ШУТИС-ийн зайн сургалтанд санал болгож байсан

1. Зайн сургалтын
үе шат
Доктор Т. Халтар
ШУТИС, КТМС
khaltar_t@csms.edu.mn

2. Зайн сургалтын үе шат
Зайн сургалтын ямар ч хичээл дараах үндсэн
үе шатыг дамждаг:
•Санаа төрөх
•Хэрэгжүүлэлтээ төлөвлөх
•Агуулгаа /контент/ бий болгох
•Хичээлийг түгээх, тараах
•Сургалт явуулах
•Хичээлийн үр дүнг задлан шинжлэх
Хичээлийн үр дүн дээр тулгуурлан зайн сургалтын
явцыг засаж, янзалж, нэмэлт оруулж, өөрчилж болно.
Энэ үе шатууд нь мөн чанараараа асуудал, зорилтуу-
дыг томъёолох, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх ажиллагаа
болно.

3. Зайн сургалтыг төлөвлөх 1
 Сургалтын сэдэв, хичээлийн нэр
 Сургалтын хөтөлбөр
• Гадаад, гаднаас өгсөн (эрх зүйн актад
тусгагдсан)
 Төрийн хөтөлбөр
 Бүс нутгийн хөтөлбөр
 Тэтгэлэгт /гэрээний/ хөтөлбөр
 Нийтийн хөтөлбөр
• Зохиогчийн, түүний дотор хамтаараа
зохиосон хөтөлбөр
 Гаднын хөтөлбөрийг хөгжүүлсэн
 Шинээр хийсэн хөтөлбөр

4. Зайн сургалтыг төлөвлөх 2
 Сургалтын форматууд /хэлбэр, хэмжээ/
• Сургалтын хугацаа (үргэлжлэл)
 Сургалт дуусах хугацаа тодорхойлогдсон
 Сургалтын үргэлжлэх хугацаа тодорхойлогдсон
 Сургалт эхлэх, дуусах огноо тодорхойлогдоогүй
• Сургалтын үе шат
 Сургалтын үе шат /жагсаалт/
 Үе шатуудын дэс дараалал
 Үе шатанд дамжих, шилжих шалгуур, нөхцөл
• Бие даалтын ажлуудыг өгөх төлөвлөгөөний биелэлт
• Үнэлгээний шалгуурын дагуу хангалттай үнэлгээ авах
• Суралцах гэрээгээр биелүүлж байх
• Гэрээний дагуу сургалтын төлбөрөө төлсөн байх

5. Зайн сургалтыг төлөвлөх 3
• Хичээлийн судлагдахууныг хэрхэн
эзэмшсэнийг үнэлэх хэлбэр
 Тестүүд
 Сорилууд
 Шалгалтууд
 Бие даалтын ажлууд
 Рефератууд
 Төслүүд
 Төгсөлтийн ажил, дипломын ажил
• Оюутны сургалтад оролцох хэлбэр
 Ганцаараа биечлэн
 Байнгын анги, бүлгийн бүрэлдэхүүнд багтан
 Чиглэсэн, сэдэвчилсэн бүлгийн бүрэлдэхүүнд багтан
 Оролцооны холимог хэлбэр

6. Зайн сургалтыг төлөвлөх 4
• Сургалтын хэлбэр
 Зайн
 Зайн / танхимын, холимог
 Зайн сургалтын платформ ашиглах
• Интернетэд байрлуулсан
• Байгууллагын, орон нутгийн, бүсийн сүлжээнд
байрлуулсан
• Зайн сургалтын платформд тавигдах шаардлага
• техник хангамжид тавигдах шаардлага
• программ хангамжид тавигдах шаардлага
• зайн сургалтын платформыг санхүүжүүлэх
- худалдан авах
- лиценз авах
- эзэмших, ашиглах
- шинэчлэх
• Ашиглагддаггүй

7. Зайн сургалтыг төлөвлөх 5
• «багш-оюутан», «оюутан-оюутан» харилцаа
 Цахим шуудан
 Чат
 Месенжерүүд ( ICQ болон түүнтэй адил)
 Форум
• Агуулгын хэлбэр, хэмжээ
 Агуулгад хандах төрөл
• Агуулгын цахим зөөгч
- Интернет нөөц
- CD
- MD /Мини диск/
- Флаш-диск
- Дүрс бичлэгийн хуурцаг
- Он-лайн лекцүүд (аудио, аудио/видео)
- Офф-лайн лекцүүд (аудио, аудио/видео)
- Холимог
- бусад (утас, гар утас, факс, биечлэн уулзах)

8. Зайн сургалтыг төлөвлөх 6
• Сургалтад оролцогч талууд, тэдний чиг үүрэг,
статусыг тодорхойлох
• Багш оюутны цахим /Интернет/ харилцаа
 е- /Цахим/ шуудан
 Чат
 Ярилцлагын форум
 Месенжерүүд
 Шууд холбогдох (видео / аудио)
 Холимог
 Бусад (утас, гар утас, факс, биечлэн харилцах)
• е - харилцаа (интранет, Веб серверийн платформ)
• Локал сүлжээ (HTML)

9. Зайн сургалтыг төлөвлөх 7
• Хичээлийн агуулгыг танилцуулах
 Цахим хэлбэрээр
• Бичвэр, текст
• График
• Дүрс бичлэг
• Дуу, авианы бичлэг
• Холимог
 Хэвлэмэл
• Сурах бичиг, гарын авлага, ном
• Шивсэн материалууд(файлууд)
 Холимог (цахим/хэвлэлийн)
• Хөтөлбөр, сургалтын форматыг батлах

10. Зайн сургалтыг төлөвлөх 8
 Сургалтын төсөв (санхүү, цаг хугацаа,
газар). /маркетингийн төсөв ороогүй/
• Агуулга контент бэлтгэхэд
• Багш, зохицуулагч, хянагч нарыг бэлтгэхэд
• Техникийн хэрэгслүүд (хэрэглэгчийн, серверийн)
• Сургалт явуулахад
• Сургалтын зохион байгуулалтын бэлтгэлд (удирдлага)
• Холбоо, харилцааны зардлууд
• Конторын зардлууд (материалууд)
• Томилолтын зардлууд
• Бусад зардлууд
• Төсвийн эх үүсвэр
 Дотоод
 Гаднын (татан оруулсан, зээлийн)
• Хэн зээл өгсөн?
• Зээлийг хэрхэн бэхжүүлсэн?
• Хэзээ эхэлсэн? Эцсийн хугацаа?
• Нөөцийг буцааж өгөх журам, хугацаа, нөхцөл

11. Зайн сургалтыг төлөвлөх 9
 Сургалтын төлөвлөгөөг төлөвлөх, бий болгох.
• Үе шатлалтай, улирлын
• Сэдэвчилсэн
• Цагийн
• Агуулгыг эзэмшсэн байдлыг хянах хугацаа хэлбэр
 Техник хангамж (хэрэгцээ)
• Агуулгыг бэлтгэх үйл явцын
• Сургалтын үйл явцын
• «Багш» «Оюутан» хэсэгт
 Үйл явцын программ хангамж (хэрэгцээ)
• Агуулгыг бэлтгэх үйл явцын (зохиогч, дизайнер,
хэвлэлтийн хэрэгсэл)
• Сургалтын үйл явцын (харилцах, агуулгад хандах
хэрэгсэл)
• «Багш» «Оюутан» хэсэгт

12. Зайн сургалтыг төлөвлөх 10
 Агуулга
• Эх сурвалж (жагсаалт, эх сурвалж болон өөрийн
бүтээл)
 Сурах бичгүүд
 Гарын авлага
 Нийтлэлүүд
• хэвлэмэл
• цахим
 Зохиогчийн материалууд
• Агуулга, аргачлал, хөтөлбөрийн зохиогчийн эрх,
лиценз

13. Зайн сургалтыг төлөвлөх 11
• Агуулгыг дүүргэх журам
 Хэн бий болгож, оруулж, засаж, хянаж, байрлуулах?
 Яаж, ямар хэрэгсэл, программ хангамжаар?
• Бичвэр, график, дуу, дүрсийн программ хангамж
 Бий болгох үйл явцын эхлэл, төгсгөл? Үргэлжлэл?
• Үндэсний болон олон улсын стандартад /заншилд/
 Агуулгын бүрэлдэхүүнээрээ
 Агуулгыг тавьж байгаа хэлбэрээрээ
 Агуулгын уян хатан зөөвөрлөгдөх байдлаараа
 Агуулгад хандах хандалтын байдал (оюутныг таних)
 Доступности по использованию при коммуникациях
«багш-оюутан» харилцааны үед ашиглагдах
боломжоороо
нийцэх байдал

14. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 1
 Хичээлийн судлагдахууны бүтэц
• Нэр. Хэсэг, бүлэг, сэдэв
• Дэс дараа, хандалт, буцалт, холбоо
 Хэсгийн загварыг боловсруулах
• Агуулгын хэсгүүдийн дэс дараалал
• Юугаар эхэлж, юугаар дуусаж байна
 Тест, төсөл, бие даалт, реферат, сорил, шалгалт
 Төсөл, бие даалт, рефератад тавигдах шаардлага
 Сорил, шалгалтын асуулт, билет, тест
• Ном зүй
• Глоссари /толь/
• Төгсгөлийн үг

15. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 2
 Бүлгийн загварыг боловсруулах
• Бүлгийн нэр
• Бүлэг юугаар эхэлж юугаар төгсөх
 Судлах зорилго болон судалсны үр дүн
• Мэдлэгийн хэсэг (онол)
• Үйл ажиллагааны хэсэг (чадвар)
• Сэдвүүдийг жагсаах
• Эцсийн дүгнэлт, ишлэл, баталгаа, томъёо,
хуулиуд
• Бүлгийн глоссари
• Бүлгийн үр дүнд тавигдах шаардлага

16. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 3
 Сэдвийн загварыг боловсруулах
• Сэдвийн бүрэлдэхүүн
 Нэр
 Асуудлын түүх, он цагийн дараалал, хүмүүс
 Судалж буй асуудлын одоогийн байдал
• Өмнөх материалын үндсэн ойлголтуудыг давтах
• Нэр томъёо, тодорхойлолт, аксиом
• Сэдэв, ишлэл, дүгнэлт, хуулиуд, зүй тогтол
• Томъёо, тэгшитгэл, теоромууд болон түүний нотолгоо
• Таамаглал, шийдэгдээгүй асуудлууд
• Хяналтын асуултууд, бодлогууд, дасгалууд
• Асуудлын толь бичиг /глоссари/
• Асуудлын ном зүй
-Хэвлэмэл материалууд
-Е-нийтлэлүүд
-Интернетийн эх сурвалжууд (ишлэл)
• Текст болон графикийн харьцаа
 Юуг текстээр илэрхийлэх вэ?
 Юуг график, аудио, видео, хөдөлгөөнт дүрслэл (флэш) хэлбэрээр
илэрхийлэх вэ?
• Сэдвийн заавал байх болон хавсралт хэсгүүдийг бий
болгох

17. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 4
 Бичгэн агуулгыг сонгох, системчлэх
 Бичвэрийг оруулах, хянах, засах
 График материалыг сонгох, дизайныг хийх
• Графикийг хэлбэрт оруулах, боловсруулах, шахах, уялдуулах
• График материалуудыг скандаж татах, дизайныг хийх
 Аудио, дүрс бичлэгийн материалуудыг хэлбэрт
оруулах, бичих, дизайныг хийх
 График, дуу, дүрс бичлэгийн мэтериалуудыг
агууллгын бичвэрийн хэсэгт татаж оруулах
 Найруулга, зохиомж

18. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 5
 Сургалтын харилцаа холбооны хэсгийг бий
болгох
• Дараах элементүүдийн сэдэв найруулгыг
боловсруулах
 Хэлэлцүүлэг форумын
 е-захидал (е-шуудан)-ийн
 Чатуудын
 Семинарын
 Бие даалт, курсын ажил, рефератын
 Харилцаа холбоог сургалтын агуулгатай (үе шат/
хэсэг) уялдуулах
 Харилцааны нөөцүүдийг төлөвлөх, хадгалах
• е-хаягууд
• Чат - өрөөнүүд
• форумууд

19. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 6
 Сургалтын зохион байгуулалтын төслийг хийх
• Сургалтын хуанли
• Мэдлэг эзэмшсэнийг хянах хэлбэрүүд
• Мэдлэгийг хянах үйл явдал
• Хуанли болон үйл явдлыг сургалтын агуулгатай уялдуулах
 Сургалтын судлагдахууныг цомхотгох, нэгтгэх
• Хичээлийн ерөнхий дизайн. Агуулга, харилцаа, холбоо,
зохион байгуулалтын бүх элементийг нийлүүлэх
• Судлагдахууны материалыг нэгтгэн хянах, засах
• Хичээлийн судлагдахууны материалыг хэлбэржүүлэх
• Файлууд, номын сан, хичээлийн каталогийг хөтлөх,
хадгалах бүтцийг бий болгох
• Төсөл хийх, баяжуулах шатанд хичээлийн судлагдахууны
материалыг нэмэх, өөрчлөх журмыг боловсруулах

20. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 7
 Судлагдахууны арга зүйн анализ, хичээл явуулах
аргачлалыг засварлах, янзлах.
 Хичээлийн судлагдахууныг орон нутгийн /бүсийн,
байгууллагын, хувийн/ нөөцүүд дээр нийтлэх.
 Судлагдахууныг тестлэх, шалгах (дотоод, гадаад)
• Нэг бүрчилсэн сургалтыг тестлэн шалгах
• Бүлгийн сургалтыг тестлэн шалгах
 Анхдагч анализ
• Төлөвлөсөн болон бодит зардлууд (санхүүгийн болон цаг
хугацааны)
• Цоорхой. Эрсдэл. Нөөц хувь, хадгалалт, хамгаалалт
 Тест шалгалтын үр дүнгийн анализ .
• Агуулгыг хянан тохиолдуулах. Текст/график зургийн хэмжээг
шахах, зохистой түвшинд оруулах
• Харилцааны болон зохион байгуулалтын хэсгийг хянан
тохиолдуулах
• Тестийн үр дүнг хамтаараа хэлэлцэх
• Сургалтын судлагдахууны ажлын төслийг батлах

21. Хичээлийн агуулгыг бэлтгэх 8
 Патентийн шинжилгээ.
• Патентийн цэвэр ариун байдлыг шинжлэн үзэх
• Патент авах
• Зохиогчийн эрхийг сахин мөрдөх
 Агуулга дээр
 Сургалт явуулах аргачлал дээр
 Сургалтын үйл явцыг хэрэгжүүлэхэд ашиглах программ
хангамж дээр
 Хичээлийн судлагдахууныг лицензлэх
• Шаардлагатай зөвшөөрлийн баримт бичгийг авах
• Судлагдахууныг орон нутгийн болон төрийн бүртгэл,
реестрт оруулах
 Судлагдахууныг ажлын (үндсэн, нийтийн)
нөөцүүд дээр нийтлэх
 Шинжлэх ухаан техникийн нийтлэлүүд. Олон
нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл дээрх
нийтлэлүүд, е- нийтлэлүүд

22. Зайн сургалтын судлагдахууныг
түгээх болон идэвхжүүлэх 1
 Судлагдахууныг түгээх боломжит зах
зээлийг задлан шинжлэх
• Орон нутгийн зах зээл
• Бүс нутгийн зах зээл
• Нийтлэг зах зээл
 Улс орны хэмжээнд
 Олон улсын зах зээл
 Өрсөлдөх чадварын шинжилгээ
• Өрсөлдөгчид (хэн, яаж, салбар, зах зээл дээр
эзлэх хувь болон зах зээлийн байрлал)
• Өрсөлдөгчдийн зорилтот бүлгүүд

23. Зайн сургалтын судлагдахууныг
түгээх болон идэвхжүүлэх 2
 Хичээлийн судлагдахууны агуулгын
төстэй хувь
• Төстэй хувийн эзэмшигч нь хэн бэ?
• Тэр хувийн хэлбэр нь /формат/ ямар байна вэ?
 Маркетингийн төлөвлөгөө зохиох
• Төсвөө бий болгох
• Маркетингийн (рекламын) стратегиа бий болгох
 Хэн? Хүмүүс, компани, байгууллагууд
 Яаж? Гэрээний?Хэлбэрийн? Цацах сувгууд (ОНМХ)?
 Хэзээ эхлэх? Хир удаан?
 Ямар нөөц шаардагдах? Хүмүүс, санхүү, хугацаа

24. Зайн сургалтын судлагдахууныг
түгээх болон идэвхжүүлэх 3
 Үйлчлүүлэгчтэй (хамтын болон нэг
бүрчилсэн) ажиллах журмыг бий болгох
• Үйлчлүүлэгчийг бэхжүүлж авах (сонсогч, сурагч,
оюутан)
• Үйлчлүүлэгчтэй харьцах (нэг бүрчилсэн, бүлэг).
• Үйлчлүүлэгчтэй харьцах, харилцан бичилцэх
дүрэм, журмыг хэлбэржүүлэн бэхжүүлэх.
• Үйлчлүүлэгчтэй тогтоох буцах холбоо
(хичээлийн судлагдахууныг хэрэглэгчтэй)

25. Зайн сургалтын судлагдахууныг
түгээх болон идэвхжүүлэх 4
 Реклам сурталчилгаа
• Сурталчилгааны (маркетингийн) ажлын
төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх
• Сурталчилгааны үр дүнг шинжлэх
 Сургалтын бүлэг болон нэг бүрчилсэн
сонсогчдыг бүрдүүлэх
• Сонсогчийг бүртгэж авах
• Сонсогчийг хасах
• Сонсогчийн сургалтыг зогсоох, түдгэлзүүлэх,
сэргээх

26. Зайн сургалтын судлагдахууныг
түгээх болон идэвхжүүлэх 5
 Сургалтын эхлэлийг төлөвлөх
• Багш нар болон сургалтын бусад оролцогчдыг
бүрдүүлэх
• Сургалтын үйл явцын ажлын баримт бичгүүдийг
бий болгох, хэвлэн нийтлэх
 Суралцагчдын жагсаалт
 Бие даалтын ажил, даалгаврын төсөл, тестүүд.
 Сургалтын хуанли, сургалтын үйл явцын эгзэгтэй
мөчүүд
 Зайн сургалтын үйл явц эхлэх болон
дуусах тухай зарлал

27. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 1
 е-лекцүүд
 е-лабораторийн ажил болон төслүүд
 е-зөвлөгөө
• Төлөвлөгөөт (хуанлийн)
• Төлөвлөгөөт бус (үйл явдлын)
 е-шалгалтууд (е-сорил болон шалгалт)
• Хугацааг нь тогтоох. Хуваарийг бий болгох
• е-шалгалт, сорил авах
 Суралцагчдын ажлыг шалгах, үнэлэх

28. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 2
 Сургалтын явцыг бэхжүүлэх
• Голч дүн, үнэлгээ
• Суралцагчийн үйл ажиллагаа сургалтын
хуваарьтай /төлөвлөгөө/ нийцэж буй эсэх
• Ирц, идэвхи (хүснэгт)
• «Хүндэтгэлийн самбар» (хүснэгт)
• Сургалтаас татгалзах, сургалтыг зогсоох,
таслах тухай дохиолол
 Харилцаа
• е-хэлэлцүүлэг (форумууд)
• е-семинарууд
• е- захидал, харилцан бичих (е-шуудан)

29. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 3
 Форум, чат, е-захидал харилцааг хөтлөх
• Зөвлөгөөн зохион байгуулах
 Хэн хөтлөх вэ?
 Мэдээллийн формат хэлбэр
 Хугацаа болон үргэлжлэл
 Үр дүнгийн хэлбэр
 Үр дүнг хэвлэн нийтлэх

30. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 4
• Хэлэлцүүлгийн явцад гарч ирсэн
сөргөлдөөн, маргааныг шийдвэрлэх
 Сөргөлдөөний субъектууд
 Сөргөлдөөний сэдэлт
 Сөргөлдөөний хэлбэр
 Сөргөлдөөнийг шийдвэрлэх
 Сөргөлдөөн дууссаныг зарлах
• е-шуудангийн мэдээлэлд хариу өгөх

31. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 5
• Материал, мэдэгдэл, мэдээлэл,
удирдамжийг нийтэд тараах
• Чатууд
 Огноо
 Цаг хугацаа болон үргэлжлэл
 Чат дахь мэдээллийн форматууд
 Хөтлөгч, тохируулагч
 Харилцах сэдэв
 Дүнгээ гаргах

32. Зайн сургалтын хичээлийг
явуулах 6
 Бүс нутгийн онцлог (журам, үйл
ажиллагаа). Тооцох, мөрдөн хянах
• Бүс нутгийн болон орон нутгийн
зохицуулагчидтай ажиллах (харилцаа)
• Сургалтын урсгалыг жигд болгох (Төв – Орон
нутаг)
 Сургалтыг дуусгах
• Төгсгөлийн үйл ажиллагаа
• Сургалт дууссан, төгссөн болохыг
гэрчилгээжүүлэх, хууль зүйн хувьд бэхжүүлэх.
Диплом, гэрчилгээ, үнэмлэхийг гардуулах
тараах

33. Зайн сургалтын үр дүнг задлан
шинжлэх 1
 Үр дүнд нөлөөлөх хүчин зүйлсийн
шинжилгээ
• «Нэг суралцагч, бүлэг, анги, багшид зарцуулах
зардал»-ын шинжилгээ
• «Дүн, үнэлгээ – суралцагч, багшид зарцуулах
зардлын» шинжилгээ
• «хөрөнгө оруулалтын нөхөлт» -ийн шинжилгээ

34. Зайн сургалтын үр дүнг задлан
шинжлэх 2
 Өөрчлөлт болон нэмэлтүүдийг төлөвлөх
• Юуг өөрчлөх вэ?
 Төсөв
• Багшийн (төлөвлөгөө/бодит байдал)
• Суралцагчийн (төлөвлөгөө/бодит байдал)
• Баримтын зардлууд (төлөвлөгөө/бодит байдал)
-Сургалтын техник хэрэгслүүд
-Сургалтын программ хангамж
-Зохион байгуулалтын хангалт
 Агуулга
• Агуулгын формат хэлбэр
• Агуулгын хэмжээ

35. Зайн сургалтын үр дүнг задлан
шинжлэх 3
 Харилцаа, холбоо
• Харилцаа холбооны формат, хэлбэр
• Харилцаа, холбооны тоо, хэмжээ, багтаамж
• Цаг хугацаа, эхлэл, агуулга болон үе шатанд
холбогдсон байдал
• Холболтын хугацаа, үргэлжлэл
 Төлөвлөгөөний дагуу сургалт явуулах үе шат
• Сургалтын үе шатын дэс дараалал
• Сургалтын үе шатын үргэлжлэл
• Сургалтын үе шатуудыг эзэмшсэн үнэлгээний
хэлбэр, шалгуур

36. Зайн сургалтын үр дүнг задлан
шинжлэх 4
 Сургалтын хөгжлийг төлөвлөх
• Судлагдахууныг стандартчилах
• Судлагдахууныг сертификатчилах
• Судлагдахууныг хэрэглэх зах зээлээ төлөвлөх
 Зорилтын бүлгүүд
 Зорилтын бүлгүүдийн байрлал
• Бусад хичээлүүдтэй холбогдох холбоог
төлөвлөх
 Агуулгыг бусад хичээлд ашиглах явдлыг төлөвлөх
 Бусад хичээлийн агуулгаас авах зүйлийг төлөвлөх
• Судлагдахууныг олшруулах
• Хичээлийн судлагдахууны материалыг хэвлэх,
е-хэлбэрээр нийтлэх

37. Сургалтыг зохион байгуулах
 Анги бүрэлдүүлэх
 Сургалт эхлэх
 Сургах үйл явц
 Сургалтыг дуусгах
Гэхдээ энэ нь тусдаа, бие даасан сэдэв
учир өөр илтгэлээр танилцуулах нь
зүйтэй.

38. АНХААРАЛ ТАВЬСАНД
БАЯРЛАЛАА