อาณาจักรโบราณในภาคอีสาน
อาณาจักรโบราณ 
ในภาคอีสาน 
อาณาจักรโคตรบูรณ์ อาณาจักรอิศานปุระ
อาณาจักรโคตรบูรณ์
ประวัติ 
อาณาจักรโคตรบูรณ์ เป็นอำณำจักรโบรำณทำงภำคอีสำนของไทยใน 
พุทธศตวรรษที่ ๑๑ –๑๕ (ระหว่ำง พ.ศ. ๑๐๐๐ – ๑๕๐๐) 
ครอบคลุมบริเวณ ฝั่งแม่นำ้โขงตัง้แต่อุดรธำนี หนองคำย เวียงจันทน์ 
นครพนม มุกดำหำร อำนำจเจริญ ถึงอุบลรำชธำนี
เมืองหลวง สันนิษฐำนว่ำ เดิมทีเมืองหลวง คือ เมืองนครพนม ( จังหวัดนครพนม ) แต่ 
ภำยหลังได้สร้ำงเมืองหลวงใหม่ มีนำมว่ำ “มรุกขนคร” ตัง้อยู่บริเวณเมืองท่ำแขก สำธำรณรัฐ 
ประชำธิปไตยประชำชนลำว ในปัจจุบัน 
วัฒนธรรม สันนิษฐำนว่ำ ประชำชนนับถือพระพุทธศาสนา มีกำรสร้ำงพระเจดีย์สำคัญ คือ พระธาตุ 
พนม ที่เชื่อกันว่ำ ภำยในเจดีย์มีกำรบรรจุพระบรมธำตุส่วนหน้ำพระอุระของพระพุทธเจ้ำซึ่งเรียกว่ำ “พระ 
อุรังคธาตุ” พร้อมทัง้มีประเพณีเกี่ยวเนื่องกับศำสนำและกำรเกษตร 
วิถีชีวิต ประชำชนดำรงชีพด้วยกำรเกษตร แต่มีกำรค้ำขำยบริเวณริมฝั่งแม่นำ้โขง โดย 
อำศัยกำรคมนำคมทำงนำ้ แต่ที่รำบที่ดอน ใช้เกวียน
กำรแสดงกำรละเล่นวัฒนธรรมพืน้บ้ำน ( รำบูชำพระธำตุพนม ) 
รำศรีโคตรบูรณ์รำหำงนกยูง ฟ้อนผู้ไทเรณูนคร เซิง้ 
เมืองเว รำเบิ่งโขง รำบำยศรี แสกเต้นสำก รำไทญ้อ 
รำบูชำพระธำตุพนม เซิง้ไหลเรือไฟ
แหล่งท่องเที่ยวทำงธรรมชำติในปัจจุบัน 
อุทยำนแห่งชำติภูลังกำ นำ้ตกตำดโพธิ์นำ้ตกตำดขำม
อำณำจักรอิศำนปุระ
ประวัติ 
อาณาจักรอิศานปุระ ในพุทธศตวรรษที่12-18 หรือเจนละ เป็นอำณำจักรโบรำณใน 
ภำคอีสำนส่วนมำกและภำคกลำงในประเทศไทย ในสมัยอำณำจักรอิศำนปุระนี้ ยุคขอม 
รุ่งเรืองในสมัยพระเจ้ำอิศำนวรมัน มีเขียนอยู่ในบันทึกของรำชทูตจีน โจว ต้ำกวน เขำ 
เขียนบันทึกเรื่องรำวของอำณำจักรอิศำนปุระไว้ชื่อว่ำ ” บันทึกว่าด้วย 
ขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ ” 
สมัยพระเจ้ำชัยวรมันที่ 7 เป็นยุคที่อำณำจักรขอมเป็นปึกแผ่นและ 
เจริญรุ่งเรืองทำงด้ำนศิลปะวิทยำกำรสูง สุด มีกำรสร้ำง ศำสนสถำน 
เป็นปรำสำทหินขนำดใหญ่ขึน้หลำยแห่ง
อาณาจักรเจนละ อยู่ทำงตะวันตกเฉียงใต้ ของอำณำจักรหลินยี่(จำมปำ) 
ปัจจุบันนีคื้อประเทศกัมพูชำและดินแดนภำคอิสำนตอนใต้ของประเทศไทย 
แถบลุ่มแม่นำ้มูล ซงึ่เป็นพืน้ที่ของจังหวัดอุบลรำชธำนี จังหวัดศรีสะเกษ 
เดิมนัน้อำณำจักรเจนละเป็นเมืองขึน้ของอำณำจักรฟูนัน 
ต่อมำได้มีกำลังกล้ำแข็งจึงประกำศอิสรภำพในพุทธศตวรรษที่ ๑๑ 
เจ้ำชำยจิตรเสน แห่งอำณำจักรเจนละ(ต่อมำครองรำชย์เป็นพระเจ้ำมเหนทรวรมัน) 
ได้ยกทัพไปรุกรำนอำณำจักรฟูนัน แถบฝั่งแม่นำ้โขงและแม่นำ้มูล ในระหว่ำง 
พ.ศ. ๑๑๑๐–๑๑๕๐ ในสมัยนัน้พระโอรสของพระองค์คือพระเจ้ำอิศำนวรมัน 
ได้ทำกำรปรำบปรำมและครอบครองดินแดนของอำณำจักรฟูนันได้ทัง้หมด ทรงตัง้ 
เมืองอิศานปุระ ขึน้ทำงเหนือของเมืองกัมปงธม โดยมีปราสาทสัมโบร์ไพรกุกเป็นสัญลักษณ์
สิ่งก่อสร้ำงในสมัยอิศำนปุระ ยังปรำกฏให้เห็นได้ในปัจจุบัน 
ซึ่งเป็นปรำสำทหินรูปแบบขอมโบรำณ 
ปรำสำทนครธม จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทตำพรหม จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทหินพิมำย จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทปรำงค์กู่ จ.ชัยภูมิ 
ปรำสำทหินพนมรุ้ง จ.บุรีรัมย์| ปรำสำทเมืองต่ำ จ.บุรีรัมย์ | ปรำสำทศรีขรภูมิ จ.สุรินทร์ | พระปรำงค์สำมยอด จ.ลพบุรี 
ปรำสำทเมืองสิงห์ จ.กำญจนบุรีและ แหล่งโบรำณสถำนอิศำนปุระอีกหลำยแห่งกระจำยอยู่ทวั่ภำคอีสำน
อำณำจักรขอมได้เผยแพร่อำรยธรรมไปยังรัฐที่อยู่ใกล้เคียงหลำยด้ำน ทัง้ด้ำนกำรปกครอง ได้แก่ 
กำรปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ควำมเป็นสมมติเทพของกษัตริย์ ระบบขุนนำงกำร 
ปกครองแบบจตุสดมภ์ และกฎหมายพระธรรมศาสตร์ 
ด้านศาสนาและความเชื่อได้แก่ ศำสนำพรำหมณ์-ฮินดู พระพุทธศำสนำนิกำยอำจริยวำทหรือ 
มหำยำน ดังจะเห็นได้จำกโบรำณสถำนและโบรำณวัตถุ เช่น ปรำสำทหิน เทวรูปพระโพธิ์สัตว์ ศิวลึงค์ 
พระพุทธรูปปำงนำคปรก ควำมเชื่อเรื่องพญำนำค เป็นต้น
จัดทำโดย 
6/2 
นำยพิทักษ์ อำริยพิพัฒน์ นำยกิตติพงษ์ ทำระเวท 
นำงสำวจินดำรัตน์ ทิพโชตินำงสำวชนิตำ แก้วชำรีนำงสำวนงค์ชนก ศรีวิชัย 
นำงสำวอุมำรินทร์ ดอนลำดลี 
นำงสำวศุลีพร ดีน้อย นำงสำวสำยธำร ภูเขียว นำงสำวสุภำวดี หงษ์ศรีเมือง 
นำงสำวมนฤดี ชมภูวิเศษ 
นำงสำวอมรมำศ ทิศกระโทก ชัร้มัธยมศึกษำปีที่

history602

  • 1.
  • 2.
  • 3.
  • 4.
    ประวัติ อาณาจักรโคตรบูรณ์ เป็นอำณำจักรโบรำณทำงภำคอีสำนของไทยใน พุทธศตวรรษที่ ๑๑ –๑๕ (ระหว่ำง พ.ศ. ๑๐๐๐ – ๑๕๐๐) ครอบคลุมบริเวณ ฝั่งแม่นำ้โขงตัง้แต่อุดรธำนี หนองคำย เวียงจันทน์ นครพนม มุกดำหำร อำนำจเจริญ ถึงอุบลรำชธำนี
  • 5.
    เมืองหลวง สันนิษฐำนว่ำ เดิมทีเมืองหลวงคือ เมืองนครพนม ( จังหวัดนครพนม ) แต่ ภำยหลังได้สร้ำงเมืองหลวงใหม่ มีนำมว่ำ “มรุกขนคร” ตัง้อยู่บริเวณเมืองท่ำแขก สำธำรณรัฐ ประชำธิปไตยประชำชนลำว ในปัจจุบัน วัฒนธรรม สันนิษฐำนว่ำ ประชำชนนับถือพระพุทธศาสนา มีกำรสร้ำงพระเจดีย์สำคัญ คือ พระธาตุ พนม ที่เชื่อกันว่ำ ภำยในเจดีย์มีกำรบรรจุพระบรมธำตุส่วนหน้ำพระอุระของพระพุทธเจ้ำซึ่งเรียกว่ำ “พระ อุรังคธาตุ” พร้อมทัง้มีประเพณีเกี่ยวเนื่องกับศำสนำและกำรเกษตร วิถีชีวิต ประชำชนดำรงชีพด้วยกำรเกษตร แต่มีกำรค้ำขำยบริเวณริมฝั่งแม่นำ้โขง โดย อำศัยกำรคมนำคมทำงนำ้ แต่ที่รำบที่ดอน ใช้เกวียน
  • 6.
    กำรแสดงกำรละเล่นวัฒนธรรมพืน้บ้ำน ( รำบูชำพระธำตุพนม) รำศรีโคตรบูรณ์รำหำงนกยูง ฟ้อนผู้ไทเรณูนคร เซิง้ เมืองเว รำเบิ่งโขง รำบำยศรี แสกเต้นสำก รำไทญ้อ รำบูชำพระธำตุพนม เซิง้ไหลเรือไฟ
  • 7.
  • 8.
  • 9.
    ประวัติ อาณาจักรอิศานปุระ ในพุทธศตวรรษที่12-18หรือเจนละ เป็นอำณำจักรโบรำณใน ภำคอีสำนส่วนมำกและภำคกลำงในประเทศไทย ในสมัยอำณำจักรอิศำนปุระนี้ ยุคขอม รุ่งเรืองในสมัยพระเจ้ำอิศำนวรมัน มีเขียนอยู่ในบันทึกของรำชทูตจีน โจว ต้ำกวน เขำ เขียนบันทึกเรื่องรำวของอำณำจักรอิศำนปุระไว้ชื่อว่ำ ” บันทึกว่าด้วย ขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ ” สมัยพระเจ้ำชัยวรมันที่ 7 เป็นยุคที่อำณำจักรขอมเป็นปึกแผ่นและ เจริญรุ่งเรืองทำงด้ำนศิลปะวิทยำกำรสูง สุด มีกำรสร้ำง ศำสนสถำน เป็นปรำสำทหินขนำดใหญ่ขึน้หลำยแห่ง
  • 10.
    อาณาจักรเจนละ อยู่ทำงตะวันตกเฉียงใต้ ของอำณำจักรหลินยี่(จำมปำ) ปัจจุบันนีคื้อประเทศกัมพูชำและดินแดนภำคอิสำนตอนใต้ของประเทศไทย แถบลุ่มแม่นำ้มูล ซงึ่เป็นพืน้ที่ของจังหวัดอุบลรำชธำนี จังหวัดศรีสะเกษ เดิมนัน้อำณำจักรเจนละเป็นเมืองขึน้ของอำณำจักรฟูนัน ต่อมำได้มีกำลังกล้ำแข็งจึงประกำศอิสรภำพในพุทธศตวรรษที่ ๑๑ เจ้ำชำยจิตรเสน แห่งอำณำจักรเจนละ(ต่อมำครองรำชย์เป็นพระเจ้ำมเหนทรวรมัน) ได้ยกทัพไปรุกรำนอำณำจักรฟูนัน แถบฝั่งแม่นำ้โขงและแม่นำ้มูล ในระหว่ำง พ.ศ. ๑๑๑๐–๑๑๕๐ ในสมัยนัน้พระโอรสของพระองค์คือพระเจ้ำอิศำนวรมัน ได้ทำกำรปรำบปรำมและครอบครองดินแดนของอำณำจักรฟูนันได้ทัง้หมด ทรงตัง้ เมืองอิศานปุระ ขึน้ทำงเหนือของเมืองกัมปงธม โดยมีปราสาทสัมโบร์ไพรกุกเป็นสัญลักษณ์
  • 11.
    สิ่งก่อสร้ำงในสมัยอิศำนปุระ ยังปรำกฏให้เห็นได้ในปัจจุบัน ซึ่งเป็นปรำสำทหินรูปแบบขอมโบรำณ ปรำสำทนครธม จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทตำพรหม จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทหินพิมำย จ.นครรำชสีมำ | ปรำสำทปรำงค์กู่ จ.ชัยภูมิ ปรำสำทหินพนมรุ้ง จ.บุรีรัมย์| ปรำสำทเมืองต่ำ จ.บุรีรัมย์ | ปรำสำทศรีขรภูมิ จ.สุรินทร์ | พระปรำงค์สำมยอด จ.ลพบุรี ปรำสำทเมืองสิงห์ จ.กำญจนบุรีและ แหล่งโบรำณสถำนอิศำนปุระอีกหลำยแห่งกระจำยอยู่ทวั่ภำคอีสำน
  • 12.
    อำณำจักรขอมได้เผยแพร่อำรยธรรมไปยังรัฐที่อยู่ใกล้เคียงหลำยด้ำน ทัง้ด้ำนกำรปกครอง ได้แก่ กำรปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ควำมเป็นสมมติเทพของกษัตริย์ ระบบขุนนำงกำร ปกครองแบบจตุสดมภ์ และกฎหมายพระธรรมศาสตร์ ด้านศาสนาและความเชื่อได้แก่ ศำสนำพรำหมณ์-ฮินดู พระพุทธศำสนำนิกำยอำจริยวำทหรือ มหำยำน ดังจะเห็นได้จำกโบรำณสถำนและโบรำณวัตถุ เช่น ปรำสำทหิน เทวรูปพระโพธิ์สัตว์ ศิวลึงค์ พระพุทธรูปปำงนำคปรก ควำมเชื่อเรื่องพญำนำค เป็นต้น
  • 13.
    จัดทำโดย 6/2 นำยพิทักษ์อำริยพิพัฒน์ นำยกิตติพงษ์ ทำระเวท นำงสำวจินดำรัตน์ ทิพโชตินำงสำวชนิตำ แก้วชำรีนำงสำวนงค์ชนก ศรีวิชัย นำงสำวอุมำรินทร์ ดอนลำดลี นำงสำวศุลีพร ดีน้อย นำงสำวสำยธำร ภูเขียว นำงสำวสุภำวดี หงษ์ศรีเมือง นำงสำวมนฤดี ชมภูวิเศษ นำงสำวอมรมำศ ทิศกระโทก ชัร้มัธยมศึกษำปีที่