Nama : Cornelius Clio Soegiarto
no.absen : 12
kelas : XI IPA 3
Tembang
macapat
Tbk. 01
Daftar isi
02
Daftar isi....................................2
Cover buku...................................1
Filosofi....................................3
Urutan................................4
Ancase............................8
Pangerten guru²..........................9
Unsur kebahasaan.....................10
Filosofi tembang
macapat
memiliki makna proses hidup manusia,
proses dimana Tuhan memberikan ruh-
Nya, hingga manusia tersebut kembali
kepada-Nya
Tbk. 03
1
2
3
Mijil
Menggambarkan masa di mana
manusia dilahirkan (kondisi bayi).
Maskumambang
Menggambarkan kehidupan manusia saat ada
di dalam kandungan ibunya yang mana saat itu
belum diketahui jenis kelaminnya. "Mas" artinya
belum diketahui laki-laki atau perempuan,
sedangkan "kumambang" artinya hidupnya
mengambang di dalam rahim ibunya.
Sinom
Menggambarkan masa kanak-kanak sampai
remaja manusia, di saat itulah manusia perlu
belajar sebanyak-banyaknya.
04
4
5
6
Asmarandana
Asmarandana artinya rasa cinta
kepada lawan jenisnya, dan itu
sudah menjadi kodrat manusia.
Kinanthi
Kinanthi berasal dari kata "kanthi" ayang artinya
dituntun (dilatih) tentang cara hidup di dunia.
Dalam arti lain dilatih tentang karakter yang baik.
Misalnya ketaatan beribadah, sopan-santun,
dsb.
Gambuh
Gambuh berasal dari kata "jumbuh" atau "sarujuk"
yang artinya jika sudah cocok (dengan yang
dicintainya), dilanjutkan dengan mengikat tali
pernikahan untuk menjalani hidup bersama
05
7
8
9
Dhandhanggula
Menggambarkan kehidupan orang yang sedang
bahagia, apa yang dicita-citakan terwujud. Mulai
dari pekerjaan, keluarga, dll.
Durma
Durma berasal dari kata darma /
wèwèh. orang yang sudah merasa
berkecukupan hidupnya akan
muncul rasa belas kasih kepada
sesamanya. Sehingga akan muncul
rasa ingin memberi.
Pangkur
Pangkur berasal dari kata mungkur yang artinya
menyingkirkan (menahan) hawa nafsu.
06
10
11
Megatruh
Megatruh berasal dari kata "megat roh" artinya
meninggal. Saat itu lah waktu kembalinya ruh
kepada Tuhan Yang Maha Kuasa.
Pocung
Artinya jika sudah meninggal, manusia kemudian
akan ditinggalkan oleh semua harta dunianya.
yang dibawa hanya beberapa lembar kain kafan
yang membungkus raganya di dalam kubur
07
Ancase macapat
pagelaran tradisional, sarana
minangka hiburan, estetika, pendhidhikan,
korespondensi, humming kanca sing makarya,
mantra kanggo ngusir bala, upacara kumpul
08
Panyerten
guru²
Tbk. 09
Guru lagu yaiku tibaning swara ing saben
pungkasaning gatra( jatuhnya persamaan
bunyi sajak dalam setiap larik/baris).
Guru gatra kuwi cacahe larik (banyaknya
baris) saben pada (tiap bait).
Guru wilangan kuwi cacahe wanda
(jumlah suku kata) saben larik (tiap baris).
1. Tembung Garba
Tembung garba yaiku tembung loro sing
digandheng dadi siji sarana kanggo nyuda
cacahe wanda, kanggo nyocogake cacahe
wanda ing sajroning tembang,
lan kanggo ngringkes tembung ing sajroning
ukara.
Tuladha:
■Maharsi saka tembung maha + resi
■Jalwestri saka tembung jalu+ estri ■Papeki
saka tembung papa + iki
Tembung garba kaperang dadi 3, yaiku:
1. Tembung loro utawa luwih menawa digarba
banjur muncul aksara "y".
2. Tembung loro utawa luwih menawa digarba
banjur muncul aksara "w". 3. Tembung loro utawa
luwih sing kagarba nganggo tembung maha,
ananging
Unsur
kebahasaan
Tbk. 10
2. Tembung Saroja
Tembung saroja yaiku tembung loro utawa luwih
kang tegese padha utawa meh padha dienggo
bebarengan ancase kanggo mbangetake.
Tuladha:
■Japa mantra
■Padhang jingglang
Lila legawa
Unsur
kebahasaan
Tbk. 11
3. Tembung Kawi
Tembung kawi yaiku tembung-tembung kanga
sale saka basa Jawa Tengahan utawa Jawa Kuna.
Tembung kawi rinaket banget karo basa rinengga
jalaran tembung kawi akeh digunakake ing basa
rinengga. Basa rinengga yaiku basa kang
digunakake kanggo nggambarake kaendahan
lan kawibawan.
Tuladha:
☐ Sira
= kowe
☐ Samirana
= angin
■Ratri
= dalu
Unsur
kebahasaan
Tbk. 12
4. Dasanama
Dasanama yaiku wong siji duwe jeneng
nganti sepuluh, malah kadhang luwih, kang
padha tegese utawa meh padha tegese
Tuladha:
☐ Sira
kowe, sampeyan, panjenengan
☐ Rina
☐ Sudra
= rinten, siyang, awan
papa, mlarat, sengsara, kere = kawentar,
kaloka, kondhang, kasub, komuk,
kajanapriya,
■Misuwur
Anak
= suta, sunu, siwi, tanaya, weka, atmaja, Isp.
Unsur
kebahasaan
Tbk. 13
5. Sandi Asma lan Sandi Karsa
Sandi asma yaiku jeneng kang sinamun
ana ing tembang macapat, lumrahe wujud
jeneng asli pengarage utawa panciptane
tembang.
Tuladha:
Rarasing kang sekar sarkara mrik,
den aksama dening sudyarsa,
ngawikan wengkuning reh
beraweng para ratu,
ilanga kang sesengker sarik,
rongas westhining angga,
gagating tyot antuk,
wartaning kang para tama,
sinung tengran sembah trus sukaning
budi,
tataning kang carita, utawa kekarepan).
Unsur
kebahasaan
Tbk. 14
Nama : Cornelius Clio Soegiarto
no.absen : 12
kelas : XI IPA 3
Tembang
macapat
Tbk.

Tembang macapat

  • 1.
    Nama : CorneliusClio Soegiarto no.absen : 12 kelas : XI IPA 3 Tembang macapat Tbk. 01
  • 2.
    Daftar isi 02 Daftar isi....................................2 Coverbuku...................................1 Filosofi....................................3 Urutan................................4 Ancase............................8 Pangerten guru²..........................9 Unsur kebahasaan.....................10
  • 3.
    Filosofi tembang macapat memiliki maknaproses hidup manusia, proses dimana Tuhan memberikan ruh- Nya, hingga manusia tersebut kembali kepada-Nya Tbk. 03
  • 4.
    1 2 3 Mijil Menggambarkan masa dimana manusia dilahirkan (kondisi bayi). Maskumambang Menggambarkan kehidupan manusia saat ada di dalam kandungan ibunya yang mana saat itu belum diketahui jenis kelaminnya. "Mas" artinya belum diketahui laki-laki atau perempuan, sedangkan "kumambang" artinya hidupnya mengambang di dalam rahim ibunya. Sinom Menggambarkan masa kanak-kanak sampai remaja manusia, di saat itulah manusia perlu belajar sebanyak-banyaknya. 04
  • 5.
    4 5 6 Asmarandana Asmarandana artinya rasacinta kepada lawan jenisnya, dan itu sudah menjadi kodrat manusia. Kinanthi Kinanthi berasal dari kata "kanthi" ayang artinya dituntun (dilatih) tentang cara hidup di dunia. Dalam arti lain dilatih tentang karakter yang baik. Misalnya ketaatan beribadah, sopan-santun, dsb. Gambuh Gambuh berasal dari kata "jumbuh" atau "sarujuk" yang artinya jika sudah cocok (dengan yang dicintainya), dilanjutkan dengan mengikat tali pernikahan untuk menjalani hidup bersama 05
  • 6.
    7 8 9 Dhandhanggula Menggambarkan kehidupan orangyang sedang bahagia, apa yang dicita-citakan terwujud. Mulai dari pekerjaan, keluarga, dll. Durma Durma berasal dari kata darma / wèwèh. orang yang sudah merasa berkecukupan hidupnya akan muncul rasa belas kasih kepada sesamanya. Sehingga akan muncul rasa ingin memberi. Pangkur Pangkur berasal dari kata mungkur yang artinya menyingkirkan (menahan) hawa nafsu. 06
  • 7.
    10 11 Megatruh Megatruh berasal darikata "megat roh" artinya meninggal. Saat itu lah waktu kembalinya ruh kepada Tuhan Yang Maha Kuasa. Pocung Artinya jika sudah meninggal, manusia kemudian akan ditinggalkan oleh semua harta dunianya. yang dibawa hanya beberapa lembar kain kafan yang membungkus raganya di dalam kubur 07
  • 8.
    Ancase macapat pagelaran tradisional,sarana minangka hiburan, estetika, pendhidhikan, korespondensi, humming kanca sing makarya, mantra kanggo ngusir bala, upacara kumpul 08
  • 9.
    Panyerten guru² Tbk. 09 Guru laguyaiku tibaning swara ing saben pungkasaning gatra( jatuhnya persamaan bunyi sajak dalam setiap larik/baris). Guru gatra kuwi cacahe larik (banyaknya baris) saben pada (tiap bait). Guru wilangan kuwi cacahe wanda (jumlah suku kata) saben larik (tiap baris).
  • 10.
    1. Tembung Garba Tembunggarba yaiku tembung loro sing digandheng dadi siji sarana kanggo nyuda cacahe wanda, kanggo nyocogake cacahe wanda ing sajroning tembang, lan kanggo ngringkes tembung ing sajroning ukara. Tuladha: ■Maharsi saka tembung maha + resi ■Jalwestri saka tembung jalu+ estri ■Papeki saka tembung papa + iki Tembung garba kaperang dadi 3, yaiku: 1. Tembung loro utawa luwih menawa digarba banjur muncul aksara "y". 2. Tembung loro utawa luwih menawa digarba banjur muncul aksara "w". 3. Tembung loro utawa luwih sing kagarba nganggo tembung maha, ananging Unsur kebahasaan Tbk. 10
  • 11.
    2. Tembung Saroja Tembungsaroja yaiku tembung loro utawa luwih kang tegese padha utawa meh padha dienggo bebarengan ancase kanggo mbangetake. Tuladha: ■Japa mantra ■Padhang jingglang Lila legawa Unsur kebahasaan Tbk. 11
  • 12.
    3. Tembung Kawi Tembungkawi yaiku tembung-tembung kanga sale saka basa Jawa Tengahan utawa Jawa Kuna. Tembung kawi rinaket banget karo basa rinengga jalaran tembung kawi akeh digunakake ing basa rinengga. Basa rinengga yaiku basa kang digunakake kanggo nggambarake kaendahan lan kawibawan. Tuladha: ☐ Sira = kowe ☐ Samirana = angin ■Ratri = dalu Unsur kebahasaan Tbk. 12
  • 13.
    4. Dasanama Dasanama yaikuwong siji duwe jeneng nganti sepuluh, malah kadhang luwih, kang padha tegese utawa meh padha tegese Tuladha: ☐ Sira kowe, sampeyan, panjenengan ☐ Rina ☐ Sudra = rinten, siyang, awan papa, mlarat, sengsara, kere = kawentar, kaloka, kondhang, kasub, komuk, kajanapriya, ■Misuwur Anak = suta, sunu, siwi, tanaya, weka, atmaja, Isp. Unsur kebahasaan Tbk. 13
  • 14.
    5. Sandi Asmalan Sandi Karsa Sandi asma yaiku jeneng kang sinamun ana ing tembang macapat, lumrahe wujud jeneng asli pengarage utawa panciptane tembang. Tuladha: Rarasing kang sekar sarkara mrik, den aksama dening sudyarsa, ngawikan wengkuning reh beraweng para ratu, ilanga kang sesengker sarik, rongas westhining angga, gagating tyot antuk, wartaning kang para tama, sinung tengran sembah trus sukaning budi, tataning kang carita, utawa kekarepan). Unsur kebahasaan Tbk. 14
  • 15.
    Nama : CorneliusClio Soegiarto no.absen : 12 kelas : XI IPA 3 Tembang macapat Tbk.