Downloaded 256 times
Uploaded byRose Encinas
Kabanata 13-PAGBISITA NI RIZAL SA ESTADOS UNIDOS (1888) hanggang kabanata 14-SI RIZAL SA LONDON(1888-1889)
Sa Kabanata 13, unang nakita ni Rizal ang Amerika noong Abril 28, 1888, at nag-iwan sa kanya ng masamang impresyon dahil sa hindi pantay-pantay na pagtrato sa mga lahi. Sa kanyang paglalakbay sa iba't ibang estado, nagrekord siya ng mga magandang at pangit na impresyon ukol sa progreso at mga isyu sa lipunan sa Amerika. Sa Kabanata 14, nanirahan si Rizal sa London mula Mayo 1888 hanggang Marso 1889 upang mapabuti ang kanyang ingles at pag-aralan ang mga aklat na may kaugnayan sa Pilipinas, habang ipinagpapatuloy ang pagsusulat hinggil sa mga isyu sa kanyang bansa.
More Related Content
Kabanata 13-PAGBISITA NI RIZAL SA ESTADOS UNIDOS (1888) hanggang kabanata 14-SI RIZAL SA LONDON(1888-1889)
- 1. Kabanata 13 Unang nakitani Rizal ang AMERIKA noong ABRIL 28, 1888 ngunit nabahiran ng di magandang impresyon ang pagpunta niya sa lugar na ito dahil nakita niya ang di makatwirang pagtrato ng mga puting amerikano sa mga TSINO AT NEGRO. Sumakay siya ng barko sa NEW YORK patungong INGLATERA Ang BARKONG BELGIC ang kaniyang sinakyan. Na dumaong sa SAN FRANCISCO noong ABRIL 28, 1888 Hindi sila pinayagang bumaba ng barko dahil sa kumakalat ng balitang may EPIDEMYA NG KOLERA sa DULONG SILANGAN kung saan galling ang mga apsaherop ng barko. kaya KUWARENTENAS sila ng mga amerikanong awtoridad. KUWARENTENAS: Pagiisolate ng mga may sakit sa mga walang sakit. Ang AMERIKANONG KONSUL(JAPAN) at GOBERNADOR(HONGKONG) ang nagpatunay na walang Epidemyang Kolera. At natuklasan ni Rizal ang tunay na dahilanng pagkukuwarentenas sa barko ay POLITIKA 645 TSINONG COOLIE ang lulan ng barko. Ang mga TSINONG COOLIE ay nagbubuhat ng MABIBIGAT NA BAGAY. Gusto silang ipalit sa mga PUTING MANGGAGAWA para makuha nila ang BOTO ng mga PUTI SA CALIFORNIA Ngunit ipinagpaliban ng administrasyon ang pagpasok ng mga TSINONG COOLIE. Pagkaraan ng ISANG LINGGOng pagkukuwarentenas. ang mga pasaherong nasa PRIMERA KLASE kasama si rizal ay pinayagan ng bumaba ng barko. Samantalang ang mga pasaherong nasa SEGUNDA AT TERSERA KLASE kasama ang mga HAPON AT TSINO ay ikinuwarentenas ng MAS MATAGL NA PANAHON. MAYO 4, 1888 (biyernes ng hapon) ang araw na pinayagan si Rizal na bumaba ng BArko. Sa OTEL PALACE siya nagparehistro na tinaguriang (PRIMERA KLASENG OTEL) noong panahon. Sinulat niya sa kaniyang TALAARAWAN Na ang isang araw sa OTEL PALACE ay nagkakahalaga ng $4 Ang address ng Otel Palace ay KALYENG STOCKTON, 312 Nakita niya ang GOLDEN GATE at ayon sa kaniya ang pinakamagandang kalye sa SAN FRANCISCO ay ang KALYE MARKET Nabanggit rin ni Rizal si LELAND STANFORD - Ang milyonaryong SENADOR na kinatwan ng CALIFORNIA SA ESTADOS UNIDOS - Siya ay TAGAPAGTATAG AT TAGAPAGTUSTOS NG UNIBERSIDAD NG STANFORD Naisaulat niya rin ang KALYE DUPONT sa Chinatown na ngayoy tinatawag ng (ABENIDA GRANT ) MAYO 4 hanggang MAYO 6, 1888. Tumigil si Rizal ng 2 araw sa SAN FRANCISCO. At ang( PANGULO NG ESTADOS UNIDOS) Noon ay si GROVER CLEVELAND MAYO 6, 1888 (LINNGO) umalis na si Rizal sa SAN FRANCISCO patungong OAKLAND Sa OAKLAND sumakay siya ng TREN para maglibot sa lugar. Sa SACRAMENTO siya naghapunan sa halagang (75¢) at natulog sa kniyang KAMAROTE MAYO 7(LUNES) nagagahan siya sa RENO, NEVADA na tinaguriang “pinakamalaking maliit na lungsod sa buong mundo”at kilala rin sa casino. MAYO 8 (MARTES) UTAH(ang ikatlong estadong dinaan nila) Nakakita siya ng mga hayop at malilit na bahay aniya niya ang lugar na ito ay malungkot. Lumipat sila ng tren pagdating sa OGDEN Nakakita siya dito ng mga BULAKLAK NG DILAW at bundok na nababalutan ng nyebe. At nakita niya rin ang LAWA NG SALT na mas maganada daw sa ibang bagay na nakita niya.
- 2. Hanggang sa makaratingsila sa DENVER At kumain sa PROVO (75¢) MAYO 9(MIYERKULES) Nagising si Rizal ng nasa COLORADO na. Ikalimang estadong dinaan nila Maraming puno at dumaan sila sa lagusang gawa sa kahoy. Nakakita rin siya ng PORTERO: isang amerikano ng Pullman car na parang magnanakaw ang itsura MAYO 10 (HUWEBES) Nagising siya ng nasa NEBRASKA na Kapatagan ang luagar na ito Nadaan din nila ang OMAHA Pinakamalaking nakita niyang lungsod mula ng umalis siya ng SAN FRANCISCO. Nakita niya ang Ilog ng MISSOURI (2 beses ang laki sa ILOG PASIG) 2 ½ min. dumaan ang tren ditto hanggang sa narrating nila ang ILLINOIS MAYO 11 (BIYERNES) Nasa CHICAGO na sila ng nagising si Rizal Umalis sila ng 8:14 ng gabi ngBIYERNES sa CHICAGO. Napansin niya ang mga (PIGURING INDIAN ) Sa bawat tinadahan ng tabako sa CHICAGO. MAYO 12 (SABADO) Malapit na sila sa CANADA Hapon ng Makita niya ang TALON NG NIAGARA na ikinumpra niya pa sa TALON SA LOS BAñOS (Pagsanjan) Binubuo ito ng maraming talon Gabi na sila nakaalis ng lugar na ito MAYO 13 (LINGGO) Malapit na sila sa ALBANY isang malaking lungsod Nakita niya ang ILOG NG HUDSON na maraming Bangka Ayon sa Rizal ang HUDSON ay (MALAWAK AT MAY MAGAGANDANG BARKO AT BAHAY.) MAYO 13 (LINGGO) ng narating ni Rizal ang NEW YORK at natapos na ang paglalakbay niya sa AMERIKA. 3 ARAW siyang namalagi rito at tinawaf niyang “MALAKING BAYAN” ang New York. Humanga siya sa laki at Naging inspirasyon niya ang MONUMENTO NI WASHINGTON Ginawa ang monumentong iyon para sa pagbibigay parangal sa pinakaunang presidente ng aestados unidos at siya ang tinanghal na "Ama ng Kanyang Bayan" umiwas sa digmaan, kinitil ang paghihimagsik, at tinanggap ng mga iba't ibang uri ng mga Amerikano. itinatag nia ang sistema ng gabinete at pagpapahayag ng salitang inaugural ng pamahalaan na ginagamit hanggang sa kasalukuyan, MAYO 16,1888 ng nilisan niya nag NEW YORK at tumungo sa LIVERPOOL Sakay ng BARKONG CITY OF ROME: ”PANGALAWANG PINAKAMALAKING BARKO SA BUONG MUNDO, sunod lamang sa GREAT EASTERN” Masayang Masaya si Rizal ng Makita ang higanteng STATUE OF LIBERTY sa ISLA NG BEDLOE ng mapadaan ang kanilang barko sa Daungan ng NEW YORK. **MGA IMPRESYON NI RIZAL SA AMERIKA ** MAGAGANDANG IMPRESYON 1. MATERYAL NA KAUNLARAN NG BANSA NA NAKIKITANG MALALAKING LUNGSOD, LUPAING AGRIKULTURAL, MGA UMUUNLAD NA INDUSTRIYA AT ABALANG MGA PAGAWAAN. 2. ANG ENERHIYA AT PAGPUPURSIGE NG MGA AMERIKANO. 3. LIKAS NA KAGANDAHAN NG BANSA 4. MATATAAS NA ANTAS NG PAMUMUHAY. 5. MGA OPORTUNIDAD PARA SA MABUTING BUHAY PARA SA MAHIHIRAP NA IMIGRANTE. PANGIT NA IMPRESYON 1. KAWALAN NG PANTAY PANATAY NA PAGTRATO SA MGA LAHI.
- 3. KABANATA 14 MAYO 1888-MARSO1889 tumira sa LONDON si Rizal . Pinili niya ang lugar na ito sa 3 kadahilan : 1. MAPAHUSAY ANG KANYANG KAALAMAN SA WIKANG INGLES . 2. PAG-ARALAN AT IWASTO ANG AKLAT NA SUCESOS DE LAS ISLAS FILIPINAS NA ISINULAT NI MORGA. 3. LIGTAS ANG LONDON SA KANYANG PAKIKIPAGLABAN SA KALUPITAN NG MGA DAYUHAN SA PILIPINAS. Mula NEW YORK patungong LIVERPOOL sakay parin si Rizal ng BARKONG” CITY OF ROME” Nagsilbing interpreter siya ng kaniyang mga kapwa pasahero dahil marami siya alam na WIKA. Pinahanga niya rin ang mga ito sa kahusayan niya sa paglalaro ng YOYO. At pinakita niya rin ang gamit nito bilang isang PANANGGALANG na ikinagulat ng mga dayuhan Nakipagkwentuhan rin siya sa mga amerikanong mamamahayag tugnkol sa suliraning pampolitika at panglipunan at napansin niya ang kahinaan ng mga ito sa HEO POLITIKA kaya nawalan siya ng ganang makipagusap sa mga ito. MAYO 24, 1888 ng marating niya ang Liverpool, England at sa OTEL ADELPHI siya nagpalipas ng isang araw. LONDON MAYO 25, 1888 ng nagtungo si Rizal sa LONDON Pansamantalang nanirahan siya sa bahay ni ANTONIO MA. REGIDOR: na isang takas na Pilipino sa MARIANAS noong 18725 AT NAGTRABHO BIULANG ABOGADO sa LONDON. Bago matapos ang buwan ng MAYO, nakahanap ng mauupahang bahay si Rizal na may address na 37 CHALCOTCRESCENT, PRIMROSE HILL Na ang may ari ay ang pamilya BECKETT Na isang organista ng KATEDRAL NG ST. PAUL Ang bahay ng mga BECKETT ay malapit sa BRITISH MUSEUM: isang pambansang aklatan ng ENGLAND. Na kung saan ginugol ni Rizal ang kaniyang mga araw sa LONDON . Binabasa at sinusuri ang mga pahina ng SUCESOS NI MORGA at iba pang librong pangkasaysayan tungkol sa PILIPINAS. Si DR.REINHOLD ROST ay nakilala ni Rizal Isang librarian na nagrecommend kay Rizal para makapasok sa British Museum dahil naimpress siya sa katalinuhan at ugali ni Rizal. Tinawag niya si Rizal na “UNA PERLA DE HOMBRE”( ISANG PERLAS NG KALALAKIHAN) Tuwing LINGGO ay nasa bahay siya ni DR. ROSt nakikipagkwentuhan at nakikipaglaro din siya ng CRICKET AT BOKSING sa mga anak na lalaki ni DR. ROST.(popular na larong ingles) **MGA BALITA MULA SA PILIPINAS** MASAMANG BALITA 1. PAG-UUSIG SA MGA MAKABAYANG PILIPINO NA LUMAGDA SA PETISYONG LABAN SA MGA PRAYLE NA INIHARAP NI DOROTEO CORTES KAY JOSE CENTENO NOONG MARSO 1, 1888. DOROTEO CORTES isang prominenteng mason at abogado JOSE CENTENO isang Gobernador Sibil maynila Ang PETISYON ay nilagdaan ni 800 KATAO at sinulat ni MARCELO H. DEL PILAR Na ipapadala sa REYNA REHENTE ng ESPANYA para hilingin ang pagpapatalsik ng mga prayle Kasama na si ARSOBISPO PEDRO PAYO: DOMINIKO NG MAYNILA 2. PAG-UUSIG LABAN SA MGA KASAMA SA LUPA SA CALAMBA, KABILANG DITO ANG PAMILYA NI RIZAL DAHILAN SA KANILANG GINAWANG PETISYON PARA SA REPORMANG AGRARYO sa PAMAHALAAN.
- 4. 3. PANUNULIGSA KAYRIZAL NINA SENADOR SALAMANCA AT VIDA SA CORTES NG ESPANYA LABAN SA NOLI ME TANGERE.GAYUNDIN NI WENCESLAO AT PABLO FECEDSA PAHAYAGANG ESPANYOL. WENCESLAO RETANA : may pennamed na “DESENGAÑOS ” PABLO FECED:na may pennamed na “QUIOQUIAP “ 4. DI MAKATWIRANG PAGPAPATAPON NI GOBERNADOR HENERAL WEYLER KAY MANUEL T. HIDALGO SA BOHOL. bayaw ni Rizal at asawa ni Saturnina 5. PAGDAKIP AT PAGKULONG KAY LAUREANO VIADO SA BILIBID DAHIL SA NAKITAAN ITO NG ISANG SIPI NG NOLI SA KANYANG TIRAHAN. Estudyante ng medesina sa Unibersidad ng Santo Tomas at kaibigan ni Rizal. MAGANDANG BALITA 1. PAGTATANGGOL NI REV. VICENTE GARCIA SA NOLI LABAN SA PANUNULIGSA NG MGA PRAYLE. iginagalang na pilipinong pari sa Katedral ng Maynila. Nalaman niya ang blitang ito kay MARIANO PONCE ENERO 7, 1891 sinulatan niya si PADRE VICENTE GARCIA para sa kanyang PAGPAPASALAMAT. **ANOTASYON SA AKLAT NI MORGA** SUCESOS DE LAS ISLAS FILIPINAS Ito ay AKLAT NI MORGA na TUNGKOL SA MAKASAYSAYANG PANGYAYARI SA MGA ISLA NG PILIPINAS nailathala noong 1609 sa MEXICO Noong SETYEMBRE 17, 1888 sumulat siya kay BLUMENTRITT “Nilalaman ng sulat na iyon kung pano niya pinuri ang gawa ni MORGA .Isang makatotohan at simpleng pagsulat nito at walang bahid ng kasinungalingan.” PARIS AT ESPANYA Binisita ni Rizal noong SETYEMBRE 1888 Ang PARIS ng ISANG LINGGO Para makapaghanap pa ng ibang bagay na pangkasaysayan sa BIBLIOTHEQUE NATIONALE Isang NATIONAL LIBRARY sa FRANCE. After niyang magbasa at magsuri ng matatandang librosa BIBLIOTHEQUE NATIONALE ay nagbalik na siya sa LONDON. Noong DISYEMBRE 11, 1888 nagbalik na siya sa ESPANYA Binisita ang MADRID AT BARCELONA At nakilala sina MARCELO H. DEL PILAR AT MARIANO PONCE 2 malaking kampeon ng KILUSANG PROPAGANDA Ito ay isang samahang itinatag ng mga liberal na Pilipino upang matamo ang pagbabagosa mapayapang pamamaraan. SINIMULAN ITO DAHIL SA PAGBITAY SA TATLONG PARI NA SINA GOMEZ, BURGOS, AT ZAMORA (GOMBURZA) Nakipagpalitansiya ng mga ideya sa mga ito aat nangakong makikiisa sa kanilang pakikipaglaban parasa reporma. PASKO SA LONDON Nagbalik si Rizal sa LONDON noong DISYEMBRE 24 at nagpasko at nagbagong taon siya ksama ang pamilayang BECKETT. Nagpadala siya ng pamasko sa kaibigan na si DR. CARLOS CZEPELAK (iskolar na taga POLAND) Ito ay ang BUSTO NI JULIUS CAESAR o BUSTO NI EMPERADOR AUGUSTUS na nililok niya (1 emperador na namuno sa IMPERYONG ROMANO) Niregaluhan naman siya ni Ginang Beckett ng aklat na THE LIFE AND ADVENTURE OF VALENTINE VOX, THE VENTRILOQUIST Dahil alam nito na mahilig ito sa salamangka kaya tuwang tuwa si Rizal ng matanggap ito.
- 5. KILUSANG PROPAGANDA Na launchednoong DISYEMBRE 31, 1888 Ang ASOSACION LA SOLIDARIDAD Isang samahan na itinatag ng mga pilipinong nasa BARCELONA para sa mga makabayang pilipinong nakikiisa para sa pambansang reporma. GALICANO APACIBLE (PANGULO) GRACIANO LOPEZ JAENA (2ND PANGULO) MANUEL SANTA MARIA (KALIHIM) MARIANO PONCE (INGAT-YAMAN) JOSE MA. PANGANIBAN (TAGAPAGTUOS) Nagkaisa ang lahat ng miyembro nag awing (PANGULONG PANDANGAL)si JOSE RIZAL bilang pagkilala sa mahusay nitong pangunguna sa mga makabayang Pilipino sa EUROPA. PEBRERO 15, 1889 itinatag ni GRACIANO LOPEZ JAENA Ang (PAHAYAGANG) LA SOLIDARIDAD Sa barcelona kung san sya nakatira Ito ay lumalabas tuwing MAKALAWANG LIGGO AT OPISYAL NA PHAYAGAN NG KILUSANG PROPAGANDA **LAYUNIN NG PAHAYAGANG LA SOLIDARIDAD ** 1. ISULONG ANG ISANG MAPAYAPANG PAGBABAGONG POLITIKAL AT PANLIPUNAN SA PILIPINAS. 2. IPAKITA SA MGA MAMBABASA ANG KALUNUS-LUNOS NA KALAGAYAN NG PILIPINAS UPANG MALAPATAN NG LUNAS NG PAMAHALAANG ESPANYA. 3. LABANAN ANG MGA PARING ESPANYOL SA PILIPINAS NA NOON AY SIYANG KUMOKONTROL NG PAMAHALAAN. 4. ISULONG ANG KAISIPANG LIBERAL AT KAUNLARAN. 5. ISULONG ANG MAKATUWIRANG KARAPATAN NG MGA PILIPINO PARA SA BUHAY, DEMOKRASYA, AT KALIGAYAHAN. Noong MARSO 25, 1889 naipublish ang UNANG ARTIKULO ni RIZAL sa pahayagang LA SOLIDARIDAD NA pinamagatang LOS AGRICULTORES FILIPINOS: “MGA MAGSASAKANG PILIPINO” NA inilarawan ang kalunos lunos na kalagayan sa pilipinas . 6 NA araw pagkaalis niya sa LONDON patungong PARIS **MGA SINULATNI RIZAL SA LONDON ** 1. LA VISION DEL FRAY RODRIGUEZ (ANG PANANAW NI PADRE RODRIGUEZ) Ay isinulat ni Rizal bilang pagtatanggol sa walng tigil na panunuligsa ni PADRE RODRIGUEZ sa kaniya NOLI. Naipublish sa BARCELONA 2. LIHAM SA MGA DALAGA NG MALOLOS Sinulat niya sa LONDON noong PEBRERO 22, 1889 Isinulat niya ito dahil sa kahilingan ni MARCELO H. DEL PILAR Para purihin ang kadalagahan ng MALOLOS . Sa kabila ng pagtutol ni PADRE FELIPE GARCIA: KURA PAROKO ng MALOLOS. Hinihiling ng mga kadalagahn doon ang isang paaralan kung saan nila pwedeng MAPAG ARALAN ANG WIKANG ESPANYOL. Si Dr. Rost ay humiling kay Rizal na magbahagi ng ilang pag aaral sa mga bagay bagay tungkol sa mga Asyano. sa guide ng TRUBNER’S RECORD ay isang peryodikong naglalaman ng mga pag aaral tungkol sa mga Asyano. Kaya inihanda ni Rizal ang dalawang ARTIKULO ang
- 6. SPECIMENS OF TAGALFOLKLORE: “MGA HALIMBAWA NG ALAMT NG MGA TAGALOG” Na naipublish noong MAYO 1889 At ang TWO EASTERN FABLES: “DALAWANG PABULA NG SILANGAN“ Na naipublish naman noong HUNYO 1889 **ANG ROMANSA KAY GERTRUDE BECKETT** Si GETRUDE BECKETT ay -panganay na anak - na may palayaw na GETTIE -Siya ay may ASUL NA MATA -PULANG PISNGI -MAGANDANG PANGANGATAWAN -KAYUMANGGING BUHOK PETTIE : ang itinawag niya kay RIZAL NGUNIT BAGO PA LUMALIM ANG PAGTINGIN NI RIZAL KAY GETTIE AY NAISIP NIYA NA HINDI SIYA PUMUNTA SA LONDON PARA MAGPAKASAL KAY GETTIE KUNDI DAHIL AY MNAY MISYON SIYANG DAPAT TAPUSIN . KAYA PINIGIL NIYA ANG MATINDING BULONG NG KANYANG PUSO AT PINILING LUMAYO PARA MALIMUTAN SI GERTRUDE. **ADIOS, LONDON** Biglang bigla noong MARSO19, 1889 nagpaalam na si Rizal sa pamilyang BECKETT lalo na kay GETTIE . Umalis na isya ng LONDON AT TUMUNGO SA PARIS malungkot niyang tinawid ang ENGLISH CHANNEL DAHIL NAIISIP NIYA ANG MASASAYANG ARAW NIYA SA London .