1. dü]Vü≤<äT› e÷‘·≈î kÕ<äs¡ Á|D≤eTeTTT!
£ ü
ª<˚XsøjT eTq<äT <Ûsà¡ eTT
¯ ¡ å£ ˚ ä
<˚X¯ dej˚T ì‘·´ ø£sà¡ eTT!μ
ù
|òæHé‡ : FINS- bò˛s¡yT |òsY Ç+{ÏÁ>f…&é H˚wq˝Ÿ ôd≈£L´]{°
é ü π ü
<˚X¯ s¡øD <˚X¯ Á|ü» ÁbÕ<∏$Tø£ ø£se´+— Á|ü»≈£î n~ ‘Óeø£b˛e≥+ eTVü‰ Á|üe÷<äøs+. <˚X¯ dü]Vü≤<äTT uÛÁÑ <ä+>±
å£ ä Ô¡ £¡ ›
ñ+fÒH˚ <˚XÊìøÏ, <˚X¯ Á|ü»≈£î s¡øD ñ+≥T+~. <˚X¯ dü]Vü≤<äT˝À ø±|ü˝≤>± ñ+&˚ ôdì≈£î >∑÷]Ã, ˝…qT˝À dü]Vü≤<äT›
å£ › ’ ’
ÁbÕ+‘êqT |ü⁄D´ øÁå ‘êT>± uÛ≤$+∫ Á|ü»T, j·TTe‘· ‘·s#÷ dü+<ä]Ùdü÷Ô ñ+&Ü*. dü]Vü≤<äT˝À ìedædTqï Á|ü»
π ¡ · › üÔ
ø£cÕºT Á|ü»+<ä] ø£cÕºT. <˚X¯ s¡øD >∑T]+∫q #Ó‘q´+ <˚XÁ¯ |ü»+<ä]‘√ u≤≥T dü]Vü≤<äT› Á>±e÷ Á|ü»˝Àq÷
å£ ’ ·
ñ+&Ü*. Ä |üìø√dü+ @s¡Œ&çq dü+düú ª|òH‡μ bò˛s¡yT |òsY Ç+{ÏÁ>f…&é H˚wq˝Ÿ ôd≈£L´]{°. Ç~ 2003˝À #·+&û>&˝À
æ é é ü π ü ∑ éÛ
@s¡Œ&çq~. 2005˝À nœuÛ≤s¡‘· dü+dü>± eTT+u…˝À s¡÷|ü⁄ ~<äT≈î£ qï~. e÷J ôdìø±~Ûø±s¡TT`b˛©düT n~Ûø±s¡TT,
ú ’ › ’
Á|üuTÑÛ ‘ê«~Ûø±s¡TT, Hê´j·TeT÷s¡TT, Hê´j·Tyê<äT e+{Ï y˚T<Ûëe⁄‘√ á dü+düú @s¡Œ&çq~. 2010˝À 1100 eT+~ <˚X`$<˚X¯
Ô ¯
Á|ü‹ì<ÛT‘√ Vü≤]<ë«sY˝À s+&ÉT s√E ôd$THêsY »]–+~. <˚X¯ uÛÁÑ <ä‘`dü]Vü≤<äT uÛÁÑ <ä‘ô· |’ #·sÃT »]–q$. Ç|ü&ÉT
ä ¬ · › ¡
2012˝À ˇø£ n<äT“¤‘· ø±s¡´Áø£eT+‘√ |òH‡é eTs√ eTT+<ä&TÉ >∑T y˚jT· T#·Tqï~.
æ
düsV≤<éø√ Á|üD≤yéT ªdü]Vü≤<äT› e÷‘·≈î kÕ<äs¡ Á|üD≤eTeTTTμ ù|s¡T‘√ »s¡T>∑T#·Tqï á ø±s¡´Áø£eTeTT˝À <˚X+˝Àì
Y ü £ ¯
nìï ÁbÕ+‘êqT+&ç y˚˝≤~ j·TTe‘· ãj·TT<˚] dü]Vü≤<äT› ÁbÕ+‘êqT dü+<ä]ÙkÕÔsT. dü]Vü≤<äT› ÁbÕ+‘êqT |ü⁄D´πøÁå ‘êT>±
¡
uÛ≤$kÕÔsT. nø£ÿ&ç Á|ü»qT <˚e‘·T>± dü+uÛ≤$kÕÔsT. dü]Vü≤<äT˝À #Ó‘q´+ yÓ*$]ùd˝≤ dü]Vü≤<äT› e÷‘·≈î Á|üD≤eTeTTT
¡ ¡ › ’ · ¢ £
n]ŒkÕÔsT. ªs¡+&ç! bÕ˝§Zq+&ç!μ n+≥÷ ª|òH‡μ j·TTe‘·≈î |æT|ü⁄ìdüTqï~.
¡ æ é £ Ô
eTq dü]Vü≤<äT dü+<˚X+`eT∞¢ nK+&É uÛ≤s¡‘<X+!
› ¯ · ˚ ¯
uÛÑeBj·TTT
ª|òH‡μ nœ uÛ≤s¡‘· ø±s¡´es¡eTT
æ é Z
eTT+u…’
n<Ûä´≈£åîT &ç._. X‚ø±‘YøsY (Lt.Gen.Rtd.)
£
ñbÕ<Ûä´≈£åîT $.m+.bÕ{Ï˝Ÿ (Lt.Gen.Rtd.)
mdt.ø√ø˘CÒ (Justice- Retd.)
qC≤à ôV≤|ü⁄˝≤¢ (m+.|æ.)
Ô
C….|æ. sêCŸUÀyê I.A.S. (Retd)
Á|ü<ëq ø±s¡´<äsTÙT :
Û ¡
mdt.mHé.<˚XÊsTT. (n&É«ø{Ÿ)
π
X‚cÕÁ~ #ê]
ø√XÊ~Ûø±] : |üHêï˝≤˝Ÿ uÛHkÕ*
Ñ é
<˚XdeT s¡øD+ ` <˚X¯ $ø±dü ø±s¡D+ !
¯ ” å£
2012 dü+e‘·‡s¡+ uÛ≤s¡‘· Á|ü»≈£î <˚XÊìøÏ eTVü≤‘·«|üPs¡yTq~. bÕøÏkÕúHé yÓTT<ä{Ï <äTsêÁø£eTD »]– 65@fi¯ó,¢
í ÓÆ
#ÓHê <äTsêÁø£eTD »]– 50 @fi¯ó,¢ uÛ≤s¡‘· bÕs¡yT+≥T ô|’ rÁeyê<äT <ë&ç »]– 10 @fi¯ó,¢ |üPs¡sTTq dü+e‘·‡s¡+. 2003
’ ¢ Ó Ô
dü+e‡s¡+˝À ª|òH‡μ (FINS- Forum for Intigrated National Security) dü+düú kÕú|+#·ã&ç+~. |üPs¡« ôdìø±~Ûø±s¡TT,
æ é æ ’

2. b˛©düT n~Ûø±s¡T, Á|üuTÛÑ ‘ê«~Ûø±s¡TT, Hê´j·TeT÷s¡TT, s¡øD $X‚wE‘√ u≤≥T Á|üeTTK |üÁ‹ø± s¡#sTT‘·T, sêC≤´+>∑
Ô å£ ü „ ·
y˚‘T, <˚X¯ uÛøyT<Ûëe⁄T yÓTT<ä>∑T Á|üeTTKT˝…+<äs√ eTT+<äT+&ç á dü+düqT ìs¡«Væ≤düTqï~. á dü+e‘·‡s¡+ ˇø£ eTVü≤‘·s¡
Ô· Ñ Ô£ ˚ ú Ô Ô
ø±s¡´Áø£e÷ìï ªdü]Vü≤<äT› e÷‘·≈î kÕ<äs¡ Á|üD≤eTeTTTμ (düsV≤<éø√ Á|üD≤yéT) nH˚ ù|s¡T‘√ ìs¡«Væ≤düTHêïs¡T. á ø±s¡´Áø£eT
£ Y ü Ô
ø£´å + dü+ø£Œ+ Ç˝≤ e⁄+~.
C≤>∑è‘· düe÷»+ ` düTs¡ø‘· ` $ø£d‘· <˚X+ !
åÏ æ ¯
<˚X¯ dü]Vü≤<äTT øe+ ÇqTr¬> eTTfi¯¢ ø£+#ÓT ø±e⁄— <˚X¯ ndæ‘«∫Vü‰ïT! |ü+≥bı˝≤ uÛÁÑ <ä‘≈î ø£+#Ó |ü{w+>±
› π Ô · ·£ Ï ˜ü
ñ+&Ü*— Ç+{ÏøÏ HêT>∑T >√&ÉT |ü{w+>± ñ+&Ü*— yê{Ï|≥¢ dü<ë` düs«<ë C≤>∑sTø£‘· nedüs+. <˚X¯ Á|ü»T Á|ü‘´˚ øÏ+∫
Ï ºü ü ¡ ¡ ¡
j·TTe‘·s+ ‘·eT Á|æjTyÓTq e÷‘·èuÛ÷$T jÓTTø£ÿ dü]Vü≤<äTqT ≈£L&Ü n˝≤π> #·÷düT+&Ü*— ‘ÓTdüT≈£î+≥÷ ñ+&Ü*. Ç~
¡ · Æ Ñ › Ô
n‘·´edüs+! dü]Vü≤<äT˝À Á|ü»T m˝≤ JeHêìï ø=qkÕ–düTHêïs¡qï~ Á|ü»+<ä]ø° ‘Ó*j·÷*. e´ekÕj·T+ m˝≤ #˚dTHêïs¡T?
¡ › Ô üÔ
|üXóe⁄ ô|+|üø+ m˝≤ #˚dTHêïs¡T? Ç‘·s¡ eè‘·T˝$T ñHêïsTT? $<ë´s¡T≈£î $<ä´ j·TTe‘·≈î ñbÕ~Û neø±XÊ˝…˝≤ ñ
¯ £ üÔ Ô Ò ú £
e⁄HêïsTT? eTÚ*ø£ kÂø£sê´˝…˝≤ ñHêïsTT? dü]Vü≤<äT*ï s¡ødTqï ôdì≈£îT m˝≤+{Ï ø£cÕºqT m<äs=ÿ+≥THêïs¡T? <˚X¯
› åÏ ü Ô ’
Á|ü»+<ä] s¡øD ø√dü+ ø£Dø£D+ yê¬s˝≤ ø£cÕº*ï nqTuÛ$dü÷Ô $<ÛTT ìs¡«Væ≤düTHêïs¡T? ` á $wüj÷ìï+{Ïì
å£ å å Ñ ä Ô ·
‘ÓTdüTø√e≥+, yê{Ïì Á|ü‘´· ø£+>± #·÷&É≥+, nqTuÛ÷‹ #Ó+<ä≥+ <˚X¯ Á|ü»+<ä] jÓTTø£ÿ |üseT bÕeq ø£se´+!
å Ñ ¡ Ô¡
eTqyêπs d”eTyêdüTT!
nqe˝…˙ <˚XyêdüTT!!
¯
(»Hé`»HéH˚ |ü⁄ø±sêôV≤` d”e÷yêd” Vü≤e÷sêôV≤)
’ ’
<˚XÊìøÏ <˚X¯ Á|ü»˝…+‘· Á|ü<ëqyÓ÷, nø£ÿ&ç H˚, ˙s¡T, n&É$, |üXódü+|ü<ä e+{Ï düeTdüÔ Á|üøè£ ‹ eqs¡TT ≈£L&Ü
Û ¯
n+‘˚ Á|ü<ëqeTsTTq$. Á|ü» s¡øD ` Á|üøè£ ‹ eqs¡T s¡øD n+fÒH˚ <˚X¯ s¡øD. n+<äTeq eTq+<ä] Á|ü<eT ø£se´+
Û å£ å£ å£ ä∏ Ô¡
≈£î, eT‘· ÁbÕ+‘·, uÛ≤cÕ esêZ, bÕغ≈£r‘·+>± ªeTqeT+‘ê ˇπø e÷‘·èuÛ÷$T dü+‘êq+— nq>± ªˇπø <˚X+`ˇπø Á|ü»μ
Ñ ¯
` nì ìq~dü÷Ô dü+|òTü {Ï‘+>± ìã&Ü*‡e⁄+~!
·
<˚X+ø√dü+ ÁbÕD≤]Œ+∫q Ms¡TT`<˚Xe÷‘· ø£qï X¯Ss¡TT!
¯ ¯
Äø±X¯+˝À ‘ês¡T!!
<˚X+ ø√dü+ ÁbÕD≤]Œ+∫q Ms¡TT <˚XÊìø£+‘·{ø° neT÷´ dü+|ü<. dü]Vü≤<äT› ø±|ü˝≤ ôdì≈£î&ÉT <˚X¯ ` Á|üC≤
¯ Ï ä ’
s¡ø≈î&ÉsTT‘˚ dü]Vü≤<äT› Á>±e÷ Á|ü»T <˚X¯ s¡øD≈£î ô|≥ºì ø√≥>√&É e+{Ïyês¡T. nsTT‘˚ y˚˝≤~ eT+~ ôdì≈£î, <˚X¯
å£ £ å£ ’
Á|ü» ã*<ëq+ »]–Hê ≈£L&Ü 1947˝À nK+&É uÛ≤s¡‘<X+ (Ä|òìkÕÔH,é {Ïu≥Tº, ãsêà, l+ø£, bÕøÏkÕúH,é ã+>±¢<XŸ
· ˚ ¯ Èü … ˚
ø£*dæq Hê{Ï uÛs‘es¡¸+ 72 ø£ #·.øÏ.MT.) eTTø£ÿsTT+~. uÛ≤s¡‘· <˚X¯ yÓXÊ´+ 32 ø£ 87y˚ #·.øÏ.MT≥s¡≈î
Ñ¡ · å ’ å ¢£
≈£î+∫+#·T≈£îb˛sTT+~. n<äsTTHê düTs¡ø‘+>± ñ+<ë? 2012 Hê{ÏøÏ |ü]o*+∫ #·÷ùdÔ 31 ø£ #·.øÏ. MT≥s¡≈î
åÏ · å ¢£
‘·–b˛sTT+~. dü«‘·+Á‘·+ dü+ÁbÕ|æ+∫q |æ<|ü 65 @fi¯˝À 1 øå± 87 y˚ #·.øÏ.MT. uÛ≤s¡‘· uÛ÷uÛ≤>±ìï bıs¡T>∑T <˚XÊT
Z Ô ä ¢ Ñ
ÄÁø£$T+#·Tø=HêïsTT. (n|üìkÕúH,é {Ïu≥Tº, ãsêà, l+ø£, bÕøÏkÕúH,é ã+>±¢<XŸ ø£dæq Hê{Ï uÛs‘· es¡¸+ 72 ø£ #·.øÏ.MT.)
È … ˚ Ñ¡ å

3. 1947`48 83,000 #·.øÏ.MT.`bÕø˘ ÄÁø£$T‘· ø£oàs¡T
1960 .............yÓ’s¡Tyê&û nH˚ dü]Vü≤<äT› ÁbÕ+‘·+ô|’ bÕø˘ ø£u≤®
1962 8.000 #·.øÏ.MT. `dæj÷∫Hé, Äø±‡sTT∫Hé, ø˝≤dü` e÷qdü düs√esê ÁbÕ+‘·+
· ¬’
eT]j·TT áXÊq´ Væ≤e÷j·T ÁbÕ+‘·+`#ÓHê <äTsêÁø£eTD ’
1965 500 #·.øÏ.MT. `sêD≤ ø£#Yä (>∑T»sê‘Y) bÕøÏkÕúHé≈£î <Ûësê<ä‘·Ô+ #˚dæq uÛ≤s¡‘· Á|üuÛÑT‘·«+
1971 #Ûê+uŸ dü]Vü≤<äT› ÁbÕ+‘·+ô|’ bÕø˘ ø£u≤®
u…sTu…]Be⁄*ï ã+>±¢<XŸ≈î <Ûësê<ä‘+ #˚dq Ç+~sê>±+BÛ
¡ ˚ £ Ô· æ
1973 ø£#êäryé Be⁄qT`l+ø£≈î <Ûësê<ä‘+ #˚dq Ç+~sê>±+BÛ
£ Ô· æ
1985 q÷´eT÷sYBe⁄T`ã+>±¢<XŸ≈î <Ûësê<ä‘+ ` sêJyé>±+BÛ.
˚ £ Ô·
` ns¡TD≤#·˝Ÿ˝À #ÓHê <äTsêÁø£eTD
’
1992 ` rHé;|ò÷ ÁbÕ+‘·+ (u…+>±˝Ÿ) ã+>±¢<XŸ≈î <Ûësê<ä‘+ |æ.$.
ü ˚ £ Ô·
1992 ` ø√ø√Be⁄T`eTj·THêàsY≈î <Ûësê<ä‘+
£ Ô·
2011 ` nk˛+, |ü•ÃeTu…+>±˝Ÿ˝Àì $XÊ uÛ÷uÛ≤>±ìï ã+>±¢<XŸ≈î <Ûësê<ä‘+ #˚XÊs¡T.
Ñ ˚ £ Ô·
yÓTT‘·Ô+ ` 1,87,000 #·.øÏ.MT.
á uÛ÷uÛ≤>±ìï+{Ïì ‹]– kÕ«BÛq+ #˚dTü ø√e&ÜìøÏ j·TT<äs+>∑+˝ÀqT, eP´Vü≤˙‹ ($<˚XÊ+>∑ $<Ûëq+)˝ÀqT
Ñ Δ¡
$»j·TkÕ<Ûq≈£î dü+ø£*Œ+#ê*‡ e⁄+~!
ä
uÛ≤s¡‘· Hêj·Tø£‘«+ yÓK] eT]j·TT $~Û $<ÛëHêT n˙ï uÛ≤s¡‘· uÛ÷uÛ≤>±T ‘·–b˛≈£î+&Ü ñ+&Ü*— uÛ≤s¡‘· ôdì≈£îT`
· ’ Ñ Z ’
Á|ü»T #·ìb˛≈£î+&Ü ñ+&Ü*! $<˚o #=s¡u≤≥¢≈î MT+&Ésê<äT— $Á<√VüQ≈£î ‘êe⁄+&Ésê<äT. bÕø˘ ÄÁø£$T‘· ø£oàs¡eTT,
£
#ÓHê ÄÁø£$T‘· ø˝≤dü`e÷qdü düs√esêT dü«‘·+Á‘·+ ø√dü+ uÛ≤s¡‘˝À $©q+ ø±e&É+ ø√dü+ ‘·|d÷Ô |æT|ü⁄ìdüTqï$.
’ ¬’ Y æ ü Ô
‘·eTø£Hêï ø£ s≥T¢ ã*wüyTÓ q @qT>∑T ‘=+&ÉeTT˝À <ä÷] #·*NeTT @qT>∑TqT #·+|æykÕÔsTT ø£<ë? n˝≤π> dü+ø£Œ
å ¬ ˜ Æ ˚
ã<äT˝q uÛ≤s¡‘jT· Te‘· ãj·TT<˚] ‘·eT‘·eT Á>±e÷ |ü$Á‘· C˝≤qT rdæø=ì e∫à dü]Vü≤<äT› d”eTqT n_ÛùwøÏ+#ê*‡e⁄+~.
Δ ’… ·
dü]Vü≤<äT› uÛ÷uÛ≤>±˝Àì |ü$Á‘· eTè‹ÔøqT rdæø=ì yÓ[¢ Á>±eT Á>±e÷q, q>∑sê˝À ãd”˝À Á|ü»+<ä] qT<äT≥ ‹ø£<ës¡D
Ñ £ Ô Û
>±$+#ê*. dü]Vü≤<äT qT+&ç dü+ø£*Œ+∫ ‘Ó∫Ãq ªeTq dü]Vü≤<äT dü+<˚X+ ` eT∞¢ nK+&É uÛ≤s¡‘<X+!μ ` nH˚ á
› › ¯ · ˚ ¯
dü+<˚XÊìï <˚XeT+‘ê Á|ü‹<Û«ì+|ü#<ë›+! s¡+&ç! dü]Vü≤<äT› e÷‘·≈î kÕ<äs¡ Á|üD≤e÷T n]Œ<ë›+!
¯ ä ˚ £

4. ^‘Y
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ˆˆ3 kÕs¡Tˆ¢ ˆ
Y ü π
1. <˚XŸø° s¡ø±<Ûsà¡ Vü≤e÷sê`<˚XŸø° ùdyê ø£sà¡ Vü≤e÷sê
å ä
>∑÷+CŸ ñπs>± »˝Ÿ`<∏˝Ÿ`n+ãsY`»>¥yT >ös¡e>±Hé
ƒ ä ˚
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ˆˆ3 kÕs¡Tˆ¢ ˆ
Y ü π
2. d”e÷j˚T"Vü≤yéT s¡UÒ düTs¡ø‘`<˚XŸ s¡ùV≤π> dü<ë nK+&ç‘Y
åÏ Y
Çd” ø Væ≤‘YyT õj˚T`eTπs+π>`#·˝Ÿ‘˚ d”Hê‘êHé
π ˚
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ˆˆ3 kÕs¡Tˆ¢ ˆ
Y ü π
3. »Hé »HéyT dü<들yé »>±j˚T"`uÛ<u≤yé düuŸ<÷sY uÛ>±j˚T"
˚ Ò ä Û ä Ñ
@ø˘ <˚XŸôV≤ @ø˘ dü+düÿè‹ ` düeTs¡dü neTè‘· bÕHé
’
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ˆˆ3 kÕs¡Tˆ¢ ˆ
Y ü π
4. |üseT •KsY |üsY ˝ÒC≤j˚T+π> ` <˚XŸø±yÓuyé Á|üø{≤j˚T+π>
¡ ’ ÑÛ £
$X¯«>∑Ts¡÷ ãHé ø£sY ñuÛs+π> ` bÕj˚T+π> düe÷àHé
πÑ
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ˆˆ3 kÕs¡Tˆ¢ ˆ
Y ü π
düsV≤<é ‘·Tsa Á|üD≤yéT ‘ÓqT>∑Tùd‘·
Y ü π
dü]Vü≤<äT› e÷‘ê kÕ<äsÁ¡ |üD≤yéT
1. <˚X¯ s¡øjT eTq<äT <Ûsà¡ eTT <˚X¯ ùdej˚T ì‘·´ ø£sà¡ eTT!
å£ ˚ ä
Á|ü‹<Û«ì+#·T eTuÛ÷quÛeTTà`uÛ≤s¡‘· >ös¡e>±q+ ˆˆdü]ˆˆ 3kÕs¡Tˆ¢ ˆ
ä Ñ Ñ
2. dü]Vü≤<äTqT dü+s¡ø+‘·eTT` dü<ë uÛ≤s¡‘+ nK+&ÉeTTˆ
› åÏ ·
»qq eTs¡DeTTT <˚X+ ø√dü+ ` eTTqTeTT+<äq≈£î eTq #·sD+ ˆˆdü]ˆˆ3kÕs¡Tˆ¢ ˆ
¯ ¡
3. »q e÷qdüeTTq dü<들eqy˚T ` uÛ<ä uÛ≤eeTTT ˝ÒH˚ ˝Òe⁄ˆ
Ò
ˇø£fÒ <˚X+`ˇø£ dü+düÿè‹`düeTs¡dü neTè‘· bÕq+ ˆˆdü]ˆˆ3kÕs¡Tˆ¢ ˆ
¯
4. |üseT yÓueeTT kÕ~Û+#Ó<eTT`<˚X¯ >ös¡e+ #ê{Ï #Óô|Œ<äeTTˆ
¡ ’ ÑÛ ä
$X¯«>∑Ts¡Te⁄>± uÛ≤s¡‘e÷‘·`bı+<äTqT |òTqdüHêàq+ ˆˆdü]ˆˆ 3kÕs¡Tˆ¢ ˆ
· ü