Noam chomsky

1. ‫کننده‬ ‫تهیه‬:‫ارشد‬ ‫کارشناسی‬ ‫دانشجوی‬ ،‫حدیدی‬ ‫مهرداد‬
‫جمعی‬ ‫ارتباطات‬ ‫در‬ ‫انتقادی‬ ‫مطالعات‬

2. ‫نامه‬ ‫زندگی‬
‫آورام‬‫نوآم‬‫چامسکی‬Noam Chomsky‫در‬۷‫دسامبر‬۱۹۲۸‫در‬،‫فیالدلفیا‬‫پنسیلوانی‬‫ا‬‫در‬
‫خانواده‬‫یهودی‬‫و‬‫روس‬‫تبار‬‫به‬‫دنیا‬‫آمد‬.‫چامسکی‬،‫شناس‬‫زبان‬‫فیلسوف‬‫آنارشیست‬‫و‬‫پرداز‬‫نظریه‬
‫آمریکایی‬‫است‬.‫از‬‫او‬‫به‬‫عنوان‬‫پدر‬‫شناسی‬‫زبان‬‫مدرن‬‫یاد‬‫شود‬‫می‬.‫نظریه‬‫معروف‬‫وی‬‫دس‬‫تور‬
‫زایشی‬-‫گشتاری‬‫است‬‫که‬‫در‬‫دهه‬۶۰‫میالدی‬‫انقالبی‬‫در‬‫شناسی‬‫زبان‬‫معاصر‬‫ایجاد‬‫کرد‬.‫مقا‬‫الت‬
‫و‬‫های‬‫کتاب‬‫نوام‬‫چامسکی‬‫آغازگر‬‫های‬‫پژوهش‬‫نوینی‬‫در‬‫عرصه‬‫روانشناسی‬‫زبان‬‫گردی‬‫د‬.
‫همچنین‬‫وی‬‫مقاالت‬‫متعددی‬‫در‬‫نقد‬‫های‬‫سیاست‬‫خارجی‬‫دولت‬‫ایاالت‬‫متحده‬‫آمریکا‬‫دارد‬.
‫وی‬‫استاد‬‫بازنشسته‬‫دپارتمان‬‫فلسفه‬‫و‬‫شناسی‬‫زبان‬‫موسسه‬‫تکنولوژی‬‫ماساچو‬‫ست‬‫آمریکا‬‫است‬.

3. ‫پروپاگاندا‬ ‫مدل‬
‫پروپاگاندا‬‫شکلی‬‫از‬‫ارتباط‬‫است‬‫که‬‫هدفش‬‫تحت‬‫تاثیر‬‫قرار‬‫دادن‬‫عقاید‬‫یک‬‫جامعه‬‫به‬‫س‬‫وی‬‫دالیل‬‫و‬
‫جوانبی‬‫است‬‫که‬‫برای‬‫شخص‬‫یا‬‫گروهی‬‫مفید‬‫باشد‬.
‫مدل‬‫پروپگاندا‬‫مدلی‬‫مفهومی‬–‫با‬‫وجودی‬‫که‬‫از‬‫طرف‬‫مخالفین‬‫متهم‬‫به‬‫تئوری‬‫توطئه‬‫شده‬‫ا‬‫ست‬-‫در‬
‫اقتصاد‬‫سیاسی‬‫است‬‫که‬‫توسط‬‫ادوارد‬‫هرمان‬‫و‬‫نوام‬‫چامسکی‬‫ارائه‬‫شده‬‫است‬‫و‬‫نشان‬‫دهد‬‫می‬‫چگ‬‫ونه‬
،‫پروپاگاندا‬‫شامل‬‫سوگیری‬‫نظام‬،‫مند‬‫در‬‫های‬‫رسانه‬‫عمومی‬‫عمل‬‫کند‬‫می‬.‫این‬‫مدل‬‫به‬‫دنبال‬‫این‬‫است‬‫که‬
‫نشان‬‫دهد‬‫چگونه‬‫مردم‬‫پروپاگاندایز‬‫شوند‬‫می‬‫و‬‫چگونه‬‫رضایت‬‫برای‬‫های‬‫سیاست‬،‫اقتصادی‬‫ا‬‫جتماعی‬‫و‬
‫سیاسی‬‫در‬‫ذهن‬‫مردم‬‫بر‬‫اساس‬‫این‬‫پروپاگاندا‬"‫ساخته‬"‫شود‬‫می‬.

4. ‫این‬‫مدل‬‫به‬‫دنبال‬‫توضیح‬‫این‬‫امر‬‫است‬‫که‬‫ها‬‫رسانه‬‫چگونه‬‫ذهن‬‫مردم‬‫را‬‫دستکاری‬‫کنند‬‫می‬‫و‬‫سیاستمداران‬‫چگون‬‫ه‬‫با‬‫استفاده‬‫از‬
‫تبلیغات‬‫ای‬‫سیاسی‬‫از‬‫این‬‫دست‬‫های‬‫رضایت‬،‫سیاسی‬‫اقتصادی‬‫و‬‫اجتماعی‬‫را‬‫در‬‫ذهن‬‫عموم‬‫مردم‬«‫سازند‬‫می‬».‫در‬‫این‬،‫نظریه‬‫بر‬
‫اساس‬‫آنچه‬‫گفته‬،‫شد‬‫استدالل‬‫شود‬‫می‬5‫دسته‬«‫فیلتر‬»‫وجود‬‫دارند‬‫که‬‫نوع‬‫ارائه‬‫اخبار‬‫در‬‫های‬‫رسانه‬‫خبری‬‫را‬‫تعیین‬‫و‬‫کن‬‫ترل‬
‫کنند‬‫می‬.‫این‬‫پنج‬‫فیلتر‬‫عبارتند‬‫از‬:
.1‫مالکیت‬‫رسانه‬
.2‫منابع‬‫درآمد‬‫رسانه‬
.3‫منابع‬‫خبری‬‫وسایل‬‫ارتبط‬‫جمعی‬
.4‫مواخذه‬
.5‫ایدئولوژی‬‫ضد‬‫کمونیستی‬
‫سه‬‫فیلتر‬‫اولی‬‫که‬‫در‬‫اینجا‬‫به‬‫آنها‬‫اشاره‬،‫شده‬‫مهمتر‬‫از‬‫بقیه‬‫هستند‬.‫چامسکی‬‫و‬‫هرمن‬‫در‬‫ای‬‫نسخه‬‫از‬‫کتابشان‬‫ک‬‫ه‬‫بعد‬‫از‬۱۱
‫سپتامبر‬‫منتشر‬،‫کردند‬‫پنجمین‬‫عامل‬‫را‬‫به‬«‫مبارزه‬‫با‬‫ترور‬‫و‬‫تروریسم‬»‫تغییر‬‫دادند؛‬‫هر‬‫چند‬‫آنها‬‫خاطرنشان‬‫ک‬‫ردند‬‫ایدئولوژی‬
‫ستیزی‬‫کمونیسم‬‫و‬‫مبارزه‬‫با‬‫تروریسم‬‫هر‬‫دو‬‫به‬‫نحو‬‫یکسانی‬‫عمل‬‫کنند‬‫می‬.
‫آنها‬‫این‬‫فیلترها‬‫را‬‫بیشتر‬‫برای‬‫های‬‫رسانه‬‫آمریکا‬‫ذکر‬،‫اند‬‫کرده‬‫اما‬‫اند‬‫گفته‬‫این‬5‫عامل‬‫برای‬‫های‬‫رسانه‬‫هر‬‫کشور‬‫دیگری‬‫هم‬
‫صدق‬‫کند‬‫می‬.

5. ‫هرمن‬‫و‬‫چامسکی‬‫مدعی‬‫اند‬‫از‬‫آنجا‬‫که‬‫رسانه‬‫های‬‫اصلی‬‫بخشی‬‫از‬‫شرکت‬‫های‬‫بزرگ‬‫و‬‫شرکتهای‬‫اد‬‫غام‬
‫شده‬‫مانند‬‫وستینگ‬‫هاوس‬‫و‬‫جنرال‬‫الکتریک‬)‫هستند؛‬‫اطالعاتی‬‫که‬‫از‬‫این‬‫مجاری‬‫به‬‫عموم‬‫می‬‫ر‬‫سد‬‫با‬
‫توجه‬‫به‬‫عالیق‬‫آن‬‫ها‬‫سوگیری‬‫دارد‬.‫این‬‫شرکت‬‫ها‬‫به‬‫شدت‬‫فرا‬‫تر‬‫از‬‫مرز‬‫های‬‫سنتی‬‫رسانه‬‫ها‬‫فع‬‫الیت‬‫می‬
‫کنند‬‫و‬‫بنابراین‬‫عالیق‬‫مالی‬‫بسیار‬‫زیادی‬‫دارند‬‫که‬‫ممکن‬‫است‬‫با‬‫درز‬‫اطالعاتی‬‫خاص‬‫به‬‫عمو‬‫م‬‫مردم‬‫به‬
‫خطر‬‫بیفتد‬.‫با‬‫این‬‫تفاسیر‬‫اخباری‬‫که‬‫به‬‫عالیق‬‫مالی‬‫شرکت‬‫های‬‫صاحب‬‫رسانه‬‫آسیب‬‫می‬‫ز‬‫ند‬‫بیش‬‫از‬‫همه‬
‫مورد‬‫سوگیری‬‫و‬‫سانسور‬‫قرار‬‫می‬‫گیرد‬.

6. ‫دومین‬‫فیلتر‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫درآمد‬‫به‬‫دست‬‫آمده‬‫از‬‫طریق‬‫آگهی‬‫های‬‫تجاری‬‫است‬.‫بیشتر‬‫رسانه‬‫ها‬‫م‬‫ی‬‫بایست‬
‫مقدار‬‫زیادی‬‫تبلیغات‬‫جذب‬‫کنند‬‫تا‬‫بتوانند‬‫هزینه‬‫های‬‫تولید‬‫خود‬‫را‬‫پوشش‬‫دهند؛‬‫بدون‬‫این‬‫منبع‬‫روزنامه‬‫ها‬
‫مجبور‬‫به‬‫افزایش‬‫قیمت‬‫هستند‬.‫رقابت‬‫سختی‬‫میان‬‫رسانه‬‫ها‬‫برای‬‫جذب‬‫آگهی‬‫دهنده‬‫ها‬‫جریان‬‫دارد؛‬‫رو‬‫زنامه‬
‫ای‬‫که‬‫تبلیغات‬‫کمتری‬‫از‬‫رقیب‬‫خود‬‫جذب‬،‫کرده‬‫در‬‫موقعیت‬‫به‬‫شدت‬‫ضعیف‬‫تری‬‫از‬‫رقیب‬‫خود‬‫قرار‬‫دارد‬.‫نبود‬
‫منابع‬‫درآمد‬‫از‬‫این‬‫راه‬‫برای‬‫رونامه‬‫های‬‫مردمی‬‫قرن‬‫نوزده‬‫و‬‫بیست‬‫از‬‫دیگر‬‫عوامل‬‫نابودی‬‫این‬‫روزنامه‬‫ها‬‫ب‬‫ود‬.
‫محصول‬‫از‬‫خوانندگان‬‫ثروتمندی‬‫تشکیل‬‫شده‬‫که‬‫روزنامه‬‫را‬‫خریداری‬‫می‬‫کنند‬–‫که‬‫البته‬‫به‬‫عنوان‬‫قشر‬‫تحصیل‬
‫کرده‬‫و‬‫تصمیم‬‫گیرنده‬‫ی‬‫مردم‬‫در‬‫نظر‬‫گرفته‬‫می‬‫شوند‬-‫در‬‫حالی‬‫که‬‫کارگزاران‬‫اصلی‬‫که‬‫روزنامه‬‫ب‬‫ه‬‫آنان‬‫خدمت‬
‫می‬‫کند‬‫شرکت‬‫هایی‬‫هستند‬‫که‬‫برای‬‫آگهی‬‫محصوالتشان‬‫تبلیغ‬‫می‬‫کنند‬.‫بر‬‫اساس‬‫این‬‫فیل‬،‫تر‬‫اخبار‬‫خود‬‫چیزی‬
‫جز‬‫فیلتری‬‫که‬‫برای‬‫جذب‬‫خوانندگان‬‫مرفه‬‫و‬‫تصمیم‬‫گیر‬‫برای‬‫دیدن‬‫آگهی‬‫ها‬‫نیست‬.‫آگهی‬‫متن‬‫ا‬‫صلی‬‫است‬‫و‬
‫هر‬‫گونه‬‫شکلی‬‫به‬‫خود‬‫می‬‫گیرد‬‫تا‬‫خوانندگان‬‫را‬‫به‬‫خود‬‫جلب‬‫کند‬.‫اخباری‬‫که‬‫با‬‫حال‬‫و‬‫هوای‬‫خرید‬‫در‬‫تضاد‬
‫است‬‫یا‬‫اطالعاتی‬‫که‬‫تصویری‬‫از‬‫جهانی‬‫که‬‫رو‬‫به‬‫زوال‬‫را‬‫نشان‬‫می‬،‫دهد‬‫به‬‫حاشیه‬‫رانده‬‫می‬‫شود‬‫و‬‫یا‬‫ب‬‫ه‬‫کل‬
‫کنار‬‫گذاشته‬‫می‬‫شود‬.‫این‬‫تئوری‬‫بیان‬‫می‬‫دارد‬‫که‬‫مردمی‬‫که‬‫روزنامه‬‫را‬‫خریداری‬‫می‬‫کنند‬‫خود‬‫محص‬‫والتی‬
‫هستند‬‫که‬‫به‬‫آگهی‬‫دهندگان‬‫فروخته‬‫می‬‫شوند‬‫و‬‫خود‬‫اخبار‬‫ماهیتی‬‫حاشیه‬‫ای‬‫دارند‬.

7. ‫سومین‬‫فیلتر‬‫به‬‫منابع‬‫خبری‬‫رسانه‬‫های‬‫جمعی‬‫اشاره‬‫دارد‬."‫رسانه‬‫های‬‫جمعی‬‫در‬‫همز‬‫یستی‬
‫با‬‫منابع‬‫قدرتمند‬‫اطالعات‬‫با‬‫الزامات‬‫اقتصادی‬‫و‬‫منافع‬‫دوجانبه‬‫قرار‬‫دارند‬."‫حتی‬‫ش‬‫رکت‬‫های‬
‫رسانه‬‫ای‬‫بزرگ‬‫مانند‬‫بی‬‫بی‬‫سی‬‫توانند‬‫نمی‬‫به‬‫همه‬‫جا‬‫خبرنگار‬‫بفرستند‬.‫بنا‬‫براین‬‫منابع‬‫خود‬
‫را‬‫بر‬‫جاهایی‬‫که‬‫احتمال‬‫بیشتری‬‫برای‬‫حادث‬‫شدن‬‫اخبار‬‫مهم‬‫وجود‬‫دارد‬‫متمرکز‬‫می‬‫کن‬‫ند‬:
‫کاخ‬،‫سفید‬‫پنتاگون‬‫و‬‫ترمینال‬‫های‬‫مرکزی‬‫دیگر‬‫اخبار‬.‫برای‬‫مثال‬‫برای‬‫اطالع‬‫از‬‫د‬‫یدگاه‬
‫رسمی‬‫دولت‬‫در‬،‫بریتانیا‬‫خبرنگاران‬‫به‬‫سخنان‬‫شخص‬‫نخست‬‫وزیر‬‫یا‬‫سخنگوی‬‫و‬‫ی‬‫نیاز‬
‫دارند‬.‫شرکت‬‫های‬‫تجاری‬‫نیز‬‫به‬‫عنوان‬‫منابع‬‫معتمد‬‫اخبار‬‫پر‬‫اهمیت‬‫شناخته‬‫می‬‫ش‬‫وند‬.
‫سردبیران‬‫و‬‫خبرنگارانی‬‫که‬‫این‬‫منابع‬‫رسمی‬‫را‬‫مورد‬‫انتقاد‬‫قرار‬‫می‬‫دهند‬‫ممکن‬‫اس‬‫ت‬‫از‬
‫دسترسی‬‫به‬‫این‬‫منابع‬‫حیاتی‬‫برای‬‫شان‬‫رسانه‬‫باز‬‫داشته‬‫شوند‬.‫بنابراین‬‫رسان‬‫ه‬‫از‬‫درج‬‫مقاله‬
‫هایی‬‫که‬‫این‬‫منابع‬،‫خبری‬‫که‬‫به‬‫آنها‬‫متکی‬،‫است‬‫را‬‫نقد‬‫می‬،‫کند‬‫امتناع‬‫می‬‫کند‬.

8. ‫چهارمین‬‫فیلتر‬‫مواخذه‬‫است‬‫که‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫آن‬‫را‬‫به‬‫عنوان‬‫بازخورد‬‫منفی‬‫به‬‫ب‬‫یانات‬
‫رسانه‬‫یا‬‫برنامه‬‫ها‬‫ی‬‫رادیو‬‫و‬‫تلویزیون‬‫می‬‫دانند‬.‫مواخذه‬‫می‬‫تواند‬‫شکل‬‫های‬‫گوناگ‬‫ون‬‫به‬
‫خود‬‫بگیرد‬:،‫نامه‬،‫تلگراف‬،‫تلفن‬‫تومار‬‫پرونده‬‫های‬،‫قضایی‬‫سخنرانی‬‫و‬‫حتی‬‫لوای‬‫ح‬‫پیشنهادی‬
‫به‬،‫مجلس‬‫و‬‫دیگر‬‫اشکال‬،‫شکایت‬‫تهدید‬‫و‬‫فعل‬‫تنبیهی‬.‫سازمان‬‫های‬‫تجاری‬‫مرت‬ً‫ا‬‫ب‬‫گرد‬‫هم‬
‫می‬‫آیند‬‫تا‬‫ماشین‬‫های‬‫مواخذه‬‫را‬‫سامان‬‫دهند‬.‫واژه‬‫ی‬‫مواخذه‬‫بدین‬‫منظور‬‫از‬‫طرف‬‫هرمان‬‫و‬
‫چامسکی‬‫مورد‬‫استفاده‬‫قرار‬‫گرفته‬‫که‬‫تالش‬‫هدفمند‬‫برای‬‫بی‬‫ارزش‬‫کردن‬‫مخالفت‬‫های‬
‫شخصی‬‫یا‬‫سازمانی‬‫علیه‬‫فرضیه‬‫های‬‫موجود‬‫را‬‫نشان‬‫دهد؛‬‫فرضیه‬‫هایی‬‫که‬‫مورد‬‫عال‬‫قه‬‫ی‬
‫قدرت‬‫حاکم‬‫است‬.‫بر‬‫خالف‬‫مکانیزم‬‫های‬‫سه‬‫فیلتر‬‫اول‬–‫که‬‫از‬‫تحلیل‬‫مکانیزم‬‫با‬‫زار‬‫آزاد‬
‫منبعث‬‫اند‬‫شده‬-،‫مواخذه‬‫توسط‬‫تالش‬‫های‬‫هماهنگ‬‫و‬‫عمدی‬‫برای‬‫مدیریت‬‫اطالعات‬
‫عمومی‬‫شناخته‬‫می‬‫شود‬.

9. ‫پنجمین‬‫و‬‫آخرین‬‫فیلتری‬‫که‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫شناسایی‬‫می‬‫کنند‬"‫ضدکمونی‬‫سم‬"‫است‬.
‫کتاب‬‫ساختن‬‫رضایت‬‫در‬‫زمان‬‫جنگ‬‫سرد‬‫نوشته‬‫شد‬.‫چامسکی‬‫این‬‫مدل‬‫را‬‫به‬‫عنوان‬"‫ترس‬"
‫به‬‫روز‬‫کرده‬،‫است‬ً‫ال‬‫معمو‬‫به‬‫نام‬"‫دشمن‬"‫یا‬"‫دیکتاتور‬‫شیطانی‬"،‫شامل‬‫سرهنگ‬‫ق‬،‫ذافی‬
‫صدام‬‫حسین‬‫و‬‫اسلوبودان‬‫میلوسویچ‬.،‫ضدایدئولوژی‬‫ترس‬‫و‬‫نفرت‬‫عمومی‬‫را‬‫نسب‬‫ت‬‫به‬‫گروهی‬
‫که‬‫تهدیدی‬‫بالقوه‬‫به‬‫شمار‬‫می‬‫روند‬‫را‬‫بر‬‫می‬،‫انگیزد‬‫خواه‬‫واقعی‬،‫باشد‬‫بزرگنمای‬‫ی‬‫شده‬‫و‬‫یا‬
‫توهمی‬.‫کمونیسم‬‫طبق‬‫این‬‫تئوری‬‫زمانی‬‫تهدید‬‫اول‬‫بود‬.‫کمونیسم‬‫و‬‫سوسیالی‬‫سم‬‫با‬‫نظر‬
‫مخالفانشان‬‫تصویر‬‫می‬‫شدند‬‫و‬‫با‬‫ویژگی‬‫های‬‫به‬‫خطر‬‫افکندن‬‫آزادی‬‫بیان‬‫و‬‫نشر‬‫یات‬‫مورد‬
‫حمله‬‫قرار‬‫می‬‫گرفتند‬.‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫عقیده‬‫دارند‬‫این‬‫تصویر‬‫سازی‬‫ها‬ً‫ال‬‫معمو‬‫بر‬‫ای‬
‫ساکت‬‫نگاه‬‫داشتن‬‫صداهایی‬‫بود‬‫که‬‫منتقد‬‫عالیق‬‫حاکم‬‫بودند‬.

10. ‫کالهن‬‫و‬‫مولن‬‫دو‬‫موج‬‫انتقادی‬‫به‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫را‬‫شناسایی‬‫می‬‫کنند‬.‫ا‬‫ین‬‫دو‬
‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫پس‬‫از‬‫انتشار‬‫این‬‫مدل‬‫در‬‫سال‬۱۹۸۸،‫توجهی‬‫کمتر‬‫از‬‫آنچه‬
‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫پیش‬‫بینی‬‫می‬‫کردند‬‫به‬‫این‬‫مدل‬‫در‬‫مطالعات‬‫رسانه‬‫ای‬‫شد‬.
‫طبق‬‫انتظار‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫و‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬،‫نیز‬‫این‬‫مدل‬‫از‬‫طرف‬‫رسانه‬‫ها‬
‫مورد‬‫بی‬‫توجهی‬‫قرار‬،‫گرفت‬‫چنانچه‬‫مدیالنز‬‫گزارش‬‫می‬،‫دهد‬‫به‬‫مدل‬‫پروپگ‬‫اندا‬‫تا‬
‫سال‬۲۰۰۴‫تنها‬‫یک‬‫بار‬‫در‬‫نشریه‬‫ی‬‫گاردین‬‫اشاره‬‫شده‬.

11. ‫در‬‫زمان‬‫موج‬‫اول‬‫انتقادات‬‫به‬‫مدل‬،‫پروپاگاندا‬‫بسیاری‬‫از‬‫متخصصین‬‫و‬،‫محققین‬‫به‬‫طور‬‫عمده‬
‫این‬‫مدل‬‫را‬‫رد‬‫کردند‬.‫در‬‫بحث‬‫های‬‫مطرح‬‫شده‬‫در‬‫این‬‫دوره‬‫منتقدین‬‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫م‬‫دل‬
‫پروپاگاندا‬‫قدرت‬‫نظام‬‫پروپاگاندا‬‫را‬‫بزرگنمایی‬‫می‬‫کند‬‫و‬‫اثر‬‫مخالفت‬‫های‬‫مردمی‬‫را‬‫ک‬‫وچک‬
‫جلوه‬‫می‬‫دهد‬‫و‬‫به‬‫عالیق‬‫نخبگان‬‫محدود‬‫می‬‫کند‬‫دیدگاه‬‫تئوری‬‫توطئه‬‫در‬‫مورد‬‫رسان‬‫ه‬‫ها‬
‫ارائه‬‫می‬‫دهد‬،‫جسم‬‫سختی‬‫برای‬‫تحلیل‬‫است‬،‫سیاست‬‫زده‬،‫است‬،‫جبری‬‫کارکردگرا‬‫و‬‫ساده‬
‫انگارانه‬‫است‬،‫و‬‫تاثیر‬‫حرفه‬‫ای‬‫گری‬‫ژورنالیستی‬‫را‬‫در‬‫نظر‬‫گیرد‬‫نمی‬‫نکته‬‫ی‬‫مه‬‫م‬‫در‬‫تمامی‬
‫این‬‫انتقادات‬‫این‬‫است‬‫که‬‫این‬‫منتقدین‬‫با‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫با‬‫اصطالحات‬‫خودش‬‫موا‬‫جه‬‫نشده‬
،‫اند‬‫در‬‫مقابل‬‫اینان‬‫ادعایی‬‫را‬‫به‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫نسبت‬‫می‬‫دهند‬‫که‬‫ایشان‬‫مطرح‬‫نک‬‫رده‬‫اند‬
‫و‬‫از‬‫پاسخ‬‫به‬‫دالیل‬‫رفتار‬‫رسانه‬‫ها‬‫که‬‫توسط‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫مشاهده‬‫شده‬‫است‬‫سرب‬‫از‬‫می‬
‫زنند‬.

12. ‫انتقادات‬ ‫موج‬ ‫دومین‬ ‫طی‬‫با‬ ،‫پروپاگاندا‬ ‫مدل‬‫و‬‫پ‬ ‫بیشتری‬ ‫اساسی‬ ‫مباحث‬‫گرفته‬ ‫یش‬
‫شد‬.‫در‬‫گرفت‬ ‫شکل‬ ‫نیز‬ ‫بسیاری‬ ‫مباحث‬ ‫شناسی‬ ‫روش‬ ‫و‬ ‫نتایج‬ ‫با‬ ‫رابطه‬.

13. ‫اولین‬‫تبادل‬‫نظر‬‫درباره‬‫ی‬‫مدل‬‫بین‬‫جان‬‫کرنر‬‫و‬‫جفری‬‫کالهن‬‫در‬‫مجله‬‫ی‬‫اروپایی‬‫ارتباطات‬‫در‬‫سالهای‬۲۰۰۲‫و‬۲۰۰۳‫شکل‬
‫گرفت‬.‫جفری‬‫کالهن‬‫با‬‫رد‬‫بسیاری‬‫از‬‫انتقادات‬‫وارد‬‫شده‬‫بر‬‫مدل‬–‫توطئه‬‫وار‬،‫بودن‬‫جبرگرایی‬‫و‬،‫کارکردگرایی‬‫ت‬‫شابه‬‫با‬‫مدل‬
‫دروازه‬‫بانی‬،‫خبر‬‫رد‬‫حرفه‬‫گرایی‬،‫ژورنالیستی‬‫شکست‬‫در‬‫نظریه‬‫پردازی‬‫تاثیرات‬‫رسانه‬‫و‬‫این‬‫پیش‬‫فرض‬‫که‬‫ع‬‫الیق‬‫ی‬‫طبقه‬
‫حاکم‬‫واحد‬‫است‬–‫دوباره‬‫این‬‫مدل‬‫را‬‫مطرح‬‫می‬‫کند‬‫و‬‫بر‬‫پنج‬‫فیلتر‬‫و‬‫راهبرد‬‫روش‬‫شناسی‬‫آن‬‫تمرکز‬‫می‬‫نماید‬.
‫در‬‫پاسخ‬‫کرنر‬،‫این‬‫مدل‬‫مورد‬‫تردید‬‫است‬‫که‬‫برای‬‫توصیف‬‫عملکرد‬‫رسانه‬‫ها‬‫در‬‫ایاالت‬‫متحده‬‫طراحی‬‫شده‬‫بتواند‬‫د‬‫ر‬‫کشورهای‬
‫دیگر‬‫با‬‫نظام‬‫های‬‫رسانه‬‫ای‬‫و‬‫ساختار‬‫سیاسی‬‫بسیار‬،‫متفاوت‬‫قابل‬‫تعمیم‬‫باشد‬.‫دوم‬،‫کرنر‬‫می‬‫پرسد‬‫مدل‬‫پروپ‬‫اگاندا‬‫چه‬‫بینش‬
‫نظری‬‫جدیدی‬‫وارد‬‫مطالعات‬‫رسانه‬‫ای‬‫اروپایی‬‫می‬‫کند‬.،‫سوم‬‫کرنر‬‫شکایت‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫فرض‬‫شده‬‫است‬‫پنج‬‫فیل‬‫تر‬‫بدون‬‫هیچ‬
‫گونه‬‫مختصات‬‫و‬‫کیفیت‬‫های‬‫بیشتری‬‫عمل‬‫می‬‫کند‬‫و‬‫این‬‫منجر‬‫شده‬‫است‬‫به‬‫دیدگاهی‬‫کل‬‫گرا‬‫و‬‫نهایی‬‫از‬‫عمل‬‫کرد‬‫رسانه‬‫ها‬.
،‫چهارم‬‫کرنر‬‫مقهوم‬‫فیلتر‬‫را‬‫نقد‬‫می‬‫کند‬‫و‬‫می‬‫پرسد‬‫که‬‫فرایند‬‫فیلتر‬‫شدن‬‫خود‬‫تولید‬‫کننده‬‫ی‬‫پیام‬‫های‬‫رس‬‫انه‬‫ای‬‫موجود‬‫است‬‫یا‬
‫تنها‬‫در‬‫خدمت‬‫اصالح‬‫آن‬‫چیزی‬‫است‬‫که‬‫پیشتر‬‫وجود‬‫داشته‬.‫پنجم‬،‫کرنر‬‫طرفداران‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫را‬‫متهم‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫مطالعات‬
‫با‬‫سابقه‬‫ی‬‫رسانه‬‫ای‬‫اروپایی‬‫را‬‫نادیده‬‫می‬‫گیرند‬‫که‬‫ریشه‬‫در‬‫تحلیل‬‫انتقادی‬‫مارکسیستی‬‫و‬‫روابط‬‫رسانه‬-‫د‬‫ولت‬-‫بازار‬‫دارد‬.
‫ششم‬،‫کرنر‬‫می‬‫پرسد‬‫که‬‫آیا‬‫مدل‬‫اصول‬‫لیبرال‬‫را‬‫رد‬‫می‬‫کند‬‫یا‬‫از‬‫آن‬‫حمایت‬‫می‬‫نماید؛‬‫آیا‬‫کارکنان‬‫رسانه‬‫که‬‫در‬‫ن‬‫ظام‬‫پروپاگاندا‬
‫دخیلند‬‫از‬‫عمل‬‫و‬‫تاثیراتش‬‫آگاهند‬‫یا‬‫خیر؛‬‫و‬‫همچنین‬‫با‬‫به‬‫کارگرفتن‬‫مفاهیمی‬‫چون‬"‫شستشوی‬‫مغزی‬‫تحت‬‫آزا‬‫دی‬"‫و‬"‫کنترل‬
‫افکار‬"‫مدل‬‫نگران‬‫تاثیرات‬‫رسانه‬‫است‬‫یا‬‫رفتار‬‫آن‬‫ها‬.
‫در‬‫پاسخی‬،‫دیگر‬‫کالهن‬‫بر‬‫جذابیت‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫از‬‫دیدگاه‬‫علوم‬،‫اجتماعی‬‫مخصوصا‬‫از‬‫جهت‬‫سهولت‬‫آزمون‬‫پیش‬‫بینی‬‫های‬
‫آن‬‫تاکیدی‬‫دوباره‬‫می‬‫کند‬.،‫وی‬‫بر‬‫خالف‬‫کرنر‬‫که‬‫این‬‫مدل‬‫را‬"‫بسته‬‫می‬،‫داند‬‫کالهن‬‫بحث‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫عمل‬‫پنج‬‫ف‬‫یلتر‬
‫مشروط‬‫و‬‫متغیر‬‫است؛‬‫بنابراین‬‫مدل‬‫در‬‫همین‬‫رابطه‬‫منعطف‬‫و‬"‫باز‬"‫است‬.

14. ‫هرینگ‬‫و‬‫رابینسون‬‫در‬‫مقاله‬‫ای‬‫با‬‫عنوان‬"،‫چامسکی‬‫بیش‬‫از‬‫حد‬‫مجادله‬‫آمی‬‫ز‬‫یا‬
‫بیش‬‫از‬‫حد‬‫انتقادی‬"‫توضیحی‬‫سازمانی‬‫برای‬‫نادیده‬‫گرفته‬‫شدن‬‫چامسک‬‫ی‬‫عنوان‬‫می‬
‫کنند‬‫و‬‫آن‬‫را‬‫به‬‫دلیل‬‫عملکرد‬‫فیلتر‬‫مواخذه‬‫می‬،‫کنند‬‫که‬‫تحلیل‬‫و‬‫دیدگ‬‫اه‬‫ضد‬-‫نخبه‬‫را‬
‫سرکوب‬‫می‬،‫کند‬‫و‬‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫دانشگاه‬‫ها‬‫بخشی‬‫از‬‫ساختار‬‫دولتی‬-‫شرکتی‬
‫هستند‬.

15. ‫بوید‬-‫بارت‬‫از‬‫روش‬‫شناسی‬‫مدل‬‫شکایت‬‫می‬‫کند‬‫و‬‫اشاره‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫مدل‬‫نشا‬‫ن‬‫دهد‬‫نمی‬
‫که‬‫وزن‬‫هر‬‫کدام‬‫از‬‫فیلتر‬‫ها‬‫در‬‫زمینه‬‫های‬‫مختلف‬‫به‬‫چه‬‫میزان‬‫است‬.‫نیز‬‫وی‬‫اشار‬‫ه‬‫می‬
‫کند‬‫که‬‫مدل‬‫تنها‬‫به‬‫ویژگی‬‫های‬‫ساختاری‬‫پرداخته‬‫است‬‫و‬‫بازبینی‬‫این‬‫مدل‬‫ر‬‫ا‬‫خواستار‬
‫شده‬‫است‬.‫وی‬‫به‬،‫عالوه‬‫فیلتر‬‫ششمی‬‫ارائه‬‫می‬‫دهد‬‫که‬‫آن‬‫را‬"‫خرید‬‫سهم‬"‫روزنام‬‫ه‬
‫نگاران‬‫و‬‫رسانه‬‫های‬‫آنها‬‫توسط‬‫سازمان‬‫های‬‫جاسوسی‬‫می‬‫نامد‬.

16. ‫دومین‬‫تبادل‬‫نظر‬‫در‬‫باره‬‫ی‬‫مدل‬‫پروپاگاندا‬‫میان‬‫کرت‬‫و‬‫گالدیس‬‫لنگ‬‫و‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫در‬‫مجله‬‫ی‬‫ارتباطات‬‫سیاس‬‫ی‬‫در‬‫سال‬
۲۰۰۴‫شکل‬‫گرفت‬.‫کرت‬‫لنگ‬‫و‬‫گالدیس‬‫لنگ‬‫انتقاد‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫نیتی‬‫سیاسی‬‫از‬‫ارائه‬‫ی‬‫این‬‫مدل‬‫اند‬‫داشته‬‫و‬
‫نمونه‬‫گیری‬‫و‬‫آزمون‬‫های‬‫تجربی‬‫آنان‬‫را‬‫زیر‬‫سوال‬‫می‬‫برند‬‫و‬‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫آنها‬‫از‬‫ارائه‬‫ی‬‫نمونه‬‫گیری‬‫خود‬‫سر‬‫با‬‫ز‬‫اند‬‫زده‬.
‫همچنین‬‫کرت‬‫لنگ‬‫و‬‫گالدیس‬‫لنگ‬‫واژه‬‫ی‬"‫نسل‬‫کشی‬"‫به‬‫کار‬‫رفته‬‫در‬‫کتاب‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫را‬‫به‬‫چالش‬‫می‬‫کش‬‫ند‬.‫نیز‬
‫شکایت‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫چامسکی‬‫و‬‫هرمان‬‫از‬‫این‬‫که‬‫چگونه‬‫وقایع‬‫تبدیل‬‫به‬‫خبر‬‫اند‬‫شده‬‫اطالعی‬‫نداشته‬‫اند‬‫و‬‫آنها‬‫را‬‫مت‬‫هم‬‫می‬‫کنند‬‫که‬
‫پیش‬‫فرضی‬‫اند‬‫داشته‬‫که‬‫این‬‫اطالعات‬‫در‬‫دست‬‫بوده‬‫ولی‬‫از‬‫نظام‬‫تولید‬‫رسانه‬‫ها‬‫خارج‬‫شده‬‫است‬.‫آنها‬‫همچنین‬‫به‬‫هنجا‬‫رهای‬‫روزنامه‬
‫نگاری‬‫و‬‫حرفه‬‫ای‬‫گری‬‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫بازدارنده‬‫ی‬‫آن‬‫چیزی‬‫است‬‫که‬‫چامسکی‬‫و‬‫هرمان‬‫پیش‬‫بینی‬‫اند‬‫کرده‬.
‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫در‬‫پاسخ‬‫خود‬‫از‬‫شیوه‬‫ی‬‫نمونه‬‫گیری‬‫خود‬‫دفاع‬‫می‬‫کنند‬‫و‬‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫بر‬‫حسب‬‫اهمیت‬‫موضوع‬‫ات‬‫و‬
‫پوششی‬‫که‬‫رسانه‬‫ها‬‫به‬‫آن‬‫ها‬‫اند‬‫داده‬‫برگزیده‬‫اند‬‫شده‬.‫از‬‫طرفی‬‫واژه‬‫ی‬‫نسل‬‫کشی‬‫مورد‬‫نظر‬‫خود‬‫را‬‫تعریف‬‫می‬‫کنند‬‫و‬‫ک‬‫رت‬‫لنگ‬‫و‬
‫گالدیس‬‫لنگ‬‫را‬‫برای‬‫زیر‬‫سوال‬‫بردن‬‫این‬‫واژه‬‫متهم‬‫به‬‫سوگیری‬‫سیاسی‬‫می‬‫کنند‬.‫نیز‬‫ایشان‬‫به‬‫شیوه‬‫ی‬‫انتخاب‬‫اخبار‬"‫ارزشمند‬"‫و‬
"‫غیرازشمند‬"‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫و‬‫می‬‫پرسند‬‫که‬‫این‬‫چه‬‫چیزی‬‫است‬‫که‬‫این‬‫ارزش‬‫را‬‫تعیین‬‫می‬،‫کند‬‫با‬‫این‬‫حال‬‫آنها‬‫اش‬‫اره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬
‫تاکید‬‫خود‬‫را‬‫همچنان‬‫بر‬‫نتایج‬‫تجربی‬‫مطالعاتشان‬‫می‬،‫دانند‬‫چرا‬‫که‬‫در‬‫آنجاست‬‫که‬‫حقایق‬‫قاطعی‬‫درباره‬‫ی‬‫رسانه‬‫ها‬‫و‬‫جود‬‫دارد‬‫و‬
‫اشاره‬‫می‬‫کنند‬‫که‬‫کرت‬‫لنگ‬‫و‬‫گالدیس‬‫لنگ‬‫هیج‬‫توضیح‬‫جایگزینی‬‫برای‬‫این‬‫سوگیری‬‫ها‬‫در‬‫رسانه‬‫ها‬‫ارائه‬‫نمی‬‫دهند‬.

17. ‫اسپارکس‬،‫ادعای‬‫هرمان‬‫و‬‫چامسکی‬‫در‬‫باره‬‫ی‬‫رضایت‬‫و‬‫مخالفت‬‫نخبگان‬(‫ذیل‬‫فیلتر‬‫منب‬‫ع‬)‫را‬‫به‬
‫چالش‬‫می‬،‫کشد‬‫و‬‫دوگانگی‬‫استراتژیکی‬-‫تاکتیکی‬‫که‬‫آنها‬‫فرض‬‫اند‬‫گرفته‬‫را‬‫مورد‬‫س‬‫وال‬‫قرار‬‫می‬
‫دهد‬‫و‬‫اشاره‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫نه‬‫تنها‬‫طبقه‬‫سرمایه‬‫داری‬ً‫ا‬‫غالب‬‫به‬‫دالیل‬‫عالیق‬‫خاص‬‫خود‬‫قسمت‬‫می‬
،‫شوند‬‫بلکه‬‫نظام‬‫های‬‫اقتصادی‬‫و‬‫سیاسی‬‫کشورهای‬‫دیگر‬‫تفاوت‬‫زیادی‬‫با‬‫آن‬‫ایاالت‬‫م‬‫تحده‬‫دارد‬.
‫اسپارکس‬‫تاکید‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫می‬‫باید‬‫میان‬‫عملکرد‬‫و‬‫نقش‬‫رسانه‬‫های‬‫نخبه‬‫و‬‫رسانه‬‫ها‬‫ی‬‫جمعی‬
‫تفاوت‬‫قایل‬‫شد؛‬‫وی‬‫بحث‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫وابستگی‬‫به‬‫منبع‬‫مقبولیت‬‫ژورنالیستی‬‫ر‬‫ا‬‫تضمین‬‫کند‬‫نمی‬–
‫آنچنان‬‫که‬‫منابع‬‫نخبه‬‫ممکن‬‫است‬‫جدا‬‫و‬‫تقسیم‬‫شده‬‫باشند‬‫و‬‫از‬‫این‬‫رو‬‫جا‬‫را‬‫برای‬‫منابع‬،‫جایگزین‬
‫غیرشرکتی‬‫و‬‫غیردولتی‬‫باز‬‫کنند؛‬‫و‬‫نیز‬‫تصریح‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫روزنامه‬،‫نگاران‬‫به‬‫دلی‬‫ل‬‫موقعیت‬‫اجتماعی‬
،‫شان‬‫گاهی‬‫از‬‫دستورات‬،‫دولتیان‬‫مدیران‬‫و‬‫صاحبان‬‫سر‬‫باز‬‫میزنند‬.