"Euskaldunberrien auto-pertzepzioa: hiztun legitimoa naiz?" Esti Amorrortu, Topaldia, 2014/01/30, Durango

1. Euskaldunberrien autopertzepzioa: hiztun
legitimoa naiz?
Esti Amorrortu
Jone Goirigolzarri
Ane Ortega
Belen Uranga
Jaqueline Urla
Topagunea XI. Topaldia
Durango, 2014ko urtarrilak 30

2. Euskal hiztun berrien jarrerak,
motibazioak eta identitatea
proiektua:
Euskaldunberrien argazki orokorra
Helburua:
 Euskaldunberrien deskripzioa: profil
ezberdinak, jarrerak, bizipenak, hizkuntzaerabilera eta hizkuntza-identitatea.

3. Helburuak
 jarrerak,
esperientziak eta motibazioak:
zer egiteko prest daude?
 identitatearen konfigurazioan euskara
ikasteak zer ekarpen egin die?
 erabilera eta transmisioari begira zeintzuk
dira gakoak?
 hiztun legitimo bezala hautematea
norberak eta besteek. Aldaeraren
garrantzia.
 hiztun berrien eta jatorrizko hiztunen
inguruko eztabaida akademikoa.

4. Metodologia
Kualitatiboa
Datu-bilketa: 9 eztabaida-talde eta 9
elkarrizketa erdi-bideratu
+ 2 eztabaida-talde euskaldun zaharrekin.
Datu-analisia:
9.0)
Edukiaren Analisia(NVivo

5. Nongo datuak:

6. Edukiaren Analisia induktiboa
 Partaideen
gaiak aztertzen dira eta
sailkatzen dira
 Kategoriak datubasetik atera dira
 Analisiaren amaieran hiru gai nagusi:



Ikaskuntza
Erabilera
Hizkuntza-ideologiak

7. Hiztun berrien profilak
Ikasketa-esperientzia
Euskara
erabiltzeko aukera
Hizkuntza-aldaera

8. Ikasketa-esperientzia, adinari
lotuta
 +35-40
urte: euskaldunberrien profil
historikoa

-
Motibazio ideologikoak, identitatearekin
lotutakoak
35-40 urte: haurtzaroan, murgiltzean

9. Euskara erabiltzeko aukera:
 Eskualdeko
euskal-hiztun ehunekoaren
arabera
 Norberak
dituen sareen arabera

10. Hizkuntza-aldaera
 Ahozko
egoera ez formaletan
euskaldunberrien batua: “artifizial”, “ez
jator”, ezegoki
 Autopertzepzioan erabilitako aldaerak,
tokian tokikoa ala batua, garrantzi handia
 Baina, zein da kontua: tokian tokikoa ez
izatea ALA erregistro ez-formala ez
izatea?

11. “Zein motatako euskal hiztuna
naiz?”
 “Ez
naiz euskaldun zaharra”
 “Euskaldunberria
 “Euskalduna
naiz”
naiz”

12. “Ez naiz euskaldun zaharra”
 Ezinezkoa
“ama-hizkuntzaren ideologia”
(Skutnabb-Kangas eta Phillipson 1989)
dela eta:
Ez dudanez familian ikasi, ezin

13. “Euskaldunberria naiz”
Gazteek (murgiltzean ikasitakoek) aipatzen
dituzten arrazoiak:




H1 gaztelania
Euskara eskolan
Erabileran hizkuntza nagusia gaztelania;
askotan bakarra.
“Buruko eskemak” gaztelaniaz

14. “Euskaldunberria naiz”
Eguneroko bizitzan gaztelania erabiltzen dudalako
gehienetan, eta gañera, ba hori, etxean txikitatik
gaztelania ikasi nebalako, gero ikastolan
sartzerakoan hasi nintzen euskera ikasten. Baña,
zelan da, lengua madre, edo hori, ama hizkuntza
gaztelania izan da, beraz, horregatik hartzen dut
neure burua euskaldunberri / Nik askotan pentsatu
behar dodaz lehenengo gauzak gaztelaniaz gero
euskeraz botateko, adibidez, (…) gaztelaniaz
pentsetan dot. Bueno, hasten banaz euskaraz
berbetan, ba bueno, automatikoki irtetzen zait
ere, baña printzipioz nire pentsamoldeak
antolatzeko hizkuntza gaztelania da. Niretzako hor
egongo litzateke beharbada ezbardintasuna,
euskaldunbarri baten kasua edo euskaldun zahar
batena. (B1-D, 164/188)

15. “Euskaldunberria naiz”
[Niri gustatuko litzaidake] leku bateko
euskeraz egitea, lagunekin egunero
euskeraz egitea, ba lotsarik gabe
euskeraz egitea. (Gazte-BI-E, 317)

16. “Euskalduna naiz”
Arrazoiak:




Gaitasun maila altua eta etorri handia
Sare euskaldunetan integratuta daude
Eguneroko bizitzan asko erabiltzen dute
Tokian tokiko aldaera edota erregistroaldakortasuna

17. “Euskalduna naiz”
–Urte asko emon dodaz, esan bezala, Gernika,
Gernika inguruan, eta gero Lea-Artibaitik, eta lana
dela-eta, eta nik ikusi dot be bai hangoen
erreakzinoa, eta hainbatetan harritu egiten dira
jakitean euskaldun barrixa nazela. (…) igual berba
eitxeko era, edo ez dakit, ez dakit (…) Izan leike
doinua, izan leike hiztegia... (BI1-C, 166, 170, 172)
–Batueraz ez duzulako egiten. (BI1-A, 173)
–Gernikeraz egiten, edo... (…) ni pozik, pozik eta
harro. (BI-C, 176)
–Eta zuk zure burua euskaldunberritzat daukazu edo
etapa hori ja...? (BI1-M1)
–Euskalduntzat, ez barrixe, ez zaharra, ez. (BI1-C,
180)

18. Legitimotasun continuum
euskaldunberri < ------- euskaldun -------- > euskaldun zahar
(Ortega et al, argitara bidean)

19. Hizkuntza-identitatea
gazteen artean
 “ez
naiz euskaldun zaharra”: amahizkuntzaren ideologia
 “Euskaldun” / “euskaldunberri”
–Nola ikusten duzue zuen burua? (Gazte-DoM, 446)
–Euskaldunak. (Gazte-Do-E, 447)
–Berria ez ze hiru urtekin ikasi genun, baino
zaharra ere ez. (Gazte-Do-B, 449)

20. Gazteak:
euskaraz jakin ala euskalduna izan
–Eske ez dakit, ez dakit. Aber, nik gehiau erderaz hitz
egiten det, baino, eske, euskeraz dakit ta euskeraz
hitz egin dezaket, eske ez dakit, euskalduna ez da
ze ez da nere ama hizkuntza eta ez det ordu
guztitan ta momentu guztitan euskeraz hitz egiten,
ordun ezin det euskaldun, euskaldun naizela
esatea. / [Zer da euskalduna izatea?] Euskaraz
pentsatzea, nere ustez hori euskalduna izatea
dela, bueno, nik adibidez ezin det hori esan. Ta
gero euskaldun izatea naizela hori ez eukita, osea,
nire lehenengo hizkuntza erdera izanda, ba ezin
det, ezin det esan. (Gazte-Do-C, 453/455)

21. Gazteak: euskal identitatea
–Hizkuntza bakarrik baldin bada, ez, baino
orokorrean zu nola sentitzen zean, ba bai,
euskalduna, hemengoa, baino euskerarekiko ez.
(Gazte-Do-E, 469)
–Bai, bai nik adibidez lotzen dut euskaldun izatea
lehenengo ideia da Euskal Herrian bizitzea, baina
gero hizkuntzarekin lotzen dut gehiago adibidez
euskaldun berria deitzea edo. Nik adibidez ez
dakit euskaldun berria naiz edo ez, ze euskara ez
dut ama hizkuntza bezala eta euskalduna
sentitzen naiz Euskal Herrian bizitzen naizelako
bakarrik, baino..., hizkuntzarekiko ez dut lotura
handia. (Gazte-Do-A, 477)

22. Gazteentzat, euskaldun
adieran,
hitz egitea eta euskalduna izatea
ez da bat.
 Euskaraz
 Hitz
egite hutsarekin ez dator hiztun
legitimoa, benetakoa, izatea

23. Orduan, euskaldun sentitzeko
legitimotasuna zerk ematen du?
 Atxikimendua
 Gaitasuna
eta aldaera, edota
 Erabilera
–Euskera erabiltzea. Ba jakitea, baina
baita ere erabiltzea, euskeraz erabiltzen
dezunen ba zure hizkuntza bihurtzen da.
(Gazte-Do-F, 486)

24. Ondorioak eta galderak:





Jokoan dagoena: euskaldunberria ala
euskalduna. Zer dela eta?
Legitimotasuna: benetako euskalduna naiz
ala zerbaiten faltan dagoen hiztuna?
Legitimo sentitzen direnek: erabiltzeko
aukerak, gaitasun handia, atxikimendu
handia.
Zer egin benetako euskaldun sentitzen ez
direnen auto-pertzepzio hori aldatzeko?
Nola eragiten du erabileran legitimotasun
faltak?

25. ESKERRIK ASKO
ZUEN ARRETAGATIK