Framing 
http://www.youtube.com/watch?v=AiXwV5_4auY
Keuzes en beslissingen: 
ratio of onderbuik? (1/2) 
• Cicero: “Mensen nemen veel vaker 
een beslissing op grond van haat of 
liefde, voorkeur of antipathie, hoop of 
vrees (…) dan op basis van de ware 
toedracht of van vaste regels of 
wetten.” 
• Aristoteles: “Emoties hebben het 
vermogen onze oordelen te bepalen.”
Keuzes en beslissingen: 
ratio of onderbuik? (2/2) 
• Quintillianus: “Niets kan een 
redevoering meer kracht verlenen dan 
emoties.” 
• Neurowetenschapper Victor Lamme: 
“De vrije wil bestaat niet. Veel keuzes 
worden gemaakt en veel beslissingen 
worden genomen door het 
onderbewuste.”
Wat is een frame? 
• Taalkundige Georges Lakoff: 
“Mentale constructies die bepalen hoe 
we de wereld zien.” 
• Hans de Bruin (hoogleraar 
bestuurskunde): “Een manier van 
kijken naar de wereld.”
Waar komt het vandaan? 
• Reconstructie Bush vs Kerry (2004) 
• Tactiek Kerry: Bush bestoken met 
feiten, statistieken en argumenten over 
zijn falende beleid. 
• Tactiek Bush: almaar herhalen dat 
Gore een draaier (‘flipflopper’) was 
• Kerry belachelijk maken, status als 
oorlogsheld in twijfel trekken. Kortom…
• Kerry kwam met feiten, Bush met 
emotie. 
• Bush was attacked, Kerry was 
framed. Wat is erger? 
• Resultaat: Kerry – intelligent, 
welbespraakt, degelijk – verliest van 
Bush. 
• Jon Favreau: “If you’re explaining, 
you’re losing’ 
• Lakoff: “People don’t vote their 
interest, the vote their identity.”
Waarom framen politici? 
• Een frame zorgt voor inhoud en 
context en roept snel een beeld op. 
• Een frame zet de andere partij op 
achterstand 
• Voorbeeld: ‘De zorg is geen markt’ 
• Betuweroute 
• VS: belastingverlaging. Geen ‘tax 
cut/reduction maar ‘tax relief’.
Eerste Nederlandse frame? 
Pim Fortuyn in Volkskrant (2002) n.a.v. 
overlijden Hans Janmaat (CP): 
“Janmaat had voor een deel gelijk. En 
door de demonisering waaraan uw 
krant ook heeft meegedaan, kon dat 
allemaal niet meer gezegd worden.”
Wat doet Fortuyn? 
Hij tovert een debat om in een 
lastercampagne: “Janmaat en Fortuyn 
zijn geen daders, maar juist 
slachtoffers.” 
Het speelveld ziet er ineens heel 
anders uit.
Vier jaar eerder… 
Psycholoog Drew Westen (‘The 
Political Brain’): 
“Mijnwerker van 52 was in 2000 
rationeel gezien beter af bij Gore dan 
bij Bush.”
Ervan uitgaand dat: 
•Kiezer eerst bepaalt wat voor hem van 
belang is 
•Daaraan een wegingsfactor toekent 
•Rekensommetje maakt 
Score: +41 voor Gore, -39 voor Bush
Toch zou de mijnwerker voor Bush 
hebben gekozen. Waarom? 
Geen zoenende mannen op bordes 
Stadhuis van San Francisco 
belangrijker dan geen mijnrampen 
meer in Pennsylvania. 
Lakoff: “People don’t vote their interest, 
the vote their identity.”
• Rationeel? 
• Nee 
• Conclusie? 
• Het gaat niet om argumenten, het 
gaat om waarden en emotie.
Nadelen van frames: 
• Frames zijn niet genuanceerd (is ook 
een voordeel…). 
• Wilders: “Kopvoddentaks” 
• George W. Bush: “Either you are with 
us, or you’re against us”
Niet doen 
• ‘In het frame stappen’: je ertoe laten 
verleiden dezelfde termen te 
gebruiken. 
• Ontkennen is bevestigen. Frank 
Luntz: “It’s not what you say, it’s what 
people hear.” 
• Nixon (Watergate): “I am not a crook.”
Wat dan? 
Reframing 
Stel dat PVV zegt: 
“Kabinet van CDA en PvdA wil zich 
overal mee bemoeien. Betuttelen. 
Ingrijpen in de persoonlijke 
levenssfeer. Terug naar vroeger.”
Niet gaan ontkennen: 
“Wij willen niet bevoogden” 
“Wij willen niet terug naar vroeger” 
“Wij willen niet betuttelen” 
“I am not a crook” 
Ontkennen is bevestigen
Wat dan? 
Weerleggen in tegenovergesteld 
frame: 
“Wij leunen niet onverschillig 
achterover als ouders problemen 
hebben met opvoeding.” 
“Wij leunen niet onverschillig 
achterover als er achter de voordeur 
geweld wordt gebruikt.”
“Wij leunen niet onverschillig 
achterover als mensen tot over hun 
oren in de schulden zitten, omdat 
lenen hun te gemakkelijk wordt 
gemaakt.” 
Voel je het verschil?
Literatuur 
• De woorden van Wilders, Jan 
Kuitenbrouwer, De Bezige Bij, 2010 
• Geert Wilders in debat, Hans de Bruin, 
Boom Lemma Uitgevers, 2010 
• Framing, Hans de Bruin, Atlas Contact, 
2011 
• Don’t think of an elephant, Georges 
Lakoff, Chelsea Green Publishing, 2005

Gerlach instituut; 2014, jaar 2, les 2 framing

  • 1.
  • 2.
    Keuzes en beslissingen: ratio of onderbuik? (1/2) • Cicero: “Mensen nemen veel vaker een beslissing op grond van haat of liefde, voorkeur of antipathie, hoop of vrees (…) dan op basis van de ware toedracht of van vaste regels of wetten.” • Aristoteles: “Emoties hebben het vermogen onze oordelen te bepalen.”
  • 3.
    Keuzes en beslissingen: ratio of onderbuik? (2/2) • Quintillianus: “Niets kan een redevoering meer kracht verlenen dan emoties.” • Neurowetenschapper Victor Lamme: “De vrije wil bestaat niet. Veel keuzes worden gemaakt en veel beslissingen worden genomen door het onderbewuste.”
  • 4.
    Wat is eenframe? • Taalkundige Georges Lakoff: “Mentale constructies die bepalen hoe we de wereld zien.” • Hans de Bruin (hoogleraar bestuurskunde): “Een manier van kijken naar de wereld.”
  • 5.
    Waar komt hetvandaan? • Reconstructie Bush vs Kerry (2004) • Tactiek Kerry: Bush bestoken met feiten, statistieken en argumenten over zijn falende beleid. • Tactiek Bush: almaar herhalen dat Gore een draaier (‘flipflopper’) was • Kerry belachelijk maken, status als oorlogsheld in twijfel trekken. Kortom…
  • 6.
    • Kerry kwammet feiten, Bush met emotie. • Bush was attacked, Kerry was framed. Wat is erger? • Resultaat: Kerry – intelligent, welbespraakt, degelijk – verliest van Bush. • Jon Favreau: “If you’re explaining, you’re losing’ • Lakoff: “People don’t vote their interest, the vote their identity.”
  • 7.
    Waarom framen politici? • Een frame zorgt voor inhoud en context en roept snel een beeld op. • Een frame zet de andere partij op achterstand • Voorbeeld: ‘De zorg is geen markt’ • Betuweroute • VS: belastingverlaging. Geen ‘tax cut/reduction maar ‘tax relief’.
  • 8.
    Eerste Nederlandse frame? Pim Fortuyn in Volkskrant (2002) n.a.v. overlijden Hans Janmaat (CP): “Janmaat had voor een deel gelijk. En door de demonisering waaraan uw krant ook heeft meegedaan, kon dat allemaal niet meer gezegd worden.”
  • 9.
    Wat doet Fortuyn? Hij tovert een debat om in een lastercampagne: “Janmaat en Fortuyn zijn geen daders, maar juist slachtoffers.” Het speelveld ziet er ineens heel anders uit.
  • 10.
    Vier jaar eerder… Psycholoog Drew Westen (‘The Political Brain’): “Mijnwerker van 52 was in 2000 rationeel gezien beter af bij Gore dan bij Bush.”
  • 11.
    Ervan uitgaand dat: •Kiezer eerst bepaalt wat voor hem van belang is •Daaraan een wegingsfactor toekent •Rekensommetje maakt Score: +41 voor Gore, -39 voor Bush
  • 12.
    Toch zou demijnwerker voor Bush hebben gekozen. Waarom? Geen zoenende mannen op bordes Stadhuis van San Francisco belangrijker dan geen mijnrampen meer in Pennsylvania. Lakoff: “People don’t vote their interest, the vote their identity.”
  • 13.
    • Rationeel? •Nee • Conclusie? • Het gaat niet om argumenten, het gaat om waarden en emotie.
  • 14.
    Nadelen van frames: • Frames zijn niet genuanceerd (is ook een voordeel…). • Wilders: “Kopvoddentaks” • George W. Bush: “Either you are with us, or you’re against us”
  • 15.
    Niet doen •‘In het frame stappen’: je ertoe laten verleiden dezelfde termen te gebruiken. • Ontkennen is bevestigen. Frank Luntz: “It’s not what you say, it’s what people hear.” • Nixon (Watergate): “I am not a crook.”
  • 16.
    Wat dan? Reframing Stel dat PVV zegt: “Kabinet van CDA en PvdA wil zich overal mee bemoeien. Betuttelen. Ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer. Terug naar vroeger.”
  • 17.
    Niet gaan ontkennen: “Wij willen niet bevoogden” “Wij willen niet terug naar vroeger” “Wij willen niet betuttelen” “I am not a crook” Ontkennen is bevestigen
  • 18.
    Wat dan? Weerleggenin tegenovergesteld frame: “Wij leunen niet onverschillig achterover als ouders problemen hebben met opvoeding.” “Wij leunen niet onverschillig achterover als er achter de voordeur geweld wordt gebruikt.”
  • 19.
    “Wij leunen nietonverschillig achterover als mensen tot over hun oren in de schulden zitten, omdat lenen hun te gemakkelijk wordt gemaakt.” Voel je het verschil?
  • 20.
    Literatuur • Dewoorden van Wilders, Jan Kuitenbrouwer, De Bezige Bij, 2010 • Geert Wilders in debat, Hans de Bruin, Boom Lemma Uitgevers, 2010 • Framing, Hans de Bruin, Atlas Contact, 2011 • Don’t think of an elephant, Georges Lakoff, Chelsea Green Publishing, 2005