Η συγκεκριμένη εργασία σε πλήρη μορφή παρουσιάστηκε την Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2006 στο βιβλιοπωλείο «Μαλλιάρης – Παιδεία» στη Θεσσαλονίκη με πρωτοβουλία των συμβούλων φιλολόγων Ν.Θεσσαλονίκης και ειδικότερα με πρόσκληση της κ. Κυριακής Αδαλόγλου. Παρουσιάστηκε επίσης την επόμενη μέρα στη βιβλιοθήκη του 5ου ΓΕΛ Βέροιας με πρωτοβουλία του συμβούλου φιλολόγων Ν.Ημαθίας, κ. Θανάση Μαρκόπουλου και του συνδέσμου φιλολόγων Ημαθίας. Τσαλουχίδης Παντελής - Φιλόλογος

1. ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ α) ΟΡΙΣΜΟΣ Η λογοτεχνική παραγωγή των Επτανήσων από τέλη 18ου έως τέλος 19ου αιώνα. Ο όρος εισήχθη από τους Ροΐδη και Ασώπιο και υιοθετήθηκε από τον Κ. Παλαμά. Επίκεντρο: ο Διονύσιος Σολωμός . β) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Οι ενετικές επιδράσεις Άλωση της Κρήτης (1669) και επαφή μέσω προσφύγων με Κρητική Λογοτεχνία. Ο φιλελευθερισμός (μέσω των φορέων του ευρωπαϊκού και νεοελληνικού διαφωτισμού, Ιταλών πολιτικών προσφύγων, της γαλλικής επανάστασης και της παρουσίας των Γάλλων στα Επτάνησα το 1797) . Η αγγλική επίδραση μέσω της αγγλικής κατοχής . Η ορθόδοξη πίστη . Η λαϊκή παράδοση (με έντονο το στοιχείο της σάτιρας και του επτανησιακού γλωσσικού ιδιώματος) . Η κλασσική αρχαιότητα, η αίσθηση της ελληνικής ταυτότητας και η επιδίωξη εθνικής ενότητας (το τελευταίο φυσικά μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους) . Τα διδάγματα του Βηλαρά για τη δημοτική γλώσσα.

2. ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ γ1) ΠΡΟΣΟΛΩΜΙΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ - ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ Χρονική περίοδος : τέλος 18ου – πρώτη εικοσαετία του 19 ου αιώνα. Δύο εκφραστικές τάσεις i . Επικαιρικά ποιήματα που απηχούν τις φιλελεύθερες ιδέες του Διαφωτισμού. ii .Ροπή προς την αποκαλούμενη αρκαδική ποίηση. Σημαντικότεροι εκπρόσωποι: Αντ. Μαρτέλαος , Ν. Λογοθέτης-Γουλιάρης , Ν. Κουτούζος . γ2) ΣΟΛΩΜΙΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ Το έργο τους φέρει τα ίχνη της σολωμικής επίδρασης, ενώ οι ίδιοι συνέβαλαν στη μελέτη και τη διάδοση της ποίησης του Σολωμού. Ξεχωρίζουν: i. O Αντ. Μάτεσης ( Ο Βασιλικός) , ii O Γεώργιος Τερτσέτης : αγώνας για δημοτική γλώσσα - Το φίλημα, Οι Γάμοι του Μ. Αλέξανδρου, Κόρρινα και Πίνδαρος iii. Ο επίσης δημοτικιστής Ιουλ. Τυπάλδος , μεταφρ. Ελευθερωμένης Ιερουσαλήμ του Torquato Tasso. iv. O Γερ. Μαρκοράς (Ο Όρκος) v. O Ιακ. Πολυλάς με περιορισμένο μεν ποιητικό και πεζογραφικό έργο, αλλά σημαντική συμβολή σε μεταφραστικά και κριτικά έργα. Εξέδωσε τα Ευρισκόμενα , Δ. Σολωμού. γ3) ΜΕΤΑΣΟΛΩΜΙΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ Δραστηριοποιούνται μετά το θάνατο του Σολωμού (1857). Ποιητές-μεταφραστές με επιδράσεις από τις κριτικές απόψεις του Πολυλά για την εμπλουτισμό της επτανησιακής λογοτεχνίας με νεοελληνικές αποδόσεις έργων της αρχαιοελληνικής και της σύγχρονής τους ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Κυριότεροι εκπρόσωποι ο Στ. Χρυσομάλλης , ο Γ. Καλοσγούρος και ο Ν. Κογεβίνας . γ4) ΕΞΩΣΟΛΩΜΙΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ Χαρακτηριστική η περίπτωση του Ανδρέα Κάλβου (1792-1869) Ο κλασικισμός του μαζί με έναν (λανθάνοντα ή εμφανέστερο) ρομαντισμό και την ιδιόμορφη στιχουργία του συνθέτουν ένα μοναδικό και χωρίς συνέχεια μείγμα.Το έργο του ( Η Λύρα -1824, Τα Λυρικά -1826) εκτιμήθηκε πολύ αργότερα. Σημαντικός ποιητής είναι και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1792-1869), που λειτουργεί και ως μεσολαβητής ανάμεσα στην επτανησιακή και την αθηναϊκή λογοτεχνία του 19ου αι. - Κυρά Φροσύνη, Αθανάσιος Διάκος, Αστραπόγιαννος, Φωτεινός . Επιδράσεις από το γαλλικό ρομαντισμό. Ξεχωριστός υπήρξε επίσης ο Ανδρέας Λασκαράτος - Μυστήρια της Κεφαλονιάς, Ιδού ο Άνθρωπος - καταγραφέας ηθών με επαναστατικές ιδέες.

3. ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ δ) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗΣ (ΣΟΛΩΜΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ) Μαχητική ενασχόληση με τα κοινά - πατριωτισμός - φιλελεύθερες θέσεις. Αρχαιολατρία όχι προγονοπληξία. Ταυτόχρονα όμως γνώση ξένων γλωσσών και σημαντικό μεταφραστικό έργο. Αγώνας για άνοιγμα της παιδείας στο λαό. Σεβασμός στην ορθόδοξη πίστη και παράδοση. Χρήση δημοτικής γλώσσας (και του γλωσσικού ιδιώματος της Επτανήσου συχνά σε σάτιρα ή/και θέατρο αλλά και στη μετάφραση ξενόγλωσσων κειμένων). Έντονη ενασχόληση με γλωσσικό ζήτημα. Μεγάλη η επιρροή του δημοτικού τραγουδιού. Διασώζουν και αξιοποιούν την κληρονομιά της Κρητικής Λογοτεχνίας. Ιδεαλισμός και ρομαντισμός χωρίς νοσηρές υπερβολές. Λατρεία του σολωμικού έργου. Κοινά θέματα: πατρίδα, έρωτας, θάνατος, αγάπη της φύσης

4. «ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΣΤΟ ΣΟΛΩΜΟ Απόψεις που σχετίζονται με χαμένα χειρόγραφα (Πολυλάς), στέρεμα της έμπνευσης του ποιητή (Ζαμπέλιος,Τωμαδάκης), δημιουργική αδυναμία (Βάρναλης), αδυναμία σύνθεσης μεγάλων συνθεμάτων (Παλαμάς, Κριαράς) Η άποψη των ολοκληρωμένων λυρικών επεισοδίων (Λίνος Πολίτης). Σύμφωνα με την άποψη αυτή τα λεγόμενα αποσπάσματα του σολωμικού έργου είναι αυθύπαρκτες λυρικές ενότητες. Ο ποιητής αποκρούει τη μεγαλοστομία και το μάκρος της μορφής και δημιουργεί ουσιαστικά νέα εκφραστικά μέσα για να εκφράσει το λυρισμό του. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο Κώστας Στεργιόπουλος, ο οποίος υποστηρίζει επιπλέον ότι η τάση του ποιητή για λιτότητα και αφαίρεση καθώς και η τελειομανία του συνετέλεσαν στο να οδηγηθεί σε εκφραστικό αδιέξοδο: μη θέλοντας να προχωρήσει σε συμβιβασμούς οδηγείται έτσι σε ένα είδος «καθαρής ποίησης». Η θεωρία του ρομαντικού αποσπάσματος διατυπώθηκε αρχικά από τον Στέφανο Ρωζάνη και συστηματικότερα από τον Γιώργο Βελουδή. Σύμφωνα με αυτήν η αποσπασματικότητα ερμηνεύεται ως συνέπεια τόσο των θεωρητικών αναζητήσεων του στη γερμανική ιδεαλιστική φιλοσοφία όσο και-πολύ περισσότερο-στην ρομαντική αισθητική του αποσπάσματος. Ο καλλιτέχνης, υποστηρίζει, ενδιαφέρεται περισσότερο για την ίδια την καλλιτεχνική δημιουργία παρά για το τελικό δημιούργημα. Ενδιαφέρουσα είναι και η άποψη του Ερατοσθένη Καψωμένου, ο οποίος θεωρεί την αποσπασματικότητα και το ημιτελές στη σολωμική ποίηση ως επιφαινόμενα και ως πραγματικότητα την ατέρμονη δημιουργική διαδικασία και τη συνεχή ανάπλαση του κειμένου μέσα από νέες παραλλαγές και εκφραστικούς συνδυασμούς. Στοχεύει έτσι ο ποιητής σε μια συνεχή ροή κειμένου, μια εκφραστική πολυσημία και όχι σ’ένα παγιωμένο τελικό αποτέλεσμα. Από την πλευρά αυτή ο Σολωμός προσεγγίζει τους αισθητικούς προβληματισμούς των πρωτοποριακών ρευμάτων του εικοστού αιώνα και αποδεικνύεται πρόδρομος του μοντερνισμού .

5. ΛΥΡΙΚΑ ΚΑΙ ΣΑΤΙΡΙΚΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΜΑΤΟΣ α) «Όραμα του Λάμπρου». Λυρική σύνθεση δημοσιευμένη στην Ιόνιο Ανθολογία (1834). Ο Λάμπρος ήρωας στο γνωστό ομώνυμο ποίημα του Σολωμού. Πλήρως ολοκληρωμένο-το μόνο. β) «Η Τρίχα». Τίτλος από τις σημειώσεις του ποιητή. Σατιρικό ποίημα που στοχεύει στο Ν.Ζαμπέλη, δικηγόρο του αδελφού του στη γνωστή δίκη. Γραμμένο ανάμεσα 1833-1834.Ολοκληρωμένο σε μεγάλο βαθμό. γ) «Ο Φουρκισμένος». Συμβατικός και εδώ ο τίτλος. Σατιρικό ποίημα με βάση το φάντασμα ενός κρεμασμένου .Ιδιαίτερα βίαιη σάτιρα που στρέφεται ενάντια στον Δ. Βούλτσο, έπαρχο της Ζακύνθου την εποχή του Μαίτλαντ και Άνταμς. Ίσως αρχικά να γράφτηκε για τον Ν. Ζαμπέλη˙ αρχές του 1834.Τόσο αυτό όσο και όλα τα υπόλοιπα ποιήματα πλην του «Κρητικού» είναι περισσότερο σχεδιάσματα στα ιταλικά με ελάχιστους ελληνικούς στίχους . δ) «Ο Φυλακισμένος». Ο τίτλος μετάφραση από τα ιταλικά ( il prigionero ). Λυρική σύνθεση που περιγράφει τις πρώτες εικόνες ενός αποφυλακισμένου. Γράφτηκε αρχές του 1834 . ε) «Δεύτερο Όνειρο». Τίτλος από τα ιταλικά. Σατιρικό ποίημα που στοχεύει τον Γεώργιο Δε Ρώσση˙ μέχρι πρόσφατα ήταν άγνωστη η αιτία της διαφοράς τους καθώς ήταν στενοί φίλοι. Γράφτηκε αρχές του 1834. Μόνο σε ιταλικές σημειώσεις. στ) «Η Φαρμακωμένη στον Άδη». Λυρική σύνθεση –ο τίτλος του Πολυλά. Περιγράφεται η αναμονή της Φαρμακωμένης (από το ομώνυμο ποίημα του Σολωμού) στον Άδη για τον εραστή της που αυτοκτονεί και αυτός. Γράφτηκε μέσα του 1834. ζ) «Η μετατόπιση του αγάλματος του Μαίτλαντ». Ο τίτλος και όλο το σχεδίασμα στα ιταλικά. Σατιρικό ποίημα ενάντια στον Γεώργιο Δε Ρώσση με αφορμή την εγκατάσταση αγάλματος του Μαίτλαντ στις αρχές του 1834. η) «Ο Κρητικός». Τίτλος από τις σημειώσεις του ποιητή. Λυρική σύνθεση στα μέσα του 1834. Το ιστορικό υπόβαθρο του ποιήματος έχει διερευνηθεί από τον L . Coutelle και τον Στ. Αλεξίου και κατά πάσα πιθανότητα σχετίζεται με την κατάληψη των Σφακίων από τους Τούρκους το Μάρτιο-Απρίλιο του 1824 και τη δραματική διαφυγή των Κρητικών στα Κύθηρα-Αντικύθηρα και την Πελοπόννησο.

6. ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΛΥΡΙΚΩΝ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ 1) Κοινό θεματικό πλαίσιο: κρίσιμο σημείο καμπής μιας ερωτικής ιστορίας 2) Σε όλα υπάρχει μια αφορμή καίριας δοκιμασίας του ερωτικού ζεύγους. 3) Μόνο το ένα μέλος του ερωτικού ζεύγους αντιμετωπίζει ενεργά τη δοκιμασία˙ το δεύτερο είτε απουσιάζει είτε συμμετέχει με λανθάνοντα τρόπο. 4) Κυριαρχία του ζεύγους Έρωτας – Θάνατος. 5) Η σημαντικότερη σκηνή τους δίνεται σε μία ατμόσφαιρα έκστασης που καταργεί τα σύνορα φυσικού και μεταφυσικού χώρου ( η «Φαρμακωμένη στον Άδη» διαδραματίζεται σε καθαρά μεταφυσικό χώρο)

7. ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ «ΚΡΗΤΙΚΟΥ»

8. ΕΠΟΧΕΣ ΤΟΥ «ΚΡΗΤΙΚΟΥ» Πρώτη Εποχή : Τοπικό και χρονικό πλαίσιο που συνθέτουν τα ευθύγραμμα επεισόδια. «Περιφερειακή Εποχή» : Οι διαφυγές από το χωροχρόνο της πρώτης εποχής. Αναδρομές (παλίνδρομες μνήμες) και προβολές (πρόδρομες μνήμες) της μνήμης. Τρίτη εποχή : Μεταφυσική - Εσχατολογική. Υπερβαίνει το φυσικό χωροχρόνο. Τέταρτη Εποχή : Ο χρόνος που ο ποιητής δημιουργεί και αναλίσκει την ιστορία του. Εμπεριέχει τις άλλες τρεις εποχές. Χρόνος της ποιητικής πράξης.

9. ΧΡΟΝΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΑ 1. Χρόνος ναυαγίου-θαυμαστής εμπειρίας . Αντιστοιχεί στην πρώτη εποχή . Περιλαμβάνει την πρωταρχική αφήγηση ( primary narrative , recit primaire) τον κορμό του ποιήματος. Ενότητες 18.1-6, 20.1-4, 21.1-12, 21.21-30, 21.37-38, 22.1-4, 22.15-16, 22.21-34, 22.43-58. 2. Αναχρονίες : Αντιστοιχούν στη δεύτερη και τρίτη εποχή. α) προλήψεις . Ενότητες 19.1, 19.4, 22.5-14 β) αναλήψεις . Ενότητες 19.2-3, 21.13-20, 21.31-36, 22.6, 22.17-20, 22.35-42 γ) αχρονίες : Πρόκειται για την ενότητα 19.5-18. Ο μεταφυσικός – εσχατολογικός της χαρακτήρας δεν επιτρέπει κανέναν χρονικό προσδιορισμό, παρά μόνο τη γενική τοποθέτηση του επεισοδίου στο μέλλον ˙ είναι σαφώς μία πρόληψη σε ακαθόριστο χρόνο.

10. ΧΩΡΟΣ Ι Σε αντιστοιχία με τα χρονικά επίπεδα ορίζονται και οι χώροι που διαδραματίζονται τα γεγονότα του αφηγηματικού συνόλου. Συγκεκριμένα : Η απόσταση από το μέσο του πελάγους ως το ακρογιάλι ορίζει την πρώτη περιοχή. Σ’αυτήν διαδραματίζονται τα ευθύγραμμα επεισόδια, η πρωταρχική αφήγηση. Η Κέρκυρα, όπου ζει τώρα ο αφηγητής ορίζει τη δεύτερη περιοχή. Σ’αυτό το χώρο αναφέρονται οι προλήψεις. Η Κρήτη, όπου γεννήθηκε και πολέμησε ο Κρητικός ˙ είναι η τρίτη περιοχή. Εκεί λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα των αναλήψεων. Η κοιλάδα Ιωσαφάτ, χώρος της έσχατης κρίσης, όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα του οράματος του Κρητικού. Αυτός είναι ο χώρος της αχρονίας.

11. ΧΩΡΟΣ ΙΙ Ενδιαφέρον ακόμη παρουσιάζει το ότι ο επεισοδιακός χώρος διαστέλλεται λίγο πριν ή με το ξεκίνημα μιας μεταφυσικής εμπειρίας και συστέλλεται στο τέλος της. Έτσι : 1η διαστολή επεισοδιακού χώρου: στ.18.5-6. Εισάγει το όραμα της ενότ.19. 1η συστολή επεισοδιακού χώρου: στ.20.4 2η διαστολή επεισοδιακού χώρου: στ.21.1-8, κυρίως 7-8. Εισάγει το όραμα της Φεγγαροντυμένης. 2η συστολή επεισοδιακού χώρου: στ.22.21-22 3η διαστολή επεισοδιακού χώρου: στ.22.44-54. Περιγράφει το θαυμαστό ήχο. 3η συστολή επεισοδιακού χώρου: στ.22.55-56

12. Ι. ΑΓΩΝΑΣ Ο Αγώνας αφορά το παρελθόν του ήρωα και τον χρόνο της πρωταρχικής αφήγησης. Στην πρώτη περίπτωση σχετίζεται με τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα ενώ στη δεύτερη με τη μάχη για τη σωτηρία της κόρης. Και στις δύο περιπτώσεις αποδεικνύεται ατελέσφορος ˙ καταλήγει πάντα στον Θάνατο (θάνατος της οικογένειάς του, θάνατος της κόρης). Γι’ αυτό και στις προλήψεις (που σχετίζονται με το παρόν του ήρωα) δεν υπάρχει πια καμιά σύγκρουση ˙ ως και η επιβίωσή του ήρωα γίνεται με παθητικό τρόπο (ζητιανιά). ΑΓΩΝΑΣ Εθνικός Σωτηρία Κόρης ΘΑΝΑΤΟΣ Παθητικότητα ήρωα

13. ΙΙ ΕΡΩΤΑΣ Ο Έρωτας κυριαρχεί σ’ όλες τις χρονικές βαθμίδες του ποιήματος ( Nel Cretense e l ’ Amore Divinizzato ). Έρωτας για την Ελευθερία και την Πατρίδα (στ. 22.36: και φώναζα « ω θεϊκιά κι όλη αίματα πατρίδα» ), Έρωτας για την αρραβωνιαστικιά. Και αν ο Θάνατος μοιάζει να ακυρώνει την ισχύ του προσωρινά, εν τούτοις δεν μπορεί να τον εξαφανίσει. Το επεισόδιο της μεταθανάτιας κρίσης δείχνει τον ανίκητο Έρωτα που τελικά θριαμβεύει -θεοποιείται και μετά τη συντέλεια του κόσμου. Επιπλέον τα πάθη και ο Έρωτας του ήρωα γίνονται πια ποίημα, αξιοποιώντας τη δωρεά της Φεγγαροντυμένης -έτσι και εδώ πάλι ο Έρωτας θεοποιείται και κυριαρχεί πάνω στο Θάνατο. ΕΡΩΤΑΣ Ελευθερία- Πατρίδα Κόρη ΘΑΝΑΤΟΣ Έρωτας ως τη Δευτέρα Παρουσία Έρωτας Ποίημα Θεοποιημένος Έρωτας

14. ΘΑΝΑΤΟΣ ΗΡΩΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΗ ΝΙΚΗ ΘΑΝΑΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΡΩΤΑΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΑ ΒΙΩΜΑΤΑ ΙΙΙ ΘΑΝΑΤΟΣ Ο Θάνατος πάλι καταδιώκει τον ήρωα υποσκάπτοντας το αγωνιστικό του φρόνημα, αφαιρώντας του ό,τι αγαπά. Τυπικά είναι ο νικητής στη μάχη του με τον ήρωα- νεκρή είναι η αρραβωνιαστικιά στο τέλος του ποιήματος, ξεκληρισμένη η οικογένειά του. Όμως, όπως προαναφέρθηκε, τελικός νικητής είναι ο θεοποιημένος έρωτας. Αξιοσημείωτη και η σχέση του με τον Έρωτα τόσο στην περίπτωση της Φεγγαροντυμένης όσο και σε εκείνη του μαγικού ήχου, καθώς φαίνεται ο κοινός διονυσιακός χαρακτήρας των δύο βιωμάτων. (στ.22.50: Μόλις ειν’ έτσι δυνατός ο Έρωτας και ο Χάρος )

15. IV ΦΥΣΗ Τέλος η Φύση είναι ο βασικός θεματικός άξονας στο έργο. Παρουσιάζεται είτε ως φανερός αντίπαλος του ήρωα (πάλη με τα κύματα) είτε ως επικίνδυνα μαγευτικός φίλος (Φεγγαροντυμένη, Μαγικός ήχος). Έτσι είτε αντιστρατεύεται είτε υπονομεύει τον Αγώνα του ήρωα για τη σωτηρία της αρραβωνιαστικιάς και συνδέεται άμεσα ή έμμεσα (αντίστοιχα) με το Θάνατο. Παρουσιάζεται όμως και στη θετική της μορφή: οι εικόνες στον Ψηλορείτη και οι εικόνες που σχετίζονται με τη Φεγγαροντυμένη και το Μαγικό ήχο. Συνδέεται έτσι και με τον Έρωτα: για παράδειγμα στ.21.5: κι ανεί τς αγκάλες μ’ έρωτα και με ταπεινοσύνη στ.22.25-28: Δεν είναι κορασιάς φωνή στα δάση που φουντώνουν, Και βγαίνει τ’ άστρο του βραδιού και τα νερά θολώνουν, Και τον κρυφό της έρωτα της βρύσης τραγουδάει Η διπλή αυτή εικόνα της Φύσης υπάρχει και στον «Πόρφυρα» και στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους. ΦΥΣΗ (ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΟΨΗ) (ΦΑΝΕΡΟΣ) ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ (ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΜΑΓΕΥΤΙΚΟΣ) ΦΙΛΟΣ [ΠΑΛΗ ΜΕ ΚΥΜΑΤΑ] [ΦΕΓΓΑΡΟΝΤΥΜΕΝΗ, ΜΑΓΙΚΟΣ ΗΧΟΣ] ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΕΥΕΤΑΙ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΕΙ ΤΟΝ Α ΓΩΝΑ ΘΑΝΑΤΟΣ ΦΥΣΗ (ΘΕΤΙΚΗ ΟΨΗ) ΕΡΩΤΑΣ

16. ΤΟ ‘ΟΜΗΡΙΚΟ’ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΦΕΓΓΑΡΟΝΤΥΜΕΝΗΣ α) «συνθετικές ερμηνείες»: αυτές που υποστηρίζουν ότι «η Φεγγαροντυμένη είναι η ψυχή της αρραβωνιαστικιάς του που, πριν φύγει, φτερούγισε κοντά του» (Β.Δεδούσης). Αυτό υποστηρίχθηκε αρχικά από το Δεδούση και πιο πρόσφατα από την Ε. Τσαντσάνογλου. Όλα δείχνουν ότι είναι η επικρατέστερη άποψη και αυτή που μπορεί να τεκμηριωθεί από διαφορετικές αναγνώσεις του κειμένου. β) «αναλυτικές ερμηνείες»: οι υπόλοιπες ερμηνείες που υποστηρίζουν ότι Φεγγαροντυμένη και αρραβωνιαστικιά είναι διαφορετικά πρόσωπα: Αφροδίτη, Ελευθερία-Ελλάδα, Ιδέα (ομορφιάς, καλοσύνης, δικαιοσύνης), Ενσάρκωση θείου Έρωτα. Η καλύτερα τεκμηριωμένη ερμηνεία είναι αυτή του Ε. Καψωμένου που υποστηρίζει ότι «Η Φεγγαροντυμένη ενσαρκώνει αξίες κοσμικές που υπερβαίνουν το στενά εννοούμενο ανθρώπινο πεδίο: τη θειότητα της φύσης που συντίθεται από το ιδεώδες του κάλλους και του αγαθού, συνδεδεμένα με το καθολικό ερωτικό πνεύμα που συνέχει το σύμπαν.» γ) «νεοαναλυτικές ερμηνείες»: ασχολούνται περισσότερο με τις πηγές προέλευσης της Φεγγαροντυμένης και τις διακειμενικές σχέσεις που προκύπτουν. Έτσι ερευνώνται σχέσεις με τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη και τα ποιήματα του Πετράρχη, τους Άγγλους προρομαντικούς ποιητές ( Ossian , Young ), ιερά κείμενα (Αποκάλυψη), κρητική λογοτεχνία (Ερωτόκριτος). Ίσως τελικά οι τελευταίες να παρουσιάζουν και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς διερευνούν αθέατες συγγένειες του έργου με πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά έργα και δεν εξαντλούνται σε μια (συχνά ανούσια και μονότονη) διένεξη.

17. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1η Διδακτική Ώρα : Επτανησιακή σχολή - Βιογραφία - εργογραφία του Δ.Σολωμού (περιληπτική αναφορά στο ζήτημα της αποσπασματικότητας) - Ανάγνωση του ποιήματος. 2η Διδακτική Ώρα : Ο «Κρητικός» ως μέρος του Συνθέματος - Ιστορικά στοιχεία (πολύ σύντομα ) - Σύντομη αναφορά στην αρίθμηση των ενοτήτων - Γλώσσα και μέτρο - Σχεδιάσματα του ποιήματος και το ζήτημα των πολλαπλών γραφών. Το τελευταίο θέμα μπορεί να παρουσιαστεί σε συνδυασμό με την πρώτη στροφή καθώς εκεί φαίνεται σαφέστατα. 3η Διδακτική Ώρα : Χώρος - Πρόσωπα - Χρόνος - Αφήγηση. Επιγραμματική πρώτη αναφορά και επιμέρους αναλύσεις ανά ενότητα. Μόνο για το ζήτημα των εποχών (αναχρονιών) του ποιήματος καλό θα ήταν να γίνει κάπως εκτενέστερη αναφορά καθώς φανερώνουν το σκελετό του ποιήματος. Ανάλυση πρώτης ενότητας. 4η Διδακτική Ώρα: Δεύτερη ενότητα. Η έκταση και η σημασία της απαιτούν ολόκληρη τη διδακτική ώρα. 5η Διδακτική Ώρα : Τρίτη ενότητα. Πέρα από την ανάλυση θα πρέπει να γίνει και η προσέγγιση στο ζήτημα της Φεγγαροντυμένης. Όσο σύντομα κι αν γίνει το τελευταίο, θα απαιτήσει τουλάχιστον το μισό της διδακτικής ώρας. 6η Διδακτική Ώρα: Τέταρτη ενότητα. Εικόνες- μνήμες-επενέργεια της Φεγγαροντυμένης. 7η Διδακτική Ώρα: Πέμπτη ενότητα (έως στίχο 20) Επιμονή στο δάκρυ και στο χέρι - ο ρόλος τους. Συστηματική επεξεργασία της ανάληψης. 8η Διδακτική Ώρα : Ολοκλήρωση πέμπτης ενότητας - θέμα μαγικού ήχου (εικόνες-επενέργειά του) - τέλος ποιήματος 9η Διδακτική Ώρα : Ανακεφαλαίωση