Ang dokumento ay naglalahad ng pag-aaral ng ponemang segmental at suprasegmental, na mahalagang yunit ng tunog sa wika. Ipinapakita ng teksto ang iba't ibang uri ng ponema, kabilang ang 21 segmental na ponema sa Filipino at ang epekto ng diin, tono, hinto, at haba sa pagbigkas. Ang mga elementong ito ay nagsisilbing batayan para sa mas mahusay na pakikipag-usap at pagbibigay kahulugan sa mga salita.

1. PONEMANG SEGMENTAL
AT SUPRASEGMENTAL

2. Introduksyon
■ Ang pag-aaral ng mahalagang yunit ng tunog o ponema ay
binubuo ng mga segmental at suprasegmental.
■ Segmental ang mga tunay na tunog at ang bawat tunog ay
kinakatawan ng isang titik sa ating alpabeto.
■ Ang Suprasegmental ay pag-aaral ng diin (stress), pagtaas-
pagbaba ng tinig (tune o pitch), paghaba (lenghtening) at hinto
(juncture).

3. Ponemang Segmental
■ Ang Filipino ay may 21 ponemang segmental - 16 sa
mga ito ay katinig at lima (5) naman ang patinig.
■ Mga Katinig - /b, k, d, g, h, l, m, n, ng, p, r, s, t, w, y, ?/
■ Sa ating palabaybayan ang /?/ ay hindi binigyan ng
katumbas na titik. Sa halip, isinama ito sa palatuldikan at
tinumbasan ng tuldik na paiwa /'/ sa dahilang ito'y hindi
normal na tulad ng ibang ponema.

4. Ponemang Segmental
■ Mahalaga ang /?/ o tuldik na paiwa /'/ sapagkat
nakapagpapaiba ito ng kahulugan ng salita kapag inilagay
sa huling pantig ng salitang nagtatapos sa patinig. Ang
tawag sa /?/ ay glotal o impit na tunog.
■ Ang impit na tunog o glotal ay itinuturing na isang
ponemang katinig sa Filipino bagama't hindi ito ipinakikita
sa ortograpiya ng ating wika. Mahalaga ito sa isang salita
sapagkat nakapagbabago ito ng kahulugan ng dalawang
salita na pareho ang baybay.

5. Ponemang Segmental
■ Mga Patinig - /i, e, a, o, u/
■ Itinuturing ang mga patinig na siyang
pinakatampok o pinakaprominenteng bahagi ng
pantig. Walang pantig sa Filipino na walang patinig.
■ Halimbawa:
ba - hay ba - ba - e u - lo di - la

6. Ponemang Segmental
■ May kani-kaniyang tiyak na dami o bilang ng
makabuluhang tunog ang bawat wika.
Makabuluhan ang isang tunog kapag nag- iba ang
kahulugan nito sa sandaling alisin o palitan ito.
Halimbawa'y mag- iiba ang kahulugan ng salitang
baso kapag inalis ang /s/ at ito'y nagiging bao.
Kapag pinalitan naman ang /s/ ng /l/, ito'y
nagiging balo. Samakatwid, ang /s/ ay
makabuluhang tunog sa Filipino at tinatawag

7. Ponemang
Suprasegmental

8. Ponemang Suprasegmental
Ang Diin, bilang ponemang suprasegmental, - ay lakas, bigat o
bahagyang pagtaas ng tinig sa pagbigkas ng isang pantig sa
salitang binibigkas.
Halimbawa: sa salitang /kamay/, ang diin ay nasa huling
pantig na /may/.
- ay isang ponema sapagkat sa mga salitang may iisang tunog,
ang pagbabago ng diin ay nakapagbabago sa kahulugan nito.
Halimbawa:
1.Hiram lamang ang /BUhay/ ng tao.
2. Sila /LAmang/ ang /buHAY/ sa naganap na sakuna, kaya

9. Ponemang Suprasegmental
Tono o intonasyon - pagtaas at pagbaba ng tinig na
iniuukol sa pagbigkas ng pantig ng isang salita, parirala o
pangungusap upang higit na maging mabisa ang ating
pakikipag-usap sa kapwa.
- Parang musika ang pagsasalita nang may tono may
bahaging mababa, katamtaman at mataas.
- Maaaring makapagpahayag ng iba't ibang
damdamin, makapagbigay ng kahulugan o
makapagpahina ng usapan ang pagbabago ng

10. Ponemang Suprasegmental
Halimbawa: 3
Antas ng tono:
Pahayag: 2 ha 2
4 = pinakamataas
ka pon
3 = mataas
2 = katamtaman
1 = mababa
4

11. Ponemang Suprasegmental
Hinto o Antala - saglit na pagtigil ng ating pagsasalita upang higit
na maging malinaw ang mensaheng ibig nating ipahayag sa ating
kausap.
Ang hinto ay paghahati ng salita na gumagamit ng sumusunod na
mga pananda.
Panloob
Maikling hinto: /I/=, (kuwit), /+/ = isang krus na pananda
Mahabang hinto: ; = tuldok-kuwit, : = tutuldok, _____ = isang
mahabang guhit, //=dalawang guhit pahilis, > = palaso, - = gitling, ...

12. Ponemang Suprasegmental
Halimbawa:
1. Padre, Martin, ang tatay ko. (ipinakikilala mo ang
iyong ama sa isang pari at sa kaibigan mo.)
2. Hindi, si Cora ang may sala. (ipinaalam na si Cora ang
may kasalanan)
3. magalis (puno ng galis)
mag - alis (maghubad, magtanggal, at iba pa)

13. Ponemang Suprasegmental
Haba – paghaba o pag-ikli ng bigkas ng nagsasalita sa patinig ng
isang pantig sasalita, Ginagamit ang ganitong notasyon /./ at /:/ na
siyang nagsasaad ng kahulugan ng salita.
1. Likas na haba
Halimbawa:
/asoh/ - usok
/a:soh/ - isang uri ng hayop
/pitoh/ - bilang na 7
/pi:toh/ - silbato

14. Ponemang Suprasegmental
2. Panumbas na haba
Halimbawa:
a. /’aywan/ - /e.wan/ c. /tayo
nah/ - /te.nah/
b. /taingah/ - /te.nga/ d.
/kaunti/ - /kon.ti/
3. Pinagsama na haba
Halimbawa:
a. magsasaka = /magsasa : ka/ = magbubukid
magsasaka = /magsa . sa : ka/ = magtatanim
b. mananahi = /manana : hi/ = modista

15. Mga Aktibidad:
________________1. Ito ang mga tunay na tunog at ang bawat tunog ay
kinakatawan ng isang titik sa
ating alpabeto.
_______________ 2. Ito ay pag-aaral ng diin (stress), pagtaas-pagbaba ng
tinig (tune o pitch),
paghaba (lenghtening) at hinto
(juncture).
_______________ 3. Bilang ng ponemang segmental ng Fiipino.
_______________ 4. Ito ay itinuturing na isang ponemang katinig sa Filipino
bagama't hindi ito ipinakikita sa
ortograpiya ng ating
wika. Mahalaga ito sa isang salita sapagkat nakapagbabago
ito ng kahulugan ng dalawang salita na pareho ang
baybay.

16. _________________ 6. Ito ay pagtaas at pagbaba ng tinig na iniuukol sa pagbigkas ng
pantig ng isang salita, parirala o
pangungusap upang higit na maging mabisa
ang ating pakikipag-usap sa kapwa.
_________________ 7. Ito ang saglit na pagtigil ng ating pagsasalita upang higit na
maging malinaw ang mensaheng ibig nating
ipahayag sa ating kausap.
_________________ 8. Ito ang paghaba o pag-ikli ng bigkas ng nagsasalita sa patinig ng
isang pantig sasalita, Ginagamit ang
ganitong notasyon /./ at /:/ na siyang
nagsasaad ng kahulugan ng salita.
_________________ 9. Dalawang uri ng ponema.
_________________10.