SlideShare a Scribd company logo
AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ
UZAKTAN EĞİTİM MESLEK YÜKSEKOKULU
TIBBİ GÖRÜNTÜLEME
X Işınlı Görüntüleyiciler
4.Hafta
Öğr.Gör. Tamer ASLAN
1
İÇİNDEKİLER
2
İÇİNDEKİLER
1. Tıbbi Görüntüleme
1.1. Tıbbi Görüntüleme Kavramları
2. Radyoterapi Cihazları
1. X Işınları
3
Öğr. Gör. Tamer Aslan
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
4
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Röntgen tüplerinden X-ışını elde edebilmek için katottaki flamanın akkor
hâline getirilip elektron yayması ve bu elektronların hızla anottaki tungsten
hedefe çarptırılması gerekmektedir.
 X-ışınlarını elde etmek için gereken elektronlar, flaman transformatöründen
gelen akımla katottaki tungsten flamanın ısıtılarak akkor hâline
getirilmesiyle elde edilir.
 Flamanın elektron yayması, transformatörden gelen akımla doğru
orantılıdır. Flaman ısıtılmakla, tungstenin atomunun taşıdığı serbest
elektronların enerjileri artırılmış olur.
 Enerjileri artırılan bu elektronlar, maddeyi terk ederek flaman etrafında bir
elektron bulutu oluşturur.
 Bu elektron yayılması olayına “termo iyonik emisyon” adı verilir
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
5
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Flaman etrafında oluşturulan elektronlar, flaman çevresinde bulunan
Molibdenden yapılmış, negatif yüklü elektron yöneltici levha ile bir araya
toplanıp anottaki hedefe doğru itilir.
 Fakat bu itme, elektronların anoda ulaşabilmeleri için yeterli değildir. Bu
nedenle anoda (+) yüksek voltaj (Kv) uygulanarak katotla anot arasında bir
potansiyel fark yaratılır.
 Katot ile anot arasında oluşturulan bu potansiyel fark (gerilim ), katottaki
elektronların hızla anoda doğru ilerlemesini sağlar. Bu elektronlar, hızları
ile doğru orantılı olarak bir kinetik enerji kazanır.
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
6
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Katottan anoda doğru ilerleyen elektronların hızları, anoda uygulanan (+)
voltajla doğru orantılı olduğundan kazanacakları kinetik enerjiyi de anot
voltajı belirler.
 Buna göre,tüpün anoduna uygulanan voltaj (Kv) artırıldıkça katottan anoda
doğru hareket eden elektronların hızları da artmakta, hızları artan
elektronların kinetik enerjileri de artmaktadır.
 Tüpün anotuna uygulanan voltaj röntgen cihazlarındaki kumanda
masalarında bulunan Kv seçici düğme ile sağlanır.
 Anoda uygulanan (+) yüksek voltaj nedeniyle katottan ayrılıp büyük bir
hızla anoda ulaşan elektronlar, anottaki tungsten hedefin atomlarının (-)
yüklü elektrik alanıyla karşılaşır.
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
7
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Katottan gelen elektronların da (-) yüklü olması nedeniyle anotta karşılıklı
aynı cins yüklerin çarpışması sonucu büyük bir elektron bombardımanı
meydana gelir.
 Anottaki bu elektron bombardımanı, katottan gelen elektronlardan %
99,8’inin hızlarının durdurulmasına ve taşıdıkları kinetik enerjinin ısı
enerjisine dönüşmesine neden olur.
 Anotta oluşan bu ısının büyük bir kısmı, anottaki bakır iletkenlerle tüp
dışına taşınırken az bir kısmı da tüp içinde kalır.
 Katottan gelen elektronların % 99,8’inin kinetik enerjisi ısı enerjisine
dönüşürken geri kalan % 0,2 oranındaki elektron demeti ise tungsten
atomlarına çarparak bu atomların iç yörüngelerine girer.
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
8
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Bu atomlardaki reaksiyon sonucu “bremsstrahlung“ ve “karakteristik ışınım”
adı verilen farklı özelliklere sahip radyasyon oluşur.
 Bremsstrahlung Radyasyonu: Elektron demeti, hedef atomun çekirdeğine
yaklaştığında çekirdeğin pozitif yükünden kaynaklanan elektrik alandan
etkilenir ve ivmeli hareket yapmaya zorlanarak dışarıya fotonlar yayar.
 Sürekli bir enerji spektrumuna sahip bu fotonlara sürekli x-ışınları, bu olaya da
bremsstrahlung veya frenleme radyasyonu adı verilir.
 Karakteristik Radyasyon: Hedef atom üzerine gönderilen elektronların,
hedef atomun yörüngesindeki elektronlarla etkileşimi sonrasında aldıkları
enerjiyle üst enerji seviyelerine çıkarlar.
 Kararsız durumdaki bu enerji seviyeleri, geri bozunduğunda dışarıya foton
yayınlanır.
 Enerjileri seviyeler arasındaki farka eşit olan bu fotonlara karakteristik X-
ışınları adı verilir.
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
9
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Dalga boyu, X-ışını özelliklerini önemli ölçüde belirleyen bir etkendir. Dalga
boyu lamda ile gösterilir ve birimi metredir. Ancak x ışınlarının dalga boyları
Angstrom cinsinden ifade edilir. Angstrom A0 ile gösterilir.
 1 A0=10−10
metre ya da 10−8
cmdir ya da 0.1 nanometre.
 X-ışınlarının dalga boylarıyla frekansları arasında ters, frekanslarıyla fotonların
taşıdığı enerji arasında ise doğru orantı vardır.
 Dalga boyları 0,8 A0 dan büyük ışınların penetrasyon yetenekleri ve ışını
oluşturan fotonların enerjileri azdır. Bu ışınlara yumuşak karakterli ışınlar denir.
 Röntgen tüplerinde anot voltajı azaltıldıkça elde edilecek x-ışının dalga boyu
uzar. Dalga boyları 0,8 A0 dan küçük olan ışınların penetrasyon özellikleri ve
foton enerjileri yüksektir. Bu ışınlara da sert karakterli ışınlar denmektedir.
Yumuşak karekterli ışınlar görüntülemede kullanılamaz.
 Röntgen tüpünde anot voltajı artırıldıkça elde edilecek ışının dalga boyu
kısalır.
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
10
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Radyografide kullanılacak ışının dalga boyu biliniyor ise tüpe uygulanacak
gerilimin değeri aşağıdaki formül ile bulunabilmektedir:
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
11
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Örnek: 0,1907 A0 dalga boyuna sahip x-ışını gerektiren bir grafi için
röntgen tüpüne uygulanması gereken voltaj kaç volttur?
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
12
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Örnek: 0,1907 A0 dalga boyuna sahip x-ışını gerektiren bir grafi için
röntgen tüpüne uygulanması gereken voltaj kaç volttur?
 V = 12396 / λ
 V = 12396 / 0,1907
 V = 65000 volt , V = 65 Kv bulunur.:
X Işınlarının Üretilmesi
1. X Işınları
13
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 X ışınları röntgen tüplerinde üretilir.
X Işınlarının Üretilmesi
2. Röntgen tüpünün bölümleri
14
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Tüpün diğer kısımlarını içinde bulunduran, havası tamamen boşaltılmış
(vakum) bir koruyucu olup modern tüplerde genellikle silindir şeklinde
üretilmektedir.
 Tüpün havasının boşaltılmış olması; flamanın, havadaki oksijenle
oksitlenmesini önleyerek tüpün daha uzun süre kullanılabilmesine olanak
sağlar. Ayrıca, flaman tarafından yayılan elektronların anoda doğru hareketleri
sırasında onların hızlarına engel teşkil edecek gaz atomlarının ortadan
kaldırılması sağlanmış olur.
Cam Zarf
2. Röntgen tüpünün bölümleri
15
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Foküsten çıkan x- ışınlarının tüpten dışarı çıktığı kısım, daha zayıf yapıda olup
bu kısma pencere denir. Cam zarf, ısı ve mekanik baskıya karşı dayanıklı olan
pyrex camından yapılmıştır.
 Elektronların arasında kalan kısımda cam zarf daha geniştir.
 Böylece; cam, elektrotlarda yüksek voltajın meydana getirdiği elektrostatik
yüklerden,iki elektrot arasındaki elektron demetinden ve elektronların anodu
bombardıman ettiği yerden uzaklaştırılmış olur.
 Aksi hâlde, katottan anoda gidecek elektronlar ( katot ışınları) ,yolları
üzerindeki gaz atomlarına çarparak hızları azalacağından istenen kısa dalga
boyda ışın elde edilemeyecek ve böylece atom numarası yüksek, kalınlığı ve
yoğunluğu fazla olan vücut kısımlarının radyografilerini yapmada sınırlı
ölçülerde kalınacaktır.
Cam Zarf
2. Röntgen tüpünün bölümleri
16
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Flamanın etrafındaki metalden meydana gelmiş olup flamanı ısıtacak akımı
taşıma görevi yapar.
 Katot, tüpün negatif elektrodudur. Flaman, ısıya dayanıklı bir metal olan
tungstenden yapılmıştır.
 Tungstenden yapılmış olan flaman, spiral şekilde olup, yaklaşık 2 mm
çapında ve 1 cm uzunluktadır. Flamanın spiral şekilde yapılması,
oluşturulacak elektron sahasını genişleterek daha çok elektron elde
edebilmeye olanak sağlar.
 Flaman etrafında oluşturulacak olan elektronların, anot üzerinde küçük bir
noktaya toplayabilmek ve elektronların anoda doğru hareketlerine yardımcı
olmak üzere flamanın etrafında (-) yüklü molibden yapılmış bir " elektron
yöneltici" levha bulunur.
Katot
2. Röntgen tüpünün bölümleri
17
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Geliştirilmiş modern röntgen tüplerinde düşük voltajdan yüksek voltaja
geçtiğinde otomatik olarak - küçük flamanın yerine büyük flaman devreye
girer.
 Normalde, flamana üretici tarafından belirlenen akımdan daha fazlası
uygulanamaz. Ancak, herhangi bir nedenle flamana gelebilecek fazla akım
karşısında flaman yanar ve iş görmez hâle gelir.
 Çift foküslü modern röntgen cihazlarında katottaki iki flaman yan yana monte
edilmiştir.
 Bunlardan büyük flaman yüksek doz değerlerinde, küçük flaman ise düşük doz
değerlerinde devreye sokulur. Dolayısıyla, herhangi bir nedenle kopmaları,
olumsuz sonuçlar doğurur.
Katot
2. Röntgen tüpünün bölümleri
18
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Katodun karşısında bulunan ve üzerine X- ışını oluşturacak olan elektronların
gönderildiği kısım olup bakır bir levha ortasına gömülü tungsten (volfram)
hedeften meydana gelmiştir. Tüpün pozitif elektrodudur.
 Hedef olarak tungstenin seçilmesi, atom numarasının (Z=74) ve kaynama
noktasının çok yüksek (3400 C) olmasındandır.
 İşte bu nedenle bombardıman sırasında Tungsten atomları parçalanmaz ve
hedefte de ısı karşısında erimez.
 Döner anotlu tüplerde ışınlama sırasında anot, çok yüksek bir hızla (300-10000
devir/1 dakika ) döndüğünden katottan gelen elektronlar devamlı olarak değişik
yüzeyle temas etmekte ve böylece anot ısısı da son derece azaltılmaktadır.
 Döner anot sayesinde fokal spot 1x1 mm kadar küçük yapılabilmiştir. Ayrıca,
yine ısı avantajı sayesinde yüksek mA değerlerinde çalışma olanağı da
doğmuştur.
Anot
2. Röntgen tüpünün bölümleri
19
Öğr. Gör. Tamer Aslan
Anot
2. Röntgen tüpünün bölümleri
20
Öğr. Gör. Tamer Aslan
 Döner anotlu tüplerde de anot tungstenden yapılmıştır. Yalnız, bunlarda disk
şeklinde olup 18 C - 20 C eğim verilmiştir.
 Döner anotlu röntgen tüpleri, sabit anotlu olan tüplere göre daha uzun
ömürlüdür. Çünkü döner anotta disk döndüğünden hep aynı noktada
bombardıman edilmemekte ve tüp, soğuma zamanı bulabilmektedir.
 Sabit anotlu tüplerde ise ısı önemli olumsuz bir faktördür. Döner anotlu tüplerde
anot endüksiyon akımıyla döndürülür.
 Anodu oluşturan disk, çelik bilyeler vasıtasıyla döner. Bakırdan yapılmış olan
rotorun dışı siyahtır. Bu siyah renk, ısının bilyelere erişmeden tüpün dışına
nakledilmesine yardım eder.
 Bilyelerdeki aşınma ve erime, anodun dönüşü sırasında meydana gelen seste
artış yapar. Bu durum, anodun sağlıklı çalışmasını engeller ve kaliteli radyografi
oluşumuna olanak vermez.
Anot
1.1. Tıbbi Görüntüleme Terimleri
21
TEŞEKKÜRLER…
Öğr. Gör. Tamer Aslan

More Related Content

Similar to TIBBİ4.pdf

C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplama
C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri ToplamaC:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplama
C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplamaguestf717d7a
 
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası
Radyoaktıvıte cekırdek kımyasıRadyoaktıvıte cekırdek kımyası
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası
MustafaSahin656
 
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
MustafaSahin656
 
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptxTıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
Omer Can Demirtas
 
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.orgElektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
Mehmet Tosuner Hoca
 
elektrik ark.pptx
elektrik ark.pptxelektrik ark.pptx
elektrik ark.pptxDanyelOdac
 
Röntgen cihazı 2
Röntgen cihazı 2Röntgen cihazı 2
Röntgen cihazı 2
Muyuta
 
Taramalı Elektron Mikroskobu
Taramalı Elektron MikroskobuTaramalı Elektron Mikroskobu
Taramalı Elektron Mikroskobu
Prof.Dr. İbrahim USLU
 
Sintilasyon Dedektörleri
Sintilasyon DedektörleriSintilasyon Dedektörleri
Sintilasyon Dedektörleri
Harun Çetin
 
Kısadalgalar2
Kısadalgalar2Kısadalgalar2
Kısadalgalar2
Akdeniz Universty
 
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)yılmaz doğan
 
A.kursat bılgılı gos.cıh.
A.kursat bılgılı gos.cıh.A.kursat bılgılı gos.cıh.
A.kursat bılgılı gos.cıh.
Ahmet Kürşat Bilgili
 
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdfATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
MuratKaya115683
 
38149960 nmr-fatih-university
38149960 nmr-fatih-university38149960 nmr-fatih-university
38149960 nmr-fatih-universitydharma281276
 
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELANendodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
brad_pittch
 
PERIYODIKCIZELGE.pdf
PERIYODIKCIZELGE.pdfPERIYODIKCIZELGE.pdf
PERIYODIKCIZELGE.pdf
MuratKaya115683
 
Yer Manyetigine Giris
Yer Manyetigine GirisYer Manyetigine Giris
Yer Manyetigine Giris
Şarlatan Avcısı
 
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
enesulusoy
 
Çekirdek kimyası Mehmet Sezer
Çekirdek kimyası Mehmet SezerÇekirdek kimyası Mehmet Sezer
Çekirdek kimyası Mehmet SezerXaqaL
 

Similar to TIBBİ4.pdf (20)

C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplama
C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri ToplamaC:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplama
C:\Documents And Settings\Pc\Desktop\Difraktometre çEşItleri Ve Veri Toplama
 
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası
Radyoaktıvıte cekırdek kımyasıRadyoaktıvıte cekırdek kımyası
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası
 
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
Radyoaktıvıte cekırdek kımyası - Mustafa ŞAHİN 11FenA 656
 
Ismail slayt
Ismail slaytIsmail slayt
Ismail slayt
 
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptxTıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
Tıbbi_uygulamalarda_kullanilan_isimalar_ders_ss_1_.pptx
 
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.orgElektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
Elektrik Makinaları Ders Notum - Mehmet Tosuner - www.kumanda.org
 
elektrik ark.pptx
elektrik ark.pptxelektrik ark.pptx
elektrik ark.pptx
 
Röntgen cihazı 2
Röntgen cihazı 2Röntgen cihazı 2
Röntgen cihazı 2
 
Taramalı Elektron Mikroskobu
Taramalı Elektron MikroskobuTaramalı Elektron Mikroskobu
Taramalı Elektron Mikroskobu
 
Sintilasyon Dedektörleri
Sintilasyon DedektörleriSintilasyon Dedektörleri
Sintilasyon Dedektörleri
 
Kısadalgalar2
Kısadalgalar2Kısadalgalar2
Kısadalgalar2
 
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)
Exafs (genişletilmiş xışını sağurma inceyapı spektroskopisi)
 
A.kursat bılgılı gos.cıh.
A.kursat bılgılı gos.cıh.A.kursat bılgılı gos.cıh.
A.kursat bılgılı gos.cıh.
 
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdfATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
ATOMLARINELEKTRONYAPISI.pdf
 
38149960 nmr-fatih-university
38149960 nmr-fatih-university38149960 nmr-fatih-university
38149960 nmr-fatih-university
 
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELANendodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
endodonti'de sonik ve ultrasonik cihazlar FELAN
 
PERIYODIKCIZELGE.pdf
PERIYODIKCIZELGE.pdfPERIYODIKCIZELGE.pdf
PERIYODIKCIZELGE.pdf
 
Yer Manyetigine Giris
Yer Manyetigine GirisYer Manyetigine Giris
Yer Manyetigine Giris
 
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
6. Sınıf Fen Bilimleri 7. Ünite Elektriğin İletimi
 
Çekirdek kimyası Mehmet Sezer
Çekirdek kimyası Mehmet SezerÇekirdek kimyası Mehmet Sezer
Çekirdek kimyası Mehmet Sezer
 

TIBBİ4.pdf

  • 1. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MESLEK YÜKSEKOKULU TIBBİ GÖRÜNTÜLEME X Işınlı Görüntüleyiciler 4.Hafta Öğr.Gör. Tamer ASLAN 1
  • 2. İÇİNDEKİLER 2 İÇİNDEKİLER 1. Tıbbi Görüntüleme 1.1. Tıbbi Görüntüleme Kavramları 2. Radyoterapi Cihazları
  • 3. 1. X Işınları 3 Öğr. Gör. Tamer Aslan X Işınlarının Üretilmesi
  • 4. 1. X Işınları 4 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Röntgen tüplerinden X-ışını elde edebilmek için katottaki flamanın akkor hâline getirilip elektron yayması ve bu elektronların hızla anottaki tungsten hedefe çarptırılması gerekmektedir.  X-ışınlarını elde etmek için gereken elektronlar, flaman transformatöründen gelen akımla katottaki tungsten flamanın ısıtılarak akkor hâline getirilmesiyle elde edilir.  Flamanın elektron yayması, transformatörden gelen akımla doğru orantılıdır. Flaman ısıtılmakla, tungstenin atomunun taşıdığı serbest elektronların enerjileri artırılmış olur.  Enerjileri artırılan bu elektronlar, maddeyi terk ederek flaman etrafında bir elektron bulutu oluşturur.  Bu elektron yayılması olayına “termo iyonik emisyon” adı verilir X Işınlarının Üretilmesi
  • 5. 1. X Işınları 5 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Flaman etrafında oluşturulan elektronlar, flaman çevresinde bulunan Molibdenden yapılmış, negatif yüklü elektron yöneltici levha ile bir araya toplanıp anottaki hedefe doğru itilir.  Fakat bu itme, elektronların anoda ulaşabilmeleri için yeterli değildir. Bu nedenle anoda (+) yüksek voltaj (Kv) uygulanarak katotla anot arasında bir potansiyel fark yaratılır.  Katot ile anot arasında oluşturulan bu potansiyel fark (gerilim ), katottaki elektronların hızla anoda doğru ilerlemesini sağlar. Bu elektronlar, hızları ile doğru orantılı olarak bir kinetik enerji kazanır. X Işınlarının Üretilmesi
  • 6. 1. X Işınları 6 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Katottan anoda doğru ilerleyen elektronların hızları, anoda uygulanan (+) voltajla doğru orantılı olduğundan kazanacakları kinetik enerjiyi de anot voltajı belirler.  Buna göre,tüpün anoduna uygulanan voltaj (Kv) artırıldıkça katottan anoda doğru hareket eden elektronların hızları da artmakta, hızları artan elektronların kinetik enerjileri de artmaktadır.  Tüpün anotuna uygulanan voltaj röntgen cihazlarındaki kumanda masalarında bulunan Kv seçici düğme ile sağlanır.  Anoda uygulanan (+) yüksek voltaj nedeniyle katottan ayrılıp büyük bir hızla anoda ulaşan elektronlar, anottaki tungsten hedefin atomlarının (-) yüklü elektrik alanıyla karşılaşır. X Işınlarının Üretilmesi
  • 7. 1. X Işınları 7 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Katottan gelen elektronların da (-) yüklü olması nedeniyle anotta karşılıklı aynı cins yüklerin çarpışması sonucu büyük bir elektron bombardımanı meydana gelir.  Anottaki bu elektron bombardımanı, katottan gelen elektronlardan % 99,8’inin hızlarının durdurulmasına ve taşıdıkları kinetik enerjinin ısı enerjisine dönüşmesine neden olur.  Anotta oluşan bu ısının büyük bir kısmı, anottaki bakır iletkenlerle tüp dışına taşınırken az bir kısmı da tüp içinde kalır.  Katottan gelen elektronların % 99,8’inin kinetik enerjisi ısı enerjisine dönüşürken geri kalan % 0,2 oranındaki elektron demeti ise tungsten atomlarına çarparak bu atomların iç yörüngelerine girer. X Işınlarının Üretilmesi
  • 8. 1. X Işınları 8 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Bu atomlardaki reaksiyon sonucu “bremsstrahlung“ ve “karakteristik ışınım” adı verilen farklı özelliklere sahip radyasyon oluşur.  Bremsstrahlung Radyasyonu: Elektron demeti, hedef atomun çekirdeğine yaklaştığında çekirdeğin pozitif yükünden kaynaklanan elektrik alandan etkilenir ve ivmeli hareket yapmaya zorlanarak dışarıya fotonlar yayar.  Sürekli bir enerji spektrumuna sahip bu fotonlara sürekli x-ışınları, bu olaya da bremsstrahlung veya frenleme radyasyonu adı verilir.  Karakteristik Radyasyon: Hedef atom üzerine gönderilen elektronların, hedef atomun yörüngesindeki elektronlarla etkileşimi sonrasında aldıkları enerjiyle üst enerji seviyelerine çıkarlar.  Kararsız durumdaki bu enerji seviyeleri, geri bozunduğunda dışarıya foton yayınlanır.  Enerjileri seviyeler arasındaki farka eşit olan bu fotonlara karakteristik X- ışınları adı verilir. X Işınlarının Üretilmesi
  • 9. 1. X Işınları 9 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Dalga boyu, X-ışını özelliklerini önemli ölçüde belirleyen bir etkendir. Dalga boyu lamda ile gösterilir ve birimi metredir. Ancak x ışınlarının dalga boyları Angstrom cinsinden ifade edilir. Angstrom A0 ile gösterilir.  1 A0=10−10 metre ya da 10−8 cmdir ya da 0.1 nanometre.  X-ışınlarının dalga boylarıyla frekansları arasında ters, frekanslarıyla fotonların taşıdığı enerji arasında ise doğru orantı vardır.  Dalga boyları 0,8 A0 dan büyük ışınların penetrasyon yetenekleri ve ışını oluşturan fotonların enerjileri azdır. Bu ışınlara yumuşak karakterli ışınlar denir.  Röntgen tüplerinde anot voltajı azaltıldıkça elde edilecek x-ışının dalga boyu uzar. Dalga boyları 0,8 A0 dan küçük olan ışınların penetrasyon özellikleri ve foton enerjileri yüksektir. Bu ışınlara da sert karakterli ışınlar denmektedir. Yumuşak karekterli ışınlar görüntülemede kullanılamaz.  Röntgen tüpünde anot voltajı artırıldıkça elde edilecek ışının dalga boyu kısalır. X Işınlarının Üretilmesi
  • 10. 1. X Işınları 10 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Radyografide kullanılacak ışının dalga boyu biliniyor ise tüpe uygulanacak gerilimin değeri aşağıdaki formül ile bulunabilmektedir: X Işınlarının Üretilmesi
  • 11. 1. X Işınları 11 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Örnek: 0,1907 A0 dalga boyuna sahip x-ışını gerektiren bir grafi için röntgen tüpüne uygulanması gereken voltaj kaç volttur? X Işınlarının Üretilmesi
  • 12. 1. X Işınları 12 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Örnek: 0,1907 A0 dalga boyuna sahip x-ışını gerektiren bir grafi için röntgen tüpüne uygulanması gereken voltaj kaç volttur?  V = 12396 / λ  V = 12396 / 0,1907  V = 65000 volt , V = 65 Kv bulunur.: X Işınlarının Üretilmesi
  • 13. 1. X Işınları 13 Öğr. Gör. Tamer Aslan  X ışınları röntgen tüplerinde üretilir. X Işınlarının Üretilmesi
  • 14. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 14 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Tüpün diğer kısımlarını içinde bulunduran, havası tamamen boşaltılmış (vakum) bir koruyucu olup modern tüplerde genellikle silindir şeklinde üretilmektedir.  Tüpün havasının boşaltılmış olması; flamanın, havadaki oksijenle oksitlenmesini önleyerek tüpün daha uzun süre kullanılabilmesine olanak sağlar. Ayrıca, flaman tarafından yayılan elektronların anoda doğru hareketleri sırasında onların hızlarına engel teşkil edecek gaz atomlarının ortadan kaldırılması sağlanmış olur. Cam Zarf
  • 15. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 15 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Foküsten çıkan x- ışınlarının tüpten dışarı çıktığı kısım, daha zayıf yapıda olup bu kısma pencere denir. Cam zarf, ısı ve mekanik baskıya karşı dayanıklı olan pyrex camından yapılmıştır.  Elektronların arasında kalan kısımda cam zarf daha geniştir.  Böylece; cam, elektrotlarda yüksek voltajın meydana getirdiği elektrostatik yüklerden,iki elektrot arasındaki elektron demetinden ve elektronların anodu bombardıman ettiği yerden uzaklaştırılmış olur.  Aksi hâlde, katottan anoda gidecek elektronlar ( katot ışınları) ,yolları üzerindeki gaz atomlarına çarparak hızları azalacağından istenen kısa dalga boyda ışın elde edilemeyecek ve böylece atom numarası yüksek, kalınlığı ve yoğunluğu fazla olan vücut kısımlarının radyografilerini yapmada sınırlı ölçülerde kalınacaktır. Cam Zarf
  • 16. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 16 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Flamanın etrafındaki metalden meydana gelmiş olup flamanı ısıtacak akımı taşıma görevi yapar.  Katot, tüpün negatif elektrodudur. Flaman, ısıya dayanıklı bir metal olan tungstenden yapılmıştır.  Tungstenden yapılmış olan flaman, spiral şekilde olup, yaklaşık 2 mm çapında ve 1 cm uzunluktadır. Flamanın spiral şekilde yapılması, oluşturulacak elektron sahasını genişleterek daha çok elektron elde edebilmeye olanak sağlar.  Flaman etrafında oluşturulacak olan elektronların, anot üzerinde küçük bir noktaya toplayabilmek ve elektronların anoda doğru hareketlerine yardımcı olmak üzere flamanın etrafında (-) yüklü molibden yapılmış bir " elektron yöneltici" levha bulunur. Katot
  • 17. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 17 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Geliştirilmiş modern röntgen tüplerinde düşük voltajdan yüksek voltaja geçtiğinde otomatik olarak - küçük flamanın yerine büyük flaman devreye girer.  Normalde, flamana üretici tarafından belirlenen akımdan daha fazlası uygulanamaz. Ancak, herhangi bir nedenle flamana gelebilecek fazla akım karşısında flaman yanar ve iş görmez hâle gelir.  Çift foküslü modern röntgen cihazlarında katottaki iki flaman yan yana monte edilmiştir.  Bunlardan büyük flaman yüksek doz değerlerinde, küçük flaman ise düşük doz değerlerinde devreye sokulur. Dolayısıyla, herhangi bir nedenle kopmaları, olumsuz sonuçlar doğurur. Katot
  • 18. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 18 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Katodun karşısında bulunan ve üzerine X- ışını oluşturacak olan elektronların gönderildiği kısım olup bakır bir levha ortasına gömülü tungsten (volfram) hedeften meydana gelmiştir. Tüpün pozitif elektrodudur.  Hedef olarak tungstenin seçilmesi, atom numarasının (Z=74) ve kaynama noktasının çok yüksek (3400 C) olmasındandır.  İşte bu nedenle bombardıman sırasında Tungsten atomları parçalanmaz ve hedefte de ısı karşısında erimez.  Döner anotlu tüplerde ışınlama sırasında anot, çok yüksek bir hızla (300-10000 devir/1 dakika ) döndüğünden katottan gelen elektronlar devamlı olarak değişik yüzeyle temas etmekte ve böylece anot ısısı da son derece azaltılmaktadır.  Döner anot sayesinde fokal spot 1x1 mm kadar küçük yapılabilmiştir. Ayrıca, yine ısı avantajı sayesinde yüksek mA değerlerinde çalışma olanağı da doğmuştur. Anot
  • 19. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 19 Öğr. Gör. Tamer Aslan Anot
  • 20. 2. Röntgen tüpünün bölümleri 20 Öğr. Gör. Tamer Aslan  Döner anotlu tüplerde de anot tungstenden yapılmıştır. Yalnız, bunlarda disk şeklinde olup 18 C - 20 C eğim verilmiştir.  Döner anotlu röntgen tüpleri, sabit anotlu olan tüplere göre daha uzun ömürlüdür. Çünkü döner anotta disk döndüğünden hep aynı noktada bombardıman edilmemekte ve tüp, soğuma zamanı bulabilmektedir.  Sabit anotlu tüplerde ise ısı önemli olumsuz bir faktördür. Döner anotlu tüplerde anot endüksiyon akımıyla döndürülür.  Anodu oluşturan disk, çelik bilyeler vasıtasıyla döner. Bakırdan yapılmış olan rotorun dışı siyahtır. Bu siyah renk, ısının bilyelere erişmeden tüpün dışına nakledilmesine yardım eder.  Bilyelerdeki aşınma ve erime, anodun dönüşü sırasında meydana gelen seste artış yapar. Bu durum, anodun sağlıklı çalışmasını engeller ve kaliteli radyografi oluşumuna olanak vermez. Anot
  • 21. 1.1. Tıbbi Görüntüleme Terimleri 21 TEŞEKKÜRLER… Öğr. Gör. Tamer Aslan