Tinalakay ng dokumento ang iba't ibang estruktura at uri ng wika, kasama na ang pagbubuo ng pangungusap, kayarian ng salita, at bahagi ng pananalita. Inilalarawan din nito ang mga uri ng parirala at sugnay, pati na ang paggamit ng mga ito sa pangungusap. Bukod dito, naturan ang mga uri ng pangungusap ayon sa gamit at kaayusan, na may mga halimbawa upang mas madaling maunawaan.

1. ISTRUKTURA NG WIKAISTRUKTURA NG WIKA
ROCHELLE M.PANGANROCHELLE M.PANGAN
1

2. KABANATA 5
Palabuuan ng Pangungusap
2

3. Ang Salita
Ang kaugnayan ng isang salita,
parirala, o sugnay ay makikilala sa
kagamitang pinaglagyan sa
pagkakabuo ng isang pahayag tulad
ng
1. pagkapaksa
2.pagkapamuno
3. pagkapinakadiwa
3

4. 4. Pagkakaganapan
5. Pagkapanuring
6. Pagkapang-ugnay
7. Pagkamalayang sangkap
8. Pagkatagaganap
4

5. KAYARIAN ng SALITA
1.Payak
2.Maylapi
3.Inuulit
4.Tambalan
5

6. PAYAK
Binubuo ng salitang-ugat lamang
Halimbawa
bayan ganda
aklat tulog
lahi luwang
6

7. MAYLAPI
Binubuo ng salitang-ugat at isa o higit
pang panlapi
7

8. Halimbawa
Panlapi + Salitang-ugat Salita
Um- alis umalis
-in, -an tulong tinulungan
mag-,um- sikap magsumikap
8

9. INUULIT
Ang salita ay inuulit kung ang kabuuan
nito o ang isa o higit pang pantig nito
ay inuulit.
9

10. Dalawang Uri ng Pag-uulit
a. Pag-uulit na Ganap
Sa uring ito, ang inuulit ay ang buong
salitang-ugat.
Halimbawa
Salitang-ugat Pag-uulit
sabi sabi-sabi
buhay buhay-buhay
10

11. b. Pag-uulit na di-ganap o Parsyal
Bahagi lamang ng salita ang inuulit
Halimbawa
Salitang-ugat Pag-uulit
ikot iikot
usok uusok
sumakay sumasakay-sakay
11

12. TAMBALAN
Dalawang salitang pinagsama para
makabuo ng isang salita.Ito ay
maaaring ganap o di-ganap.Ganap ang
pagtatambal kung ang dalawang
salitang pinagsama ay nagkakaroon ng
panibagong kahulugan at di-ganap
naman kung nananatili ang kahulugan.
12

13. Halimbawa
Di-Ganap Ganap
bahaghari ingat-yaman
anakpawis urong-sulong
nagmamahabang-dulang pamatid-uhaw
13

14. Ano ba ang Parirala ?
Ito ay isang lipon ng salita na walang
simuno at panaguri ginagamit ito
bilang isang bahagi ng pangungusap.
14

15. Uri ng Parirala
a. Pariralang Pang-ukol
Ito ay pinangungunahan ng mga
pang-ukol na na, sa, ng, para kay/sa,
alinsunod kay/sa , hinggil sa/kay at
layon na maaaring pangngalan o
panghalip.
15

16. Halimbawa
sa pook para sa bata
hinggil sa bayan para sa mamamayan
alinsunod sa batas hinggil kay Pedro
16

17. b.Pariralang Pawatas
Ito ay binubuo ng pawatas ng pandiwa
at layon o panuring nito.
Halimbawa
umiwas sa bayan
umibig sa bayan
manghabol sa bata
17

18. c. Pariralang sa Pangngalan-diwa
Halimbawa
Pandiwa Pinaghanguan Pangngalan-diwa
Naglaba maglaba paglalaba
Nagbungkal magbungkal pagbubungkal
18

19. d.Pariralang Pandiwa
Halimbawa
nagtatanim ng palay
paglilinis ng bahay
magpipinta ng larawan
pagbubungkal ng lupa
nagtitnda ng mani
19

20. e.Pariralang Pang-uri
Halimbawa
Si Jose Rizal ang martir.
Pagtatanim ang mahirap.
Hinahangaan ang matalino.
20

21. f.Pariralang Pang-abay
Halimabawa
lumalakad na patalikod
dumating kaninang umaga
uulan na naman yata
21

22. Gamit ng Pariralang
Pambalarila
Ito’y maaring pangngalan, pang-uri o
pang-abay ng pangungusap.
A.Pariralang Pangngalan
Ito ay ginagamit bilang paksa at
kaganapang pansimuno.
22

23. 1. Bilang paksa
Halimbawa
1. Ang hinggil sa kanila ay pinag-
uusapan.
2. Ang para sa iyo ay isang magarang
kotse.
3. Ang magpinta ng larawan ay
kanyang hilig.
23

24. 2. Kaganapang Pansimuno
Halimbawa
1. Ang larawan ay hinggil sa isang
dakilang ina.
2. Ang lapis ay para sa bata.
3. Ang paksa ng aralin ay ukol sa
pagbuo ng tula.
24

25. b.Parirala sa Pang-uring
Gamit
Ito ay ginagamit bilang panuring ng
pangngalan.
Halimbawa
1. Ang bahay sa burol ay isang magarang
tanawin.
2. Ang hagdang palayan sa Banaue ay isa sa
pinakamagandang tanawin sa Pilipinas.
25

26. c. Parirala sa Pang-abay na
Ginamit
Ito’y ginagamit bilang panuring ng
pandiwa, pang-uri at pang-abay.
1.Pandiwa
Halimbawa
a. Ang kanyang ama ay luluwas sa
Maynila.
b. Ang bata ay pumunta sa parke.
26

27. Pang-uri
Halimbawa
1. Ang kanyang ina ay dakila sa mata ng tao.
2. Ang gurong iyan ay isang huwaran sa
aming paaralan.
Pang-abay
Halimbawa
1. Siya ay narito sa bulwagan.
2. Ngayon ay Lunes sa kanilang kinalalagyan.
27

28. Ano ang Sugnay?
Ito ay lipon ng mga salita na may paksa at
panaguri na maaaring buo o di-buo ang
diwang ipinapapahayag.
Halimbawa
1. Humiram si Kris ng lapis para sa pagbuo
ng tula.
2. Nang kami ay umakyat sa Bundok Ifugao.
3. Na umakyat sa bundok.
28

29. Uri ng Sugnay
A. Sugnay na Makapag-iisa
May paksa at panaguri na buo ang
diwang ipinapahayag.Tinatawag din itong
punong sugnay.
Halimbawa
1. Nakasulat si Zanjoe ng isang mainam na
sulatin.
2. Ang kanyang ama ay isang guro.
3. Si Jane ay isang huwarang asawa.
29

30. B.Sugnay na di-makapag-iisa
May paksa at panaguri subalit di-buo ang
diwang ipinapahayag.
Halimbawa
1. nang kami ay lumuwas sa Maynila
2. kung darating sila
3. na umalis kami sa burol
4. Nang nahulog ang bata sa puno
5. Nang bumagtas kami sa liko-likong daan
30

31. Gamit ng Sugnay
a. Pangngalan- Ang sugnay na di-makapag-
iisa ay nasa pangngalang gamit kapag paksa
ng pangungusap.
Halimbawa
1. Hindi ko alam kung bakit sila nawawala.
2. Kapag di ka naglubay ay lalo kang iiyak.
3. Kung wala kang tiyaga ay di ka
magtatagumpay.
31

32. b.Pang-uri
Pang-uri ang sugnay kapag ang
sugnay na di-makapag-iisa ay panuring ng
pangngalan na pinangungunahan ng
panghalip na pamanggit na na, -ng kung
matutumbasan sa Ingles ng mga salitang
“who,which and that”.
Halimbawa
1. Ang Banaue Rice Terraces na binagtas
nila ay napakaganda.
2. Ang lalaking dumalaw sa kanila ay
kasintahan ni Kris.
3. Ang dahong nalaglag sa puno ay tinangay
ng hangin.
32

33. c.Pang-abay
Nagiging pang-abay ang sugnay
kapag ang sugnay na di-makapag-iisa ay
panuring ng pandiwa, pang-uri o pang-
abay.
Halimbawa
1. Kami ay titiwalag na kung sila ay
sasanib sa atin.
2. Sila ay aalis bukas kung nakabili na
sila ng tiket.
33

34. Ano ang pangungusap?
Ito ay binubuo ng salita o lipon ng mga
salita na nagtataglay ng buong diwa.
Nagsisimula ito sa malaking titik at
nagtatapos sa tamang bantas gaya ng
tuldok, tandang pananong at tandang
padamdam.Ang mga bantas na nabanggit ay
nagpapahiwatig na tapos na ang mensaheng
nais ipaabot ng nagpapahayag.
34

35. Dalawang Uri ng
Pangungusap
1. Di-predikatibong pangungusap
Ang salita o lipon ng mga salita na
walang simuno o panaguri ngunit buo ang
diwa.
2. Predikatibong pahayag o pangungusap
May paksa at panaguri.
SINTAKS-tawag sa pag-aaral sa pagbuo ng
pangungusap.
35

36. Uri ng Di-Predikatibong
Pangungusap
1.Sambitlang panawag
Ito ay ang mga sambitlang salita na ginagamit
bilang pantawag sa tao.
Halimbawa
Kuya! July!
2.Padamdam
Pahayag na nagsasaad ng damdamin
Halimbawa
Naku po! Aray ko !
36

37. 3.Pagtawag-Ito ay ginagamit sa pagtawag.
Halimbawa
Kuwan! Hoy!
4. Pautos-Ginagamit sa pag-uutos.
Halimbawa
Takbo! Alis diyan!
5. Pangkalikasan/Penominal
Ito ay mga pangyayaring pangkalikasan na
nagsasaad ng kalagayan ng panahon dulot ng
kalikasan.
Halimbawa
Umuulan. Lumilindol.
37

38. 6.Panagot sa Tanong-Ito ang mga pahayag na
ginagamit bilang panagot sa tanong.
Halimbawa
Opo. Ayaw ko.
7.Panahon-Ito ang mga pahayag na nagsasaad ng
panahon.
Halimbawa
Mamaya na. Sa makalawa.
8. Pagbati/Pormularyong Panlipunan
Ito ang mga pahayag o katagang ginagamit sa
pagbati.
Halimbawa
Magandang umaga po. Kumusta ka?
38

39. 9. Pagpapaalam-Ito ang mga pangungusap na
ginagamit sa pagpapaalam.
Halimbawa
Paalam po. Tuloy na po ako.
10. Pamuling Tanong-Ang pangungusap na ito ay
ginagamit kung gusto mong ulitin ng inyong kausap
ang kany ang sinasabi.
Halimbawa
Ano ika mo? Saan nga ba?
11. Pakiusap-Ginagamit ang mga pangungusap na ito
ginagamit kung nakikiusap.
Halimbawa
Maaari ba? Sige na.
39

40. 12. Pampook-Ang pangungusap na ito ay ginagamit
bilang sagot sa mga tanong na kung saan.
Halimbawa
Sa RTU.(Sagot sa tanong na Saan ka nag-aaral?)
Sa Baguio.(Sagot sa tanong na Saan ka pupunta?)
13.Eksistensyal-Ang pangungusap na ito ay
nagsasaad ng pagkamayroon o pagkawala.
Halimbawa
May tao pa! Wala na.
40

41. Bahagi ng Predikatibong
Pangungusap
Dalawang Pangunahing Bahagi ng
Pangungusap
1. Paksa-Pangunahing komponent ng
batayang pangungusap.Sentro o pokus ng
pangungusap .
2. Panaguri-Bahagi ng pangungusap na
nagbibigay ng impormasyon at kaisipang
sinasabi o iniuugnay sa paksa.
41

42. Mga Uri ng Panaguri
1. Panaguring Pangngalan
Ang pangngalang ginagamit na panaguri ay may
dalawang uri :
a. Tiyak, kapag ang ginagamit na panaguri ay
pantangi
b. Di-Tiyak kapag ginagamit na panaguri ay
pambalana, maliban kung may kasamang
panghalip na pamatlig.
Halimbawa
1. Tinawag ng doktor si Eula.(tiyak)
2. Si Joseph ang aking kapatid.(tiyak)
3. Umawit si Sarah ng kundiman.(di-tiyak)
4. Sumayaw ang tatay niya ng makabago.(di-
tiyak) 42

43. 2. Panaguring Panghalip
Ang ginagamit na panaguri ay maaaring panghalip
panao o panghalip na pamatlig.
Halimbawa
1.Siya ang kasama mo.
2. Ito ang bahay nina Jamby.
3. Panaguring Pang-uri
Ang mga panaguring pang-uri ay maaaring isang
salita o isang parirala.
Halimbawa
1. Masipag si Christian.
2. Nakakabagot naman ang boses mo.
43

44. 2. Panaguring Panghalip
Ang ginagamit na panaguri ay maaaring panghalip
panao o panghalip na pamatlig.
Halimbawa
1.Siya ang kasama mo.
2. Ito ang bahay nina Jamby.
3. Panaguring Pang-uri
Ang mga panaguring pang-uri ay maaaring isang
salita o isang parirala.
Halimbawa
1. Masipag si Christian.
2. Nakakabagot naman ang boses mo.
44

45. 5. Panaguring Pang-abay
Nagiging panaguri ang pang-abay.
Halimbawa
1. Kanina pa umalis si Joyce.
2. Sa Ifugao pumunta ang mga bisita.
6. Panaguring Pawatas
Ang anyong pawatas ng pandiwa ay
ginagamit din bilang panaguri ng
pangungusap.
Halimbawa
1. Umawit ang kinalilibangan ni Michelle.
2. Manggagamot ang naging trabaho
niya sa lungsod.
45

46. Uri ng Pangungusap
A. Ayon sa Gamit
1. Paturol-Ito ang mga pangungusap na
nagpapahayag ng katotohanan, kalagayan,
palagay o pangyayari.Ginagamitan ng
bantas na tuldok.
Halimbawa
1. Magaganap ang eleksyon sa Mayo 10.
2. Nagbanta ng pagwewelga ang mga
manggagawa kapag hindi itinaas ang
kanilang sahod.
46

47. 2. Patanong
Ito ang pangungusap na nag-uusisa
o nagtatanong, na sinasagot ng oo o
hindi o kaya’y isang impormasyon o
pagpapaliwanag.Ginagamitan ng bantas
na pananong(?).
Halimbawa
1. Kumain ka na ba?
2. Bakit mo iyon ginawa sa kanya?
47

48. 3. Pautos
Ito ang pangungusap na nag-uutos
o nakikiusap na karaniwang nilalagyan
ng kuwit kapag may
tinatawag.Ginagamitan ito ng bantas
na tuldok.Ang panlaping maki at paki
ay karaniwang ginagamit upang
magpahayag ng pakiusap at paggalang.
Halimbawa
1. Pakikuha mo ang gamit sa bahay.
2. Pumasok ka ng maaga.
48

49. 4. Padamdam
Ito ay ang mga pangungusap na
nagsasaad ng matinding damdamin
tulad ng sakit, tuwa, galit at iba
pa.Ginagamitan ito ng bantas na
padamdam(!).
Halimbawa
1. Naku! Nahulog ang bata.
2.Ito na ang pinakamaligayang
sandali ng aking buhay.
49

50. B.Ayon sa Kaayusan
1. Karaniwang Ayos
Ang pangungusap ay nasa karaniwang
ayos kapag nauuna ang panaguri sa paksa.
Halimbawa
1. Masisipag at mababait ang mga anak ni
Dolly.
2. Matatalino silang magkakapatid.
3. Mapitagang sumagot sa kanyang guro
ang bata.
50

51. 2. Kabalikan o di-karaniwang ayos
Ang pangungusap ay nasa kabalikang
ayos kapag nauuna ang paksa sa
panaguri.Ginagamitan ito ng panandang ay.
Halimbawa
1. Ang mga anak nina Dolly ay masisipag
at mababait.
2. Silang magkakapatid ay matatalino.
3. Ang bata ay mapitagang sumagot sa
kanyang guro.
51

52. C. Ayon sa Kayarian
1. Payak-Binubuo ng isang buong diwa o
kaisipan.Maaaring ito ay may payak
na paksa at payak na panaguri,
tambalang paksa at payak na
panaguri, payak na paksa at
tambalang panaguri,tambalang paksa
at tambalang panaguri na pinag-
uugnay ng salitang at.
52

53. Halimbawa
1. Ang Baguio City ay isang malamig na
lugar.
2.Ang mga magsasaka at mga guro ay
nagkakaisa ng layunin.
3. Ang mga pulitiko ay nangangampanya at
nanunuyo sa mga botante.
4. Ang mga mag-aaral at ang mga guro ay
nagtutulungan at nagkakaisa para sa
kaunlaran ng paaralan.
53

54. 2. Tambalan-Binubuo ng dalawa o higit pang
sugnay na makapag-iisa. Maaaring ang mga
sugnay ay magkatulong at magkapantay o
maaaring magkaiba.Ito ay pinag-uugnay ng
at, ngunit, datapwat, subalit.
Halimbawa
1. Si Errol ay sumasayaw at si Sandara
ay nanonood sa kanya.
2. Ang mga guro ay nagbabakasyon
ngunit ang mga mag-aaral ay nahihirapang
gumawa ng kanilang proyekto.
54

55. 3. Hugnayan
Binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa
at isa o higit pang sugnay na di-makapag-
iisa.Ito ay piang-uugnay ng kung, kapag,
samantala, habang, sapagkat, upang, nang,
pagkat, dahil sa.
Halimbawa
1. Nasira ang kamera habang pinipindot
ng dalaga.
2. Kung mawawala ka sa piling ko sinta,
guguho ang mundo ko.
55

56. 4. Langkapan
Ang pangungusap na langkapan ay
binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na
makapag-iisa at isa pang sugnay na di-
makapag-iisa.
Halimbawa
1. Tataas ang grado mo at magkakaroon
ka ng karangalan kung mag-aaral ka nang
mabuti.
2. Nang pumunta kami sa Ifugao, si
Erick ay nasa palayan at si Dona ay
nagluluto ng pagkain para sa tanghalian.
56

57. Maraming Salamat Po 
57