Downloaded 373 times
Uploaded byÖmer Durmuş
Günümüzde İnsan ve İnanlar - Bölüm 9
Çiğdem Kağıtçıbaşı'nın Günümüzde İnsan ve İnsanlar adlı kitabının bölüm sunusu.
Günümüzde İnsan ve İnanlar - Bölüm 9
- 1. BÖLÜM 9 SOSYALLEŞME VESOSYAL GELİŞİM
- 2. Sosyalleşme ve sosyalgelişim Sosyalleşme, insan yavrusunun toplumun bir üyesi haline gelmesidir, yani ailesinin, akraba ve komşuluk çevresinin, kent ve köyünün ve nihayet ulusunun bir parçası olduğunu öğrenmesidir. Büyümekte olan çocuk, etrafındakilerle etkileşim sonucu, onlarınkilere benzer davranışlar geliştirecektir. Böylece tek tek kişiler yerine toplumun üyeleri olan, birbirlerinden farklılıkları olduğu gibi, birbirlerine büyük benzerliklerde gösteren toplumsal bireyler oluşur. Çocuk, doğuştan var olan genetik özelliklerinin de etkisiyle, çevre onu etkilediği kadar, o da çevreyi etkilemeye başlayacaktır. Bu nedenle, sosyal psikologlar, sosyalleşme kavramı yerine sosyal gelişim kavramının tercih ederler.
- 3. Ahlak gelişimi Günümüzde ahlakgelişimine eğilen gelişim psikologları ve sosyal psikologlar ahlak gelişiminde ya duygusal-güdüsel etkenlere ya da bilişsel etkenlere önem vermektedirler.
- 4. 1. Freud’un ahlakgelişimine yaklaşımı: Freud, ahlak ve kişilik gelişimini duygusal-güdüsel bir süreç olarak ele almıştır. Freud, duygusal-güdüsel ahlak gelişmesini, id, ego ve süperego ilişkilerindeki denge kavramına bağlamaktadır. İd (alt-ben) kişiliğin pisişik enerji deposu olarak nitelendirebileceğimiz bilinçaltı kısmıdır. İd, insanın doğuşundan itibaren sahip olduğu tüm güdülerinin toplamıdır ve temel olarak cinsiyet ve saldırganlık güdülerinden oluşur. İd, sürekli olarak isteklerine doyum arar. Burada ego (ben) önem kazanmaktadır. Ego kişinin çevreyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan kişiliğin gerçekçi ve ussal öğesidir. İd’in isteklerine ancak egonun amaca-yönelik işleyişini doyum sağlayabilir.
- 5. 2. Cezalandırma türününvicdan gelişmesine etkisi: Hoffman ve Satzstein fiziksel olmayan psikolojik disiplini ikiye ayırmışlardır. Bunlardan birisi sevgiyi esirgeme, diğeri de kanıt göstererek inandırma olarak tanımlanabilir. Sevgiyi esirgeme, dövme gibi bir cezadır; dövmeden farklı, fiziksel olmayıp psikolojik olmasıdır. Çocukla konuşmamak, ona aldırmaz bir şekilde davranmak ya da onu artık sevmediğini söylemek, sevgiyi esirgeme yollarıdır. Kanıt göstererek inandırmada ise çocuğun davranışının başkasına (ana-babasına, kardeşine, arkadaşına ya da bir başkasına) yaptığı zarara çocuğun dikkati çekilir. Böylece çocuğun kendini bir başkasının yerine koyması (duygudaşlık geliştirmesi) sağlanır. Başka bir deyişle, çocuk, davranışının sebep olduğu zararı anlar. Böylece çocuk kendi kendini cezalandırmaya, yani iç kontrol (vicdan) geliştirmeye başlamış olur.
- 6. 3. Ahlak gelişiminebilişsel yaklaşımlar: Piaget ve Kohlberg Piaget ve Kohlberg ahlak gelişimini, kural, yasa ve daha yüksek ilkelerin öğrenilmesini içeren bilişsel bir yaklaşımla incelemişlerdir. İsviçreli psikolog Piaget çocukta bilişsel gelişimi en ince ayrıntılarına kadar aratırmış ve devresel gelişmeleri içeren bir kuram ortaya atmıştır. Doğal gözlem yönetimine dayanan bu araştırmalardan şu sonuçlar ortaya çıkmıştır: i. Değişik yaşlardaki çocuklar düşünce ve problem çözümlerinde niteliksel farklılıklar gösterir. ii. Her çocuk belirli bir devre dizisinden geçerek bilişsel gelişmesini tamamlar. Bu devreler kültürel ve toplumsal farklara karşın evrensellik gösterir. iii. Her devrede, bir önceki devrelerin bir sentezi yapılır ve problem çözümüne daha etkili, ussal bir yaklaşım geliştirilir. Piaget tarafından bilişsel gelişmeye paralel olarak ortaya çıktığı belirtilen ahlak gelişimi devreleri ise iki tane olarak kavramlaştırılmıştır: Dışa bağlı devre ve özerk devre.
- 7. paralel olarak ortaya çıktığı belirtilen ahlak gelişimi devreleri ise iki tane olarak kavramlaştırılmıştır: Dışa bağlı devre ve özerk devre. Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Devrelerinin Tanımlanması Gelenek öncesi düzey, Devre: İtaat ve Ceza Yönelimi Devre: Saf Çıkarcı Yönelim Geleneksel düzey, Devre: İyi Çocuk Eğilimi Devre: Kanun ve Düzen Eğilimi Gelenek üstü(özerk ya da ilkeli) düzey Devre: Kontrat ve Yasaya Uygunluk Yönelimi Devre: Evrensel Ahlak İlkeleri Eğilimi
- 8. Sosyalleşmenin Kültür Bütünleşmesi İçindekiRolü Kültür belirli bir toplumun, üyelerinin doğada bulabileceklerinden daha fazla doyum sağlayabilmeleri için, başardığı tüm maddi ve davranışsal düzenlemelerin örüntüsüdür; toplumun üyesi olarak insanın geliştirdiği tüm bilgi, inanç, sanat, ahlak, adet, yetenek ve alışkanlıklarla toplumsal kurumları kapsar. Bir toplumun yerleşme düzeni, yani ekonomik, politik ve sosyal organizasyonu, toplumun çocuk yetiştirme yollarını etkiler. Çocuk yetiştirme ise kişiliği etkiler. Kişilik özellikleri de din, batıl inançlar, vb gibi çeşitli inanç sistemlerine yansır. Bir şema ile gösterilecek olursa, Yerleşme çocuk kişilik inanç Düzeni yetiştirme özellikleri sistemleri yolları
- 9. Kişiliğin Kültürle İlişkisi yetişkin davranışı suçluluk oranları intihar oranları serbest zaman faaliyetleri vb. kültürel yapıtlar Ekoloji yerleşme sosyalleşme yetişkin dini inançlar (ekoloji sistemleri kişilik hastalık kuramları sosyal halk hikayeleri yapının genel ekonomik çocuk davranışı çizgilerini sosyal çocuk çocuk çalışma belirler.) yapı yetiştirme kişiliği oyunlar yolları kültürel yapıtlar hayal gücü deyimler eğlence dünyaya bakış tarzı
- 10. Saldırganlık İnsan saldırganlığının nedenleriniaçıklayan en eski görüşte saldırganlığın insanların biyolojik yapısında var olan bir özellik olduğu ileri sürülmüştür. Bu görüşün en ünlü savunucuları arasında Freude ve Lorenz gelir. Saldırgan davranışlar kendi içinde ikiye ayrılır: bir araç olarak saldırganlık ve düşmanca saldırganlık örneğin, eve giren bir hırsızı etkisiz hale getirmek için kafasına şamdanla vurmak, ona zarar vermeyi amaçlasa da, aslında başka bir amaç için araç olarak yapılmıştır. Genel olarak kendini korumak amacıyla başkasına zarar vermek, araç olarak saldırganlık kapsamına girer. Düşmanca saldırganlıkta ise, zarar vermek başlı başına amaçtır. Özellikle insanların duygusal olarak fazlaca uyarıldıkları zamanlarda karşılaştığımız bu tür saldırganlığa örnek olarak; kocanın eşini kıskançlık yüzünden dövmesini, farklı futbol takımlarının taraftarlarının birbirine vurmasını göstere biliriz.
- 11. Saldırganlıkta Sosyal ÖğrenmeModeli Geçmiş deneyimler Durumsal Pekiştirici etkenler Saldırganlığa dair düşünce ve Saldırganlığın görülme algılar(kime ve neye olasılığı saldırganlık göstermek daha uygundur? Vb.) Sosyal değişkenler Çevresel değişkenler
- 12. Kültürün etkisi: Çocuk yetiştirmealışkanlıklarının saldırganlığa etkisini gösteren bir araştırmada, Japon annelerle Alman ve İsviçreli annelerin çocuklarıyla olan etkileşimlerindeki farklılıkların saldırganlık gelişiminde önemli rol oynadığı bulunmuştur. Japon annelerin çocuklarına daha yumuşak yaklaştığı, onların saldırgan davranışlarını ödüllendirmedikleri bulunmuştur. Alman ve İsviçreli anneler ise, çocuklarına daha katı yaklaşmakta ve saldırgan davranışların önlenmesi konusunda çok fazla uğraş göstermedikleri görülmüştür. Burada olduğu gibi bir kültürdeki çocuk yetiştirme alışkanlıkları o kültürde saldırganlığın nasıl bir şekil aldığını açıklamaktadır.