ERREGIMEN ZAHARRAREN KRISIADefinizioa: aldi liberalak eta absolutistak tartekatzeari deritzo • Aldi liberalak 1808-1814; 1820-1823 • Aldi absolutistak 1788-1808; 1814-1820; 1823-1833
LIBERALISMOA: ilustratuen ideiakindarrean jartzen datza: gizarte berdintsuan, lege berdinez epaituak, politikan botere banaketa , askatasun ekonomikoa
5.
1. KARLOS IV.aren AGINTALDIA Karlos IV.a izendatu zuten errege (1788-1808). Krisi ekonomikoa, politikoa... Estatu Batuetan eta Frantzian ideia liberal iraultzaileak zabaltzen hasi ziren. Erregimen Zaharraren gainbehera ekarri zuen.
María Luisa Parmakoahttp://www.google.es/imgres?imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Maria_Luisa_de_Parma_con_tontillo.jpg&imgrefurl=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maria_Luisa_de_Parma_con_tontillo.jpg&usg=__8yvdxrh9n6d0hmqRCyS9PYYyAdA=&h=814&w=520&sz=322&hl=eu&start=0&zoom=1&tbnid=1uHimZR3qSUIKM:&tbnh=167&tbnw=118&prev=/images%3Fq%3Dmaria%2Bluisa%2Bde%2Bparma%26um%3D1%26hl%3Deu%26client%3Dfirefox-a%26sa%3DG%26rls%3Dorg.mozilla:eu:official%26channel%3Ds%26biw%3D1280%26bih%3D832%26tbs%3Disch:1,isz:m&um=1&itbs=1&iact=hc&vpx=287&vpy=87&dur=1874&hovh=281&hovw=179&tx=119&ty=170&ei=EwLUTMCUMIHDswant5XfBQ&oei=EwLUTMCUMIHDswant5XfBQ&esq=1&page=1&ndsp=28&ved=1t:429,r:1,s:0
8.
1.1 Iraultzaren eraginaFrantzian, 1789az geroztik Iraultzaren bidez finkatzen ari zen erregimen liberala Ezaugarriak: Burujabetasun nazionala, agintea banatzea, gizakiaren eta hiritarren eskubideak(askatasuna, berdintasuna eta anaitasuna)...
9.
> Frantziako Iraultzarenondorioak Ideia iraultzaileak atseginez hartu intelektual eta burges ilustratuek beldurrez,pribilegiodunak. Ideia liberalak Espainian zabal ez zitezen, Karlos IV.ak mugak itxi zituen.
10.
Luis XVI.a (Frantziako erregea ) http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Ludvig_XVI_av_Frankrike_portr%C3%A4tterad_av_AF_Callet.jpg
11.
Frantziako iraultza erradikalizatzenari zen, Luis XVI. a erregea gillotinan hil, Karlos IV.ak agintera eraman zuen Manuel Godoy. Ondorioz: Konbentzio gerra 1793-1795 bitartean Frantziaren aurka Bizkaia,Gipuzkoa,Araba ,Nafarroa eta Katalunya okupatu Espainia galtzailea: Sto Domingo uhartea Frantziari eman.
1.3 krisia larritzeaKarlos IV. aren erregealdian, krisi ekonomikoa, politikoa eta soziala. Kolonietako gerrek, zorra handitu. Manuel Godoyk politika erreformista jarri- monopolioa murriztu- elizaren ondasunak ere desamortizatu - manufakturen prezioak liberalizatu. Manuel Godoyren eta Karlos IV. aren beraren kontrako jarrera nagusitzen ari zen.
2.Independentzia Gerra etaIraultza liberala Independentzia Gerra 1808an hasi zen 2.1 Independentzia Gerra Herritarrak gero eta haserreago zeuden Napoleon eta Godoyrekin. Godoy kargutik kentzea, Karlos IV. aren seme Fernando errege izendatzea aldarrikatu zituzten
> Lehenengoherri matxinadak Lehena Madrilen 1808ko martxoaren 19an, Aranjuezeko matxinada . Godoy epaitu Karlos IV.ak abdikatu zuen, bere seme Fernando VII. aren alde. Napoleonek bere anaia José Bonaparte izendatu zuen Espainiako errege. 1808an Napoleon bere armadari ezinezkoa izango zitzaiola lurraldea berehala konkistatzea.
> Frantsesen okupazioaeta gerra zabaltzea Frantziako indar okupatzaileen kontrako herri matxinada 1808ko maiatzaren 2an hasi. Frantsesen kontra altxatu, herritar xeheak, noble erreformista eta absolutista eta kleroa.
20.
> Frantsesen nagusitasunaeta gerrillen gerra Iberiar penintsula ia osorik konkistatu zuen 1809 eta 1811 bitartean, ez zuten eskuratu Cádiz. Gerrillen gerra sortu, Iberiar penintsulara zabaldu.
>Britaniako ejerzitoarenlaguntzaz Errusiako hondamenen ondorioz, Napoleon Gasteiz eta S.Martzialen garaitua izan zen 1813an. Valençayko ituna sinatu ondoren, Fernando VII.a erregea Espainiara itzuli zen.
24.
Jose Bonaparte Ia( Napoleonen anai heldua ) http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Joseph-Bonaparte.jpg
25.
José I.ak laguntzailetalde txiki bat(burgesia) izan zuen: frantsestu zeritzenak, Erregearen proiektu erreformisten aldekoak. Baionako Konstituzioa egin.
2.3 BATZORDEZENTRAL GORENA Frantzian dagoen erregearen ordezkari Jazarleak batzordeetan antolatzen hasi: • Batzorde lokaletan eta probintzialetan. • Antolatu zuten frantses gudarostearen kontrako arma bidezko erresistentzia.
28.
2.4 Cadizko Gorteaketa konstituzioa Frantziaren kontrako gerra, 1810ean, Batzorde Zentral Gorenak Gorteak biltzeko deia egin zuen, herrialdea nola gidatu erabakitzeko. Armadako ofizialak, goi kleroa,etb. zeuden batzordeetan. • Erregearen agindupearen ordezkari ziren, legezko erregea kanpoan zegoenean.
Cadizen bildu zituztenGorteak; Cádiz h iri liberala zen: Cadizko diputatuek Liberalak: burgesia merkataria, atzerriko merkatariak, gerratik ihesi liberal Erreformista ilustratuak. Absolutistak: Herritar gehienek monarkiko jarraitzen zuten; erlijioa katolikoa hartu zen bakartzat ,talde pribilegiodunen jabetza pribatuak aitortu ziren. aukeratutako diputatu batzuk eskuratu.
Bizkaiak izan ezik,gainerako lurraldeek konstituzioaren testu berma zin egin zuten. Oinarrizko printzipioak: Cadizko Gorteen zeregin legegilea
34.
Liberalismoaren ezarri zenoinarrizko lege honekin. 1812 Cadizko konstituzioaren oinarriak: nazioaren burujabetasuna, Gorteetan ordezkatua eta aginpide banaketa: betearazlea(erregea),legegilea(Gorteak) eta judiziala (justizia epaitegiak). Ordezkaritza eskubidea gizonezkoentzako sufragio unibertsalez,zeharkakoa.
35.
Subiranotasuna nazioari dagokio,etabanaezina da( 3.art) Oinarrizko eskubide eta askatasunen defentsa( 13.art) Legearekiko berdintasuna eta Estatuaren gastuetarako ekarpenak egiteko. Erlijio katolikoa ezarri zen. Fernando VIIak zin egindo du 1814an , 1812ko konstituzioa ezabatuko du. Absolutismoa berrezarriko da.