KABANATA 8
NAILATHALA ANG
NOLI ME
TANGERE (1887)
 Ang matinding taglamig ng 1886- taong
di malilimutan ni Rizal dahil sa:
1. Siya ay gutom, maysakit at naghihirap
sa malayong lungsod.
2. Nagdulot din ito ng matinding
kasiyahan pagkaraang dumanas ng
hirap dahil lumabas na sa limbagan
ang Noli
( Marso1887)
IDEYA NG PAGSULAT NG
ISANG NOBELA TUNGKOL SA
PILIPINAS
 “Uncle Tom’s
Cabin” ni
Harriet
Beecher
Stowe.
 Enero 2, 1884 (madrid)- pagtitipon sa
tahanan ng mga paterno sa Madrid.
- Pagpapanukala ni Rizal ng ideya sa
pagsulat ng nobela.
 MGA SUMANG-AYON SA IDEYA:
1. Pedro
2. Maximo
3. Antonio Paterno
4. Graciano Lopez Jaena
5. Evaristo Aguirre
6. Eduardo de Lete
7. Julio Lorente
8. Melecio Figueroa
9. Valentin Ventura
ANG PAGSULAT NG NOLI
 Sinimulan ni Rizal ang pagsulat ng
nobela sa Madrid noong pagtatapos
ng 1884, at natapos niya ang kalahati
nito.
 1885(Paris)- pagkaraang
makapagtapos ng kanyang pag-aaral
sa Unibersidad Central de Madrid,
ipinagpatuloy niya ang pagsulat ng
nobela. Natapos niya ang huling
sangkapat ng nobela sa Alemanya.
Isinulat niya ang huling kabanata ng
Noli sa Wilhelmsfield noong Abril-
 Berlin-Pebrero 1886(taglaming)-
ginawa ni rizal ang huling rebisyon ng
manuskrito ng Noli.
 Fernando Canon- kaibigan at dating
kaklase ni Rizal.
SI VIOLA TAGAPAGLIGTAS NG NOLI
 Dr. Maximo Viola- kaibigan ni
Rizal na nagmula sa
mayamang pamilya sa San
Miguel Bulacan.
 1887- pagdating sa Berlin ni
Viola.
 1886- masayang pasko sa
Berlin
 Elias at Salome- inalis sa
nobela.
 Pebrero 21, 1887- natapos
ang NOLI.
 Berliner Buchdruckie-Action-
Gesselschaft (imprenta) na
PINAGBINTANGANG
ESPIYANG PRANSES SI
RIZAL
 Habang nasa limbagan ang Noli,
isang kakaibang insidente ang
naranasan ni Rizal.
 Binisita ng Hepe ng Pulis ng Berlin sa
kanyang bahay na inuupahan at
hininging makita ang kanyang
pasaporte.
 Humingi ng tulong sa Embahador na
Espanyol, ang Konde ng Benomar, na
nangakong titingnan ang kasong ito.
NATAPOS ANG
PAGPAPALIMBAG NG NOLI
 Marso 21, 1887- lumabas sa imprenta
ang ang Noli, ipapadala ang unang
sipi sa malapit niyang kaibigan
kasama sina:
 Blumentritt
 Dr. Antonio Ma. Regidor
 Graciano Lopez-Jaena
 Mariano Ponce
 Felix R. Hidalgo
 Marso 29,1887- binigay ni Rizal ang
Galley Proof ng Noli at
komplementaryong sipi kay Viola
bilang tanda ng pasasalamat. Sa
komplimentaryong sipi sinulat niya “
Sa mahal kong kaibigang Maximo
Viola, ang unang nakabasa at
nakakapagpahalaga sa aking isinulat”
- Jose Rizal.
ANG PAMAGAT NG NOBELA
 Ang pamagat ng Noli Me Tangere ay
isang pariralang Latin na ang sabihin
ay “ Huwag mo akong salingin”. Hidi
ito orihinal na ideya ni Rizal at sinabi
niyang nakuha nakuha niya ito sa
bibliya.
DEDIKASYON NG AWTOR
 Inihahandog ni Rizal ang nobela sa
bayang Pilipinas ---- “Sa aking Amang
Bayan”
MGA TAUHAN SA NOLI ME
TANGERE
 Crisostomo Ibarra
Binatang nag-aral
sa Europa;
nangarap na
makapagpatayo ng
paaralan upang
matiyak ang
magandang
kinabukasan ng
mga kabataan ng
San Diego.
 Elias -
Piloto at
magsasakang
tumulong kay
Ibarra para
makilala ang
kanyang bayan
at ang mga
suliranin nito.
 Kapitan
Tiyago
Mangangala
kal na tiga-
Binondo;
ama-
amahan ni
Maria Clara.
 Padre Damaso
Isang kurang
Pransiskano na
napalipat ng
ibang parokya
matapos
maglingkod ng
matagal na
panahon sa
San Diego.
 Padre Salvi
Kurang pumalit
kay Padre
Damaso,
nagkaroon ng
lihim na
pagtatangi kay
Maria Clara.
 Maria Clara
Mayuming
kasintahan ni
Crisostomo;
mutya ng San
Diego na
inihimatong
anak ng
kanyang ina na
si Doña Pia Alba
kay Padre
Damaso
 Pilosopo Tasyo
Maalam na
matandang
tagapayo ng
marurunong na
mamamayan ng
San Diego.
 Sisa
Isang
masintahing
ina na ang
tanging
kasalanan ay
ang
pagkakaroon
ng asawang
pabaya at
malupit.
 Basilio at
Crispin
Magkapatid
na anak ni
Sisa;
sakristan at
tagatugtog
ng kampana
sa
simbahan
ng San
Diego.
 Alperes
Matalik na kaagaw ng kura sa
kapangyarihan sa San Diego
•Donya
Consolacion
Napangasawa ng
alperes; dating
labandera na may
malaswang bibig at
pag-uugali.
 Donya
Victorina
Babaing
nagpapangga
p na
mestisang
Kastila kung
kaya abut-
abot ang
kolorete sa
mukha at
maling
 Don Tiburcio de Espadaña
Isang pilay at bungal na Kastilang
napadpad sa Pilipinas sa paghahanap
ng magandang kapalaran;
napangasawa ni Donya Victorina.
 Linares
Malayong pamangkin ni Don Tiburcio
at pinsan ng inaanak ni Padre
Damaso na napili niya para
mapangasawa ni Maria Clara.
 Don Filipo
Tinyente mayor na mahilig magbasa na
Latin; ama ni Sinang
Señor Nol Juan
Namahala ng mga gawain sa
pagpapatayo ng paaralan.
Lucas
Taong madilaw na gumawa ng kalong
ginamit sa di-natuloy na pagpatay kay
Ibarra.
 Tarsilo at Bruno
Magkapatid na ang ama ay napatay sa
palo ng mga Kastila.
Tiya Isabel
Hipag ni Kapitan Tiago na tumulong sa
pagpapalaki kay Maria Clara.
Donya Pia
Masimbahing ina ni Maria Clara na
namatay matapos na kaagad na siya'y
maisilang.
 Iday, Sinang, Victoria,at Andeng
Mga kaibigan ni Maria Clara sa San
Diego
Kapitan-Heneral
Pinakamakapangyarihan sa Pilipinas;
lumakad na maalisan ng pagka-
ekskomunyon si Ibarra.
Don Rafael Ibarra
Ama ni Crisostomo; nakainggitan nang
labis ni Padre Damaso dahilan sa yaman
kung kaya nataguriang erehe.
 Don Saturnino
Nuno ni Crisostomo; naging dahilan ng
kasawian ng nuno ni Elias.
Mang Pablo
Pinuno ng mga tulisan na ibig tulungan
ni Elias.
Kapitan Basilio
Ilan sa mga kapitan ng bayan sa San
Diego Kapitan Tinong at Kapitan Valentin
 Tinyente Guevarra
Isang matapat na tinyente ng mga
guwardiya sibil na nagsalaysay kay
Ibarra ng tungkol sa kasawiang sinapit
ng kanyang ama.
Kapitana Maria
Tanging babaing makabayan na
pumapanig sa pagtatanggol ni Ibarra sa
alaala ng ama.
Padre Sibyla
Paring Agustino na lihim na
sumusubaybay sa mga kilos ni Ibarra.
 Albino- dating seminarista na
nakasama sa piknik sa lawa.
BUOD NG NOLI
 May 63 kabanata at epilogo ang Noli Me
Tangere.
 Nagsimula ito sa salu-salong handog ni
Kapitan Tiago (Santiago Delos Reyes)
kay Crisostomosa Ibarra sa kanyang
bahay sa kalye Anloague ( ngayon Kalye
Juan Luna) noong huling araw ng
Oktubre. Si Ibarra ay nag-iisang anak ni
Don Rafael Ibarra, kaibigan ni kapitan
Tiyago at kasintahan ni Maria Clara,
anak ni Kapitan Tiyago. Kararating
palang ni Ibarra mula sa pitong taon na
pag-aaral sa Europa.
 Kabilang sa mga panauhin ni
Kapitan Tiyago ay sina:
1. Padre Damaso
2. Padre Sybilla
3. Senor Guevarra
4. Don Tiburcio de Espadana
 Pagkaraan ng hapunan
nagpaalam si Ibarra kay Kapitan
Tiyago at nagbalik sa kanyang
otel.
 Kinaumagahan ay dinalaw ni Ibarra si
Maria Clara ang kasintahan niya mula
pagkabata.
 Pagkaraan ng suyuan sa Asotea
umuwi si Ibarra sa San Diego para
dalawin ang puntod ng Ama. Todos los
Santos noon.
 Interesanteng tao na nakilala ni Ibarra
sa kanilang Bayan:
1. Pilosopo Tasio “ Tasiong Baliw”
2. Don Filipo Lino
3. Don Melchor
4. Don Basilio at Don Valentin
 Trahedya sa nobela ( kwento ni Sisa)
 Sina Kapitan Tiago, Maria Clara, at Tiya Isabel
(pinsan ni Kapitan Tiago na nag-alaga kay Maria
Clara pagkaraan ng mamatay ang ina)
 Nagbigay ng Piknik sa may lawa si Ibarra at
kanyang mga kaibigan:
Mga kaibigan ni Maria Clara:
1. Ang masayahing si Sinang
2. Ang supladang si Victoria
3. Ang magandang si Iday
4. Ang maaalalahaning si Neneng
5. Albino
6. Elias
7. Kapitan Tika
8. Albino
 Binisita ni Ibarra si Tandang Tasiong para
hingin ang payo nito tungkol sa
ipapatayong paaralan.
 Abala ang San Diego sa paghahanda para
sa pista ng patron ng bayang San Diego de
Alcala, Nobyembre 11.
 Isang malungkot na pangyayari ang
naganap pagkatapos ng masaganang
hapunan ni Ibarra.Ang hambog na si Padre
Damaso ay ininsulto ang alaala ng ama ni
Ibarra sa harap ng maraming panauhin.
Hindi napigilan ni Ibarra ang kanyang sarili,
sinagpang niya si Padre Damaso, at
sinuntok niya ito. Nang mabuwal ang prayle
ay inabot ni Ibarra ang isang Kutsilyo at
 Dahil sa ginawa ni Ibarra, nasira ang
kasunduang pakasal nila ni Maria Clara.
Naging ex-comunicado si Ibarra.
 Naging katuw-tuwang pangyayari sa
nobela ang pag-aaway ng dalawang
eskadalosang senyora– sina Donya
Consolacion at Donya Victorina.
 Ang kuwento ni Elias ay tulad ng kay
Sisa, malungkot at puno ng trahedya.
Isinalaysay niya ito kay Ibarra.
Animnapung taon na ang nakakaraan.
 Ang nobela ay may epilogo na nagsasalaysay ng mga
nangyari sa buhay ng ibang tauha. Si Maria Clara, dahil sa
pagiging tapat sa alaala ni Ibarra, ang lalaking tunay
niyang minamahal ay pumasok sa Kumbento ng Santa
Clara. Nilisan ni Padre Salvi ang San Diego at naging
kapelyan ng Kumbento. Nalipat sa malayong lalawigan si
Padre Damaso ngunit kinaumagahan ay natagpuan siyang
patay na sa kanyang silid. Si Kapitan Tiago, na dati’y
mahusay sa pagtanggap ng mga panauhin at mapagbigay
na patron ng simbahan, ay nalulon sa apyan at
napabayaan na nang husto ang kanyang kalusugan. Si
Donya Victorina na patuloy pa rin ang sa pagtrato ng di-
mahusay kay Don Tiburcio ay nagsasalamin na dahil
nanlalabo ang mga mata. Si Linares, na nabiigo sa pag-
ibig ni Maria Clara, ay namatay sa sakit na disenterya at
inilibing sa simenteryo ng Paco. Ang alperes na
nagtagumpay sa pananalakbay sa kuta, ay itinaas ang
ranggo sa pagiging komandante. Nagbalik sa siya sa
Espanya, iniwan ang kanyang kalaguyong si Donya
Consolacion.
BATAY SA KATOTOHANAN
ANG NOLI.
 Kaiba sa literaturang kathambuhay,
ang Noli Me Tangere ay isang totoong
Kuwento ng mga kalagayan sa
Pilipinas noong mga huling dekada ng
kolonyalismong Espanyol, at ang mga
sitwasyon dito ay totoong naganap. “
totoo ang mga isinulat ko sa nobela”,
sabi ni Rizal. “ mapaptunayan ko iyan”
 Ang mga tauhan:
1. Ibarra at Elias – si Rizal mismo.
2. Maria Clara_ si Leonor Rivera, na bagaman
sa totoong buhay ay hindi naging matapat
kay Rizal at nagpakasal sa isang Ingles.
3. Pilosopong Tasio- ang nakakatandang
kapatid ni Rizal na si Paciano.
4. Padre Salvi- ayon sa mga Rizalista, ay si
Padre Piernavieja ang kinamumuhiang
prayleng Agustino ng Cavite na napatay ng
mga rebolusyonaryo noong panahon ng
Himagsikan.
5. Kapitan Tiago- si Kapitan Hilario Sunico ng
San Nicolas.
6. Donya Victorina- ay si Donya Agustina
Medel.
7. Basilio at Crispin- ay ang magkapatid
na Crisostomo ng Hagonoy.
8. Padre Damaso- ay tipikal na
dominanteng prayle –
arogante,imoral, at laban na laban sa
mga Pilipino --- noong panahon ni
Rizal.
ANG NAWAWALANG
KABANATA NG NOLI
 Sa orihinal na manuskrito ng Noli Me
Tangere, may kabanatang
pinamagatang
“ ELIAS AT SALOME” na kasunod ng
kabanat XXIV – “ Sa Kakahuyan”. Ang
partikular na kabanata ay tungkol kina
Elias at Salome na inalis ni Rizal kaya
hidi naging bahagi ng nailathalang
nobela.
PINURI NG MGA KAIBIGAN NI
RIZAL ANG NOLI.
 Ferdinand Blumentritt ( isang
banyaga)
 Dr. Antonia Ma. Regidor- makabayang
Pilipino at abogadong ipinatapon dahil
sa pagkakasangkotnsa pag-alsa ng
Cavite noong 1872.
KABANATA 8

KABANATA 8

  • 1.
  • 2.
     Ang matindingtaglamig ng 1886- taong di malilimutan ni Rizal dahil sa: 1. Siya ay gutom, maysakit at naghihirap sa malayong lungsod. 2. Nagdulot din ito ng matinding kasiyahan pagkaraang dumanas ng hirap dahil lumabas na sa limbagan ang Noli ( Marso1887)
  • 3.
    IDEYA NG PAGSULATNG ISANG NOBELA TUNGKOL SA PILIPINAS  “Uncle Tom’s Cabin” ni Harriet Beecher Stowe.
  • 4.
     Enero 2,1884 (madrid)- pagtitipon sa tahanan ng mga paterno sa Madrid. - Pagpapanukala ni Rizal ng ideya sa pagsulat ng nobela.
  • 5.
     MGA SUMANG-AYONSA IDEYA: 1. Pedro 2. Maximo 3. Antonio Paterno 4. Graciano Lopez Jaena 5. Evaristo Aguirre 6. Eduardo de Lete 7. Julio Lorente 8. Melecio Figueroa 9. Valentin Ventura
  • 6.
    ANG PAGSULAT NGNOLI  Sinimulan ni Rizal ang pagsulat ng nobela sa Madrid noong pagtatapos ng 1884, at natapos niya ang kalahati nito.  1885(Paris)- pagkaraang makapagtapos ng kanyang pag-aaral sa Unibersidad Central de Madrid, ipinagpatuloy niya ang pagsulat ng nobela. Natapos niya ang huling sangkapat ng nobela sa Alemanya. Isinulat niya ang huling kabanata ng Noli sa Wilhelmsfield noong Abril-
  • 7.
     Berlin-Pebrero 1886(taglaming)- ginawani rizal ang huling rebisyon ng manuskrito ng Noli.  Fernando Canon- kaibigan at dating kaklase ni Rizal.
  • 8.
    SI VIOLA TAGAPAGLIGTASNG NOLI  Dr. Maximo Viola- kaibigan ni Rizal na nagmula sa mayamang pamilya sa San Miguel Bulacan.  1887- pagdating sa Berlin ni Viola.  1886- masayang pasko sa Berlin  Elias at Salome- inalis sa nobela.  Pebrero 21, 1887- natapos ang NOLI.  Berliner Buchdruckie-Action- Gesselschaft (imprenta) na
  • 9.
    PINAGBINTANGANG ESPIYANG PRANSES SI RIZAL Habang nasa limbagan ang Noli, isang kakaibang insidente ang naranasan ni Rizal.  Binisita ng Hepe ng Pulis ng Berlin sa kanyang bahay na inuupahan at hininging makita ang kanyang pasaporte.  Humingi ng tulong sa Embahador na Espanyol, ang Konde ng Benomar, na nangakong titingnan ang kasong ito.
  • 10.
    NATAPOS ANG PAGPAPALIMBAG NGNOLI  Marso 21, 1887- lumabas sa imprenta ang ang Noli, ipapadala ang unang sipi sa malapit niyang kaibigan kasama sina:  Blumentritt  Dr. Antonio Ma. Regidor  Graciano Lopez-Jaena  Mariano Ponce  Felix R. Hidalgo
  • 11.
     Marso 29,1887-binigay ni Rizal ang Galley Proof ng Noli at komplementaryong sipi kay Viola bilang tanda ng pasasalamat. Sa komplimentaryong sipi sinulat niya “ Sa mahal kong kaibigang Maximo Viola, ang unang nakabasa at nakakapagpahalaga sa aking isinulat” - Jose Rizal.
  • 12.
    ANG PAMAGAT NGNOBELA  Ang pamagat ng Noli Me Tangere ay isang pariralang Latin na ang sabihin ay “ Huwag mo akong salingin”. Hidi ito orihinal na ideya ni Rizal at sinabi niyang nakuha nakuha niya ito sa bibliya.
  • 13.
    DEDIKASYON NG AWTOR Inihahandog ni Rizal ang nobela sa bayang Pilipinas ---- “Sa aking Amang Bayan”
  • 14.
    MGA TAUHAN SANOLI ME TANGERE  Crisostomo Ibarra Binatang nag-aral sa Europa; nangarap na makapagpatayo ng paaralan upang matiyak ang magandang kinabukasan ng mga kabataan ng San Diego.
  • 15.
     Elias - Pilotoat magsasakang tumulong kay Ibarra para makilala ang kanyang bayan at ang mga suliranin nito.
  • 16.
     Kapitan Tiyago Mangangala kal natiga- Binondo; ama- amahan ni Maria Clara.
  • 17.
     Padre Damaso Isangkurang Pransiskano na napalipat ng ibang parokya matapos maglingkod ng matagal na panahon sa San Diego.
  • 18.
     Padre Salvi Kurangpumalit kay Padre Damaso, nagkaroon ng lihim na pagtatangi kay Maria Clara.
  • 19.
     Maria Clara Mayuming kasintahanni Crisostomo; mutya ng San Diego na inihimatong anak ng kanyang ina na si Doña Pia Alba kay Padre Damaso
  • 20.
     Pilosopo Tasyo Maalamna matandang tagapayo ng marurunong na mamamayan ng San Diego.
  • 21.
     Sisa Isang masintahing ina naang tanging kasalanan ay ang pagkakaroon ng asawang pabaya at malupit.
  • 22.
     Basilio at Crispin Magkapatid naanak ni Sisa; sakristan at tagatugtog ng kampana sa simbahan ng San Diego.
  • 23.
     Alperes Matalik nakaagaw ng kura sa kapangyarihan sa San Diego •Donya Consolacion Napangasawa ng alperes; dating labandera na may malaswang bibig at pag-uugali.
  • 24.
     Donya Victorina Babaing nagpapangga p na mestisang Kastilakung kaya abut- abot ang kolorete sa mukha at maling
  • 25.
     Don Tiburciode Espadaña Isang pilay at bungal na Kastilang napadpad sa Pilipinas sa paghahanap ng magandang kapalaran; napangasawa ni Donya Victorina.  Linares Malayong pamangkin ni Don Tiburcio at pinsan ng inaanak ni Padre Damaso na napili niya para mapangasawa ni Maria Clara.
  • 26.
     Don Filipo Tinyentemayor na mahilig magbasa na Latin; ama ni Sinang Señor Nol Juan Namahala ng mga gawain sa pagpapatayo ng paaralan. Lucas Taong madilaw na gumawa ng kalong ginamit sa di-natuloy na pagpatay kay Ibarra.
  • 27.
     Tarsilo atBruno Magkapatid na ang ama ay napatay sa palo ng mga Kastila. Tiya Isabel Hipag ni Kapitan Tiago na tumulong sa pagpapalaki kay Maria Clara. Donya Pia Masimbahing ina ni Maria Clara na namatay matapos na kaagad na siya'y maisilang.
  • 28.
     Iday, Sinang,Victoria,at Andeng Mga kaibigan ni Maria Clara sa San Diego Kapitan-Heneral Pinakamakapangyarihan sa Pilipinas; lumakad na maalisan ng pagka- ekskomunyon si Ibarra. Don Rafael Ibarra Ama ni Crisostomo; nakainggitan nang labis ni Padre Damaso dahilan sa yaman kung kaya nataguriang erehe.
  • 29.
     Don Saturnino Nunoni Crisostomo; naging dahilan ng kasawian ng nuno ni Elias. Mang Pablo Pinuno ng mga tulisan na ibig tulungan ni Elias. Kapitan Basilio Ilan sa mga kapitan ng bayan sa San Diego Kapitan Tinong at Kapitan Valentin
  • 30.
     Tinyente Guevarra Isangmatapat na tinyente ng mga guwardiya sibil na nagsalaysay kay Ibarra ng tungkol sa kasawiang sinapit ng kanyang ama. Kapitana Maria Tanging babaing makabayan na pumapanig sa pagtatanggol ni Ibarra sa alaala ng ama. Padre Sibyla Paring Agustino na lihim na sumusubaybay sa mga kilos ni Ibarra.
  • 31.
     Albino- datingseminarista na nakasama sa piknik sa lawa.
  • 32.
    BUOD NG NOLI May 63 kabanata at epilogo ang Noli Me Tangere.  Nagsimula ito sa salu-salong handog ni Kapitan Tiago (Santiago Delos Reyes) kay Crisostomosa Ibarra sa kanyang bahay sa kalye Anloague ( ngayon Kalye Juan Luna) noong huling araw ng Oktubre. Si Ibarra ay nag-iisang anak ni Don Rafael Ibarra, kaibigan ni kapitan Tiyago at kasintahan ni Maria Clara, anak ni Kapitan Tiyago. Kararating palang ni Ibarra mula sa pitong taon na pag-aaral sa Europa.
  • 33.
     Kabilang samga panauhin ni Kapitan Tiyago ay sina: 1. Padre Damaso 2. Padre Sybilla 3. Senor Guevarra 4. Don Tiburcio de Espadana  Pagkaraan ng hapunan nagpaalam si Ibarra kay Kapitan Tiyago at nagbalik sa kanyang otel.
  • 34.
     Kinaumagahan aydinalaw ni Ibarra si Maria Clara ang kasintahan niya mula pagkabata.  Pagkaraan ng suyuan sa Asotea umuwi si Ibarra sa San Diego para dalawin ang puntod ng Ama. Todos los Santos noon.  Interesanteng tao na nakilala ni Ibarra sa kanilang Bayan: 1. Pilosopo Tasio “ Tasiong Baliw” 2. Don Filipo Lino 3. Don Melchor 4. Don Basilio at Don Valentin
  • 35.
     Trahedya sanobela ( kwento ni Sisa)  Sina Kapitan Tiago, Maria Clara, at Tiya Isabel (pinsan ni Kapitan Tiago na nag-alaga kay Maria Clara pagkaraan ng mamatay ang ina)  Nagbigay ng Piknik sa may lawa si Ibarra at kanyang mga kaibigan: Mga kaibigan ni Maria Clara: 1. Ang masayahing si Sinang 2. Ang supladang si Victoria 3. Ang magandang si Iday 4. Ang maaalalahaning si Neneng 5. Albino 6. Elias 7. Kapitan Tika 8. Albino
  • 36.
     Binisita niIbarra si Tandang Tasiong para hingin ang payo nito tungkol sa ipapatayong paaralan.  Abala ang San Diego sa paghahanda para sa pista ng patron ng bayang San Diego de Alcala, Nobyembre 11.  Isang malungkot na pangyayari ang naganap pagkatapos ng masaganang hapunan ni Ibarra.Ang hambog na si Padre Damaso ay ininsulto ang alaala ng ama ni Ibarra sa harap ng maraming panauhin. Hindi napigilan ni Ibarra ang kanyang sarili, sinagpang niya si Padre Damaso, at sinuntok niya ito. Nang mabuwal ang prayle ay inabot ni Ibarra ang isang Kutsilyo at
  • 37.
     Dahil saginawa ni Ibarra, nasira ang kasunduang pakasal nila ni Maria Clara. Naging ex-comunicado si Ibarra.  Naging katuw-tuwang pangyayari sa nobela ang pag-aaway ng dalawang eskadalosang senyora– sina Donya Consolacion at Donya Victorina.  Ang kuwento ni Elias ay tulad ng kay Sisa, malungkot at puno ng trahedya. Isinalaysay niya ito kay Ibarra. Animnapung taon na ang nakakaraan.
  • 38.
     Ang nobelaay may epilogo na nagsasalaysay ng mga nangyari sa buhay ng ibang tauha. Si Maria Clara, dahil sa pagiging tapat sa alaala ni Ibarra, ang lalaking tunay niyang minamahal ay pumasok sa Kumbento ng Santa Clara. Nilisan ni Padre Salvi ang San Diego at naging kapelyan ng Kumbento. Nalipat sa malayong lalawigan si Padre Damaso ngunit kinaumagahan ay natagpuan siyang patay na sa kanyang silid. Si Kapitan Tiago, na dati’y mahusay sa pagtanggap ng mga panauhin at mapagbigay na patron ng simbahan, ay nalulon sa apyan at napabayaan na nang husto ang kanyang kalusugan. Si Donya Victorina na patuloy pa rin ang sa pagtrato ng di- mahusay kay Don Tiburcio ay nagsasalamin na dahil nanlalabo ang mga mata. Si Linares, na nabiigo sa pag- ibig ni Maria Clara, ay namatay sa sakit na disenterya at inilibing sa simenteryo ng Paco. Ang alperes na nagtagumpay sa pananalakbay sa kuta, ay itinaas ang ranggo sa pagiging komandante. Nagbalik sa siya sa Espanya, iniwan ang kanyang kalaguyong si Donya Consolacion.
  • 39.
    BATAY SA KATOTOHANAN ANGNOLI.  Kaiba sa literaturang kathambuhay, ang Noli Me Tangere ay isang totoong Kuwento ng mga kalagayan sa Pilipinas noong mga huling dekada ng kolonyalismong Espanyol, at ang mga sitwasyon dito ay totoong naganap. “ totoo ang mga isinulat ko sa nobela”, sabi ni Rizal. “ mapaptunayan ko iyan”
  • 40.
     Ang mgatauhan: 1. Ibarra at Elias – si Rizal mismo. 2. Maria Clara_ si Leonor Rivera, na bagaman sa totoong buhay ay hindi naging matapat kay Rizal at nagpakasal sa isang Ingles. 3. Pilosopong Tasio- ang nakakatandang kapatid ni Rizal na si Paciano. 4. Padre Salvi- ayon sa mga Rizalista, ay si Padre Piernavieja ang kinamumuhiang prayleng Agustino ng Cavite na napatay ng mga rebolusyonaryo noong panahon ng Himagsikan. 5. Kapitan Tiago- si Kapitan Hilario Sunico ng San Nicolas. 6. Donya Victorina- ay si Donya Agustina Medel.
  • 41.
    7. Basilio atCrispin- ay ang magkapatid na Crisostomo ng Hagonoy. 8. Padre Damaso- ay tipikal na dominanteng prayle – arogante,imoral, at laban na laban sa mga Pilipino --- noong panahon ni Rizal.
  • 42.
    ANG NAWAWALANG KABANATA NGNOLI  Sa orihinal na manuskrito ng Noli Me Tangere, may kabanatang pinamagatang “ ELIAS AT SALOME” na kasunod ng kabanat XXIV – “ Sa Kakahuyan”. Ang partikular na kabanata ay tungkol kina Elias at Salome na inalis ni Rizal kaya hidi naging bahagi ng nailathalang nobela.
  • 43.
    PINURI NG MGAKAIBIGAN NI RIZAL ANG NOLI.  Ferdinand Blumentritt ( isang banyaga)  Dr. Antonia Ma. Regidor- makabayang Pilipino at abogadong ipinatapon dahil sa pagkakasangkotnsa pag-alsa ng Cavite noong 1872.