TESTUA: ESKOLIERTSA GAZTIA. HIRU TRUKU (Abestia. Entzuteko bajatu.)

1. NAFAR-LAPURTERA
Imanol

2. EUSKALKIAREN EREMUA.
• Euskal Herriaren
iparraldean gehien
erabiltzen den euskalkia
da. Lapurdin eta Nafarroa
Beheran, Goi Nafarroako
Luzabide, Urbazuri
herrietan hitz egiten da
batez ere

3. EUSKALKIA
• SARATLDEKOA: Isasbasterrean
hasi eta ahase, eta sempere hartzen
ditu
• SORTALDEKOA: Nafarroa behera
eta Lapurdiko ekialdea
• TARTEKOAK: AMIKUZTARRA:
Domintxaine Behorreta, Loitzune

4. EZAUGARRIRIK GARRANTZITZUENAK
• I bokalak eragindako bustidura:
(in,it,il) olioa, gaztaina, botoila…
X erabiltzen da TX ORDEZ:
Txampaina, xampaina
IZENORDE PERTZONALAK:
Nehor, nehori, nehurun
ÑO SARRITAN ERABILIA:
Begiño…
OIN-EN ERABILERA
Botoin

5. SARTALDEKOA
• 1Zuberoan hasi eta Uztaritzeko eskualdetan u,a,e
• Burua-buruina, duen-duinen…
• 2NOR-NORI-an ai-au bihurtzen da
• Zaitut-zautut
• 3 ST KONTZONANTEAK INDARTU ETA RTZ
DESAGERTU
• 4 NERONI-NIHAUR BIHURTU
• 5 ÑO ERABILERA SARRIA irriño
• 6 AFALDU, BAZKALDU… NOR ERARA afaldu NIZ

6. SORTALDEKOA
• 1 –ENTZAT ENDAKO
• 2 NOR-NORI-NORK NOR-NORK BIHURTU erran nau
• 3 i BOKALA A,E, O REKIN ELKARTZEAN Ysartzen da
• I BOKALA N (Ñ BIHURTU) ETA L (LL) BIHURTU hilda-hilla

7. NAFAR –LAPURTERA LEXIKOA
• honako hitz hauek dira euskalkiaren bereizgarri, den-denak erabiltzen ez badira ere
haren eremu osoan: altxagarri 'orantza, legamia', auzapez 'alkatea', azantz / harrabots
'hotsa, zarata', babazuza 'kazkabarra', biziki 'oso', buruil 'iraila', elkor 'gor' adierarekin,
fitsik 'ezer', gako 'giltza' adierarekin, guri 'bigun' adierarekin, kalapita 'iskanbila', ortzantz
'trumoia', otto 'osaba', pairatu 'eraman, jasan', parada 'aukera, beta', pittika 'antxumea',
sehi 'zerbitzaria', urririk 'doan', urtzintz 'usina', xingar 'urdaiazpikoa...

8. NAFAR LAPURTERA MOTAK
• Lapurtera klasikoa: XVII. mendean Materrek, Joanes Etxeberri Ziburukoak eta Pedr
Axularrek, beste askoren artean, erabili zuten euskara, Donibane eta Sara herrietako
euskaran oinarritua, Joanes Leizarragak aurreko mendean erabili zuenetik arras
ezberdina; euskara batuarenaitzindari eta oinarrietako bat.
• Gaur egungo nafar-lapurtera.

9. AXULAR
• Axular[1] edo Pedro Agerre
Axular[1] —jaiotzako izen-
deiturak Pedro Agerre Azpilkueta
zituen,[1] baina bere jaiotetxeari
hartutako Axular izenaz da
ezagunagoa— (Urdazubi, 1556 -
Sara, 1644ko apirilaren 8a),
apaiza izan zen, eta inoizko
euskal idazle handienetakoa da,
eta hark idatzitako Gero liburua
dugu euskal literaturako lan
nagusietakoa, euskara batua
zehazteko balio ere izan duena,
liburuan erabilitako lapurtera
klasikoan oinarrituz .

10. GUERO
• Euskal literaturaren historian lehen
prosazko liburu original argitaratua da.
Joanne Leizarragaren itzulpena eta
2004an aurkitu ziren Lazarragaren testu
laburrak alde batera utzirik, Gero dugu
euskarazko lehen liburu mardula.
Euskal idazle klasikoek, Iparraldekoek
nahiz Hegoaldekoek, euskal maisulan
gisan goraipatu zuten, eta denbora
luzez euskara jasoaren eredu izan da.
XIX. mendean Pedro Antonio Añibarrok,
liburua ia osorik Bizkaiko euskarara
itzuli zuen; beraz, Axularren ospeak
bizkaierazko literaturan ere eragina
izan zuen.

11. TRANSKRIPZIOA
• Maitatua sobera, nintzelarik haurra, • 3
• Ez nakien nik zer zen amaren beharra ; • Bainan ama gaixoak ez nu ez ahantzi.
• Bortu batean orai naiz bakar bakarra, • Maiz daut Eskual-Herritik igortzen
goraintzi ;
• Amaz oroit'orduko heldu zaut nigarra !
• Hautsi nion bihotza nuenean utzi,
• 2
• Neretzat baizik ez da halere han bizi.
• Hegalñoak azkartzen sendituz geroztik
• 4
• Baitoazi xoriak ohantze gozotik ;
• Nik ere bero daukat bihotzean garra :
• Halaber joan ninduzun amaren altzotik,
• Jinkoak piztu zauntan eskualdun
• Ahantzia bainute herrian engoitik !
pindarra,
• Ama baitut oraino minetan indarra,
• Ama, gau ilhunean argidun izarra !!!

12. Eskoliertsa gaztia
• Donibanek eta Ziburuk • Eskoliertsa gaztia,
erdi erdian zubia. otoi emazu guardia,
Jaun errientak haren gainian jaun errientak ixur ez dezan
egiten baitu guardia, zure altzorat ankria,
eian nundik ikusiren duen tonaturik geldi ez dadien
maiteñoaren begia. zure dabantail xuria.
Zaia gorri ederrik Eskoliertsa eritu,
Donostiako aldetik, Jainkoak duela laudatu:
eskoliertsa batek omen du mandataria barberagana
moda berrian josirik, segeretuan joan duzu,
moda berrian josirik eta berehala jin dadiela eta
jaun errientak eginik. behar duela xangratu.
Eskoliertsa gaztia,
begi ederren jabia,
jaun errientari presta zakozu
bazkal ondoan kafia;
gero harek emanen dirautzu
ganbaran letzionia.

13. •AMAIERA