Educación emocional presentación

1. EDUCACIÓN
EMOCIONAL

2. - PSICOLOXÍA HUMANISTA.
CARL ROGERS
- SALOVEY E MAYOR (1990)
- INTELIXENCIAS MÚLTIPLES.
GARDNER (1993)
- INTELIXENCIA EMOCIONAL.
GOLEMAN (1995)
UN POUCO DE
HISTORIA

3. FUNCIÓNS
BÁSICAS:
FACER MÁIS AQUILO QUE
NOS GUSTA
EVITAR AQUILO QUE NON
NOS GUSTA
CEREBRO
EMOCIONAL

4. Responsable das respostas
emocionais
Relevante para o comportamento
social
Busca formar parte dun grupo
Inconsciente e automático
Codifica aprendizaxes básicas
COMO É O
CEREBRO
EMOCIONAL

5. JOSHEP LEDOUX
(1992)
5
En ocasións tomamos
decisións tendo en conta só
a información emocional e
inhibimos por completo a
información racional (Ruta
longa/curta)
SECUESTRO DA AMÍGDALA

6. TEORÍA DO
APEGO
“ O APEGO É UNHA CARACTERÍSTICA DO SER HUMANO QUE ESTÁ PRESENTE
DENDE O BERCE ATÉ A TUMBA” (JOHN BOWLBY)
6

7. Tod@s nacemos coa capacidade
innata de desenvolver unha
relación afectiva cos nosos
coidadores e de expresar as nosas
necesidades
JOHN BOWLBY
MARY AINSWORTH
7

8. “A SITUACIÓN ESTRAÑA”
8

9. CARACTERÍSTICAS DO APEGO
9
UNIVERSAL
SENSIBILIDADE
COMPETENCIA
IDADE ÓPTIMA
NARRATIVA
NÚMERO DE
FIGURAS APEGO
NORMALIDADE
ESTATÍSTICA

10. FORMAR PARTE DE RELACIÓNS
AFECTIVAS ESTABLES
ACEPTACIÓN INCONDICIONAL
SER VISTA POLAS FIGURAS
SIGNIFICATIVAS
NECESIDADES
AFECTIVAS
ESENCIAIS
10

11. METÁFORA DO
BIDÓN
E A FALTA BÁSICA
( BALINT)

12. AS EMOCIÓNS
ESAS GRANDES DESCOÑECIDAS
12

13. 13
SENSACIÓN
ACCIÓN
PENSAMENTO
EMOCIÓN

14. DEFINICIÓN VERBO
SENSACIÓNS Percepcións corporais Notar
EMOCIÓNS Cambios bruscos no estado de ánimos Sentir
PENSAMENTOS Ideas sobre nós, os demáis e o mundo Pensar
ACCIÓNS Comportamentos que levamos adiante Facer
14

15. EXERCICIO INDIVIDUAL:
EN 3 MINUTOS, ESCRIBE NUN PAPEL TODAS AS
PALABRAS QUE COÑEZAS QUE EXPRESAN EMOCIÓNS,
ESTADOS DE ÁNIMOS, SENTIMENTOS…
15 QUE É UNHA EMOCIÓN?

16. DICCIONARIO DE NEUROCIENCIA
(MORA E SANGUINETTI)
“TODA REACCIÓN CONDUTUAL E SUBXECTIVA
PRODUCIDA POR UNHA INFORMACIÓN QUE
PROVÉN DO MUNDO EXTERIOR OU INTERIOR DO
INDIVIDUO E QUE SE ACOMPAÑA DE FENÓMENOS
NEUROVEXETATIVOS”
16

17. CARACTERÍSTICAS DAS EMOCIÓNS
OCORREN IRREMEDIABLEMENTE
REACCIÓNS INVOLUNTARIAS
SUBXECTIVAS
ESTÍMULO EXTERIOR/INTERIOR
INTENSAS
CURTA DURACIÓN
ACOMPAÑADAS DE SENSACIÓNS, PENSAMENTOS E ACCIÓNS
NECESARIAS PARA A SUPERVIVENCIA
CONTAXIOSAS
APROXIMACIÓN OU DEFENSA
17

18. EMOCIÓN E SENTIMENTO
SENTIMENTO = EMOCIÓN + PENSAMENTO
IMPOTENCIA = MEDO +
18
“Eu non podo facer nada para
cambiar a situación”

19. 19 AS EMOCIÓNS BÁSICAS

20. EMOCIÓNS BÁSICAS
20
MEDO IRA NOXO
LEDICIA TRISTEZA SORPRESA
DESDÉN

21. EMOCIÓNS DE APROXIMACIÓN
AMOR
21
LEDICIA SORPRESA

22. EMOCIÓNS DE DEFENSA
MEDO
22
IRA TRISTEZA

23. 23
EMOCIÓN OBXECTIVO ACCIÓN RESPOSTA CORPORAL
MEDO Evitación Escape, fuxida Tensión corporal
Activación pernas
Aumento latexo cardíaco
IRA Superación de obstáculos Ataque Activación de brazos e
mans para loitar
TRISTEZA Aceptar a perda Illamento, reflexión,
repouso
Movementos lentos
Corpo contraído
AMOR Achegarme íntimamente
aos demais
Relación social Relaxación
LEDICIA Aportar ánimo e achegarme
aos demais
Compartir o positivo Corpo expandido
SORPRESA Explorar o ambiente Exploración e
investigación
Interese, aproximación

24. ORGANIZAMOS AS
EMOCIÓNS
RODA DE
PLUTNIK
24

25. ORGANIZAMOS AS
EMOCIÓNS
UNIVERSO DE
EMOCIÓNS
25

26. UNIVERSO DE EMOCIÓNS
26

27. UNIVERSO DE EMOCIÓNS
27

28. UNIVERSO DE EMOCIÓNS
28

29. QUE É A EDUCACIÓN EMOCIONAL?
“ A INDISPENSABLE”
29

30. 30

31. COMPETENCIA EMOCIONAL
 Concebimos unha competencia como a capacidade para mobilizar adecuadamente
un conxunto de coñecementos, capacidades, habilidades e actitudes necesarias para
realizar actividades diversas cun certo nivel de calidade e eficacia (Bisquerra y Pérez,
2007).
 Implica uns coñecementos (“saberes”), unhas habilidades (“saber-facer”) e unhas
actitudes e condutas (“saber estar” e “saber ser”) integrados entre sí.
31

32. MODELO PENTAGONAL
DE COMPETENCIAS  Toma de conciencia das propias emocións
 Dar nome ás emocións
 Empatía
 Tomar conciencia da interacción entre
emoción, cognición e comportamento
 Detectar crenzas
 Atención plena
 Conciencia ética e moral
CONCIENCIA
EMOCIONAL
Capacidade para tomar conciencia das
propias emocións e das emocións dos
demais.
32

33. MODELO PENTAGONAL
DE COMPETENCIAS
 Expresión emocional apropiada
 Regulación de emocións e sentimentos
 Regulación emocional con conciencia ética e
moral
 Remind
 Regulación da ira para a prevención da
violencia
 Tolerancia á frustración
 Estratexias de afrontamento
 Competencia para autoxerar emocións
positivas
REGULACIÓN
EMOCIONAL
Capacidade para manexar as emocións de
forma apropiada. Podémolo entender como
xestión emocional.
33

34. MODELO PENTAGONAL
DE COMPETENCIAS
 Autoestima
 Automotivación
 Autoeficacia emocional
 Responsabilidade
 Actitude positiva
 Pensamento crítico
 Análise crítica de normas sociais
 Asumir valores éticos e morais
 Resiliencia
AUTONOMÍA EMOCIONAL
Inclúe elementos relacionados coa
autoxestión persoal.
34

35. MODELO PENTAGONAL
DE COMPETENCIAS
 Dominar as habilidades sociais básicas
 Respecto polos demais
 Comunicación receptiva e expresiva
 Compartir emocións
 Comportamento prosocial e cooperación
 Traballo en equipo
 Asertividade
 Prevención e xestión de conflitos
 Capacidade para xestionar situacións
emocionais
 Liderado emocional
 Clima emocional
COMPETENCIA SOCIAL
Capacidade para manter as boas
relacións con outras persoas.
35

36. MODELO PENTAGONAL
DE COMPETENCIAS  Fixar obxectivos adaptativos
 Toma de decisións
 Buscar axuda e recursos
 Cidadanía activa, participativa, crítica,
responsable e comprometida
 Benestar emocional
 Fluír
 Emocións estéticas
COMPETENCIAS PARA A
VIDA E O BENESTAR
Capacidade para adoptar
comportamentos apropiados para
afrontar a vida.
36

37. 37

38. 38 ESTRATEXIAS EDUCACIÓN EMOCIONAL

39. o - Tod@s queremos “pasar polo aro”
o - Se queres, podes (ou igual non)
o - Culpa e responsabilidade
o - Atribucións e expectativas
ALGÚNS
PRINCIPIOS EN
EDUCACIÓN
EMOCIONAL
39

40. ESTRATEXIAS
ESPECÍFICAS
LEXITIMAR AS EMOCIÓNS,
DESEXOS E PENSAMENTOS
NOMEAR PARA DOMINAR

41. ESTRATEXIAS
ESPECÍFICAS
HIPOACTIVAR A AMÍGDALA
- Relaxación sinxela
- Respiracións profundas
- Desviar a atención
- Movemento
- Beber auga
- Abrazar

42. Método Jacobson
42

43. ESTRATEXIAS
ESPECÍFICAS
CONECTA E REDIRIXE
- Transmite tranquilidade
- Lexitima e emoción
- Escoita o que queiran decir
- Parafrasea o que nos di
- Que che parece se facemos?
Ocórreseche o que podemos
facer?

44. ESTRATEXIAS
ESPECÍFICAS
MENOS É MÁIS. POUCAS
PALABRAS
MELLOR DESCRIBIR A
SITUACIÓN QUE CRITICALA

45. 45
PROPOSTA PROGRAMA EDUCACIÓN EMOCIONAL

46. OBXECTIVOS
 Adquirir un maior coñecemento das propias emocións
 Favorecer o desenvolvemento integral do alumnado
 Desenvolver a capacidade de comprender e regular as propias emocións
 Potenciar actitudes de respecto e tolerancia
 Desenvolver unha maior competencia emocional nas relación sociais
 Desenvolver a tolerancia á frustración
 Desenvolver a capacidade de control
46

47. BLOQUES TEMÁTICOS
CONCIENCIA EMOCIONAL
REGULACIÓN EMOCIONAL
AUTOESTIMA
HABILIDADES SOCIOEMOCIONAIS
HABILIDADES DE VIDA
47

48. 48 CONCIENCIA EMOCIONAL

49. CANDO DIGO…, QUERO DICIR…
Grupo-aula: Preguntar que cren que son as emocións, iremos guiando mediante preguntas.
Anotamos na pizarra ata chegar a unha definición sinxela. Pedímoslles que nomeen
diferentes emocións. Facilitamos poñéndolles exemplos de situación
Traballo pequeno grupo (6 grupos): Unha cartolina por grupo, dividida en 2 partes. Nunha
parte estará escrita a emoción e na outra terán que pegar imaxes que correspondan con esa
emoción. Para as imaxes darémoslle revistas.
Posta en común: Cada grupo explica ao resto da clase as imaxes escollidas.
Debemos comentar os traballos tentando relacionar emocións, buscando situación que fagan
vivir esas emocións…
49

50. SENTIMOS E VIVIMOS
Grupo-aula: Entregamos a cada alumno/a 6 fichas de diferentes cores e co nome dunha
emoción básica. Dividimos a pizarra en 6 partes iguais, unha para cada emoción.
Proporemos situacións da vida diaria e o alumnado levantará a tarxeta da emoción que
sentiría. Imos anotando na pizarra o número de emocións de cada tipo. Reflexionaremos
sobre a diversidade de emocións experimentadas e como se ven alteradas por factores
externos.
Posibles situación: Vas en bici e caes, pola noite non podes durmir, non fas ben un exercicio
de clase, xogando no patio máncaste nun brazo, ves ao cole sen almorzar, danche un
premio por un traballo, uncompañeiro dache un caramelo…
50

51. PASEANDO
Grupo-aula: O alumnado paserá pola aula. Cada un expresará coa cara unha emoción. Irán
paseando e actuando segundo o seu criterio. Non se dará ninguna instrucción a maiores.
Pasados 10 minutos, sentarán.
Posta en común: Imos preguntando se recoñeceron as emocións dos seus compañeiros e
cales eran. Despois reflexionaremos sobre o seguinte:
- É fácil amosar unha emoción coa cara?
- Pode cambiar a relación cos demais dependendo da cara que teñas ese día?
- Como che gustaría que te tratasen se detectan que tes “mala cara”?
51

52. 52 REGULACIÓN EMOCIONAL

53. AS CONSECUENCIAS DAS MIÑAS REACCIÓNS
Grupo-aula: Narramos unha breve situación conflitiva (ao entrar a clase un compañeiro dá un
empurrón a outro, non me deixan xogar, estás traballando tranquilo en clase e vén un
compañeiro e quítache a goma…)
O alumnado indicará posibles reacción que eles e elas terían e ímolas anotando na pizarra, sexan
do tipo que sexan. Unha vez que todo o mundo participe, eliminamos as repetidas. Analizamos
unha a unha as reacción preguntando: Que podería pasar se…(pegásemos, berrásemos,
falásemos…)?
Identificaremos a reacción máis adecuada. Non ten por que haber unha soa válida
53

54. TERMÓMETRO DA AULA
Podémolo facer grupal ou individual.
Teremos uns tarros transparentes e pompóns verdes, vermellos e amarelos
Grupo-clase: cada día ao entrar na aula cada un dos alumnos colocará no bote un pompón
que reflicta os eu estado de ánimo (bo/malo/regular). Analizaremos a nivel xeral cal é a
situación da aula. Ao finalizar o día repetiremos a tarefa e veremos se cambiaron as cores.
Individual: farémolo do mesmo modo pero cun bote para cada un/unha e facendo
seguemento ao longo dunha semana.
54

55. EXPERIMENTANDO COA MÚSICA
Grupo-aula: Seleccionaremos varios tipos de música instrumental. Sentados/deitados no
chan, cos ollos pechados e en silencio irán escoitando os distintos cortes. Esta secuencia
repetirase 2 ou 3 veces.
Posta en común: Comentaremos as emocións e sensación que esperta cada tipo de música
e se notamos cambios no noso corpo. Sentícheste mellor cunha música que con outra?
Experimentaches algunha emoción? Cal escollerías para relaxarte? E para animarte?
55

56. 56 AUTOESTIMA

57. TI E MÁIS EU NON VEMOS O MESMO
Grupo-aula: Seleccionamos previamente a imaxe dun animal que teña o tamaño suficiente
para que tod@s poidan vela con claridade e sen dificultade. Dicímoslles que o observen
ben facendo preguntas ao aire (que vedes? De que cor? Como será a súa pel? Que está
facendo? Que sinte? En que estará pensando?...)
Despois, imos facendo as preguntas a distintos alumnos e alumnas para compartir
diferentes puntos de vista e opinión.
Rematada esta fase, preguntamos á aula:
- Pensamos tod@s igual?
- Por que se estamos vendo o mesmo, respostamos cousas distintas?
57

58. A MIÑA SILUETA
Individual: cada neno/a dibuxará a súa silueta nunha cartolina e porá o seu nome ben
grande e con cores. Despois enche a silueta coas cousas que lle gustan, divirten, que se lle
dan ben, as súas habilidades…pode intercalar palabras e debuxos/imaxes.
Posta en común: cada alumno/a explicará ao grupo o que debuxou e escribiu
58

59. SON EU?
Previamente preparamos un tríptico cos seguintes bloques: portada/ Eu véxome…/Como me gustaría
ser/Como me ven
Traballo individual: Darémoslle a cada alumno/a un tríptico en branco para que o completen agás a parte
de “Como me ven”.
Escribiremos na pizarra características positivas (dúas máis que número de alumnos/as)
Despois cada alumno/a recibirá un sobre con tarxetas co nome de cada compañeiro/a e por detrás deberá
escoller unha desas características positivas.
Finalmente entregaránselle a cadaquén as tarxetas co seu nome e escribirá no tríptico na parte de “Como
me ven”.
Posta en común: Darémoslles oportunidade de comentar algunha cuestión se queren
59

60. 60HABILIDADES SOCIOEMOCIONAIS

61. AXUDANDO A UN AMIG@
Grupo-aula: Presentámoslles un boneco que quere compartir con eles e elas un
problema para ver se poden axudarlle a buscar solución. Explicamos que “Paco” Está triste
e desgustado, que lle gustaría saber que é o que fixo mal porque a súa ilusión é ter
amigos. Ultimamente cando chega ao cole os seus compañeiros contéstanlle mal, parece
que todos lle teñen manía e non sabe que facer. El cre que lle teñen envexa ou que cren
que é antipático e egoísta….
Pedirémoslles que axuden a “Paco” a identificar as emocións e actitudes que o están a
perxudicar e darémoslle alternativas.
61

62. O QUE SINTEN OS DEMAIS
Pequeno grupo: A cada grupo entrégaselle unha ficha cunha pregunta e catro
situación. Todos os membros do grupo teñen que aportar a súa opinión, non hai que
chegar a un acordó.
Pregunta: Como cres que se sentirán as persoas nestas situación? Despois facemos
unha reflexión grupal sobre as respostas.
62
Situación Emoción
Non convidas a un amigo á túa festa de aniversario
Daslle a teu irmán un xoguete que sempre quixo
Perdes o estoxo dun amigo
Un amigo ten unha proba de teatro e ti axúdaslle a
preparala

63. MANEIRAS DE ACTUAR
Grupo-aula: pediremos que nos definan maneiras de actuar cos compañeiros, amigos,
familia…Por exemplo burlarse, ser amable, berrar… Nós tentaremos ir agrupando en
categorías (agresiva, amistosa, irónica, indiferente, deshonesta, asertiva…)
Pequeno grupo: cada grupo debe pensar nunha situación para interpretar na que actuarán
de distintos modos segundo os que se describiron na pizarra. Podémoslles dar exemplos de
situación: Estase a xogar un partido de fútbol e o equipo contrario marca un gol, hai que
preparar un traballo en grupo e decidir o tema…)
Posta en común: Facemos unha valoración final das maneiras que favorecen as relacións
63

64. 64 HABILIDADES DE VIDA

65. A MIÑA CLASE É
Traballo pequeno grupo: cada grupo recibe unha cartolina con dous círculos
(positivo/negativo). Repártense tamén unas fichas nas que aparecen características e
situación que teñen que colocar nun círsulo ou noutro (imaxinativa, ordeada, triste, grande,
ruidos, a hora do recreo é curta, os meus compañeiros falan moito, non che deixanf hacer o
que queres, prefiro xogar e non traballar…)
Posta en común: Preguntarámoslles se estaban tod@s conformes, se hai cousas que son
positivas para uns e negativas para outros.
Remataremos recollendo suxestións de que podemos facer para estar tod@s mellor na aula
65

66. CRÍTICOS DE TELEVISIÓN
Grupo-aula: iniciaremos unha conversa sobre os programas de televisión que ven e imos
anotando na pizarra. Comentaremos a necesidade de ver a televisión dun modo crítico.
Escolleremos un dos programas e, entre toda aclase, veremos que aspectos negativos e
positivos ten.
Traballo individual: Escolleremos 4 ou 5 programas e repartiremos a cada alumno/a unha
ficha de análise para que escriba os aspectos negativos e positivos
Posta en común: Recolleremos as aportacións de cada alumno/a e así teremos unha crítica
de cada un dos programas. Neste momento teremos que introducir o tema de buscar outras
actividades alternativas que nos aporten máis beneficios
66

67. @ AMIG@ IDEAL
Pequeno grupo: cada grupo terá unha cartolina con dous grandes cadros nos que poña
“Gústame” e “Non me gusta”, e unha ficha con cualidades persoais (bo, simpático,
traballador, antipático, obediente, xeneroso, falador, puntual, listo, lento, prudente, valente,
estudoso, sociable, serio… O grupo deberá debatir e poñerse dacordo sobre as cualidades
que deben ir en cada espazo para ter unha boa relación cos amigos e amigas.
Posta en común: Cada grupo explicará ao resto da clase a súa proposta. Debemos facer
fincapé que hai unha serie de cualidades que dependen do momento, da situación e de
como nos sintamos.
67

68. 68 FIN