Koordinatörler için organ bağışı

1. Organ Bağışında Aileye Yaklaşım Dr. Gülüm ALTACA [email_address] www.gulumaltaca.com

2. Sorular Organ bağışını nasıl isteyebilirim? Yakınları daha yeni ölmüşken ben nasıl organ bağışı konusunda konuşabilirim? Onlarla ne zaman konuşmalıyım? Hemen görüşmek pek uygun gözükmüyor, ancak doğru zaman da budur!

3. Ailelerin Organ Bağışı Oranı İspanya ve ABD’de yapılan çalışmalarda ailelerin organ bağışlama oranları: Ölen kişi sağlığında organ bağışı taraftarıysa %93 Ölen kişinin kararı bilinmiyorsa %50 Ölen kişi organ bağışına karşıysa %10-14

4. Ailenin Yaklaşımı Bağış için engeller  Beyin ölümü kavramını anlamada güçlük (%20)  Yakınının cesedinin bütünlüğü ve görünümü konusunda kaygılar (%15) Bağış için nedenler  Hastaları düşünmek (%46)  Kendilerinin bir gün bir organa gereksinim duyacaklarını düşünmek (%29)  Ahlaki değerler (%7)  Organların boşuna kaybedilmesini önlemek (%7)  Yakınının ölümden sonra bu şekilde yaşayacağını düşünmek (%3)  Diğer (%8)

5. Organ Bağışına Sağlık Personelinin Bakışı Bağış konusunda fikirler: Organ bağışı istemek duygusal olarak zor (%78) Hastayı tedavi etmekle organları korumak birbiriyle çelişiyor (%55) Beyin ölümü tanısı koymaktan rahatsız (%39) Organ bağışı yasta olan aileye yardım etmez (%35) Organ bağışı istemeyi mesleki bir sorumluluk olarak görmeyenler (%25) Organ bağışını artırmak için stratejiler: Halk eğitimi ve reklam (%21) Yasal düzenlemeler (%20) Mesleki eğitim (%19) Canlıdan tx (%15) Xenotransplantasyon (%13) Organ dağıtım sisteminde değişiklik (%12)

6. Olumsuz Faktörler Aileler açısından  Donörün hastanede yattığı sürede aldığı tedavi  Sosyokültürel yapı  Yardımı kabul etme oranı  Yani bilgileri alabilme yetisi Koordinatör açısından  Anksiyete  Yakınını kaybeden ailelere yaklaşımda deneyim eksikliği  Organ bağışı konusunda eksik bilgiler

7. Neleri Bilmeliyiz? Bilgiyi açık ve dürüst olarak ve görüşülen kişinin algılama derecesine göre nasıl sunabiliriz? Sempatik ve olabilecek tüm reaksiyonlara saygılı olarak ailenin üzüntüsünü ve sıkıntısını nasıl hafifletebiliriz? Ailenin kişisel, sosyal, ruhani vb. ihtiyaçlarını nasıl karşılayabiliriz? Bağış isterken bunun bir seçenek olduğunu ve ailenin de reddetme olasılığını kabul ederek nasıl sorabiliriz?

8. Görüşme İçerik: - Beyin ölümü - Organ bağışı - Hastalara yardım Yöntem - İyi ilişkiler - Soruları mekanik ve soğuk sormamak İletişim: 1. Sözlü : söylenenin içeriği 2. Davranışsal : Söyleme stili

9. Eğitim ve Bilgilenme Eğitim: Kriz, ölüm korkusu, iletişim, sosyal yetenekler, empati Bilgi alma: Aile ve potansiyel donör hakkında bilgi - Aileyle önceden görüşen yoğun bakım doktorları - Hemşireler - Hastabakıcılar

10. Görüşmede Başarının Sırları Sosyal: Sosyal ve kolay arkadaşlık kurabilen kişiler İletişim: Görüşmecinin yarattığı hava fizik ortamdan önemlidir! Sözsüz iletişim en an sözlü iletişim kadar önemlidir (örn. Kafa sallama; abartıdan kaçınınız) Sorular kuşkulu ya da özür diler havada sorulmamalı, açık ve basit olmalıdır Pozisyon değiştirme ve fiziksel kontakt iletişimi hızlandırır

11. En Sık Yapılan Yanlışlar Yetersiz cesaretlendirme Spesifik olamama ve detayları atlama Açık sorular soramama Organ bağışında bulunur musunuz?  YANLIŞ Organ bağışı konusunda ne düşünüyorsunuz?  DOĞRU Aşırı kontrol ve yönlendirme Çok fazla soruyu aynı anda sorma Sözsüz iletişimi göz ardı etme Görüşülen kişinin sözünü çok sık kesme Görüşülen kişiyle çatışma

12. Görüşmeye Hazırlık Mümkünse özel bir oda olmalı (başhemşire, müdür muavini odası vb olabilir) Telefon Pencere Su ve bardak Kağıt mendil Donör sahipleri arzu ederlerse organ alımı sırasında bu odada bekleyebilmelidirler

13. Görüşme Zamanlaması En uygun zaman hastanın doktorunun aileye beyin ölümü konusunda bilgi verdiği zamandır Bu sırada ailenin davranışları hakkında bilgi edinilebilir: -Ailenin tutumu (soğukkanlı, histerik,vb) -Ailede konuşmaya en yatkın kişini tesbiti -Ne gibi bir yarıma ihtiyaç olduğunun tesbiti -Yakınlarının öldüğünü anlayıp anlamadıklarının tesbiti Tanışma (çok resmi olması gerekmez): -Aileye bilgi veren doktor tarafından -Konuşmaya dahil olarak kendi kendini tanıştırma

14. Görüşmenin Ayrıntıları Beyin ölümünün tekrar açıklanması - “Üzgünüm ama test sonuçlarına göre...” - “Beklediğimiz sonuçlar gelmediği için üzgünüm” Kesin olarak “öldü” kelimesinin kullanılmasındansa ailenin anlayışına bırakmak daha uygundur Ucu açık sorular - “Bu durumda Ahmet artık düşünemeyecek, hissedemeyecek, konuşamayacak, solunum yapamayacak, vb” (duraklama). “Bu konuyu anladınız mı? Herhangi bir sorunuz var mı?” Biyolojik ve mekanik örnekler -beyin ölümünün bitkisel hayattan farkı anlatılmalı -beyin-bilgisayar benzetmesi yapılabilir

15. Görüşmenin Ayrıntıları-2 Ailenin bir an önce beyin ölümünü kabul etmesi ve yasa başlaması sağlanmalı, bu arada defalarca aynı sorular sorulsa da yanıt verilmelidir Sorularla araya girilebilir: - “Kafanızın karıştığını anlıyorum, bana her hangi bir sorunuz var mı?” - “Bu durumda çok net düşünemediğinizi anlıyorum, bu konuyu başkalarıyla (bir arkadaş, akraba, imam, vb) tartışmak ya da yardım almak ister misiniz?” Aileler çoğunlukla birilerini ya da bir şeyleri suçlama yolunu seçerler. Bu anlayışla karşılanmalı, suçlama reddedilmeli (kadere bağlamak uygun olabilir), içlerini dökmelerine izin verilmelidir.

16. Önemli Noktalar Duyguların açığa vurulmasını hızlandırma Aktif dinleme 3-5 saniyelik duraklamalar Durumun sürekli olarak değerlendirilmesi, odaklanmanın sağlanması

17. Organ Bağışı Konusunun Açılması Beyin ölümünün açıklanmasından sonra aile kötü reaksiyon verebilir, kişisel olarak algılanmamalıdır Bu sırada çay-kahve-su ikramı, telefon kullanma imkanı verilmeli, göz kontağı kurulmalı Ailenin durumuna göre ya 30-45 dak. ara verilmeli, ya da aile sakinse organ bağışı konusu açılmalıdır (Ara için bahane : Ailenin yoğun bakıma girmesine izin verilmesi, bir şey konsülte etmek, dinlenmek, aileden gelebilecek başka bireyleri beklemek)

18. Yardımcı Soru-Yanıtlar Hepimizin bir gün bir organ nakline ihtiyacı olabilir (Kişiselleştirmek daha iyi etki verir: ‘Şu anda Ankara’da 20 yaşında bir hastanın bir karaciğere ihtiyacı var’) ‘ Organ nakli olan ya da nakil için bekleyen herhangi bir tanıdığınız var mı?’ ‘ Sanırım o da komşulara ve yakınlarına yardım etmekten hoşlanırdı’ Organ bağışı olmayacak gibiyse ‘Acaba o da böyle olsun mu isterdi?’ ‘ Eğer o ölmemiş olsaydı ve bir organa ihtiyacı olsaydı biz başka insanlara bu soruyu soruyor olacaktık’

19. Yardımcı Soru-Yanıtlar-2 Bekleme listelerinden bahsedin Sosyal ihtiyaçtan bahsedin ‘ Bunu kendimiz için değil, yaşamak için bir organa ihtiyacı olan hastalar için istiyoruz’ Suçlayıcı bir rol oynamayın Gelebilecek soruları tahmin etmeli ve yanıtları hazırlamalı Küçük aralar kullanın Sorular sorun: ‘Birisini çağırmamı ister misiniz?’ ‘Şu konuda konuşmak ister misiniz...?’ ‘Nasıl oldu?’ ‘Acı çekti mi?’ ‘Herhangi bir sorunuz var mı?’

20. Reddetme Nedenleri ve Karşı Stratejiler ‘ Sağlığında buna karşıydı’: Kabul edilmeli, saygı gösterilmeli, ancak gerçekliği sorgulanmalı Aile bireylerinin karşı olması: Aile içinden bağış konusuna daha sıcak bakan bireylerden yardım aranmalı Hastane sistemi ile ya da önceki bir sağlık sorununda yaşanan problemler: ‘Organa ihtiyacı olan hastalar bu sorunların sebebi değildi’ Beyin ölümü kavramını anlayamama: Tıbbi terimlerden kaçının, ailenin donörü görmesini sağlayın, ‘daha önce nasıl düşünmüdtünüz?’ gibi sorular sorun

21. Reddetme Nedenleri ve Karşı Stratejiler-2 Vücut bütünlüğünde bozulmayla ilgili sorular: insizyoonlar dışında vücut bütünlüğü korunacaktır, normal defin işlemi yapılabilecektir Sosyal sorunlar: Akrabalardan/arkadaşlardan önemli birinin o an orada bulunmayışı: Herhangi bir sosyal problemi çözmeye çalışınız. Dini sorunlar: Bütün dinlerde organ bağışı kabul edilmektedir (gerekli belgeleri gösteriniz) Ailede yüksek sosyal konumda olan bir birey otoritesini göstermek için ‘ben reddediyorum’ diyebilir: Sosyal temsilci rolünü benimseyin, ailenin diğer bireyleriyle iyi-pozitif ilişkiler içinde olmaya devam edin

22. Sonuç Her şeye rağmen aile reddederse bunu olgunlukla karşılamak gerekir Aile kabul ettiyse, ticari konular hariç bütün istekleri kabul edilmeli (örn. Cesedin erken-geç teslimi) Aile isterse donör ameliyatı sonrasında bilgi verilmeli (Asla organların kimin için kullanılacağını söylemeyiniz)

23. [email_address] www.gulumaltaca.com