversitesi’nde
düzenlenen konferansa
konuşmacı olarak katılan
Dünyadaki karbon yönetimi hak-
Zaim, sürdürülebilir enerji ile
kında ne düşünüyorsunuz? Sizce
ilgili sorularımızı yanıtladı. Türkiye’de karbon yönetimi konu-
sunda değişiklik oldu mu?
Sizce sürdürülebilir enerji ülke Karbon ticaretinde fiyatlar düşük ve
ekonomilerine ne gibi katkılar ve buna bağlı olarak bu ticaretin biraz
avantajlar sağlıyor? sönük kaldığını görüyoruz. Ülkeler bu
Rekabet ortamı sağlıyor. Burada insan durumu düzeltmeye yönelik yeni çö-
kaynaklarının nasıl işlediği de önemli. atmış olduğu ve kapıları kapatmadığı züm arayışı içindeler. Karbon ticareti
Yalnız enerjiyi düşünmeyin. İstihdam bir zirveden bahsediyoruz; bu bence üzerine yeni projeler hazırlamak kolay
ve kalkınma da çok büyük önem taşır. önemli bir nokta. bir şey değil. Ciddi bir şekilde kapasite
Bir ülke için enerji olmazsa olmazdır. geliştirmeye ihtiyaç var, görünen o ki
Daha da önemli olanı ise enerjiyi nasıl Sizce Türkiye’de sürdürülebilir Türkiye’nin de yeni fırsatlar yaratması
kullandığınız. Enerjiyi gerçekten etkili enerji üzerine yapılan düzenleme- gerekiyor.
kullanmak çok önemli bir faktördür. ler yeterli mi?
Bu faktörlerin yanı sıra kuşkusuz Türkiye enerji üzerine ciddi adımlar Sizce Türkiye’de sürdürülebilir
eğitim vazgeçilemeyecek bir unsur- atıyor, özellikle yenilenebilir enerji kalkınma ve sürdürülebilir enerjinin
dur. İnsanlara yeterli eğitim vermez- üzerine, biokütle üzerine ilerlenmesi devamı, daha iyiye gitmesi için neler
seniz, kaynakların nasıl kullanılacağı çok büyük bir şans. Bu biraz bilgi, yapılması gerekiyor?
bilinmez ve enerjiden en üst seviye- teknoloji, kapasite geliştirmeye bağlı. Öncelikle Kalkınma Bakanlığı’nın yeni
de verim almak zorlaşır. Türkiye enerji gelişimine çok açık bir analiz metotlarına ihtiyacı var. Rio
ülke konumunda. Zirvesi’nden önce Dünya Bankası ile
Bu yıl Haziran ayında düzenlenen Bizim Birleşmiş Milletler Kalkınma beraber genel değerlendirme yapıldı.
Rio Zirvesi hakkında ne düşünü- Kurulu olarak görevimiz bunu biraz Yapılan değerlendirmede gerek
yorsunuz? Sürdürülebilir kalkınma daha ilerletmek, daha fazla destek vergilendirme seçenekleri gerek
için sizce iyi bir adım atıldı mı? vermek ve fonları ona göre ayarlamak. yardım ödenekleri hepsi makro se-
Bu zirveye baktığımız zaman enerjiye viyede analiz edildi. Eğer bu analizler,
yönelik fazla yenilikler görmüyoruz. Peki, dünya üzerinde sürdürüle- düzenlemelerin içine yerleştirilmezse,
Daha çok su sorunu üzerine öneriler bilir enerji ve kalkınma için örnek dinamik anlamda ihtiyaçlara cevap
verildi. Sürdürülebilir enerji üzerine gösterebileceğiniz herhangi bir ülke veremezler. İkinci olarak istatistiklerin
ön görülen çözümler ülkelerden çık- var mı? ve bilgilerin daha sistematik, daha
malı. Çözümleri net olarak belirtmez- Çin’in ve Hindistan’ın kapasitesi ve ulaşılabilir ve daha şeffaf bir seviyede
seniz eğer, ülkelerin stratejilerinin kuruluşlarının yapısı bu alanda çok verilmesi lazım ki akademisyenler
ona göre ayarlanması mümkün değil. güçlü. Türkiye’nin, Çin ve Hindistan bunun üzerinden daha fazla analizler
Öte yandan Rio Zirvesi bence gibi ülkelerin yaptıklarını örnek alma- yapabilsin. Özel sektörün de bu çalış-
bir başarıydı çünkü 199 ülkenin imza sını tavsiye edebilirim. malara destek olması gerekiyor.
