Илтгэл

1. ОРЧИН ҮЕИЙН ОЛОН
УЛСЫН ХАРИЛЦАА

2. ХҮЙТЭН ДАЙНЫ ГАРАЛ ҮҮСЭЛ БОЛОН
ЭХНИЙ ЖИЛҮҮД
• 1944онд Нью Хэмпширийн бреттон вүүдсд, дэлхийн удирдагч нар чуулж :
Дэлхийн Банк, Олон үлсын валютын сан (International Monetary Fund) байгуулагдсан.
• 1945 онд дэлхийн 51 улсын удирдагч нар чуулж Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага (НҮБ)

3. ДОРНОД ЕВРОП ДАХЬ ЗӨРЧИЛ
• 1939оны 9дүгээр сарын 1ний өдөр ХБНГУ, Польш улс руу дайрсан.
• ЗХУ Польш улс руу дайран орохын өмнө Их Британи, АНУ, Франц зэрэг улс орнууд
ЗХУлсад анхааруулга, шахалт үзүүлж эхэлсэн.
• 1943 онд Германы цэргүүд Оросын Катын ойд Польшийн армийн офицерүүд бөөн
булш байхыг олсон.

5. • 1945 онд Оросын Крымд болсон ялтын бага хурлын үеэр Польш болон Дорнод
европын улсуудын ирээдүй шийдэгдэж байсан.
• Улмаар “чөлөөлөгдсөн Улсуудын тухай тунхаг” батлагдсан
Уг Тунхагт :
Улаан Армийн Нацистуудаас чөлөөлсөн улс орнуудад АРДЧИЛАЛ, ЭРХ ЧӨЛӨӨ олгон,
ЧӨЛӨӨТ СОНГУУЛЬ явуулахыг тусгаж авжээ.
• 1947 онд Польшид сонгууль явуулсан боловч тийм ч ардчилсан байдалтай байгаагүй.

6. БРИТАНИ УХАРЧ, АНУ БҮСЛЭН
ТОГТООХ БОДЛОГО БАРИМТЛАВ.
• 1947онд ХIX зууны их гүрэн Их Британи Энэтхэг дэх колониосоо гарсан нь Хиндү,
Ислам шашинтнуудын дунд оч үсэргэсэн.
• 1948 онд Британичууд Палестинаас гарсан. Дэлхийн 1-р дайны дараа тус бүс нутгийг
Британид Үндэстнуудын Холбооны мандатаар өгсөн цагаас эхлэн тус бүс Еврей, Араб
(палестинчууд) нарын тэмцэлийн талбар болсон юм.
• Мөн босогчдын довтолгоонд өртөх болсон Грекийн засгийн газарыг цаашид дэмжиж
чадахгүй гэдгээ АНУ-ын засгийн газарт мэдэгдсэн.

7. • Үүний дараа Ерөнхийлөгч ТРУМЭН(1) Их Британи улсын үүрч
байсан хүнд ачааг үүрэх болсон хэдий ч, энэ нь зөвхөнө Грекийн
асуудалын талаар байгаагүй илүү өргөн хүрээтэй байсан.
“ энэ бол АНУ зэвсэгт цөөнх юм уу гадны дарамт
шахалтыг эсэргүйцэхээр оролдож байгаа эрх чөлөөт хүмүүсийг
дэмжиж байгаа бодлого”
• Зорилго: ЗХУ- ын цаашдын өргөжин тэлэхийг зогсоох.
(1)- Харри С.Трумэн АНУ-ын 33дах ерөнхийлөгч.

8. ХҮЙТЭН ДАЙН АЗИД
• Дайны үед Япончууд Хятадын өргөн уудам газар нутгийг эзэлсэн байсан бөгөөд
Чан Кай-Шигийн(Chiang Kai-shek) Тэргүүлсэн националистуудын консерватив засгийн
газарыг үлдэн хөөсөн.
• Тэр хооронд Мао Зедуны удирдсан коммунистууд өөрийн байгууллагаа бэхжүүлэхээр
оролдож байжээ.
• Дайны сүүлд япончууд тус улсаас гарахад Мао, Чан хоёрын хоорондын тэмцэл
сүүлийн шатандаа ороход бэлэн болсон байсан. АНУ-аас хангалттай их санхүүгийн
дэмжлэг,үнэгүй зөвөлгөөнүүд авч байсан хэдий ч Чан 1949 онд гарсан Коммунист
бослогыг дарж дийлэлгүй Тайваний арал руу зугтахад хүрсэн.
• 1945 оны 7, 8-р сард Потсдамд болсон бага хурлын үеэр ЗХУ, АНУ хоёр Солонгосын
Хойгийг 38дугаар өргөрөгөөр нь хоёр хэсэг хуваана; хойш орших японы армийг
Зөвлөлтүүд буулгаж авна, харин түүнээс өмнөхийг нь АНУ-ын арми буулгаж авахаар
Солонгосчуудтай зөвлөлдөлгүй хийсэн.

9. • 1948 оны 7 дугаар сарын 17 нд Уг гэрээний эсрэг үйлдэл болгож Өмнөд Солонгос
үндсэн хуулиа батлан ерөнхийлөгчөө сонгов
• Хариуд нь зөвлөлтүүдийн дэмжлэгтэйгээр Хойд Солонгос улсад БНАСАУ
байгууллагдан, коммунист засгийн газрыг нь Ким Ир Сен тэргүүлэх болов.
• 1950 оны 6 дугаар сарын 25 нд Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос руу довтолсон.
• 1953 оны 7 дугаар сард дайныг зогсоосон.

10. ХҮЙТЭН ДАЙНЫ ҮЕ ДЭХ КОЛОНИЙН
ЗАРДАЛ БА БҮС НУТГИЙН ЗӨРЧИЛ
• Дэлхийн 1 дүгээр дайны дараа олон улсын мандатанд оруулсан Сири,
Ливан,Палестин нар эрх чөлөөтэй болсон.
• Британи их гүрний статусаа орхисон нь Энэтхэгийн хойг болон Африкт эрх чөлөөт
улсууд бүрэлдэхэд хүргэсэн.
• Франц болон Европын бусад улсууд Африк, Ази дахь колониудаа алдсан.
• 1940өөс 1970 оны хооронд бүрэн эрхт улсуудын тоо бараг хоёр дахин нэмэгдсэн.
• Ислам, Хиндү шашинтнуудын дайн явсаар эцэст нь Энэтхэг, Палестин гэсэн хоёр улс
үүссэн.Алжир тусгаар тогтнолынхоо төлөө Францтай байлдсан бол Энэтхэг-Хятадын
хойгт удаан хугацааны тэмцэлийн үр дүнд Вьетнам хэмээх улс үүссэн.

11. ГУРВАН ЕРТӨНЦ
• Тайлбар :
1. Нэг дэх ертөнц – АНУ,Баруун Европ, Японы эвсэл
2. Хоёр дох ертөнц- ЗХУ, Зүүн Европ.
3. Гуравдагч ертөнц- Дээрх хоёр ертөнцөд хамааралгүй улсуудыг
хэлнэ.

12. ВЬЕТНАМ
• Гурав дахь ертөнцөд тогтоон барих бодлого хэрэгжүүлсэн нэг жишээ нь Зүүн Өмнөд
Ази дахь Вьетнам байв. (Дайны өмнө Францын Колони байв)
• Колони байх хугацаандаа тасралтгүй бослого гаргадаг байжээ. Улмаар Франц, Япон
хамтран Виетминчүүдын эсэргүйцлийг дарсан. Гэсэн хэдий ч 1945оны 9 дүгээр сар
гэхэд бодит байдал дээр Франц биш, Виетминчүүд өөрсдөө байдлыг хяналтандаа
авсан ба тусгаар тогтнолоо зарласан байна.
• Франц өөрийн колонийг өргөрөгийн 17 дугаар градусаар хоёр хэсэг болгон хувааж
Хятад, Их Британид хувааж өгчээ.
• Хятадууд Виетминчүүдын дэглэмийг “дэ факто” буюу “хууль ёсоор хүлээн
зөвшөөрөгүй ч, бодит байдал дээр , газар дээр нь түүнийг нааштайгаар хүлээн
зөвшөөрч зөнд нь орхисон”.

13. АРАБ-ИЗРАИЛИЙН(ЕВРЕИЧҮҮДИЙН)
ЗӨРЧИЛ.
• 1948 онд болсон Араб-Израйлийн анхны дайнаар Израйль тус нутгийг эзэлсэн бөгөөд НҮБ тус
нутгийг хоёр хэсэгт хувааж Палестин, Евреи хоёр улс байгуулах талаар зарласан.
• 1948 онд Израиль тусгаар тогтнолоо зарласнаар Хүйтэн дайны өөр нэгэн фронт болон
хувирсан.
• 1967 онд, Зөвлөлтийн зэвсгээр зэвсэглэсэн Нассер Израилийг заналхийсний хариуд Израиль,
Египет руу түрүүлж довтолсон. Зургаан өдрийн дайн тус бүс нутагт гүн нөлөө үзүүлсэн бөгөөд
дайны эцэс гэхэд Израиль Египетийн Синай, Газын зурвас, Сирийн Голаны өндөрлөг,Иорданы
Баруун эрэг,Иерүсалимыг эзлэн авсан байлаа.
• Энэ явдалаас хойш Сүпер гүрнүүд дахин зөрчилд үүнээс илүү хэмжээгээр оролцохгүй хэмээн
хоорондоо холбоо барин хэл дуулгацгаасан байна.
• Энэхүү амлалт нь 1973онд Египет Сири хоёр Израиль руу гэнэт довтолсон Иом Киппурын
дайны үед дахих шалгагдсан. Амлалтаа зөрчиж өөрийн дэмжиж буй талаа зэвсэглэж, дэмжсэн
байна. Дайны үеэр Зөвлөлт өөрийн цэргээ оруулна хэмээн заналхийлсэн бол АНУ хариуд нь
цөмийн зэвсэгүүдээ бэлэн байдалд оруулсан буй талаар хэлсэн байна. Эцэст нь их гүрнүүд
НҮБ-ын энхийг сахиулагч цэргүүдийг тус бүс нутагт оруулан жийрэг бүс үүсгэсэн.

14. СҮПЕР ГҮРНҮҮД ГУРАВ ДАХЬ ЕРТӨНЦИЙН
БУСАД АСУУДАЛД ХУТГАЛДСАН НЬ
• 1950-иад оны үед АНУ-ын Тагнуулын төв газар Гватемала болон Иранд болсон
төрийн эргэлтүүдэд оролцсон байв.
• 1960-аад он гэхэд АНУ-ын засгийн газар Гахайн Булан (Bay of Pigs) руу цэргийн
хүчээр довтлон Кубын засгийн газрыг унагаахаар оролдсон бөгөөд Доминиканы БНУ-
руу 20,000 цэргийн хүчээр довтолон орж байв.
• АНУ-ын холбоотон улсууд : -Израиль, -Өмнөд Африк, -Пакистан,-Иран,-Никарагуа.
• ЗХУ Гурав дахь ертөнц руу АНУ шиг өргөн далайцтайгаар цэргийн хүчээр нэвтрэх гэж
оролдож байгаагүй ч өөрийн холбоотон Унгар луу 1956 онд, Чехословак руу 1968
онд цэрэг оруулж байсан бөгөөд 1960-аад оны сүүл, 1970-аад оны эхээр гэхэд
өөрийн ивээлдээ авсан улсуудтай болсон байв.
• Оролцохгүй мөртлөө, хойноос нь дэмжсэн, хатгасан, түлхэсэн төлөөний- дайнууд
буюу PROXY WARS.

15. ЗҮҮН-БАРУУНЫ ӨРСӨЛДӨӨН
• Хүйтэн дайн үргэжлэх явцдаа зарим нэг томоохон хувиралд орсон. Ялангуяа,
технологийн хөгжилтэй холбоотойгоор өмнөх, уламжлалт дайнуудад шаардлагатай
байдаг байсан цэргийн хүч чадавхийн төлөө өрсөлдөөнийг үр ашиггүй болгосон.
• 1960-аад оны сүүл гэхэд хоёр их гүрэн цөмийн хүч чадавхийн хувьд тэнцэж ирсэн.
ЗХУ, АНУ хоёр хоёулаа бие биенээ бүрэн устгах чадвартай болсон тул, дайн,
мөргөлдөөн бодитойгоор гарах юм бол хэн хэнд нь мөхөл нүүрлэх тооцолол гарч
ирнэ.