Kompozicija i komponovanje u delima likovnih umetnosti

2.
Kompozicija je skladan raspored i smisleno
uređen odnos likovnih elemenata – elemenata
kompozicije unutar nekog prostora ili formata, u
kojem vlada jedinstvo korišćene tehnike,
materijala, ideje, opažajnih svojstava i
primenjenih estetskih načela – principa
komponovanja.

3. Površina na koju je slikar ograničen fizički predstavlja
dvodimenzionalnu ravan koja ima samo širinu i
dužinu. Ovakva površina bez dubine naziva se prostor
dela, dizajn- polje, odnosno format slike.
Format je definisan odnosom vertikalne i
horizontalne stranice.
Pre nego što se pristupi komponovanju neke slike
potrebno je odlučiti se kako organizovati jedinstvo
formata i oblika u njemu.

4. Za postavljanje objekata u skladnu i oku prijatnu celinu
koriste se pravila, kao što su:
Geometrijski centar
Optički centar
Pravilo trećina …

5. Centar formata nalazi se u preseku dijagonala
formata ili u preseku “linija polovina”.
Elementi raspoređeni oko centra interesa treba da su
raspoređeni tako da vode oko posmatrača iz
perifernih mesta ka centru.
Ipak, centar kompozicije nije baš najbolje mesto gde
bi oko posmatrača mirovalo. Sa glavnim objektom
postavljenim u centar, posmatrač neće biti motivisan
da prouči ostatak slike.

6. Mesto na kojem se seku dva zlatna preseka -
vertikalni i horizontalni- naziva se optički centar
(nije isto što i geometrijski!).
Oblik postavljen u optički centar postaje
dominantan, a kompozicija deluje jedinstveno.

7. Vrlo često se koristi pravilo 3 trećine : sa dve
horizontale i i dve vertikale format se deli na 9
jednakih delova, u preseku vertikala i horizontala
dobijaju se četiri važne tačke u koje treba smestiti
glavne objekte kompozicije.

9. Po načinu grupisanja objekata sledeće vrste
kompozicija:
centralna
horizontalna
vertikalna
dijagonalna
ovalna ili kružna
piramidalna - trougaona
kombinovana
haotična

10. U ovoj vrsti kompozicije glavni, ili većina likovnih
elemenata se nalazi ili gravitira sredini.

12. Likovni elementi svojim položajem, rasporedom i
oblicima prate horizontalne ose formata. Takva
kompozicija deluje mirno i opuštajuće, a koristimo je
kada želimo da prikažemo širinu prostora, neku
scenu, grupne portrete, pejsaže, panorame, mrtvu
prirodu i slična, uglavnom pasivna i statična stanja.
Horizontalna postavka omogućuje gledaocu da mirno
posmatra sadržaj i pojedine elemente na slici.
Horizontalnoj kompoziciji odgovara format
postavljen po širini.

14. Kod ove kompozicije likovni elementi prate vertikalne
ose formata. Vertikala prikazuje rast u visinu,
spuštanje ili pad naniže, odnos onog što je gore
(glava), prema onom što je dole (telo, noge). Visoka
stabla, vrhovi planina, katedrale, tornjevi, obelisci i
neboderi u velikim gradovima, najbolji su primer za
to.To je aktivna postavka, koja sugeriše ozbiljnost,
odlučnost, čvrstoću, autoritet i sl., pa je koristimo
kada upravo te osobine želimo da pridružimo
elementima na slici, ili istaknuti njihovu važnost.
Vertikalnoj kompoziciji odgovara format postavljen
po visini.

16. Ova vrsta kompozicije koristi dijagonalne ose formata
i kosine za pretežni raspored i komunikaciju među
likovnim elementima na slici. To je živa i i dinamična
kompozicija koja odmah privlači pažnju, jer sugeriše
pokret i određenu napetost. Osim toga kosi pravci
stvaraju utisak prostora, te služe za neformalno
povezivanje elemenata kompozicije. Snažniji utisak
dijagonale postižu na vertikalnom, a blaži na
horizontalno postavljenom formatu

20. Kada se likovni elementi u prostoru ili unutar
pravouglog formata povezuju po vidljivoj ili
zamišljenoj liniji kružnice ili elipse, nastaje ovalna ili
kružna kompozicija, koja sugeriše okupljenost
različitih elemenata oko jedne ideje. U ovoj vrsti
kompozicije elementi mogu biti raspoređeni i po
spirali, kao jednom od kružnici bliskih arhetipskih
oblika u prirodi.
To je topla i blaga kompozicija, a koristimo je kada
želimo da naglasimo porodičnu povezanost i
zajedništvo elemenata na slici (sklad, jedinstvo).

23. U ovoj vrsti kompozicije se kao osnovni oblik za
raspored elemenata unutar formata koristi trougao ili
piramida. Elementi postavljeni u njima čine
dominantnu grupu, kojoj su elementi izvan njih
podređeni. To je graditeljska kompozicija koja se
jednako dobro može upotrebiti kako na vertikalnom,
tako i na horizontalnom formatu.

25.  Ovo je najprirodnija i najčešće korišćena vrsta
kompozicije, koja na formatu udružuje i kombinuje dva ili
više navedenih osnovnih položaja i rasporeda likovnih
elemenata. Ona je istovremeno i najzahtevnija u smislu
postizanja dobre ravnoteže. Pri gradnji kombinovane
kompozicije nastoji se da se stvori jedinstvo i sklad
suprotnih položaja, smerova i oblika, kao što su
vertikalno-horizintalno (arhitektonska kompozicija),
horizontalno-vertikalno-dijagonalno, ovalno ili spiralnoravno itd. U kombinovanom rasporedu osim položaja i
oblika, značajnu ulogu imaju opažajna svojstva (tonovi
svetla i tame, boje itd.), kao i odnosi različitih veličina,
količina i intenziteta likovnih elemenata.

28. U ovoj kompoziciji, kao što joj i ime kaže, elementi su
razbacani haotično - bez ikakvog rasporeda.