1. O espazo urbano

2. O POB0AMENTO URBANO É o poboamento das cidades. A cidade é: Un espazo heteroxéneo no que se mesturan diversos elementos naturais, económicos, sociais, políticos e culturais. É un conxunto de rúas e edificios. Criterios Cuantitativos Número de habitantes. En España o núcleo que teña máis de 10.000 hab. Consídérase semiurbano entre 10.000 e 2.000 hab. e menos dun 25 % da súa poboación traballando no sector primario. Densidade: a densidade urbana é maior que a rural. Cualitativos Morfolóxico : Disposición da paisaxe urbana, as formas e os tamaños das rúas e edificios. Funcional : Actividade económica centrada nos sectores secundario e terciario. Espacial: a cidade que articula un espazo máis amplo. Sociolóxico: As formas de vida da poboación urbana, tipo de familia, relacións sociais, ámbitos de sociabilidade, redes de axuda, etc..

3. O proceso de urbanización Urbanización preindustrial industrial postindustrial Orixes Ideade media Ata mediados do S. XIX Idade moderna Cidades gregas E fenicias Romanización Espazo musulmán Espazo cristián Crecemento no S. XVI Estancamento no S. XVII Primeira modernización S. XVIII Mediados do XIX-1936 1939-1959 Desnvolvemento 1959-1975

4. A urbanización preindustrial FACTORES Estratéxicos e militares Políticos e administrativos Económicos Relixiosos Etapas Orixes: fenicios, gregos e romanos A cidade medieval Cristiá Musulmá A cidade moderna Crecemento no s. XVI Estancamento no s. XVII A racionalización da cidade na ilustración

5. A urbanización industrial Factores División administrativa do Estado español (provincias, 1833) Económicos: focos de industrialización e recepción do éxodo rural. Fases Ata mediados do século XIX: crecemento escaso, menos do 10% da poboación urbana Dende mediados do XIX ata a guerra civil: crecemento intenso ata o 40% Guerra civil e autarquía: reruralización e creación dos eixos urbanos (Madrid, Barcelona, Bilbao, Valencia…) Desarrollismo (1960-1975)

6. Proceso de urbanización A urbanización postindustrial: En España a partir da década de 1980 A industria perde protagonismo como factor de urbanización Terciarización da cidade Inicio da desurbanización Dispersión da urbanización Medran a cidades de mediano tamaño e as grandes cidades comenzan a deter o seu crecemento.

7. Vigo crecemento urbano Trazado da antiga calzada romana

8. Crecemento urbano Vigo Caso Vello, século XVIII

9. Crecemento urbano Vigo Vigo no século XVIII

10. Vigo crecemento urbano Vigo mediados do século XIX

11. Vigo crecemento urbano Vigo, finais do século XIX

12. Vigo crecemento urbano Vigo, 1936

13. Vigo crecemento urbano Vigo, 1980

14. Vigo crecemento urbano Vigo, 2000

15. Vigo crecemento urbano Vigo, extensión do Porto de Vigo

16. Morfoloxía urbana Morfoloxía é o aspecto externo que presenta a cidade. Influída polo Emprazamento: espazo concreto sobre o que se asenta a cidade (topografía)- función inicial da cidade Situación: posición da cidade con respecto a un contorno xeográfico máis amplo (rios, montañas, vías de comunicación, mar…) A morfoloxía da cidade é resultado da combinación de: Plano Irregular Radiocéntrico Ortogonal A construción Trama Compacta ou pechada Aberta Edificación colectiva (bloques e torres) Individual (vivendas exentas ou acaroadas) Usos do solo Residencial Industrial Equipamento Comercial e de negocios.

17. Plano irregular Plano ortogonal

18. Plano radiocéntrico

19. A MORFOLOXÍA URBANA PLANO IRREGULAR Non hai planificación As rúas son irregulares, estreitas e sinuosas e algunhas sen saída. O trazado das rúas está condicionado pola orografía. Correspóndese coa parte antiga das cidades que medraban dentro do recinto amurallado (cidades medievais cristiáns cun trazado de forma radiocéntrico a partir do castelo, mercado ou praza) e as cidades con pasado musulmán que teñen un trazado labiríntico, no que as rúas teñen un trazado irregular, onde non hai prazas nin rúas importantes que rexan a trama urbana. As casas non teñen fachadas relevantes, pero si patios interiores.

20. PLANO IRREGULAR. TOLEDO

21. TOLEDO

22. MORFOLOXÍA URBANA PLANO ORTOGONAL Hai planificación As rúas son rectilíneas e cruzanse en ángulos recto formando cuadrículas (mazás) É típico nas cidades romanas . Estas xurden a partir dos campamentos romanos cunha estrutura en dameiro , con rúas que se cruzan en ángulo recto é dúas rúas principais. Estaban rodeadas de unha muralla É típico nas novas cidades españolas xurdidas das repoboacións levadas a cabo no s. XVIII . Ej. La Carolina (Jaén), Aranjuez.

23. MORFOLOXÍA URBANA PLANO ORTOGONAL Os ensanches das grandes cidades de finais do XIX e do XX (Barcelona, Madrid). Estes foron impulsados pola burguesía O enlace entre as áreas medievais e os ensanches realízase xeralmente polas prazas maiores construidas cerca das portas de entrada ás murallas. Dende a praza “partían rúas rectilíneas”, das cales unha delas era xeralmente a rúa maior.

24. LUGO

25. LA CAROLINA (JAÉN)

26. ARANJUEZ

27. CASTELLÓN DE LA PLANA

28. FERROL

29. FERROL

30. BARCELONA

31. MORFOLOXÍA URBANA PLANO RADIOCÉNTRICO As rúas parten dun punto central como se foran radios dunha circunferencia. É propio das cidades de orixe medieval. Ej. Vitoria

32. VITORIA

33. BETANZOS

34. MORFOLOXÍA URBANA PLANO LINEAL Xurden ao longo dunha vía de comunicación. Ej. Logroño Nalgúns casos existe unha planificación teórica como a cidade lineal de Arturo Soria en Madrid

35. NORTE DE LUGO

36. MOGOR-BARES

37. CIUDAD LINEAL ARTURO SORIA-MADRID

38. CIUDAD LINEAL ARTURO SORIA - MADRID

39. Estrutura urbana O casco antigo A herdanza de época preindustrial A herdanza da primeira época industrial Industrialización: deteriorización e renovación do casco antigo Postindustrial: política de rehabilitación integral O ensanche urbano O ensanche burgués: progresiva densificación Zonas industriais e barrios marxinais Barrios axardinados Perifería urbana Franxa urbana e periurbana Barrios marxinais e infravivenda Barrios de vivendas de protección oficial Polígonos de vivenda de promoción privada Áreas de vivenda unifamiliar e de segunda residencia

40. A ESTRUCTURA URBANA CENTRO HISTÓRICO Coñecese como CASCO ANTIGO Reflicte como era a cidade antes da revolución industrial. Soen ser os depositarios dun rico patrimonio cultural –edificios, murallas- que lembran nalgúns casos ao mundo romano ou medieval (casco antigo de Barcelona, Santiago de Compostela, Lugo...) En moitos casos foron modificados de xeito irreversible. A paisaxe correspóndese co plano irregular. Os edificios son antigos, de plantas baixas e abondan as edificacións destruídas ou abandonadas. Actualmente soen ser barrios residencia de inmigrantes En moitos casos están sendo rehabilitados para novas funcións, ben como como residencia dos grupos sociais acomodados , ben para locais administrativos (concellos e as súas dependencias, delegacións de institucións públicas) ben como centros de ocio e cultura...

41. Estrutura urbana

43. Casco Vello de Vigo

44. CASCO ANTIGO VIGO-CASA ALMEIDA

45. CASCO ANTIGO VIGO - CESTEIROS

46. CASCO ANTIGO VIGO – CALLE REAL

47. CASCO ANTIGO VIGO

48. ESTRUTURA URBANA ENSANCHE Constrúense a finais do s. XIX ou principios do XX por e para a burguesía ante o aumento da poboación nas cidades e pola industrialización. Teñen unha estrutura planificada, adosados ao casco antigo, pero cunha estrutura ben diferenciada. O plano é ortogonal e responde plenamente ás necesidades da cidade de dispoñer de máis espazo. Os edificios son de varios pisos, de varias vivendas, con patios interiores, escaleiras comunitarias e ascensor. A planta baixa destínase para o comercio ou obradoiros industriais. Constitúen os barrios centrais das cidades Os edificios soen estar rehabilitados e só en parte manteñen os seu carácter residencial para as clases medias e altas. Son zonas de grande actividade comercial e de negocios

49. ENSANCHE VIGO-MARQUES DE VALLADARES

50. ENSANCHE VIGO – GRAN VÍA

51. ENSANCHE VIGO – PLAZA CONSTITUCIÓN

52. ENSANCHE VIGO – POLICARPO SANZ

53. ENSANCHE VIGO-PRINCIPE

54. MORFOLOXÍA URBANA AS AREAS DE NEGOCIOS – CBD - Son espazos dedicados a albergar oficiñas e as principais actividades financeiras e comerciais. Están situados nos ensanches (Vigo) ou alrededores, cerca das grandes vías de comunicación (Madrid). Poden estar tamén no casco histórico Son edificios de nova construción e bastante altos, debido a que o prezo do solo é moi elevado

55. CENTRO DE NEGOCIOS VIGO – POLICARPO SANZ

56. AREA DE NEGOCIOS - MADRID

57. ESTRUTURA URBANA – OS BARRIOS PERIFÉRICOS Xorden na segunda metade do século XX como consecuencia do rápido crecemento económico que se reflicte na rápida urbanización. Son barrios que xorden na bisbarra das cidades ou ao redor dos primeiros ensanches. Presentan varias etapas: 1950-1970 o característico foi a construción de grandes promocións inmobiliarias en polígonos de viviendas con bloque en altura, alta densidade de población, e unha calidad de construcción e entorno deficiente. Construidos para albergar aos inmigrantes A partir de 1980 o crecimiento caracterízase pola construción de zonas residenciais, cunha baixa densidade de poboación , vivendas illadas ou adosados e cada vez máis lonxe do centro urbano. Están ocupadas por clases medio altas.

58. BARRIOS PERIFERICOS VIGO

59. BARRIOS PERIFERICOS VIGO

60. BARRIOS PERIFÉRICOS VIGO

61. BARRIOS PERIFÉRICOS VIGO - NAVIA

62. BARRIOS PERIFÉRICOS VIGO - COIA

63. BARRIOS PERIFERICO VIGO - CANIDO

64. ESTRUTURA URBANA – O CHABOLISMO Coñocidas como áreas de urbanización marxinal ou infraviviendas O chavolismo caracterízase `por una urbanización mínima ou inexistente, con déficit de servizos, e vivendas autoconstruídas, de moi baixa calidade onde vive unha poboación marxinal, excluíada das redes de integración social. Os concellos intentan solucionar este problema coa construción de polígonos de viviendas.

65. CHABOLISMO

66. ESTRUTURA URBANA. POLIGONOS INDUSTRIALES Localízanse nas bisbarra das cidades. Neles ubícanse as industrias e os centros comerciais. Están ben comunicados coa cidade.

67. POLIGONOS INDUSTRIALES VIGO

68. As aglomeracións urbanas Área metropolitana Cidade central Relacións económicas, sociais e espaciais entre a cidade central e as cidades satélites Fundamental o deseño da rede de comunicación Estilo de vida urbano Problemas: necesidade de planificación e integración no ámbito rexional máis amplo (competencia das CC.AA Ordenar as actividades económicas, os espazos non urbanizados e o transporte Estrutura espacial Coroas concéntricas Modelo sectorial ou radial Conurbación Área urbana continua formada pola crecemento paralelo de dúas ou máis cidades ata unirse Rexión urbana Área discontinua integrada por cidades dispersas (forma de nebulosa) Megalópole Urbanización de escala suprarexional (Barcelona, Valencia, Alacant)

69. AS AGLOMERACIÓNS URBANA área metropolitana

70. Área metropolitana de Vigo

71. Conurbación Eixo comunicación

72. Conurbación

73. Rexión urbana

74. Rexión urbana

75. Megalópole

76. Megalópole

77. Problemas das cidades españolas A cuestión da vivenda Problemas de abastacemento e equipamento Tráfico Problemas medio ambientais Creación de microclima urbano Contaminación atmosférica Ruído Produción de residuos urbanos e a súa eliminación

78. Produción do espazo urbano Interacción dos seguintes axentes económicos e sociais Propietarios do solo Promotores e inmobiliarios Empresarios industriais A cidadania Os poderes políticos

79. A planificación urbanística Urbanismo: o obxectivo e planficar e prever o futuro do espazo urbano a partir da realidade actual Teórica (teoría urbanistica) Práctica (planeamento urbanístico): ordenar a totalidade do solo urbano e rústico dun concello, proxectando novos espazos en previsión do crecemento futuro Etapas do urbanismo en España Segunda métade do s. XIX Planos xeométricos Planos de aliñamento das rúas Planos de saneamento Mellora dos servizos e equipamentos urbanos Século XX ata 1975 no primeiro terzo continuismo con respecto ao século XIX Autarquía (1939-1959) reconstrución Lei do solo e ordenación urbana de 1956. Clasificación do solo en urbano, de reserva urbana e rústico Elaboración de lies sobre a vivenda: vivenda protexida, vivendas sociais, arrendamentos urbanos Desenvolvemento 1960-1975 Problemas d e vivenda Densificación da trama urbana Especulación, crecemento desordenado e destrución do patrimonio A partir de 1975

80. A planificación urbanística a partir de 1975 Plan xeral de Ordenación urbana Plans parciais Plans especiais Loita contra a especulación Plans revitalizadores Presión da sociedade civil Sensibilidade medio ambiental e reclamación de equipamento

81. A DISTRIBUCIÓN DAS CIDADES EN ESPAÑA Presenta as siguintes características Desequilibrio . Zonas con altas densidades urbanas e outras moi pouco urbanizadas Carácter periférico . Agás Madrid, Sevilla, Valladolid e Zaragoza, o resto das grandes cidades se sitúan próximas á costa Disposición radial . As ciudades distribúense dende Madrid cara a periferia seguindo unha disposición radial.

82. O SISTEMA URBANO É un sistema XERÁRQUICO: as cidades de maior tamaño teñen servizos máis especializados e un área de influencia maior. Se poden clasificar Metrópolis nacional Metrópolis rexional Capitais de provincia ou comarca Área metropolitana Conurbación

83. Sistema urbano en España

85. DISTRIBUCIÓN DAS CIDADES

86. O SISTEMA URBANO

87. O sistema europeo de cidades O eixo urbano en Galicia