1. พทธเศรษฐศาสตร แกจนดวยธรรมะ 1
พระมหานธนต สมโน
ในทางโลก วชาทวาดวยความยากจนคงไมพนวชาเศรษฐศาสตร ถาเป"นระด$บบ&คคล หร(อหนวย
ธ&รกจ เรยกวาเศรษฐศาสตรจ&ลภาค ระด$บประเทศ เรยก เศรษฐศาสตรมหภาค ไมวาจ&ลภาค หร( อ
มหภาค ตางมหล$กการทเหม(อนก$น ค(อ นยามของเศรษฐศาสตรวา "การจ$ดการทร$พยากรธรรมชาตทม
อย/อยางจ0าก$ด เพ(อสามารถสนองความตองการทมอย/ อยางไมจ0าก$ด" และขอสมมตทวา "ใหต$วแปรอ(น
ๆ คงท" น$กเรยนเศรษฐศาสตรคงจะทราบก$นด แตขออธบายไวนดหนอย อยางเชน สมมตวา อ&ปสงค (
$
ความตองการ ) ข56นอย/ก$บราคา ราคามากตองการนอย ราคานอยตองการมาก อยางอ(น คงท ค(อไมมผล
แตในโลกของความเป"นจรง อะไร ๆ ก"มผลท$6งน$6น ต0ารวจสลายการช&มน&ม ห&นตก เป"นต$วอยาง ไมได
เกยวก$บราคาเลยส$กนดเดยว
จ&ดม&งหมายของท$6งจ&ลภาค และมหภาค เหม(อนก$น ค(อเร(องของเงน ต$วช6 ว$ดความม$ งค$งทาง
เศรษฐกจค(อทร$พยากรภายนอกในร/ปของส งทใชแทนไดแกเงน จ&ลภาค ตองการท0าตนท&นใหต0าทส&ด
ท0ารายไดใหมากทส&ด ค(อท0าก0าไรส/งส&ด สวนมหภาคก"ตองการรายไดหร(อการผลตของชาตเป"นหล$ก
น$กเศรษฐศาสตรไมไดมองความจรงวาสงม&งหว$งของพวกเขาเป"นเพยงส งทไมไดมประโยชนอะไร
มากมาย นอกไปจากความพยายามหาสงนอกต$วมาใหเป"นทย5ดม$นถ(อม$นเพมข56นเทาน$6นเอง
พระพ&ทธศาสนา หร(อค0า สอนของพระพ&ทธเจา นอกจากเร(องทม& งเนน โลก&ตตรธรรม หร(อ
ธรรมอ$นเหน(อโลก ค(อม&งมรรค ผล นพพานแลว ย$งไมทรงท6งธรรมอ$นเป"นโลกยะ ค(อธรรมทย$งเป"น
วส$ยของโลก ย$งทรงส$งสอนในเร(องของเศรษฐศาสตรในแนวทางทตรงขามก$บวชาเศรษฐศาสตรสม$ย
ใหม
เศรษฐศาสตรเชงพ&ทธ มนยามวา "การจ$ดการทร$พยากรทมอย/ อยางจ0า ก$ด เพ( อสนองความ
ตองการทจ0าก$ดไดของมน&ษย" น$กเศรษฐศาสตรไดด/แคลนต$วเอง และพวกเราไววา ไมสามารถจ$ดการ
ก$บโลภะ หร(อ ความโลภ ตองการ อยาก ของเราได ท$6ง ๆ ท ตนเองย$งไมไดร/จ$กก$บเจากเลสกองท ๑ ให
แจมช$ด เม(อถ/กโลภะครอบง0า หร(อเห"นผ/ทถ/กโลภะครอบง0า จ5งคดคนวชาเศรษฐศาสตทมนยามต$ 6 งตน
หร(อมเง(อนไขหล$ก ทไมถ/กตอง ตางก$บพระพ&ทธเจา พระองคทรงเขาใจอยางถองแทในเร(องของกเลส
ท$6งหลาย รวมท$6งความโลภทเป"นประเด"นน6 ดวย ความโลภน$6นสามารถก0าจ$ดไดดวยการฝ5กห$ดข$ดเกลา
1 http://blog.mahaoath.com/20081015/how-to-this-entry-is-a-part-of-the-blog-action-day-2008
พ&ทธเศรษฐศาสตร แกจนดวยธรรมะ โดย พระมหาน$ธนต ส&มโน

2. ของแตละบ&คคล ดวยเคร(องม(อส0าค$ญ ๓ อยาง ค(อ ทาน การใหป$น ศ5ล การร$กษากาย วาจาใหเรยบรอย
และ ภาวนา การท0าใหสมาธและป$ญญามข56นในตนเอง เพราะฉะน$6นนยามของเศรษฐศาสตรเชงพ&ทธ จ5ง
เป"นอยางทกลาวแลว
กอนจะข$ดเกลากเลสจนหมดความโลภไดน$6น พระพ&ทธองคย$งทรงแสดงไวแมแตเร(องการใช
จายภาคเอกชน ระด$บเล"ก ๆ ระด$บทเรยกไดวา พ&ทธเศรษฐศาสตรจ&ลภาค เชนทรงแสดงเหต&ทท0า ให
ทร$พยของบ&คคลตองเส(อมไปวามเหต&จากอบายม&ข ๔ อยาง ค(อ ความเป"นน$กเลงหญง น$กเลงพน$น
น$กเลงส&รา และคบคนช$ว ทรงแสดงวธการท0าใหมทร$พย ไวในทฏฐธ$มมก$ตถประโยชน วาตอง ขย$น
หม$นหา ร/ร$กษาทร$พย คบเพ(อนด และมความเสมอตนเสมอปลาย ทรงแสดงเร(องของความลมสลาย
ของหนวยทางธ&รกจ หร(อหนวยทางส$งคมไววาเกดจาก ไมแสวงหาพ$สด&ทส/ญหาย ไมบ/รณะสงทเกา
คร0าครา ไมประมาณในการบรโภค และต$6งคนไมมศลเป"นห$วหนา ทรงแสดงการจ$ดสรรทร$พยากรของ
เอกชนไวดวยห$วขอ ประโยชนเกดจากการถ(อโภคทร$พย ๕ อยาง ค(อ เล6 ยงต$วและครอบคร$วใหเป"นส&ข
๑ เล6 ยงด/มตรสหาย ๑ บ0า บ$ดอ$นตรายจากเหต&ต าง ๆ ๑ ท0า พล ๕ อยาง ( สงเคราะหญาต ตอนร$บแขก
ท0าบ&ญอ&ทศใหผ/ลวงล$บ เสยภาษอากร ท0าบ&ญใหเทวดา ) ๑ และบ0าร&งสมณพราหมณ ๑ โดยน0าทร$พยท
หามาได แบงมาใชจายในแตละเร(อง เพยงแคระด$บเบ6 องตน หร(อระด$บโลกยพ&ทธเศรษฐศาสตรจ&ลภาค
น6 ก"เพยงพอตอการสรางความเจรญทางเศรษฐกจ หร(อ สรางผลผลต ในม&มมองของเศรษฐศาสตรสม$ย
ใหมไดอยางงายดาย
แตหากเรามองส/งข56นไปใกลก$บโลก&ตตรธรรมมากข56น ยงพบไดวาเศรษฐศาสตรเชงพ&ทธ ได
ท0าลายท&กสงท&กอยางทน$กเศรษฐศาสตรสม$ยใหมเช(อถ(อลงท$6งส6น โดยเฉพาะการจ$ดการก$บความโลภ
ซ5 งอย/ ภายในของแตละคน น$6 น เป" น ส งทท0า ได จ5 ง ไมจ0า เป" น ตองใหความส0า ค$ ญ ก$บ จ$ ด การก$บ
ทร$พยากรธรรมชาตอยางมากมายอยางไร
ภกษ& เป"นต$วอยางของกล&มคนทใชการจ$ดการความโลภ แทนทการม& งจ$ดการก$บทร$พยากร
ภายนอก โดยการลดการใชทร$พยากรลงใหนอยทส&ดเทาทจ0าเป"น ค(อป$จจ$ย ๔ ประการ เคร(องน& งหม ม
เพยงผากาสาวพ$ตร เพ(อปองก$นผ$สสะทรายกาจจากลมแดด ความรอน ความหนาว ส$ตวตาง ๆ และ
ปกปดอว$ยวะทควรปกปด พระภกษ&สามารถไปงานพระราชพธ ไดดวยช&ดช&ดเดยวก$นก$บทน&งหมลาง
หองน06า ในว$ด อาหาร เพยงประท$งความหว เพ(อใหมเรยวแรงปฏบ$ ตธรรม ทอย/ อาศ$ ยมไวปองก$น
อ$นตรายจากสภาพอากาศ ยาร$กษาโรคมเพ(อบ0าบ$ดอาพาธตาง ๆ เหลาน6 เป"นตน การข$ดเกลากเลสดวย
การลดสงเกนจ0าเป"นลง สงผลใหจตใจของผ/ปฏบ$ตละความโลภไดอยางด
พ&ทธเศรษฐศาสตร แกจนดวยธรรมะ โดย พระมหาน$ธนต ส&มโน

3. หากจะว$ดความรวย หร(อความจน ดวยวธคดของเศรษฐศาสตรสม$ยใหม เคร(องช6 ว$ดค(อเงน หร(อ
ทร$พยากรภายนอก ทมมากกวาจ$ดวารวย มนอยกวาจ$ดวาจน แตในทางพ&ทธศาสตรว$ดดวย ความพอ
ใครพอมากกวาจ$ดวารวย ใครไมพอจ$ดวาจน มค0ากลอนธรรมส&ภาษตวา
ไมพอ ใจจน เป"นคนเข"ญ
พอแลวเป"น คนม มหาศาล
จนท$6งนอก จนท$6งใน ไมไดการ
จงคดอาน แกจน เป"นคนพอ
ถาคนจน ค(อคนทไมมทร$พยากรตองด6นรนแสวงหา ท0างานอาบเหง(อแตเชาย$นค0า แลวเศรษฐท
ตองท0างานหาเงนจนไมมเวลาใหครอบคร$ว จะตางอะไรก$น ในทางตรงขามคนทมทร$พยากรนอย แต
สามารถข$ดเกลาความโลภของตนได พอใจก$บสงทไดทม กล$บเป"นคนทรวยความส&ขทางใจมากกวา
คนทมรอยลาน พ$นลาน ถาไมพอเสยอยางเดยว ก"เป"นคนจนทใจ จนจรงค(อไมมย$งแกไดดวยการ
ท0างาน แตจนใจเพราะไมพอน$6น ล0าบากกวาจนจรงยงน$ก
ด$งน$6นเคร(องช6 ว$ดความม$งค$งในทางพ&ทธเศรษฐศาสตรจ5งไดแกความพอ ซ5งเป"นต$วแปรผกผ$น
ก$บความโลภ โลภมาก ค(อไมพอ เทาก$บจนมาก โลภนอย ค(อพอ เทาก$บรวยมาก และการจะเป"นคนรวย
ไดก"ดวยการข$ดเกลากเลสของตนเองออกใหมากทส&ดดวยการด0าเนนตามแนวทาง ทาน ศล สมาธ และ
ป$ญญา ตามทพระบรมคร/อรห$นตส$มมาส$มพ&ทธเจาทรงวางหล$กไวใหเราเม(อกวา ๒๕๐๐ ปกอน
ควรศ5กษาเพมเตมจาก http://th.wikipedia.org/wiki/พ&ทธเศรษฐศาสตร
พ&ทธเศรษฐศาสตร แกจนดวยธรรมะ โดย พระมหาน$ธนต ส&มโน