Tri giác

Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

I- Khái niệm chung

1.Định nghĩa
2.Đặc điểm


1. Định nghĩa
Tri giác là một quá trình tâm lý phản ánh một
cách trọn vẹn các thuộc tính bề ngoài của sự
vật, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các
giác quan của ta.


Ví dụ
Khi tri giác bông hoa
hồng, ta không chỉ thu
được cảm giác nhìn,
ngửi riêng biệt mà còn
là sự kết hợp phức tạp
tạo nên hình ảnh bông
hồng với màu sắc và
hương thơm của nó


2. Đặc điểm
• Tri giác phản ánh sự vật, hiện tượng một
cách trọn vẹn
• Tri giác phản ánh sự vật, hiện tượng theo
những cấu trúc nhất định
• Tri giác là quá trình tích cực, gắn liền với hoạt
động của con người

=> Phản ánh cao hơn cảm giác nhưng vẫn
thuộc giai đoạn nhận thức cảm tính

II- Phân loại
Có 2 cách phân loại:
- Theo cơ quan phân tích, có các loại:
Tri giác nhìn, tri giác nghe, tri giác sờ mó,…
- Theo đối tượng được phản ánh trong tri giác,
có các loại:
Tri giác không gian, tri giác thời gian, tri giác
vận động, tri giác con người


1. Tri giác không gian
• Là sự phản ánh khoảng không gian tồn tại
khách quan ( hình dáng, độ lớn, vị trí,…)

• Bao gồm: - Tri giác hình dáng
- Tri giác độ lớn
- Tri giác chiều sâu
- Tri giác độ xa
- Tri giác phương hướng

Tri giác hình dáng


Tri giác độ lớn


Tri giác chiều sâu


Tri giác độ xa


Tri giác phương hướng


• Trong tri giác không gian: Thị
giác có vai trò quan trọng nhất;
sau đó đến cảm giác vận động,
va chạm, ngửi, nghe

• Tri giác không gian là điều kiện
cần thiết để con người định
hướng môi trường

2. Tri giác thời gian
• Là sự phản ánh độ dài lâu, tốc độ, tính kế tục
khách quan
• Nhờ tri giác này, con người phản ánh được
các biến đổi trong thế giới khách quan


Những khoảng cách thời gian được xác định
bởi các quá trình diễn ra trong cơ thể theo
những nhịp điệu nhất định

Ví dụ: Nhịp tim

Nhịp thở


Nhịp luân chuyển thức ngủ


• Cảm giác nghe và vận động giữ vai trò cơ bản;
Hoạt động, trạng thái tâm lý, lứa tuổi có ảnh
hưởng đến việc tri giác độ dài thời gian

Ví dụ: Trẻ em
thường thấy thời
gian trôi quá chậm


3. Tri giác vận động
• Tri giác vận động là sự phản ánh những biến
đổi về vị trí của các sự vật trong không gian
• Thông tin thu được bằng cách tri giác trực
tiếp khi tốc độ lớn và suy luận khi tốc độ quá
chậm
• Cảm giác nhìn và vận động giữ vai trò cơ bản;
Cơ quan phân tích thính giác cũng đóng vai
trò quan trọng


4. Tri giác con người
• Tri giác con người là một quá trình nhận thức
(phản ánh) lẫn nhau của con người trong
những điều kiện giao lưu trực tiếp
• Quá trình tri giác con người bao gồm tất cả
các cấp độ của phản ánh tâm lý: từ cảm giác
đến tư duy
• Có ý nghĩa to lớn: Thể hiện chức năng điều
chỉnh của tâm lý trong lao động, giao tiếp của
con người

III- Quan sát và năng lực quan sát
• Quan sát là hình thức tri giác cao nhất, mang
tính tích cực, chủ động và có mục đích rõ rệt,
làm con người khác xa con vật
• Năng lực quan sát là khả năng tri giác nhanh
chóng và chính xác.


Năng lực quan sát phụ thuộc vào đặc điểm
nhân cách của mỗi người, biểu hiện ở:

• Kiểu tri giác hiện thực khách quan:
-Kiểu tổng hợp
-Kiểu phân tích
-Kiểu phân tích – tổng hợp

• Kiểu cảm xúc


IV- Vai trò

• Là thành phần của nhận thức cảm tính
• Quan trọng trong định hướng hành vi con
người
• Đặc biệt, hình thức tri giác cao nhất – quan
sát đã trở thành mặt tương hỗ độc lập cho
hoạt động và là một phương pháp quan trọng


V- Các quy luật cơ bản
1. Tính đối tượng
2. Tính lựa chọn
3. Tính có ý nghĩa
4. Tính ổn định
5. Tổng giác
6. Ảo giác

1. Quy luật về tính đối tượng

• Hình ảnh trực quan mà tri giác đem lại
luôn thuộc về một đối tượng nhất định
của thế giới

• Tính đối tượng của tri giác có vai trò
quan trọng: Là cơ sở của chức năng định
hướng cho hành vi và hoạt động của con
người

2. Quy luật về tính lựa chọn
• Sự tri giác không thể đồng thời phản ánh tất
cả các đối tượng đang tác động, mà chỉ tách
đối tượng ra khỏi bối cảnh
Tính tích cực
• Sự lựa chọn tri giác không cố định mà phụ
thuộc vào mục đích cá nhân, điều kiện xung
quanh.


Ví dụ: Sự tri giác các bức tranh đa nghĩa

Mặt người hay quân cờ ? Còn đây, bạn tri giác theo những
kiểu nào ?


Giải đáp: Bạn có thể nhận ra ngay một cô
gái choàng khăn lông, nhưng đó cũng có
thể là một bà già


Và còn rất nhiều bức tranh thú vị khác
Có nhiều chú chim, và có
Cô gái hay chú ngựa ? cả cô gái


Cơ hội tiếp theo:
Bạn nhìn thấy gì ?

Giải đáp: Tinh
mắt một chút,
bạn sẽ thấy một
ông cụ sau vòm
cửa


Cơ hội cuối cùng: Nhìn kỹ nào !

Giải đáp: Bạn có thấy em bé không ?

• Quy luật về tính lựa chọn có
nhiều ứng dụng trong thực tế
như kiến trúc, trang trí, ngụy
trang và trong dạy học như:
Trình bày chữ viết lên bảng,
thay đổi mực, gạch dưới chữ
quan trọng

3. Quy luật về tính có ý nghĩa

• Tri giác ở người gắn chặt với tư duy, với
bản chất của sự vật, hiện tượng
=> Tách đối tượng ra khỏi bối cảnh gắn
liền với việc hiểu ý nghĩa và tên gọi của
nó


Ví dụ: Gọi tên
“ Thuốc”

Gắn với ý nghĩa:
-Tác dụng chữa bệnh
-Thường có vị đắng
-Có nhiều hình dạng,
nhiều màu sắc
…..


• Từ quy luật này thấy rõ phải
đảm bảo tri giác những tài liệu
cảm tính và dùng ngôn ngữ
truyền đạt đầy đủ, chính xác


4. Quy luật về tính ổn định của tri giác

• Tri giác có tính ổn định
• Tính ổn định của tri giác là khả năng phản ánh
sự vật, hiện tượng không đổi khi điều kiện tri
giác thay đổi


Ví dụ:

Trước mắt ta là em bé, sau đó là ông già.
Hình ảnh em bé trên võng mạc lớn hơn hình
ảnh của ông già, nhưng ta vẫn tri giác được
ông già lớn hơn đứa bé. Đó là do tính ổn
định của tri giác.

5. Quy luật tổng giác

• Ngoài vật kích thích bên ngoài, tri giác còn bị
quy định bởi một loạt nhân tố nằm trong bản
thân chủ thể như: thái độ, nhu cầu, hứng thú,
sở thích, tình cảm, mục đích, động cơ,…


Ví dụ
Khi bạn đói,
bạn sẽ thấy
chiếc bánh
ngon gấp
nhiều lần


•Hiện tượng tổng giác là sự phụ
thuộc của tri giác vào nội dung đời
sống tâm lý con người
Chứng tỏ: Có thể điều khiển được
tri giác

•Trong giáo dục cần chú ý đến đặc
điểm cá nhân của học sinh giúp học
sinh tri giác tinh tế, súc tích hơn

6. Ảo giác

• Là hiện tượng trong một số trường hợp, tri
giác không cho hình ảnh đúng về sự vật.
Tên đầy đủ là Ảo ảnh thị giác


Ví dụ: Hiện tượng ảo ảnh sa mạc
"Ốc đảo trên sa mạc" là ví
dụ truyền thống về ảo ảnh
quang học. Ảo ảnh này vốn
được quan sát bởi người đi
trên sa mạc: họ có thể
thấy xuất hiện phía trước
vài trăm mét hình ảnh hồ
nước lóng lánh, nhưng khi
đến gần thì chỉ thấy cát. Ảo
ảnh kiểu này cũng quan sát
được khi đi trên đường
nhựa trong thời tiết nắng
nóng. Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

Giải thích
Đó là do sự chênh
lệch nhiệt độ giữa
các lớp không khí
làm cho tia sáng
mặt trời bị phản xạ
toàn phần; tia phản
xạ đến mắt ta làm
ta như thấy có hồ
nước trên sa mạc
hay trên đường
nhựa ngày nắng
nóng Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

Ví dụ: Hiện tượng các bóng mờ của các vật
thể lớn (như tàu thuyền, hay thậm chí là một
dãy núi, một hòn đảo, một thành phố) hiện
lên trên bầu trời, trên mặt biển gần bờ.

Giải thích: Theo
cơ chế hiện
tượng Ảo ảnh
sa mạc, chỉ khác
đường đi của
tia sáng


Và còn nhiều hiện tượng kỳ thú khác

Hiện tượng ảo ảnh nổi tiếng ở Alaska

Hiện tượng ảo ảnh Fata Morgana
Đây được coi là
hiện tượng ảo
ảnh kì bí nhất
trên thế giới.
Nó hư vô,
huyền ảo và
biến hóa khôn
lường. Cho tới
nay vẫn còn là
một bí ẩn tự
nhiên khoa học
chưa thể giải
thích nổi. Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

•Ảo ảnh là tri giác không đúng, bị sai lệch.
Tuy nhiên, chúng có tính quy luật
Ví dụ: Vòng
tròn ở giữa
các vòng tròn
to trông có vẻ
bé hơn vòng
tròn giữa các
vòng tròn
nhỏ. Thực tế
chúng bằng
nhau Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

Hai đường đậm tưởng như là hai đường
cong nhưng thực tế chúng là hai đường
thẳng song song


Tương tự, hai đoạn thẳng này bằng nhau
dù trông một bên có vẻ ngắn hơn

Quy luật ở đây là: Nếu hai vòng tròn nối
với hai mút thì đoạn thẳng trông sẽ dài
hơn Phuong Hanh Dinh - PSY 57 - USSH - 3/2013

Người ta đã lợi dụng ảo giác vào trong
kiến trúc, hội họa, trang trí,…

Ví dụ:
Tranh
3D
đường
phố

Hay tranh 3D Magic Eye


Nhóm 4
Xin cảm ơn cô và
các bạn đã lắng nghe


Tri giác

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to Tri giác

Recently uploaded

Tri giác