Jean Etchepare Argentinan, Buenos Aires probintziako Marchiquita herrian jaio zen
1877an guraso euskaldunengandik.
Aita ga...
Lekornen betidanik ia-ia biztanle gehienek euskaraz hitz egin dute, hain zuzen
ere euskalkia behe-nafarrera da. Hori dela ...
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Hiriart-Urruty
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Arnaud Abbadie
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Larralde
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Adema
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Jean Barbier
2.Mailako
ikasketak
Larresoroko
Seminarioa
1889.urtea
12urte
Hiriart-Urruty Arnaud
Abbadie
Larralde Adema
Jean
Barbier
E
Z...
Jean Etxepare
1894
2.Mailakoak
bukatu
Bordelera
Medikuntza
ikasi
1898
Medikuntza ikasi
zuen
1894
2.Mailakoak
bukatu
Bordelera
Medikuntza
ikasi
1898
•Euskualdunako
lankidea.
• Gure Herria aldizkariaren
sortzaileetak...
1899 Probenza
Provenza
1899 Probenza
Buruxkak-eko
bi artikulu
“Lilien usaina”“Villeneuvette”
Etxepareren lehenengo
liburua Buruxkak izan
zen
“Quelques remarques sur
Le joueur de pelote” esku pilotarien
eritasun berieziei buruzko ikerlanak
Geroago, haietako artiku...
Lekorne
(txikitako herria)
Aldude
1905
Medikua
Lehen artikuluak
“L-Eskualzaleen
biltzarra”n
parte hartu
E
s
k
u
a
l
d
u
n
...
Lekorne
Lekorne-ren beste
argazki zaharra
Lekorne
(txikitako herria)
Aldude
1905
Medikua
Lehen artikuluak
“L-Eskualzaleen
biltzarra”n
parte hartu
E
s
k
u
a
l
d
u
n
...
Lekorne
(txikitako herria)
Aldude
1905
Medikua
Lehen artikuluak
“L-Eskualzaleen
biltzarra”n
parte hartu
E
s
k
u
a
l
d
u
n
...
Aldude-ren argazkia
1921 Gure Herria
Hainbat idazkiekin
parte hartu
1921 Gure Herria
Hainbat idazkiekin
parte hartu
1911
Baionan
ezagutu zituen
George
Lacombe
Pierre
Boussaine
Julio de
Urqui...
Euskaltzaleen biltzarreko
lehendakaria
Gure Herria
aldizkariaren lehen-
dakariordea
1922tik
1926ra
1930etik
aurrera
Euskal...
Buruxkak Beribilez
1910
1931
Lehenagotik argitaratuak
zeuden 26 artikuluz
osatua
Txikitako oroimenak eta
Euskal Herriko bi...
Jean Etcheparek ez zuen inoiz
argitu zergatik sakananatuta
zituen artikuluak liburu
batean bildu.
Erantzun posiblea
Maisue...
Lehen edizioa
bere diruarekin
ordaindu
Tourseko Mame
inprimategia
Bi gutun idatzi R.I.E.V.-en
zuzendariari (Julio de
Urqui...
Euskal literaturan
gutxitan agertzen ziren
gaiak garatu
Frantziako barneko politika,
Euskal Herriko hizkera eta
usadioei b...
Irakaskuntzari buruzko artikulu horren gaia da.
Etchepare gizon ikasia eta kultura mundukoa zenez gero, kezkatua
zegoen Fr...
Haserrea sortu zuen bigarren artikuluari
dagokionez, orobatsu, aipatu ditugun ideia
liberalen barnean koka ditzakegu hor e...
 Sei urte eta erdi nintuen Ameriketarik Frantziarat aitamekin etorri nintzanean. Adimenduaren adina, edo nunbait han, diot...
Buruxkak ez
harrera ona
“Nor eskola-emaile.
Zer irakats” artikulua
Amodioa artikulua
Ez onartu, etxean
lagunen
brtean bana...
Nietzsche
Haeckel
• http://www.euskaletxeak.net/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=274&l
XIX.Mendean idatzi
Ziren (batez e...
Ikus daiteke gai jakin batzuk alde batera utzi zituela Buruxkak-en lehen
edizioa osatzerakoan. Izan ere, herriko auziei bu...
Gure egileak bi artikulu sartu zituen, «Urrungo
leihorretan» eta «Canadako berriak».
Emigrazioari dagokionez
Bi soilik gor...
Adostasuna dago Etchepare mende honen maila jasoko idazletzat jotzean, eta
batzuen ustez, nagusienen artean ere kokatzean....
1931n argitaratu (Buruxkak argitaratu eta 21 urtera)
Nafarroan eta Gipuzkoan
zehar egun bateko bidaia
egitearen aitzakiaz,...
1
Gau ilunari
zerua izarretan da.
Itzalpetan gaindi
eskuz-esku
dabiltzan
maiteri
xoriño bat bada
bihotzetik bihotzera
kant...
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Jean etxepare
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Jean etxepare

522 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
522
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
55
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Jean etxepare

  1. 1. Jean Etchepare Argentinan, Buenos Aires probintziako Marchiquita herrian jaio zen 1877an guraso euskaldunengandik. Aita garai hartako euskaldun asko bezala Hegoamerikara aberasteko asmoarekin joana zen (artzain lanak egitera) eta bertan Gratienne ezagutu zuen. Ezkondu eta 1883. urtean etxepare familia Euskal Herrira bueltatu zen, hain zuzen Lapurdiko Lekorne herrira.
  2. 2. Lekornen betidanik ia-ia biztanle gehienek euskaraz hitz egin dute, hain zuzen ere euskalkia behe-nafarrera da. Hori dela eta literatur euskalki hori izan zen gure Jeanek idazterakoan erabili zuena. Lekornera itzuli egin zenean sei urte zituen, hau da, eskolara joateko adinean zegoen, eta herri horretako eskolan sartu zuten bere hasierako ikasketak egiteko.
  3. 3. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  4. 4. Hiriart-Urruty
  5. 5. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  6. 6. Arnaud Abbadie
  7. 7. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  8. 8. Larralde
  9. 9. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  10. 10. Adema
  11. 11. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  12. 12. Jean Barbier
  13. 13. 2.Mailako ikasketak Larresoroko Seminarioa 1889.urtea 12urte Hiriart-Urruty Arnaud Abbadie Larralde Adema Jean Barbier E Z A G U T U MAISUAK Eskualduna,1887an Louis Etcheverryk sortutako aldizkariako idazle garrantzituenak Jean Etchepariri euskal mundurako grina piztu
  14. 14. Jean Etxepare
  15. 15. 1894 2.Mailakoak bukatu Bordelera Medikuntza ikasi 1898
  16. 16. Medikuntza ikasi zuen
  17. 17. 1894 2.Mailakoak bukatu Bordelera Medikuntza ikasi 1898 •Euskualdunako lankidea. • Gure Herria aldizkariaren sortzaileetako bat
  18. 18. 1899 Probenza
  19. 19. Provenza
  20. 20. 1899 Probenza Buruxkak-eko bi artikulu “Lilien usaina”“Villeneuvette”
  21. 21. Etxepareren lehenengo liburua Buruxkak izan zen
  22. 22. “Quelques remarques sur Le joueur de pelote” esku pilotarien eritasun berieziei buruzko ikerlanak Geroago, haietako artikulu batzuk Buruxkak-en bilduko zituen: “Pilota partida”, “Eskualdun Phestak Baigorrin” Eta “Misionerstaren ezteiak”
  23. 23. Lekorne (txikitako herria) Aldude 1905 Medikua Lehen artikuluak “L-Eskualzaleen biltzarra”n parte hartu E s k u a l d u n a Mediku militarra(1914-18) Bere biitza gehiena Euskal kulturaren Sustatzailea 1902an euskararen sustapen eta defen- tsarako elkartea
  24. 24. Lekorne
  25. 25. Lekorne-ren beste argazki zaharra
  26. 26. Lekorne (txikitako herria) Aldude 1905 Medikua Lehen artikuluak “L-Eskualzaleen biltzarra”n parte hartu E s k u a l d u n a Mediku militarra(1914-18) Bere biitza gehiena Euskal kulturaren Sustatzailea 1902an euskararen sustapen eta defen- tsarako elkartea
  27. 27. Lekorne (txikitako herria) Aldude 1905 Medikua Lehen artikuluak “L-Eskualzaleen biltzarra”n parte hartu E s k u a l d u n a Mediku militarra(1914-18) Bere biitza gehiena Euskal kulturaren Sustatzailea 1902an euskararen sustapen eta defen- tsarako elkartea
  28. 28. Aldude-ren argazkia
  29. 29. 1921 Gure Herria Hainbat idazkiekin parte hartu
  30. 30. 1921 Gure Herria Hainbat idazkiekin parte hartu 1911 Baionan ezagutu zituen George Lacombe Pierre Boussaine Julio de Urquijo Cercle d´Études euskariennes
  31. 31. Euskaltzaleen biltzarreko lehendakaria Gure Herria aldizkariaren lehen- dakariordea 1922tik 1926ra 1930etik aurrera Euskaltzaindiko laguntzailea Eskualduna Gure Herria •Lekorneko zein Aldudeko berriak • Gai orrokorreko zein medikuntzari buruzko artikuluak
  32. 32. Buruxkak Beribilez 1910 1931 Lehenagotik argitaratuak zeuden 26 artikuluz osatua Txikitako oroimenak eta Euskal Herriko bizi-ohiturak kontatu •Jean Etchepare mirikuaren idazlanak I • Euskal gaiak II • Medikusolas III • Kazetaritza (A) IV • Kazetaritza (B) P. Charritonek sakabanatuta zeuden beste artikuluak bildu
  33. 33. Jean Etcheparek ez zuen inoiz argitu zergatik sakananatuta zituen artikuluak liburu batean bildu. Erantzun posiblea Maisuek (Hiriart-Urrytyk Eta Abbadiek) inoiz ez liburu bat argitaratu.
  34. 34. Lehen edizioa bere diruarekin ordaindu Tourseko Mame inprimategia Bi gutun idatzi R.I.E.V.-en zuzendariari (Julio de Urquijo) bere idazlana salgai zegoela aipatzeko
  35. 35. Euskal literaturan gutxitan agertzen ziren gaiak garatu Frantziako barneko politika, Euskal Herriko hizkera eta usadioei buruzko oharpenak, osasun aholkuak, euskara, pilota-partidak, haurtzaroko oroimenak…
  36. 36. Irakaskuntzari buruzko artikulu horren gaia da. Etchepare gizon ikasia eta kultura mundukoa zenez gero, kezkatua zegoen Frantzian gertatzen ari zen Eskola Laikoaren sortzeaz, eta bere iritzi garbia utzi zigun. Hitz batean, Etcheparek, bere garaiko Gobernuarekin ados, Eskola eta Erlijioa alde banatan ikusi nahi zituen, bakoitza zegokion esparruan, eta erabakitzeko ahalmenari eutsiz.
  37. 37. Haserrea sortu zuen bigarren artikuluari dagokionez, orobatsu, aipatu ditugun ideia liberalen barnean koka ditzakegu hor ematen diren iritziak. Izan ere, gorago azaldurikoa dela- eta, Elizaren eragina murrizturik dago gizartean, eta askatasun handiagoz ikusten dira sexu eta amodio kontuak.Aurreko denboretako ilunkeriatik nahiko urrun geratzen da amodioa gozatzeko modua, eta hori da hain zuzen gure egileak artikulu horretan islatzen duena: Esaldi txiki hauek, esaterako, egun ez lukete inolako haserrerik ez asaldatzerik ekarriko, baina garai hartan, euskaraz erlijiozko liburuak soilik irakurtzeko aukera zegoela, guztiz ez-ohikoak eta eskandaluzkoak gertatzen ziren. Areago, gizartearen ikuspegi liberala zen, Elizaren dotrinari buruz buru.
  38. 38.  Sei urte eta erdi nintuen Ameriketarik Frantziarat aitamekin etorri nintzanean. Adimenduaren adina, edo nunbait han, diotenaz. Hortakotz othe nizan hoinbertze orhoit Ameriketako lurraz, ala bi tokiak hain direlakotz itxuraz berexak non batetik bertzerat aldatzeak begia joiten baitio den haurrenari, ttipian ikusi lekuez eta erabili gora-beherez orhoit niz, hasteko, han nizala oraino iduritzerainokoan.         Ez da deus garbiagorik ene buruan. Askotan banago ere kokatzen othe duenez bertzerik. Gogoa bethea daukat orduko zerez. O haurreko egun berriz jinen etzaretenak, zuetarik dut bihotzean nere bizi apurrak eman daukedan gozorik hoberena!         Orhoitzapen xumeak, bizkitartean, eta nork daki? geroztikako zenbeitekin nahastekatuak orobat, nehork ez baitu ikusten nola dabilkion bere barnea... Halere begiratu ditudan bezala ezarriko ditut hemenxe.         Etxe luze aphal bat ginduen, lastoz estalia, bi ixurkirekin; sahetsak beltz, ihia abere ongarriarekin gogortuz eginak. Barneak nola zituen, bazuenetz ere bihirik, ez nakike erraiteko. Buru batean, kanpotik, zurubi luze bat xutik zagokola, ba.         Zenbeit urhatsetan, ziloka batean, burdin hariz eta paxet gora batzuez hetsirik, barrio ttipia, zaldiena; zaldi basa xehe andana han zagon, ardura gizonek, zalthuts igan eta, handik baitzeramatzaten azpian putarka.         Haratxago, bainan hurbil hau ere, barrio handia, corral erraiten zakotena, burdin hariz berdin hetsia. Han ikusten ditut oraino ardiak, muturra bat bertzearen sabel azpirat zaudela, elgarri tinki.         Ikusten dut ere, lau zango besoetarik diliridan harturik, sartzen zituztela halako ur bat zaukaten aska batzuetan. Ur hartan piltzar bat bustirik, huntaz thorratzen zituzten zenbeit. Lan hori deitzen zuten: cura. Begien aitzinean daukat bertzalde nola, noizetik noizera, arkhina aski tinkatu zenean eta loditu, palaz urratzen zuten, zohikatuz, zohiak gero metatzeko.         Etxetik urrunxago ginduen zipua, zabal eta barna. Edateko ala zerbitzuko ura handik ginaukan. Noiztenka, soka bat gerrian estekaturik, hartarik dilingo, gizon batzu zolarat bazoazkion, ura zer heinetan zen ikertzeko arabez.         Begiz ikus ahal urrun hedatzen zen zelhaia, belharrez musker gizen, han hemenka bizkitartean pentoka larrutuño batzuez titatua. Zeru aphal urdin batek leherturik bezala zaukan; odaiertzean, urrutirat, ukurtuz haren ganat jausten zela iduri baitzuen. Nun nahi burua goiti zindezan, erdiz erdi aurkitzen zinuen iguzkia, zabal, xuri, dixtirantarekin llilluragarri, xipiltzeko sapa zariola.         Jendeez bezenbatean, gehienik orhoit nizana, bethi eta bethi gogoan baitaukat: aita. Eta bizkitartean etzaut bururat heldu behinere nehon ikusi dutala, ez baitezaket erran nolakoa zen begitartez ala trakaz. Ardurenik lanean ari zen nunbait, bere aneia eta sehiekin.         Haren beldur gaitza nuen. Arras goizik aditua bide nakon haurrer dagola ixilik egoitea jende larrien aitzinean, guziz jateko tenoretan; ezen, urrunerat hautemaiten nuen ber, ixilik jartzen nintzan, erdi ahalge, erdi izitua. Behatzera ere ez nintzoken ausarta. Hain barna sarthua ukan dut zainetan, ttipi danik, aitaren alderateko beldur hori non, gizondu ta, jarraiki baitzaut, halako uzkur eta, zer nahitarat abia nindadien, huts egiteko ikhara bat jauzarazten zaundala...
  39. 39. Buruxkak ez harrera ona “Nor eskola-emaile. Zer irakats” artikulua Amodioa artikulua Ez onartu, etxean lagunen brtean banatu Etchepare irakaskuntza erligiosoaren aurka. Haeckel eta Nietzsche filosofoen obrak irakurri eta gero Fedezko zalantzak
  40. 40. Nietzsche
  41. 41. Haeckel
  42. 42. • http://www.euskaletxeak.net/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=274&l XIX.Mendean idatzi Ziren (batez ere, Amerikan) euskal aldizkariak
  43. 43. Ikus daiteke gai jakin batzuk alde batera utzi zituela Buruxkak-en lehen edizioa osatzerakoan. Izan ere, herriko auziei buruzko artikuluak edota Aldudeko eguneroko kontu txikiei buruzkoak ez ditu sorta horretan sartuko. Esaterako, Eriaren gela sartuko du, ez ordea artikulu horrekin batera saila osatuz argitaratu zituen beste batzuk: «Eriaren artatzeaz», «Etche jende hiltzaleak» edota «Kutsua». Medikuntzari buruzkoetan
  44. 44. Gure egileak bi artikulu sartu zituen, «Urrungo leihorretan» eta «Canadako berriak». Emigrazioari dagokionez Bi soilik gordeko ditu: «Villeneuvette» eta «Tratuak ordu batez». Landa ekonomiari buruz Ere bere lekua du liburuxka horretan: «Phesta-Berri», «Eskualdun Phestak Baigorrin 1905ean», «Eskuararen ikasteko» eta «Ongi etorria». Jeanek hainbeste maite zuen euskal kulturak
  45. 45. Adostasuna dago Etchepare mende honen maila jasoko idazletzat jotzean, eta batzuen ustez, nagusienen artean ere kokatzean. DUINTASUNA Idazkerari doazkion ezaugarriak. HIZTEGIAREKIKO GARBITASUNA
  46. 46. 1931n argitaratu (Buruxkak argitaratu eta 21 urtera) Nafarroan eta Gipuzkoan zehar egun bateko bidaia egitearen aitzakiaz, oso modu ederrez egiten du irakurketa bat baino gehiago dituen Euskal Herriko deskribapena. Esan dugunez, 21 urte igaro dira irakaskuntzari buruzko artikulua argitaratu zenetik, eta nabarmentzekoa da bigarren liburu horretan islatzen den katolikotasun kutsu ageria. Gogora ditzagun Buruxkak argitara eman zuenean gure idazleak zituen fedezko zalantzak. Alde benetan handia dago garai hartako Etchepareren eta Beribilez argitaratu zuen Etchepareren artean! Fededun zintzoa, abertzalea eta tradizio zaharren gordetzailea agertu zaigu Jean garai honetan.
  47. 47. 1 Gau ilunari zerua izarretan da. Itzalpetan gaindi eskuz-esku dabiltzan maiteri xoriño bat bada bihotzetik bihotzera kantari. 2 Xoragarri bihotzaren eleak maiteari. Ez du goxoagorik bizi guziak ametsetan baizik. 3 Munduko solas ederrenak maiten bihotzetan dagotzi betidanik ehortzirik maiteak maiteari erranak. 4 Maitek bakarrik dakite gordatzen gizon samurren begietarik ixil ixila zoriona. 5 Itsasoa kexu ta zerua ilun maiteak uros iganen dira beti maiten bihotzetan baita zoriona.

×