4.mailako txanelako 3.gaia lantzeko aurkezpena

2. Nolakoa izango zinateke hezurrik ez
bazenu? Pentsatu al duzu inoiz?
Hezurrik gabe zizareak bezalakoxeak
izango ginateke eta ezingo ginateke zutik
egon. Ezingo genuke korrika egin, ezta
makurtu ere, eta zizareak bezala arrastaka
ibili beharko genuke.
Gure gorputzaren barruan dagoen
hezur multzoari eskeletoa deitzen zaio.
Garrantzi handikoa da, gorputzari forma
eman eta eutsi egiten baitio. Horrela
gorputzeko atalik ahulenak, hau da,
bihotza, birikak, giltzurrunak, garuna, eta
abar babestu egiten ditu.
Goazen, beraz, gure eskeletoa
ezagutzera.

3. HEZUR
MOTZAK
HEZUR
ZAPALA
HEZUR LUZEA
Hezur guztiak ez dira berdinak:
hanketakoak eta besoetakoak luzeak;
oinetakoak, eskuetakoak eta
bizkarrezurrekoak, berriz, motzak; eta
burukoak zapalak.
Jaiotzen garenean gure
hezurrak bigun-bigunak dira, eta gu
hazi ahala gogortu egiten dira.
Orain, banan-banan aztertuko
ditugu gure hezurrak.

4. BEHEMASAILEZURRA
Burezurrak puzzle bat dirudi,
hezur asko baititu: zortzi hezur
zapalak eta gogorrak dira eta,
elkarrekin tinko lotuak daudela,
garuna babesten dute; aurpegia
hamalau hezurrek osatzen dute
eta horietatik bakarra da
mugikorra behe-masailezurra,
hain zuzen ere. Horri esker
murtxikatu dezakegu.

5. Burezurraren azpian
bizkarrezurra dago. Hau
ornoa izeneko hogeita
hamahiru hezurrez osaturik
dago. Ornoak ehun malgu
batez lotuak daude, eta horri
esker, okertu daiteke
bizkarrezurra.
ORNOAK

6. esternoia
saihetsak
Saihets hezur lokak
Bularrezurrak bihotza eta
birikak babesten ditu, hauek
altxorrak balira bezala.
Arnasa hartzen dugunean
sabelaren gainean
nabarmentzen diren hezurrak
saihetsak dira. Hauek hamabi
dira, luzeak eta okerrak.
Azkenengo biak izan ezik,
beste guztiak esternoiari
lotuak daude, kutxa bat
osatuz. Azken bi hauei
saihets hezur lokak deitzen
zaie.

7. Eskeletoko zatirik
mugikorrenak gorputz
adarrak dira, besoak
eta hankak. Bai
besoek eta bai hankek
badute nolabaiteko
antza hezurren
kopurua eta
ezaugarriak kontuan
hartzen baditugu.

8. Eskuak besoen
azken zatiak dira, eta
eskumuturraren bitartez
daude lotuak besoei.
Hogeita zazpi hezur txikiz
daude osaturik eta
horregatik dira oso
mugikorrak.
ESKUMUTURRA

9. OMOPLATOA
HUMEROA
ERRADIOA
KUBITUA
Besoetan humeroa,
kubitua eta erradioa
izeneko hezurrak daude.
Humeroa da luzeena, eta
honek besoa
bizkarrezurrarekin lotzen du.
Kubitua eta erradioa
besaurrean daude, eta
hauek besoa eskuarekin
lotzen dute.

10. Oinak hanken azken
zatiak dira, eta
orkatilaren bitartez
daude lotuak hankei.
Hogeita sei hezur txikiz
daude osaturik eta
gorputz guztiko pisua
jasaten dute.
FALANGEAK
METATARTSOAK
TARTSOAK

11. Hanketan femurra, tibia
eta peronea izeneko hezurrak
daude.
Femurra da gure
gorputzeko hezurrik luzeena,
aldakatik belauneraino heltzen
baita. Tibia oso garrantzitsua
da gure hankek egiten duten
ia esfortzu guztia jasaten
duelako. Peroneak hanka
oinarekin lotzen du, eta horri
esker ibiltzen gara eta egiten
dugu korrika.
FEMURRA
PERONEA
TIBIA

12. Hezurrak elkarrekin lotzen
dituena giltzadura da. Oso
garrantzitsuak dira giltzadurak,
izan ere, hauek gabe, gure
gorputza zurruna, malgutasun
gabea izango litzateke, eta
ezingo genuke mugimendurik
egin.
Giltzaduren artean bada
mugimendu handiko bat:
sorbalda; honek, gorantz,
beherantz,aurrerantz, atzerantz
eta biraka mugi dezake besoa.
IZTERREZUR
BURUA
IZTERREZURRA

13. KONTUZ, HEZURRAK
APURTU DAITEZKE ETA!
Hezurrak gogorrak eta zurrunak dira; hala ere, futbolean,
eskiatzean eta abarretan hartutako kolpeek eta egindako
gehiegikeriek hezurretan hezur hausturak edo bestelako kalteak
sortu ditzakete, denboraldi baterako egonaldia eraginez.
Hezur haustura gertatzen denean nahikoa da igeltsutan
jarri eta geldiaraztea, berez osatzen baita haustura.
Inoiz entzun al duzu “zaintiratua” hitza? Hau ez da
hezurraren haustura, baizik eta giltzadura okertzea eta
handitzea.
Hezur haustura
Lotailu haustura

14. Jaio berri batek hezur gehiago dituela heldu batek
baino?
Jaio berri baten buruko hezurrak ez daudela guztiz
elkarturik?
 Gure gorputzak 206 hezur dituela eta horietatik
erdiak baino gehiago eskuetan eta oinetan banaturik
daudela?

15.  Gizakiak 12 saihets pare dituela, baina gizakiaren %5
saihets bat gehiagorekin jaiotzen dela?
 Gure gorputzeko hezurrik txikienak 2 mm besterik ez
duela? Belarrian dagoela eta estriboa duela izena?

16.  Hezurrak luzeran eta zabaleran hazten direla?
 Hezurrak gogortzeko kaltzioa hartu behar dela, eta
hau esnetan eta esnekietan dagoela?
 Animalia batzuek kanpoko eskeletoa daukatela,
besteak beste, armiarmak, marigorringoak eta
kakalardoak?

17. Kaixo,entzule, lagun maitea!
Kaixo,entzule, lagun maitea!
Ni nauzu eskeletoa,
Ni nauzu eskeletoa,
hezur ugariz eta giltzadurez
hezur ugariz eta giltzadurez
ongi osatutakoa.
ongi osatutakoa.
Gorputzari eutsi eta mugitzeko
Gorputzari eutsi eta mugitzeko
naiz oso beharrezkoa.
naiz oso beharrezkoa.
Ondo ezkutuan nagoen arren
Ondo ezkutuan nagoen arren
langile fina, zintzoa!
langile fina, zintzoa!
Garuna gorde eta babesteko
Garuna gorde eta babesteko
hara nire burezurra.
hara nire burezurra.
Korrikarako eta dantzarako
Korrikarako eta dantzarako
tibia eta femurra
tibia eta femurra
Orkatila da garrantzitsua,
Orkatila da garrantzitsua,
baita ere eskumuturra...
baita ere eskumuturra...
Kontuz ibili, zaindu nazazu
Kontuz ibili, zaindu nazazu
mingarri baitzait haustura!
mingarri baitzait haustura!