1. ‫تنظیم‬ ‫و‬ ‫تهیه‬:‫گ‬ ‫خدایی‬ ‫فاطمه‬‫رگری‬
‫بررسی‬‫های‬‫اندیشه‬
‫میشل‬‫فوک‬‫و‬
Paul Michel Foucault

2. ‫نامه‬‫زندگی‬
‫میشل‬‫فوكو‬(paul michel foucault)‫زاده‬15‫اكتبر‬1926‫در‬‫گذشته‬
24‫ژوئن‬1983،‫تاریخدان‬‫ومتفكر‬‫معاصر‬‫فرانسوی‬‫است‬.
‫وی‬‫فرزند‬"‫آن‬‫ماالپار‬"‫جراح‬‫متمول‬"‫پل‬‫فوكو‬"‫است‬‫كه‬‫در‬‫ناحیه‬‫سنت‬
‫موارپوآنتیه‬‫فرانسه‬‫به‬‫دنیا‬‫آمد‬.‫بعدها‬‫اسم‬‫خود‬‫را‬‫به‬‫میشل‬‫فوكو‬‫تغ‬‫ییر‬‫داد‬.
،‫میشل‬‫در‬‫دانشگاه‬‫سوربن‬‫فلسفه‬،‫خواند‬‫و‬‫در‬1948‫لیسانس‬‫گرفت‬.‫وی‬‫برای‬
‫مدت‬‫كوتاهی‬‫عضو‬‫حزب‬‫كمونیست‬‫فرانسه‬‫بود‬‫ولی‬‫در‬‫سال‬1951‫از‬‫آن‬
‫حزب‬‫كنار‬‫كشید‬.‫طی‬‫همان‬،‫ها‬‫سال‬‫فوكو‬‫ی‬‫درجه‬‫لیسانسی‬‫در‬‫روانشن‬‫اسی‬‫و‬
‫دیپلمی‬‫در‬‫ی‬‫رشته‬‫آسیب‬‫شناسی‬‫روانی‬‫گرفت‬.‫سپس‬‫به‬،‫سوئد‬‫ل‬‫هستان‬‫و‬
‫آلمان‬‫رفت‬‫و‬‫در‬‫دانشكده‬‫های‬‫زبان‬‫فرانسه‬‫در‬‫آن‬‫كشورها‬‫به‬‫تدریس‬‫پر‬‫داخت‬.

3. ‫نامه‬‫زندگی‬
‫سرانجام‬‫در‬‫دانشگاه‬‫هامبورگ‬‫با‬‫نوشتن‬‫رساله‬‫ای‬‫در‬‫باب‬،‫جنون‬‫ب‬‫ه‬‫اخذ‬
‫ی‬‫درجه‬‫دكتری‬‫نائل‬،‫آمد‬‫و‬‫در‬‫سال‬1964‫استاد‬‫ی‬‫فلسفه‬‫دانشگاه‬
‫كلرمون‬‫در‬‫فرانسه‬‫شد‬.‫پس‬‫از‬‫آن‬‫فوكو‬‫به‬‫عنوان‬‫استاد‬«‫تاریخ‬‫ن‬‫ظامهای‬
‫اندیشه‬»‫در‬‫كلژدوفرانس‬‫برترین‬‫موسسه‬‫دانشگاهی‬،‫فرانسه‬‫ت‬‫دریس‬
‫كرد‬‫می‬.
‫فوكو‬‫به‬‫سرعت‬‫در‬‫ی‬‫حوزه‬‫روشنفكری‬‫فرانسه‬‫شهرت‬‫یافت‬‫و‬‫دیر‬‫ی‬
‫نگذشت‬‫كه‬‫نفوذی‬‫جهانی‬‫پیدا‬‫كرد‬.‫وی‬‫چشم‬‫اندازهای‬‫یكسره‬‫ن‬‫وینی‬‫در‬
،‫فلسفه‬‫تاریخ‬‫و‬‫جامعه‬‫شناسی‬‫گشود‬.‫در‬‫تعبیرهای‬،‫گوناگون‬‫و‬‫ی‬‫را‬
«‫فرزند‬‫ناخلف‬‫ساختگرایی‬»،‫دیرینه‬‫شناس‬‫فرهنگ‬،‫غرب‬‫پوچ‬‫ان‬‫گار‬‫و‬
‫ویرانگر‬‫علوم‬‫اجتماعی‬‫رایج‬‫اند‬‫خوانده‬.

4. ‫فوکو‬ ‫علمی‬ ‫آثار‬
‫جنون‬‫و‬‫تمدن‬
‫تولد‬‫درمانگاه‬
‫نظم‬‫چیزها‬
‫شناسی‬‫دیرینه‬‫دانش‬
‫مراقبت‬‫و‬‫تنبیه‬
‫تاریخ‬‫سكسوالیته‬

5. ‫تفکرات‬ ‫سیر‬
‫فوكو‬‫عمدتا‬‫طی‬‫ی‬‫دهه‬1960‫متفكری‬‫غیر‬‫سیاسی‬‫بود‬.
‫اما‬‫از‬‫اوایل‬‫ی‬‫دهه‬1970‫تا‬‫هنگام‬‫مرگش‬‫در‬1984‫حقیقتا‬‫به‬‫چهره‬‫ای‬
‫سیاسی‬‫بدل‬،‫شد‬‫به‬‫اقصی‬‫نقاط‬‫كشور‬‫و‬‫سرتاسر‬‫جهان‬‫مسافرت‬‫می‬‫كرد‬‫تا‬‫از‬
‫مبارزه‬‫برای‬‫عدالت‬‫اجتماعی‬‫پشتیبانی‬‫كند‬.
.‫در‬‫پی‬‫فضای‬‫سیاسی‬‫پرآشوب‬‫سال‬1968،‫عالیق‬‫سیاسی‬‫فوكو‬‫تغییر‬‫كر‬‫د‬.‫او‬
‫به‬‫همراه‬‫سایر‬‫روشنفكران‬‫به‬‫عضویت‬‫هایی‬‫كمیته‬‫درآمد‬‫كه‬‫بر‬‫ضد‬‫ن‬‫ژادپرستی‬
‫و‬‫برای‬‫دفاع‬‫از‬‫حقوق‬‫بیماران‬‫و‬‫انجام‬‫اصالحات‬‫در‬‫ی‬‫زمینه‬‫بهداشت‬‫تشك‬‫یل‬
‫شده‬‫بودند‬
‫فوكو‬‫به‬‫عنوان‬‫متفكر‬‫اصیل‬‫و‬‫برانگیزنده‬‫ای‬‫شهرت‬‫یافت‬‫كه‬‫هم‬‫م‬‫ورد‬
‫تحسین‬‫بود‬‫و‬‫هم‬‫به‬‫باد‬‫انتقاد‬‫گرفته‬‫می‬‫شد‬‫و‬‫افكارش‬‫شرح‬‫و‬‫تفس‬‫یر‬‫و‬
‫تحریف‬‫می‬‫شد‬.‫او‬‫با‬‫عبارات‬‫و‬‫عناوینی‬‫مثل‬«‫فرزند‬‫سركش‬‫ساختار‬‫گرایی‬»
،‫باستان‬‫شناس‬‫فرهنگ‬‫غرب‬،‫پوچ‬‫گرا‬،‫و‬‫فیلسوف‬–‫مورخی‬‫توصی‬‫ف‬‫شده‬
‫كه‬‫آثارش‬‫هم‬‫با‬‫فلسفه‬‫و‬‫هم‬‫با‬‫تاریخ‬‫مرسوم‬‫و‬‫متعارف‬‫تفاوت‬‫دارد‬

6. ‫اندیشه‬‫فوکو‬ ‫میشل‬
‫ی‬‫درباره‬‫میشل‬‫فوكو‬(1984-1926)‫به‬‫طنز‬‫اند‬‫گفته‬‫كه‬‫او‬‫چندان‬‫شجاع‬
،‫بود‬‫كه‬‫انسان‬‫و‬‫علم‬‫را‬‫از‬‫ی‬‫گستره‬‫علوم‬‫انسانی‬‫بیرون‬‫كرد‬.
‫او‬‫در‬‫واقع‬‫یک‬‫جامعه‬‫شناس‬،‫نبود‬‫اما‬‫در‬‫آثارش‬‫به‬‫این‬‫حوزه‬‫ورود‬‫كرد‬،‫و‬
‫تأثیر‬‫بسیاری‬‫بر‬‫های‬‫گرایش‬‫بعدی‬‫در‬‫آن‬‫نهاد‬.
‫كار‬‫فوكو‬‫گذشته‬‫از‬،‫گستردگی‬‫پرمایه‬‫و‬‫پذیرای‬‫انواع‬‫تفسی‬‫رهاست‬.
‫فوكو‬‫البته‬‫هیچ‬‫گاه‬‫در‬‫یک‬‫قالب‬‫باقی‬،‫نماند‬‫و‬‫خودش‬‫گفته‬‫اس‬‫ت؛‬«‫از‬
‫من‬‫نپرسید‬‫كی‬‫هستم‬‫و‬‫از‬‫من‬‫نخواهید‬‫همان‬‫كس‬‫باقی‬‫بمانم‬.»
‫بررسی‬‫مفصل‬‫و‬‫دقیق‬‫كارهایش‬‫نشان‬‫دهد‬‫می‬‫كه‬‫او‬‫در‬‫زندگی‬‫عل‬‫می‬
،‫خود‬‫بارها‬‫به‬‫طرز‬‫اساسی‬‫تغییر‬‫موضع‬‫داده‬‫است‬

7. ‫فوکو‬ ‫ی‬‫اندیشه‬ ‫جهان‬ ‫فکری‬ ‫مرزهای‬
‫فوكو‬‫از‬‫آبشخورهای‬‫مهم‬‫فكری‬‫در‬‫زمان‬‫خود‬‫سیراب‬‫شد‬.
‫اندیشمندان‬‫و‬‫بزرگانی‬‫چون‬‫مارتین‬‫هایدگر‬٬‫فروید‬٬‫ماركس‬‫و‬
ً‫ا‬‫خصوص‬‫فردریش‬‫نیچه‬‫بیشترین‬‫تأثیر‬‫را‬‫در‬‫فوكو‬‫داشته‬‫اند‬.
‫به‬‫منظور‬‫روشن‬‫كردن‬‫حركتهای‬‫فكری‬‫فوكو‬‫از‬‫سه‬،‫جهت‬‫ب‬‫اید‬
‫بر‬‫سه‬‫موضوع‬،‫ساختگرایی‬،‫پدیدارشناسی‬‫و‬‫هرمنوتیک‬‫دقیقا‬
‫احاطه‬‫پیدا‬‫كنیم‬.

8. ‫ساختارگرایان‬
‫ساختارگرایان‬‫از‬‫طریق‬‫كشف‬‫اصول‬‫بنیادین‬‫رفتار‬‫افراد‬(‫مثل‬‫مف‬،‫اهیم‬
‫ها‬‫كنش‬‫و‬‫ی‬‫مجموعه‬‫واژگان‬)‫و‬‫قواعد‬‫یا‬‫قوانین‬‫حاكم‬‫بر‬‫ی‬‫نحوه‬‫ترك‬‫یب‬
‫این‬،‫اصول‬‫به‬‫ی‬‫مطالعه‬‫علمی‬‫رفتار‬‫بشری‬‫می‬‫پرداز‬‫ند‬.
‫ساختارگرایی‬‫نفوذ‬‫نیرومندی‬‫بر‬‫كارهای‬‫ی‬‫اولیه‬‫فوكو‬،‫داشت‬‫ام‬‫ا‬‫در‬
‫كارهای‬‫بعدی‬‫او‬‫نفوذش‬‫را‬‫كم‬‫و‬‫بیش‬‫از‬‫دست‬‫داد‬.‫فوكو‬‫را‬‫نه‬‫تنها‬‫غالبا‬
‫یک‬‫مابعد‬‫ساختارگرا‬،‫انگارند‬‫می‬‫بلكه‬‫با‬‫عنوان‬«‫مابعد‬‫نوگرا‬‫ن‬‫یز‬‫از‬‫او‬‫یاد‬
‫اند‬‫كرده‬

9. ‫مدرنیسم‬ ‫پست‬
‫گ‬ ‫خرد‬ ‫و‬ ‫مدرنیسم‬ ‫به‬ ‫را‬ ‫انتقاداتی‬ ‫مدرنیسم‬ ‫پست‬ ‫فلسفه‬ ‫حوزه‬ ‫در‬‫وارد‬ ‫رایی‬
‫می‬‫كند‬.
‫ر‬ ‫اساسی‬ ‫های‬ ‫دگرگونی‬ ‫یا‬ ‫پاشی‬ ‫فرو‬ ‫به‬ ‫مدرنیسم‬ ‫پست‬ ‫واقع‬ ‫در‬‫والهای‬
‫مدرنیته‬ ‫سیاسی‬ ‫و‬ ‫؛اقتصادی‬ ‫اجتماعی‬‫دارد‬ ‫داللت‬.

10. ‫هرمنیوتیک‬
‫اند‬ ‫انتقال‬ ‫توان‬ ‫نوشتار‬ ‫كه‬ ‫است‬ ‫این‬ ‫بر‬ ‫هرمنوتیک‬ ‫سخن‬ ‫اساس‬‫از‬ ‫را‬ ‫یشه‬
‫ندارد‬ ‫خواننده‬ ‫به‬ ‫نویسنده‬
‫دارد‬ ‫نوشتار‬ ‫از‬ ‫را‬ ‫خود‬ ‫خاص‬ ‫برداشت‬ ‫كسی‬ ‫هر‬ ‫هرمنوتیكی‬ ‫درفهم‬(‫تا‬‫ویل‬)
‫فوكو‬‫ع‬ ‫مورد‬ ‫اجتماعی‬ ‫های‬ ‫پدیده‬ ‫تا‬ ‫كند‬‫می‬ ‫استفاده‬ ‫تأویل‬ ‫علم‬ ‫از‬‫اش‬‫القه‬
‫بشناسند‬ ‫بهتر‬ ‫را‬.
‫ك‬ ‫ضمنی‬ ‫معنای‬ ‫كشف‬ ‫منظور‬ ‫به‬ ‫تفسیرگرانه‬ ‫های‬‫كوشش‬ ‫از‬ ‫وی‬‫ردارهای‬
‫استخرا‬ ‫منظور‬ ‫به‬ ‫هرمنیوتیكی‬ ‫كوششهای‬ ‫از‬ ‫همچنین‬ ‫و‬ ‫اجتماعی‬‫معنای‬ ‫ج‬
‫متفاوت‬‫ورزد‬‫می‬ ‫اجتناب‬.

11. ‫ف‬ ‫ی‬‫اندیشه‬ ‫در‬ ‫تبارشناسی‬ ‫و‬ ‫شناسی‬ ‫دیرینه‬‫وکو‬
‫مشخصه‬‫های‬‫ی‬‫اندیشه‬‫فوكو‬‫هم‬‫سرشتی‬‫نظری‬‫دارند‬‫و‬‫هم‬‫سرشت‬‫ی‬
‫روش‬‫شناختی‬.
‫به‬‫لحاظ‬،‫نظری‬‫فوكو‬‫از‬‫طریق‬‫تحلیل‬‫تاریخی‬«‫گفتمان‬»‫های‬‫مخ‬‫تلفی‬
‫نظیر‬،‫جنون‬،‫پزشكی‬‫ها‬‫زندان‬‫و‬‫سكسوالیته‬‫به‬‫تبیین‬‫مسائ‬‫ل‬‫مربوط‬‫به‬
‫قدرت‬‫پردازد‬‫می‬‫و‬‫به‬‫لحاظ‬‫روش‬،‫شناختی‬‫به‬‫طرزی‬‫خالقانه‬‫از‬‫دو‬‫ابز‬‫ار‬
‫تحلیلی‬‫دیرینه‬‫شناسی‬‫و‬‫تبارشناسی‬‫استفاده‬‫كند‬‫می‬.

12. ‫شناسی‬ ‫دیرینه‬
‫فوكو‬‫در‬‫كار‬‫اش‬‫اولیه‬‫ی‬‫درباره‬‫روش‬‫شناسی‬(1966)‫به‬‫ی‬‫گفته‬،‫خودش‬
‫درصدد‬‫اعمال‬‫یک‬‫نوع‬«‫باستان‬‫شناسی‬‫دانش‬»‫بود‬.‫های‬‫موضوع‬‫ب‬‫ررسی‬
‫او‬‫عبارت‬‫بودند‬‫از‬،‫دانش‬‫افكار‬‫و‬‫شیوه‬‫های‬‫مباحثه‬.
‫او‬‫در‬‫مطالعات‬«‫دیرینه‬‫شناسانه‬»‫خود‬‫به‬‫دنبال‬‫قواعدی‬‫بود‬‫كه‬‫ت‬‫عیین‬
‫كردند‬‫می‬‫كدام‬‫ها‬‫گزاره‬‫در‬‫یک‬‫ی‬‫دوره‬‫خاص‬‫تاریخی‬‫به‬‫ی‬‫منزله‬
‫هایی‬‫گزاره‬‫معنادار‬‫و‬‫صادق‬‫پذیرفته‬
‫شوند‬.

13. ‫تبارشناسی‬
‫روش‬‫تبارشناسی‬‫به‬‫منظور‬‫كشف‬‫كثرت‬‫عوامل‬‫موثر‬‫بر‬‫رویدادها‬‫ب‬‫ر‬‫بی‬
‫همتایی‬‫ها‬‫آن‬‫تأكید‬‫گذارد‬‫می‬‫یعنی‬‫از‬‫تحمیل‬‫ساختارهای‬‫فراتاری‬‫خی‬‫بر‬
‫ها‬‫آن‬‫خودداری‬‫كند‬‫می‬.‫فوكو‬‫این‬‫نگرش‬‫را‬«‫حادثی‬‫سازی‬‫تاریخی‬»
‫خوانده‬‫است‬.‫مسأله‬‫ی‬‫اصلی‬‫در‬‫تبارشناسی‬‫فوكو‬‫این‬‫است‬‫كه‬‫چ‬‫گونه‬
‫انسانها‬‫به‬‫ی‬‫واسطه‬‫قرار‬‫گرفتن‬‫در‬‫درون‬‫شبكه‬‫ای‬‫از‬‫روابط‬‫قدرت‬‫و‬
،‫دانش‬‫به‬‫عنوان‬‫سوژه‬‫و‬‫ابژه‬‫تشكیل‬‫شوند‬‫می‬.