Marksizam - seminarski rad.docx

SREDNJOŠKOLSKI CENTAR HADŽIĆI
GRAĐEVINSKA TEHNIČKA ŠKOLA
ARHITEKTONSKI TEHNIČAR
MARKSIZAM
/seminarski rad/
UČENIK MENTOR
Karović Emela prof. Zukić Melisa
Hadžići, oktobar 2022.

TEMA SEMINARSKOG RADA:”MARKSIZAM” 2
SADRŽAJ
1. UVOD....................................................................................................................................3
2. KLASIČNI MARKSIZAM.............................................................................4
2.1. Karl Marks i Fridrih Engels ..................................................................................5
2.2. Glavne ideje.................................................................................................9
2.3.1. Klase .................................................................................................9
3. MARKSISTIČKE ŠKOLE MISLI...................................................... 10
3.1. Zapadni marksizam.................................................................................................. 10
3.1.1. Strukturalni marksizam.............................................................................. 10
3.1.2. Neomarksizam ................................................................................................. 10
3.1.3. Frankfurtska škola........................................................................................ 11
4. KRITIKA MARKSIZMA............................................................................. 12
5. MARKSOVO PREDVIĐANJE ZA BUDUĆNOST........... 12
6. ISTAKNUTI MARKSISTI.......................................................................... 13
6.1. Vladimir Iljič Uljanov “Lenjin”................................................... 13
6.2. Josif Visarionovič Džugašvili Staljin........................................... 14
6.3. Rosa Luksemburg ........................................................................ 15
6.4. Lav Trocki..................................................................................................16
7. ZAKLJUČAK ....................................................................18
8. LITERATURA...................................................................19
9. IZVORI...............................................................................20

1. UVOD
"Ako prilike čine čovjeka, onda valja prilike učiniti ljudskima."
Karl Marks
Marksizam je naziv političke, društvene i ekonomske teorije osnovane sredinom 19.
stoljeća od strane Karla Marksa i njegovog prijatelja i suradnika Fridriha Englesa.
Marksizam je i danas jedna od dominirajućih teorija širom svijeta.
Marksizam je specifična teorija jer zagovara napetost, sukobe i promjene. Ovo se
najbolje razumije u klasnim borbama i da materijalne snage proizvodnje u društvu
čine dominantan utjecaj na kulturnu/ideološku nadgradnju svakog društva.
Društvene klase tj. društvene grupe se dijele na vladajuću klasu/feudalce i podložnu
klasu. Njihov položaj u društvu se razlikuje po njihovom odnosu prema sredstvima
za proizvodnju. Vladajuća klasa raspolaže sredstvima za proizvodnju dok podložna
klasa obavlja poslovni rad na tim istim sredstvima za proizvodnju. Većina profita
koji nastaje prodajom proizvedenih sredstava ide vladajućoj klasi, što joj osigurava
opstanak na većoj poziciji u društvu.
Kada podložna klasa postane svjesna svoh položaja, nastaju sukobi i napetosti što
dovodi do promjene društvenih odnosa.

2. KLASIČNI MARKSIZAM
“Klasični marksizam” je izraz koji se koristi sa specificira određeno vremensko
razdoblje, period ranog socijalizma, i da se razlikuje od onog što je “Marks
vjerovao”.
Razlikujemo tri perioda “klasičnog marksizma”:
 prvi period se sastoji od teorija ranog socijalizma i debata koje su vođene za
vrijeme Karla Marksa i Fridriha Engelsa
 drugi period predstavlja Marksizam Druge internacionale (1889－1914/1918)
 treći period predstavlja Marksizam Treće internacioanle, gdje nastaje
“marksizam-lenjizam”, prvo u Sovjetskom savezu, a poslije u drugim
socijalističkim državama.
Tokom ovog perioda raskid marksizma je očigledan. Dok se
“marksizam-lenjizam” nalazio unutar granica “klasike” i izučavao njegovu
kreativnu primjenu, pravi napredak marksističkih teorija se dešava u
“austromarksizmu”, lijevom socijalizmu i lijevom komunizmu, koji se smatraju
podvrstom”klasičnog marksizma”. u 20. stoljeću trockizam i maoizam se
prepisuju “klasičnom marksizmu”.

2.1. Karld Marks i Fridrih Engels
KARL MARKS
Karl Hajnrih Marks (1818-1883) bio je filozof, pisac, društveni teoretičar i
ekonomista. Poznat je po svojim teorijama o kapitalizmu, socijalizmu i komunizmu.
Marks je zajedno s Fridrihom Engelsom, 1848. godine objavio Komunistički
manifest. Kasnije je napisao Das Kapital u kojem se raspravljalo o radnoj teoriji
vrijednosti.
Rođen u Triru, Pruska, što je danas Njemačka, 5. maja 1818. godine. Otac mu je bio
uspješni jevrejski advokat koji je prešao na luteranstvo prije Marksovog rođenja.
Marks je studirao pravo u Bonu i Berlinu, a u Berlinu se upoznao sa filozofijom
Georg Wilhelm Friedrich Hegelom. Uključio se u radikalizam u mladosti preko
mladohegelijanaca, grupe studenata koji su kritizirali tadašnje političke i vjerske
ustanove. Doktorirao je na Univerzitetu u Jeni 1841. godine. Zbog svojih radikalnih
uvjerenja, nije se mogao zaposliti kao profesor, pa se umjesto toga zaposlio kao
novinar i kasnije postao urednik Rheinische Zeitunga, liberalnog lista u Kelnu.
Slika 1. Karl Marks
Izvor: https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

Nakon života u Pruskoj, Marks je otišao u Francusku, gdje je upoznao svog
doživotnog prijatelja Fridriha Engelsa. Protjeran je iz Francuske, a zatim je kratko
živio u Belgiji prije nego što se preselio u London gdje je proveo ostatak života sa
suprugom. Marks je umro od bronhitisa i pleuritisa u Londonu 14. marta 1883. i
sahranjen je na groblju Hajgejt u Londonu. Njegov prvobitni grob nije bio opisan, ali
je 1954. Komunistička partija Velike Britanije otkrila veliki nadgrobni spomenik,
uključujući Marksovu bistu i natpis "Radnici svih zemalja ujedinite se", angliciziranu
interpretaciju poznate fraze u Komunističkom manifestu: "Proleteri svih zemalja,
ujedinite se!"
Tokom svog života, Karl Marks je napisao i objavio najmanje petnaest kompletnih
višetomnih knjiga, zajedno sa brojnim pamfletima, člancima i esejima. Često su ga
mogli naći kako piše u čitaonicama londonskog Britanskog muzeja.
Njegovo najpoznatije djelo, Komunistički manifest, sažima Marksove i Engelsove
teorije o prirodi društva i politike i predstavlja pokušaj da se objasne ciljevi
marksizma, a kasnije i socijalizma. Kada su pisali Komunistički manifest, Marks i
Engels su objasnili kako misle da je kapitalizam neodrživ i kako će se kapitalističko
društvo zamijeniti socijalističkim.
Das Kapital (na engleskom, Capital: A Critique of Political Economy) je kritika
kapitalizma, gdje se izlažu marksove teorije o robnoj proizvodnji, tržištu rada,
Slika 2. Britanski muzej
Izvor: https://bs.wikipedia.org/wiki/Britanski_muzej
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

društvenoj podjeli rada i osnovnom razumijevanju stope prinosa vlasnicima kapitala.
Danas su mnoge ideje i kritike kapitalizma ostale relevantne, kao što je pojava
monopolističkih mega - korporacija, stalna nezaposlenost i opća borba između
radnika i poslodavaca.
FRIDRIH ENGELS
Fridrih Engels je njemački filozof, pisac i društveni naučnik u 19. vijeku. Poznat je
po saradnji sa Karlom Marksom, pomogao je u definisanju modernog komunizma.
Fridrih Engels je koautor Komunističkog manifesta, pamfleta iz 1848. koji se smatra
jednim od najutjecajnijih političkih dokumenata u svijetu.
Rođen je 20. novembra 1820. godine u Barmenu, Pruska, današnja Njemačka. Bio je
najstariji sin bogatog proizvođača tekstila. Sa 17 godina, putuje u Mančester,
Engleska, da nauči porodični posao u fabrici pamuka Ermen & Engels.
Iako je odrastao u porodičnom okruženju umjerenih političkih pogleda i
nepokolebljive lojalnosti Pruskoj i protestantskoj vjeri, Engels je razvio osjećaj
Slika 3. Fridrih Engels
Izvor: https://bs.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

cinizma prema velikim institucijama poput religije i kapitalizma. Njegova ideologija
će kasnije postati tema njegovih djela.
Nakon šegrtovanja u Manchesteru, Friedrich Engels je radio u trgovini izvoza i živio
je u Bremenu u Pruskoj od 1838. do 1841. godine.
"Godine Bremena" označile su početak njegove karijere u novinarstvu, politici i
ekonomiji gdje je pisao pod lažnim imenom Friedrich Oswald. Učestvovao je u
društvenim reformama i književnom pokretu mlade Njemačke. Friedrich Engels je
živio dvostrukim životom, jedan kao trgovac, i kao anonimni novinar, komentator i
intelektualac. Godine 1841. Engels se prijavljuje kao dobrovoljac na godinu dana u
artiljerijskom puku u Berlinu. Dok je bio u gradu, pohađao je predavanja na
univerzitetu i njegovi članci "Friedrich Oswald" omogućili su mu ulazak u
mladohegelijanski krug Slobodnih, kluba u koji je posjećivao Karl Marx.
Mladohegelijanci su bili i proizvod i proizvođači moćne mješavine religije, filozofije
i politike koja je fermentirala u Njemačkoj u tom periodu. Karl Marx i Friedrich
Engels će postati vođe ove revolucionarne grupe.
Engels je s Marksom radio na postavljanju temelja za praksu komunizma, gdje ljudi
žive u društvenoj ravnoteži, bez klasne razlike, porodične strukture, religije ili
imovine.
Njihovi objavljeni radovi uključuju Stanje radničke klase u Engleskoj, Komunistički
manifest, Svetu porodicu i Das Kapital.
Nakon što je Karl Marks umro 1883., Engels je bio glavni autoritet za Marksa i
završio je dva izdanja Das Kapitala. Napisao je i Socijalizam: Utopijski i naučni
1880., Poreklo porodice, privatno vlasništvo i država 1884. i Ludwig Feuerbach i
ishod klasične njemačke filozofije 1888.
Do kraja svog života, Friedrich Engels se opsežno dopisivao s njemačkim
socijaldemokratama, održavajući sliku Marksa i podstičući određeni stepen
konformizma među sljedbenicima njihove filozofije.
Umro je 5. augusta 1895. godine u Londonu, Engleska.

2.2. Glavne ideje
U marksizmu je gotovo nemoguće izabrati ideju koja bi se mogla nazvati glavnom,
jer je marksizam sastavljen iz višestrukih teorija. Ali možemo izdvojiti neke od
važnijih ideja:
 sredstva proizvodnje: kombinacija sredstva rada i predmeta rada pomoću koje
radnici prave prizvode
 način proizvodnje: kombinacija proizvodnih sila, društvenih i tehničkih
proizvodnih odnosa
 klasna svijest: svijest pripadnika određene društvene grupe/klase o vlastitom
položaju unutar nekog društva
 ideologija: sistem ideja i ideala, naročito onihj koji čine osnovu ekonomske ili
političke teorije i politike
 povijesni materijalizam: teorija koja se odnosi na duh društva koji se mijenja i
razvija zbog ekonmskih proizvodnih odnosa
 eksploatacija: ključni elemnt kapitalizma i slobodnog tržišta, iskorištavanje
prirodnih bogatstava, fabrika i raznih sredstava
2.3.1. Klase
Društvo se dijeli na: proletarijat i buržoaziju
Proletarijat je radnička klasa koja ne posjeduje sredstva za proizvodnju (fabrike,
mašine), nemaju velika prava u kapitalističkom ekonomskom sistemu i lako su
zamjenljivi.
Buržoazija je vladajuća klasa koja posjeduje sredstva za proizvodnju - na kojim
radnici prave proizvode. Prodajom tih proizvoda nastaje profit i većinu tog profita
vladajuća klasa uzima sebi, što osigurava njihov položaj u društvu.

3. MARKSISTIČKE ŠKOLE MISLI
3.1. Zapadni marksizam
Zapadni marksizam je marksistička teorija koja nastaje u zapadnoj i srednjoj Evropi,
nakon Oktobarske revolucije u Rusiji 1917. i uspona lenjinizma. Imaju različite
poglede na marksizam u odnosu na marksizam u Sovjetskom Savezu, Socijalističkoj
Federativnoj Republici Jugoslaviji i Narodnoj Republici Kini.
3.1.2. Strukturalni marksizam
Strukturalni marksizam je marksistički pravac u kojeu se očituje uticaj francuskog
strukturalizma. Aktuelan šezdesetih i sedamdesetih godina 20. stoljeća. Najviše se
istakao filozof Louis Althusser te u nekim slučajevima Claude Lévi-Strauss.
3.1.2. Neomarksizam
Neomarksizam je marksistička škola mišljenja, u 20. stoljeću, pomoću koje se
proširuje marksizam i dopunjavaju njegovi nedostaci. Iz ovog se razvija Frankfurtska
škola.
Slika 4. Louis Althusser
Izvor:
https://hr.wikipedia.org/wiki/Louis_Althusser
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.
Slika 5. Claude Lévi-Straus
Izvor:
https://www.nature.com/articles/462862a
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

3.1.3. Frankfurtska škola
Frankfurtska škola je bila grupa naučnika poznatih po razvoju kritičke teorije i
popularizaciji dijalektičke metode učenja ispitivanjem društvenih kontradikcija.
Najbliže je povezana sa radom Maksa Horkhajmera, Teodora W. Adorna, Eriha
Froma i Herberta Markuzea. To nije bila škola, u fizičkom smislu, već škola
mišljenja povezana sa naučnicima Instituta za društvena istraživanja Univerziteta u
Frankfurtu u Njemačkoj.
Godine 1923. marksistički naučnik Carl Grünberg osnovao je Institut, koji je
prvobitno finansirao drugi takav naučnik, Felix Weil. Naučnici Frankfurtske škole
poznati su po svom brendu kulturološki fokusirane neomarksističke teorije,
ponovnom promišljanju klasičnog marksizma koji je ažuriran na njihov
društveno-historijski period. Ovo se pokazalo ključnim za polja sociologije,
kulturoloških studija i studija medija.
Slika 6. Frankfurtska škola
Izvor: https://www.marxists.org/subject/frankfurt-school/index.htm
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

4. KRITIKA MARKSIZMA
Kritika marksizma, poznata i kao antimarksizam, proizilazi iz različitih akademskih
disciplina i političkih ideologija. Smatra se da je marksizam dogmatizam, tj. da
vjeuje u nešto bez dokaza. Kritikuje se nedostatak unutrašnjeg sklada, argumente da
je marskizam vrsta detrminizma ili potiskivanja individualnih prava, sprovođenja
komunizma i ekonomska pitanja kao što su smanjeni poticaji.
5. MARKSOVO PREDVIĐANJE ZA BUDUĆNOST
Marks je vjerovao da će kapitalistički sistem uništiti sam sebe. Vjerovao je da će
radnici zbaciti vladajuću klasu i time preuzeli kontrolu nad sredstvima za
proizvodnju, što bi dovelo do bezklasnog društva.

6. ISTAKNUTI MARKSISTI
6.1. Vladimir Iljič Uljanov “Lenjin”
Vladimir Iljič Uljanov “Lenjin” (1870-1924) bio je ruski komunistički revolucionar i
vođa boljševičke partije koji je postao istaknut tokom Ruske revolucije 1917., jednog
od najeksplozivnijih političkih događaja dvadesetog vijeka. Krvavi preokret označio
je kraj ugnjetavačke dinastije Romanov i viševjekovne imperijalne vladavine u Rusiji.
Boljševici će kasnije postati Komunistička partija, čime je Lenjin postao vođa
Sovjetskog Saveza, prve komunističke države na svijetu.
Lenjin je izjavio da se razvoj socijalizma neće moći da se sprovodi na način na koji
su mislili marksisti. Ključni aspekt koji je uticao na boljševički režim bili su zaostali
ekonomski uslovi u Rusiji za koje se smatralo da su nepovoljni za ortodoksnu
marksističku teoriju komunističke revolucije.
Slika 7. Lenjin
Izvor: https://bs.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Lenjin
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

6.2. Josif Visarionovič Džugašvili Staljin
Josif Staljin je bio diktator Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika (SSSR) od
1929. do 1953. Pod Staljinom, Sovjetski Savez je iz seljačkog društva pretvoren u
industrijsku i vojnu supersilu. Međutim, on je vladao terorom, a milioni njegovih
građana su umrli tokom njegove brutalne vladavine. Staljin se kao mladić uključio u
revolucionarnu politiku, kao i kriminalne aktivnosti. Nakon što je boljševički vođa
Vladimir Lenjin umro, Staljin je nadmašio svoje rivale da bi kontrolisao partiju.
Staljin se pridružio Sjedinjenim Državama i Britanijom u Drugom svjetskom ratu, ali
je nakon toga bio uključen u sve napetije odnose sa Zapadom poznatim kao Hladni
rat. Nakon njegove smrti, Sovjeti su započeli proces destaljinizacije.
Slika 8. Staljin
Izvor: https://bs.wikipedia.org/wiki/Josif_Staljin
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

6.3. Rosa Luksemburg
Rosa Luxemburg, (1871-1919), njemačka politička radikalka, intelektualka i
književnica, rođena u Poljskoj. Kao Jevrejka u Poljskoj pod ruskom kontrolom, rano
je bila uvučena u podzemni politički aktivizam. Godine 1889. pobjegla je u Cirih, u
Švicarskoj, gdje je i doktorirala. Nakon što se uključila u međunarodni socijalistički
pokret, 1892. je suosnivala ono što će postati Komunistička partija Poljske.
Ruska revolucija 1905. uvjerila ju je da će svjetska revolucija nastati u Rusiji.
Zagovarala je masovni štrajk kao najvažnije oruđe proletarijata. Zatvorena u Varšavi
zbog agitacije, zatim se preselila u Berlin da predaje i piše. Početkom Prvog svetskog
rata suosnivala je Spartakovu ligu, a 1918. nadgledala je njenu transformaciju u
Njemačku komunističku partiju; ubijena je tokom Spartakovog revolta manje od
mjesec dana kasnije. Vjerovala je u demokratski put ka socijalizmu nakon svjetske
revolucije koja je zbacila kapitalizam i protivila se onome što je prepoznala kao
diktaturu Vladimira Iliča Lenjina u nastajanju.
Slika 9. Rosa Luksemburg
Izvor: https://hr.wikipedia.org/wiki/Rosa_Luxemburg
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

6.4. LAV TROCKI
Lav Trocki je ruski komunistički vođa. Rođen od ruskih jevrejskih farmera, pridružio
se podzemnoj socijalističkoj grupi i bio je prognan u Sibir 1898. godine zbog svojih
revolucionarnih aktivnosti.
Pobjegao je 1902. sa falsifikovanim pasošem pod imenom Trocki. Pobegao je u
London, gdje je upoznao Vladimira Lenjina.
Godine 1903, kada se raspala Ruska socijaldemokratska radnička partija, Trocki je
postao menjševik, udruživši se sa Lenjinovim protivnicima. Vratio se u Sankt
Peterburg kako bi pomogao u vođenju ruske revolucije 1905. Uhapšen i ponovo
prognan u Sibir, napisao je „Rezultate i perspektive“, izlažući svoju teoriju
„permanentne revolucije“.
Pobjegao je u Beč 1907. godine, radio je kao novinar u Balkanskim ratovima (1912–
13) i kretao se po Evropi i SAD sve dok ga Ruska revolucija 1917. nije vratila u
Sankt Peterburg , gde je postao boljševika i izabran je za vođu radničkog sovjeta.
Igrao je veliku ulogu u rušenju privremene vlade i uspostavljanju Lenjinovog
Slika 10. Lav Trocki
Izvor: https://hr.wikipedia.org/wiki/Lav_Trocki
Preuzeto: 23. 10. 2022. god.

komunističkog režima. Kao vojni komesar, Trocki je obnovio i briljantno
komandovao Crvenom armijom tokom Ruskog građanskog rata. Iako ga je Lenjin
favorizirao da ga naslijedi, Trocki je izgubio podršku nakon Lenjinove smrti i bio je
prisiljen s vlasti od strane Josifa Staljina.
Nakon kampanje prokazivanja, izbačen je iz Politbiroa i Centralnog komiteta, zatim
prognan iz Rusije. Živio je u Turskoj i Francuskoj, gdje je pisao svoje memoare i
historiju revolucije. Pod pritiskom Sovjetskog Saveza, bio je prisiljen da se kreće po
Evropi i na kraju je 1936. godine pronašao azil u Meksiku, gdje ga je, lažno optužen
u suđenjima za čistku kao glavni zavjerenik protiv Staljina, 1940. ubio španski
komunist.

7. ZAKLJUČAK
Marksizam je kritička teorija za ispitivanje društvenog života. Vidi razliku između
ekonomskog sistema (baze) i kulture društvenog života (nadgradnje). Baza određuje
nadgradnju. Nadgradnja je posljedica i ne može utiecati na bazu, ali je legitimira.
Interesi medija i finansijskog kapitala su povezani. Mediji će podržati interese, i neće
im se suprotstavljati.

8. LITERATURA
Kukić, S. (2003). Sociologija: udžbenik za gimnaziju, Sarajevo: Sarajevo Publishing
Marksizam. (n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Wikipedia:
https://hr.wikipedia.org/wiki/Marksizam
Marxism. (n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Wikipedia:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marxism
Marksizam. (n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Scribd:
https://www.scribd.com/document/214204982/MARKSIZAM
Marksizam. (n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Scribd:
https://www.scribd.com/doc/154904840/77815789-Marksizam
TEORIJE MEĐUNARODNIH ODNOSA Marksizam, Konstruktivizam 124-134.
(n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Scribd:
https://www.scribd.com/doc/201441308/TEORIJE-ME%C4%90UNARODNIH-OD
NOSA-Marksizam-konstruktivizam-124-134
Marksizam. (n.d.). Pregledano 10 23, 2022 sa Seminarski-diplomski:
https://www.seminarski-diplomski.co.rs/SOCIOLOGIJA/Marksizam.html
Karl Marx i tumačenje suvremene krize prema marksizmu (n.d.). Pregledano 10 23,
2022 sa oliver.efri: https://oliver.efri.hr/zavrsni/518.B.pdf

9. IZVORI
Slika 1. Karl Marks: https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx
Slika 2. Britanski muzej: https://bs.wikipedia.org/wiki/Britanski_muzej
Slika 3. Fridrih Engels: https://bs.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels
Slika 4. Louis Althusser: https://hr.wikipedia.org/wiki/Louis_Althusser
Slika 5. Claude Lévi-Straus: https://www.nature.com/articles/462862a
Slika 6. Frankfurtska škola: https://www.marxists.org/subject/frankfurt-school/index.htm
Slika 7. Lenjin: https://bs.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Lenjin
Slika 8. Staljin: https://bs.wikipedia.org/wiki/Josif_Staljin
Slika 9. Rosa Luksemburg: https://hr.wikipedia.org/wiki/Rosa_Luxemburg
Slika 10. Lav Trocki: https://hr.wikipedia.org/wiki/Lav_Trocki

Marksizam - seminarski rad.docx

More Related Content

What's hot

More from EmelaKarovic

Marksizam - seminarski rad.docx