ideas of Solid & liquid waste Management home based, Selection Criteria Of Village Panchayat For Project SLWM.

1. सांडपाणी व घनकचरासांडपाणी व घनकचरा
व्यवस्थापनव्यवस्थापन
रपाजी िकनळेकर, कमता बांधणी तज
मोबा- 9423300927

2. संकल्पना
पुर्वी स्वच्छतेची संकल्पना फक्त िनचरा टाक्या, उघडे खडडे,
चराचे संडास, बकेट, टोपलीचे संडास यांच्या माध्यमातुर्न
मानवी िवष्ठेपुर्रती मयार्यादीत होती
आज त्यात व्यापक प्रमाणात बदल करण्यात आले आहेत ज्या
मध्ये वैयिक्तक आरोग्य, पाण्याची शुर्ध्दता, घराची स्वच्छता
याबरोबर घनकचरा व्यवस्थापन, सांडपाणी व्यवस्थापन व
मानवी िवष्ठेचे सुर्योग्य व्यस्थापन याचा समावेश करण्यात
आला आहे.

3. स्वच्छतेचे सात भाग
1. मानवी िवष्ठेचे सुर्रिकत/सुर्योग्य व्यवस्थापन
2. स्वच्छ व िनधोक िपण्याचे पाणी
3. वैयिक्तक आरोग्य
4. घराची स्वच्छता व आहार स्वच्छता
5. सांडपाण्याचे सुर्रिकत व्यवस्थापन
6. घनकच-याचे सुर्रिकत व्यवस्थापन
7. सावर्याजिनक स्वच्छता

4. वेळापत्रक
टपपा कायर्यावाही िविहत कालवधी
िनयोजन टपपा
1 गामपंचायतीने अजर्या सादर
करणे
30 एिप्रल पयरत
2 गामपंचायतीची िनवड करणे 10 मे पयरत
3 तांित्रिक व प्रशािकय मान्यता
देणे
30 जुर्न पयरत
अंमलबजावणी टपपा
1 उपाययोजनांची िनिवदा
प्रिकया पुर्णर्या करणे
ऑगस्ट पयरत
2 प्रत्यक कामास सुर्रवात सपटेबर
3 काम पुर्णर्या करणे जानेवारी पयरत
बिहगमन टपपा 1 उपाययोजनांची देखभाल
दुर्रस्ती सुर्र
फे बुर्वारी

5. सांडपाणी घनकचरा व्‍यवस्‍थापन

6. गामपंचायत िनवडीचे ‍िनकष
1. करवसुली
 0-20% = 0 गुण
 21-40 % = 6 गुण
 41-80% = 8 गुण
 81-99% = 15 गुण
 100% = 20 गुण
एकु ण= 20 गुण

7. 2. संस्थात्मक शौचालये उपलब्धता
(कायमस्वरुपी व सुर्िस्थतीत)
ग्रामपंचायत कायार्यालय = 5 गुण
शालेय शौचालय =
मुलींसाठी =5 गुर्ण
मुलांसाठी =5 गुर्ण
अंगणवाडी शौचालय =5 गुर्ण
एकु ण गुण = 20

8. 3. निदिकाठच्या ग्रामपंचायती
लोकसंख्येप्रमाणे
 0-2000 =1 गुण
2,001- 4,000 =2 गुर्ण
4001-10000 =4गुर्ण
10001-15000 =8गुर्ण
1500 च्या वर = 10 गुण
एकु ण = 10 गुण

9. 4. वैयिक्तक शौचालय व्याप्ती
60-80 % = 20 गुण
80 -99 % =3080 -99 % =30 गुणगुण
100%/ ‍िनमर्याल ग्राम
पुरस्कार प्राप्त ग्रामपंचायत = 40 गुण
एकु ण गुण= 40

10. 5. संत गाडगेबाबा ग्रामस्वच्छता अभिभियान
िवजेती ग्रामपचायत
तालुका स्तर = 6 गुण
िजल्हा स्तर /िवभाग स्तर = 8 गुण
राज्यस्तर = 10 गुण
एकु ण = 10 गुण
100100 गुण पाच घटकांकिरतागुण पाच घटकांकिरता

11. तांित्रिक व प्रशािकय मान्यता
ग्राम पंचायतीने बृहत आराखडा (मास्टर प्लॅन)तयार करणे(सावरिनक व वैयिकक
स्तरावरील उपाययोजनांच्या समावेशा सिहत)
आराखडयास ग्रामसभेची मान्यता घेणे .
अंदाज पत्रिकासह आराखडा गटिवकास अभिधकारी यांचेकडे पाठविवणे.
ग.िव.अ यांनी आराखडा उप अभिभियंता ग्रा.पा. पु यांचेकडे ताित्रिक तपासणीस पाठववतील
उप अभिभियंता ग्रा.पा.पु हे ताित्रिक मान्यतेस कायरकारी अभिभियंता ग्रा.पा.पु यांचेकडे
पाठवतील
कायर्यकारी अभिभियंता ग्रा.पा.पु हे प्रस्तावास तांत्रिीक मान्यता देउन उप मुख्य कायरकारी
अधीकारी ग्रामपंचायत यांचेकडे पाठववतील
उप मुख्य कायर्यकारी अभिधकारी ग्रामपंचायत हे मा. मुख्य कायरकारी अभिधकारी
यांचेकडुन प्रस्तावास प्रशािकय मान्यता देण्याची कायरवाही करतील.

12. सांडपाणी घनकचरा ववसथापन अभंतगर्यत बृहत आराखडा (MasterPlan) तयार
करताना
हाती घयावयाचे उपकम-
अभ.
क
घनकचरा ववसथापन
(वैयिकक सतरावर)
सांडपाणी ववसथापन घरगुती
(वैयिकक सतरावर)
अभ पाळीव पाणयांसाठी खादय,
ओला कचरा ताजा अभसलयास
खादय महणुन वापरणे
= एकुण संख्या
अभ परसबाग पाईप रट झोन गाळकुंडीसह
= एकुण संख्या
ब खतखडा घरगुती= एकुण संख्या ब परसबाग साधी गाळकुंडीसह = एकुण संख्या
क बांधीव खतखडा= एकुण संख्या घरगुती पाझरखडा = एकुण संख्या
ड नाडेप खतटाकी लहान= एकुण
संख्या
घरगुती शोषखडा = एकुण संख्या
इ गांडुळ खतटाकी लहान= एकुण
संख्या
घरगुती पाझरखडा = एकुण संख्या

13. घनकचरा ववसथापन
सावर्यजिनक सतरावर
सांडपाणी ववसथापन सावर्यजिनक सतरावर
अभ कचरा एकत्रिीकरण ववसथा दररोज
1.पतयेक घरातुन
2.दुकाने
3.कायार्यलये व संसथा
4.बाजार/माकेट
अभ अभनयत्रि सांडपाणी ववसथापन. सांडपाणी गावाबाहेर
नेउन नदी/नाले/तलाव ई सोडणयापुवी तयाचया आधी
बांध घालुन तया आधारे अभंतीम पिकया करन तयाचा
पुनवार्यपर करन सोडणे = एकुण संख्या
ब. रसते सावर्यजिनक सथळे, सावर्यजिनक
पिरसर येथील झाडलोट ववसथा
दररोज
(विरल अभ व ब साठी अभनुदान
अभनुजेय नाही)
ब जागेवर सांडपाणी ववसथापन
1.वृकारोपण = एकुण संख्या
2.सावर्यजिनक पाझरखडा = एकुण संख्या
क कचरा वाहतुक दररोज क सांडपाणी िसथरीकरण तळी (लोकसंख्यानुरप) िवकेिदत
= एकुण संख्या
ड कच-यावर अभितम पिकया ववसथा
1.िनधार्यरीत कचरा पिकया सथळ
2.खतखडा
3.बांधीव खतखडा
4.नाडेप खतटाकी (लहान)
5.नाडेप खतटाकी (मोठी)
6.गांडुळ खतटाकी मोठी चार कपपे
7.शासोक पधदतीने भिूमी भिराव

14. वाहन खरेदीच्या अिट व शती
पुवी वाहन खरेदी के लेले असल्यास अनुजेय नाही
कु टूंब संख्या 2000 च्या खाली असल्यास अभनुजेय नाही
वाहन खरेदीचा 50% खचर ग्रामपंचायतीने करावयाचा आहे.
वाहतुकीसाठवीचा खचर फक्त भांडवली खचारसाठवी आहे.

15. ‍िनधी िवतरणाचे टपपे
क बाब हपा टपपे
1 पथम 40% पशािकय मानयता िदलयानंतर एकुण
2 दुसरा 40% पथम हपयाचया 80 % खचर्य झालयाचा मुलयांकन दाखला उप
अभिभियंता ग्रा.पा.पु पंचायत सिमती यांनी िदलयानंतर
3 तीसरा 20% अभितम मुलयांकन दाखला उप अभिभियंता ग्रा.पा.पु पंचायत
सिमती यांनी िदलयानंतर

16. कच-याचे पकार
1. ओला कचरा-
भिाज्यांची देठव, ख़राब झालेले अभन्न तसेच फळे, फू ले, अंडयाची कवच, खेकडयांचे कवच, मासे,
मेलेली झुरळ,पाली, केळयाची साल, हाडे, धानय खराब झालेले, चहा पावडर इतयादी .
2. सूका कचरा-
पेपर,काडर्यबोडर्य,पलॅिसटक बॅग(तेलाचया, दुधाचया इ.) चॉकलेटसचे रॅपसर्य,धातु, रबर बॉटल,कपडे,
चपपल, ईलेकटीक वसतु, कॉसमेटीक कंटेनसर्य, बॅटरी, बलब,टयुब लाईटस, सॅिनटरी नॅपकीन, केस, इ.
3. िनषकीय कचरा-
धुळ, माती,दगड, गोटे, रंग, रांगोळी इ.
4. धोकादायक कचरा- वैदयिकय कचरा, सुया, ईंजेक्श्न ई.

17. घनकचरा व्यवस्थापन समुचीत तंत्रिजाने
अभसेदीय कच-याचा पुनवार्यपर व पुनर्यचिककरण
पाळीव पाणयांचे खादय-
घरगुती खतखडडा-
जिमनीतील बांधीव खतखडडा-
नाडेप पधदत-
गांडुळखत पिकया
बायोगॅस पलॅनट

18. अभसेदीय कच-याचा पुनवार्यपर व पुनर्यचिककरण
पुनवार्यपरास योगय अभशा वसतुंचे बाजार भिाव
अभ.क वसतु ‍भिाव पित िकलो
1 वहया (NB) 11.00
2 वृतपत्रि इंग्रजी 6.00
3 मॅगझीन 5.00
4
पलॅसटीक 1st
Quality चहा कप,इ
19.00
5 पलॅसटीक 2nd
Quality चहा कप,इ 5.00
6 रबर 4.00
7 नारळाची करवंटी 2.00
8 नारळाचा काथया 1.00

19. पुनवारपरास योगय अशा वसतुंचे बाजार भाव
अ.क वसतु ‍भाव पित िकलो
9 रम बॉटल - Colour 0.60/p
10 बीअर बॉटल लहान 0.60/p
11 रम बॉटल - White 1.25/p
12 बीअर बॉटल मोठी 1.90/p
13 बीअर बॉटल गोलाकार 0.60/p
14 जाम आिण हॉरलीकसचया बॉटल‍ 0.60/p
15 रम बॉटल - Colour 0.60/p
16 बीअर बॉटल लहान 0.60/p
17 कोलड डीकस बॉटलCool drinks 1.50/p
18 काटरर बॉटलस– first quality 1.25/p
19 काटरर बॉटलस -second quality 0.75/p

20. पुनवारपरास योगय अशा वसतुंचे बाजार भाव
अ.क वसतु ‍भाव पित िकलो
20 िकगिफशर बॉटलस 0.60
21 सॉस बॉटलस – मोठी 1.90/p
22 सॉस बॉटलस – मधयम 1.00/p
23 सॉस बॉटलस – लहान 0.25/p
24 तुटलेलया काचा - white 1.00
25 तुटलेलया काचा - colour 0.50
26 िकगिफशर बॉटलस 0.60
27 सॉस बॉटलस – मोठी 1.90/p
28 सॉस बॉटलस – मधयम 1.00/p
29

21. घरगुती खत खडडा

22. जिमनीतील बांधीव खतखडडा-

23. नाडेप पधदत-

24. गांडुळ खत प्रकल्प

25. ढीग पध्दत

26. बायोगॅस प्लॅन्ट

27. सांडपाणी व्यवस्थापन
मलमुत्र िमश्रीत सांडपाणी-
जया सांडपाणयात मानवी मैला मुत्राा बरोबरच इतर पकारचे सांडपाणी
िमसळलेले असते अशा पकारचया पाणयाचया अंतीम ववसथापनासाठी
वेगळया पकारची परंतु खचीक अशी यंत्रणा लागते. उदा. शहरातील
भूमीगत गटारे
 मलमुत्र िवरिहत सांडपाणी-
मानवी मलमुत िमसळलेले नसलयाने त्याचया अंतीम पिकये किरता उपयोगात येणा-या
पधदती सोप्या कमी खचीक असतात

28. सांडपाणयाची समसया

29. सांडपाणयामुळे होणारे आजार
जलजन्य आजार-
हगवण
कावीळ
गॅसटो
टायफायड
कॉलरा
• मलेरीया
• लेपटोसपायरोसीस
• डेगयु
• िचकन गुणया
• हतीरोग

30. सांडपाणी व्यवस्थापन समुचीत तंत्रज्ञाने
शोष खडडा-
पाझर खडडा-
परसबाग-
पाइपड रुट झोन िसिसटम परसबाग-
सांडपाण्याचे अन्यत्र व्यवस्थापन (सांडपाणी स्थीरीकरण तळी)

31. शोष खडडा-

32. पाझर खडडा

33. घरगुती परसबाग व पाइप्ड रुट झोन परसबाग

34. सांडपाणी िसथरीकरण तळे

35. उघडया गटाराचा उभा छेद

36. आभारी आहोत..