1. Õ¯¯ÕÄÈÉÍ ÝÐÕÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÊÎÍÂÅÍÖ
ÎÐØÈË
Õ¿¿õýä á¿ð òºðñºí öàãààñàà ýõëýí õ¿íèé ÿçãóóð ýðõ, ýðõ ÷ºëººã ýäëýõ ¸ñòîé. Ýíý áîë
äýëõèéí õ¿¿õýä áàãà÷óóä áîëîí òýäíèé ãýð á¿ëèéí ñàéí ñàéõàí àìüäðàëûã
áàòàëãààæóóëñàí îëîí óëñûí õ¿íèé ýðõèéí áàðèìò áè÷èã áîëîõ Õ¿¿õäèéí ýðõèéí òóõàé
Êîíâåíöèéí ¿íäñýí çàð÷èì þì.
1989 îíä Íýãäñýí Yíäýñíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé Àññàìáëåéãààñ Õ¿¿õäèéí ýðõèéí òóõàé
Êîíâåíöèéã ñî¸ðõîí áàòàëñàí áèëýý. Ìîíãîë óëñ óã Êîíâåíöèä 1990 îíä íýãäýí îðæ,
ò¿¿íèéã õ¿ëýýí çºâøººðñºí äýëõèéí 5 äàõü îðîí áîëñîí þì.
Òóñ Êîíâåíöè íü 4 ¿íäñýí çàð÷èì äýýð òóëãóóðëàäàã. Ýõíèé 2 íü çºâõºí õ¿¿õýä áóñ á¿õ
õ¿ì¿¿ñò ¿éë÷èëäýã áîë óäààõü 2 çàð÷èì íü õ¿¿õäýä òóñãàéëàí ¿éë÷ëýõ çîðèëãîòîé þì.
• Õ¿¿õýä ººðèéíõºº ÿñ ¿íäýñ, àðüñíû ºíãº, õ¿éñ, õýë, øàøèí ø¿òëýã, óëñ òºðèéí
áîëîí áóñàä ¿çýë áîäîë, ¿íäýñ óãñààíû áîëîí íèéãìèéí ãàðàë, ýä õºðºíãèéí
áàéäàë, ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäàë, òºðñºí íºõöºë, ýöýã ýõ þì óó õóóëü ¸ñíû àñðàí
õàìãààëàã÷äûí áàéäàë áîëîí ººð íºõöºë áàéäëûí óëìààñ ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàãäàõ
¸ñã¿é.
• Õ¿¿õýä ýñýí ìýíä ºñºí áîéæèõ, õºãæèõ ýðõèéã àìüäðàëûí á¿õ òàëáàðò ýäëýíý. Y¿íä,
áèå áÿëäàðûí, ñýòãýë ñàíààíû, íèéãìèéí ñýòãýöèéí, òàíèí ìýäýõ¿éí, íèéãìèéí
áîëîí ñî¸ëûí çýðýã á¿ãä îðíî.
• Õ¿¿õäýä íºëººëºõ àëèâàà àñóóäëûã øèéäâýðëýõäýý ýí òýðã¿¿íä õ¿¿õäèéí ýðõ
àøãèéã äýýä çýðãýýð õàíãàõàä àíõààðíà.
• Õ¿¿õýä ººðòýé íü õîëáîîòîé àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä áèå÷ëýí îðîëöîõ, ººðèéíõºº
ñàíàëûã èëýðõèéëýõ ýðõòýé. Õ¿¿õäèéí ñàíàà áîäëûã õ¿íäýòãýí àíõààðàí ñîíñîæ,
àñóóäàë øèéäâýðëýõäýý á¿ðýí à÷ õîëáîãäîë ºãºõ ¸ñòîé.
Êîíâåíöèéí åðºíõèé çàð÷ìóóä
Íýãä¿ãýýð ç¿éë
18 íàñ õ¿ðýýã¿é õ¿í á¿ðèéã õ¿¿õýä ãýíý.
Õî¸ðäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð õ¿¿õäèéí áîëîí ò¿¿íèé ýöýã, ýõ áóþó õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷èéí àðüñ
¿íäýñ, àðüñíû ºíãº, õ¿éñ, õýë, øàøèí ø¿òëýã, óëñ òºðèéí õèéãýýä áóñàä ¿çýë èòãýë,
¿íäýñòíèé, ¿íäýñ óãñààíû áóþó íèéãìèéí ãàðàë, õºðºí㺠÷èíýý, ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäàë,
òºðñºí ãàçàð áîëîí ººð íºõöºë áàéäëûã ¿ë õàðãàëçàí ÿìàð íýã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàëòûã
àìñàõ ¸ñã¿é.
Ãóðàâäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õäèéí òàëààð àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõäàà, õ¿¿õäèéí àñóóäëààð øèéäâýð
ãàðãàõäàà óëñûí áóþó õóâèéí áàéãóóëëàãà, ø¿¿õ, çàñàã çàõèðãààíû áîëîí õóóëü òîãòîîõ
áàéãóóëëàãà, ãýð á¿ëèéí àëü íü àâ÷ ÿâóóëæ áàéãàà ýñýõèéã ¿ë õàðãàëçàí ýí òýðã¿¿íä
õ¿¿õäèéí ýðõ àøãèéã äýýä çýðãýýð õàíãàõàä àíõààðëàà õàíäóóëíà.
Çóðãàäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýñýí ìýíä àìüäðàõ, ýð¿¿ë ñàðóóë ºñºæ òîðíèõ, á¿õèé ë òàëààð õºãæèõ ýðõòýé.
Àðâàí õî¸ðäóãààð ç¿éë

2. Õ¿¿õä¿¿ä ººðòýé íü õîëáîîòîé á¿õ àñóóäëààð ¿çýë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ, èäýâõòýé
îðîëöîõ ýðõòýé áºãººä õ¿¿õäèéí ¿çýë áîäîëä çîõèõ àíõààðàë òàâèãäàõ ¸ñòîé.
Íèéãìèéí ýðõ áà õ¿¿õäèéí ýðõ ÷ºëºº
Äîëäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð íýð àâàõ, èðãýíèé õàÿðüàëàëòàé áîëîõ ýðõ ýäýëíý
Íàéìäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð èðãýíèé õàðüÿàëàë, íýð àâàõ áîëîí ãýð á¿ëèéí õîëáîîãîî õàäãàëàõ çýðýã õóâèéí
îíöëîã áàéäëàà õýâýýð áàéëãàõ, ñýðãýýõ ýðõòýé
Àðâàí ãóðàâäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ ýðõòýé.
Àðâàí äîëäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð òºðºë á¿ðèéí ýõ ñóðâàëæààñ ìýäýýëýë îëæ àâàõ ýðõòýé.
Àðâàí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ÷ºëººòýé áîäîæ ñýòãýõ, ñ¿ñýãëýõ, øàøèí ø¿òëýãòýé áàéõ ýðõòýé.
Àðâàí òàâäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýâñýë õîëáîî áàéãóóëàõ, òàéâàí çàìààð æàãñààë öóãëààí õèéõ ýðõòýé.
Àðâàí çóðãàäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð õóâèéí íóóöàà õàäãàëàõ ýðõòýé
Õ¿¿õä¿¿äèéí áîëîí òýäíèé ãýð á¿ëèéí ýðõ
Òàâäóãààð ç¿éë
Òºð çàñàã íü ýöýã ýõ÷¿¿äèéí áîëîí ãýð á¿ëèéí õ¿¿õäýý óäèðäàí õºòëºõ ýðõ, ¿¿ðýã,
õàðèóöëàãûã õ¿íäýòãýíý.
Àðâàí íàéìäóãààð ç¿éë, 1 áà 2 äóãààð àíãè
Òºð çàñàã íü õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æèë, ºñºëò áîéæèëòûí òàëààð ýöýã ýõ íü õàìòäàà àäèë òýãø
õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ çàð÷ìûã õ¿ëýýí çºâøººðºõ ÿâäëûã õàíãàõûí òóëä áîëîìæèéíõîî õýðýýð
õ¿÷ ÷àðìàéëò òàâüæ äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ áîëíî.
¨ñä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýöýã, ýõòýéãýý àìüäðàõ ýðõòýé áºãººä àëü íýãíýýñ íü ñàëæ òóñãààðëàãäñàí
òîõèîëäîëä ýöýã ýõèéíõýý àëèíòàé ÷ õóâèéí áà øóóä õàðèëöààòàé áàéõ ýðõòýé.
Àðàâäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýöýã ýõ, àì á¿ëòýéãýý íýãäýí íèéëýõ çîðèëãîî𠺺ð óëñàä øèëæèí îðîõ áóþó
ò¿¿íýýñ ãàðàõ ýðõòýé.
Õîðüäóãààð ç¿éë

3. ªºðèéí ãýð á¿ëýýñýý ò¿ð áóþó á¿ð ìºñºí õàãàöñàí, ýñâýë ãýð á¿ëèéíõýý äîòîð öààøäàà
ÿçãóóð ýðõ àøèãò íü õàðøëàõ àþóëòàé áîëáîë õ¿¿õýä á¿ð àñðàìæëóóëàí õàìãààëóóëàõ,
òóñëàìæ àâàõ ýðõòýé.
Õîðèí íýãä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ÿçãóóð ýðõ àøãèéã íü õàðãàëçñàí àþóëã¿é ¿¿ð÷ë¿¿ëýëòèéí ñèñòåìä õàìðàãäàõ
ýðõòýé.
Õîðèí òàâäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ººðòºº ¿ç¿¿ëæ áóé ýì÷èëãýý áîëîí àñðàí õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîí á¿õ
íºõöºëèéí òàëààð òîãòìîë ¿íýëæ öýãíýõ ýðõòýé.
Àðâàí åñä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýöýã ýõ, õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷ áîëîí õ¿¿õäèéí òºëºº àíõààðàë õàëàìæ
òàâèõ áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí ç¿ãýýñ õ¿÷èðõèéëýë, õàéõðàìæã¿é õàðüöàõ çýðýã á¿õ õýëáýðýýñ
õàìãààëóóëàõ ýðõòýé. Õîõèðîë ¿çñýí õ¿¿õýä á¿ð áèå áÿëäàð áîëîí ñýòãýë ñàíààíû õóâüä
çàñàë àâàõóóëàõ, íèéãìèéí õýëõýý õîëáîîãîî ñýðãýýõýä íü äºõºì ¿ç¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé á¿õ
àðãà õýìæýýíä õàìðàãäàõ ýðõòýé.
Ýð¿¿ë ñàðóóë, ñàéí ñàéõàí áàéõ õ¿¿õäèéí ýðõ
Õîðèí ãóðàâäóãààð ç¿éë
Òàõèð òàòóó, îþóí ñàíààíû õîìñäîëòîé õ¿¿õýä á¿ð ò¿¿íèé íýð õ¿íäèéã õàíãàõóéö íºõöºëä
çîõèõ ¸ñîîð, òºãñ òºãºëäºð àæ òºðºõ ¸ñòîé ãýäãèéã õ¿ëýýí çºâøººðñºí, íèéãìèéí àìüäðàëä
èäýâõòýé îðîëöîõ ÿâäëûã õºíãºâ÷èëñºí, ººðòºº èòãýëòýé áàéõàä íü òóñ äýìòýé íºõöºëä
àñðóóëàí õ¿ì¿¿æèõ ýðõòýé.
Õîðèí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ýð¿¿ëèéã õàìãààëàõ ñèñòåìèéí õàìãèéí áîëîâñðîíãóé ¿éë÷èëãýý, ýð¿¿ë ìýíäèéã
íºõºí ñýðãýýõ, ºâ÷èí àíàãààõ îð÷èí ¿åèéí õýðýãñëèéã àøèãëàõ ýðõòýé.
Õîðèí çóðãàäóóãàð ç¿éë, 1 áà 3-ð àíãè
Õ¿¿õýä á¿ð íèéãìèéí äààòãàëûã îðîëöóóëàí íèéãýì õàíãàìæààñ õóâü õ¿ðòýõ ýðõòýé.
Õîðèí äîëäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð ººðèéíõºº áèå áÿëäðûí, îþóí óõààí, ¸ñ ñóðòàõóóíû áîëîí íèéãìèéí õºãæëèéã
õàíãàõóéö ò¿âøèíä àìüäðàõ ýðõòýé.
Õ¿¿õäèéí ñóð÷ áîëîâñðîõ, ÷ºëººò öàãàà çºâ çîõèñòîé ºíãºð¿¿ëýõ, ñî¸ëûí àìüäðàëä
îðîëöîõ ýðõ
Õîðèí íàéìäóãààð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð àíõàí øàòíû áîëîâñðîëûã ¿íý òºëáºðã¿é ýçýìøèõ ýðõòýé áºãººä åðºíõèé áîëîí
òóñãàé ìýðãýæëèéí äóíä áîëîâñðîë õ¿¿õýä á¿ðò õ¿ðòýýìæòýé áàéõ ¸ñòîé.
Õîðèí ¸ñä¿ãýýð ç¿éë

4. Õ¿¿õýä á¿ð áèå õ¿íèéõ íü õóâüä áîëîí ò¿¿íèé àâüÿàñ áèëýã, îþóíû áîëîí áèå áÿëäðûí
àâüÿàñ ÷àäâàðûã á¿ðýí òºãñ õºãæ¿¿ëýõ áîëîâñðîë ýçýìøèõ ýðõòýé. Òóõàéí áîëîâñðîë íü
ìºí ÷ºëººò íèéãýìä èäýâõòýé îðîëöîõ õ¿ì¿¿æèë îëãîñîí; ýöýã ýõ, óëñ îðíûõîî õýë, ñî¸ë,
¿íýò ç¿éëèéã õ¿íäýòãýõ, áàéãàëü îð÷íîî õàéðëàí õàìãààëàõ ¿çëýýð õ¿ì¿¿æ¿¿ëñýí, áèå
áèåíýý îéëãîõ, ýâñýí íàéðàìäàë, õ¿ëöýí òýâ÷èõ, ýðýãòýé÷¿¿ä, ýìýãòýé÷¿¿ä àäèë òýãø áàéæ,
àëèâàà óëñ ò¿ìýí, ÿíç á¿ðèéí àðüñòàí ¿íäýñòýí õèéãýýä øàøíû á¿ëã¿¿ä, ò¿¿í÷ëýí óóãóóë
íóòãèéí õ¿í àì ººð õîîðîíäîî íàéðàìäàëòàé áàéõ ¿çëýýð õ¿ì¿¿æèí óõàìñàðòàé àìüäðàõ
áýëòãýëèéã õ¿¿õäýä îëãîñîí áàéõ ¸ñòîé.
ÿ÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éë
Õ¿¿õýä á¿ð àìðàõ, ÷ºëººò öàãàà çºâ çîõèñòîé ºíãºð¿¿ëýõ, ñî¸ëûí áîëîí óðàí á¿òýýëèéí
¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ ýðõòýé.
Òóñãàé õàìãààëàãäàõ ýðõ
Õîðèí õî¸ð, ãó÷èí íàéì áà ãó÷èí ¸ñä¿ãýýð ç¿éë
Çýâñýã ìºðãºë人íä ºðòñºí, ýöýã ýõ, ãýð á¿ëýýñýý ñàëñàí, ýõ îðíîîñîî òóñãààðëàãäñàí çýðýã
îíöãîé íºõöºë áàéäàëä õ¿¿õýä á¿ð òóñãàéëàí õàìãààëàãäàõ ýðõòýé.
ĺ÷ä¿ãýýð ç¿éë, ãó÷èí äîëäóãààð ç¿éëèéí á, â, ä àíãèëàë
Õóóëü çºð÷ñºí òîõèîëäîëä õ¿¿õýä á¿ð òóñãàé õàìãààëóóëàõ ýðõòýé.
Ãó÷èí õî¸ð, ãó÷èí ãóðàâ, ãó÷èí äºðºâ áà ãó÷èí òàâäóãààð ç¿éë¿¿ä
Õ¿¿õýä á¿ð ÿíç á¿ðèéí ìºëæëºãººñ òóõàéëáàë, õ¿¿õäèéí õºäºëìºðèéí
ìºëæëºã,ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ õýðýãëýõ, áýëýãñèéí õàðüöàà, ñàäàð ñàìóóíä óðóó òàòàõ, õèë
äàâóóëàí äàìëàí íàéìààëàõ çýðýã á¿õèé ë õýëáýðýýñ òóñãàé õàìãààëóóëàõ ýðõòýé.
Ãó÷äóãààð ç¿éë
Yíäýñíèé öººíõ áóþó óóãóóë õ¿í àìä õàðüÿàëàãääàã õ¿¿õä¿¿ä ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëîî ýçýìøèõ,
ñ¿ñýãëýõ, øàøíû ¿éë ¿éëäýõ, òºðºëõ õýëýýðýý ÿðèõ ýðõ ýäýëíý.

5. Õ¯¯ÕÄÈÉÍ ÝÐÕÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÊÎÍÂÅÍÖ
ÍÝÃįÃÝÝÐ ÕÝÑÝÃ
Íýãä¿ãýýð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí çîðèëãûí ¿¿äíýýñ àâ÷ ¿çâýë 18 íàñ õ¿ðýýã¿é õ¿í á¿ðèéã õ¿¿õýä ãýíý. Òýãýõäýý
òóõàéí õ¿¿õäèéí òàëààð äàãàæ ìºðääºã õóóëüä íàñàíä õ¿ðýõ õóãàöààã ¿¿íýýñ ýðò áàéõààð àâ÷ ¿çýýã¿é
áîë òýãæ ¿çíý.
Õî¸ðäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ø¿¿í òàñëàõ ýðõ õýìæýýíèéõýý õ¿ðýýíä áàéãàà õ¿¿õýä á¿ðò ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä
çààñàí á¿õ ýðõèéã õ¿¿õäèéí áîëîí ò¿¿íèé ýöýã, ýõ áóþó õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷èéí àðüñ
¿íäýñ, àðüñíû ºíãº, õ¿éñ, õýë, øàøèí ø¿òëýã, óëñ òºðèéí õèéãýýä áóñàä ¿çýë èòãýë, ¿íäýñòíèé,
¿íäýñ óãñààíû áóþó íèéãìèéí ãàðàë, õºðºí㺠÷èíýý, ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäàë, òºðñºí ãàçàð áîëîí
ººð íºõöºë áàéäëûã ¿ë õàðãàëçàí ÿìàð íýã ÿëãàâàðã¿éãýýð õ¿íäýòãýí õàíãàíà.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü õ¿¿õýä, ò¿¿íèé ýöýã ýõ, õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷ áîëîí ãýð á¿ëèéí áóñàä
ãèø¿¿äèéí ýðõèéí áàéäàë, ¿éë àæèëëàãàà, èëýðõèéëæ áàéãàà ¿çýë áîäîë áóþó èòãýë ¿íýìøëèéã
èø ¿íäýñ áîëãîí àëèâàà õýëáýðýýð õ¿¿õäèéã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàõ áóþó øèéòãýõýýñ õàìãààëàõ
øààðäëàãàòàé á¿õ àðãà õýìæýýã àâíà.
Ãóðàâäóãààð ç¿éë
1. Õ¿¿õäèéí òàëààð àëèâàà àæèë ÿâóóëàõäàà ò¿¿íèéã íèéãýì õàíãàìæèéí àñóóäàë ýðõýëñýí óëñûí
áóþó õóâèéí áàéãóóëëàãà, ø¿¿õ, çàñàã çàõèðãààíû áîëîí õóóëü òîãòîîõ áàéãóóëëàãûí àëü íü àâ÷
ÿâóóëæ áàéãàà ýñýõèéã ¿ë õàðãàëçàí, ýí òýðã¿¿íä õ¿¿õäèéí ýðõ àøãèéã äýýä çýðãýýð õàíãàõàä
àíõààðëàà õàíäóóëíà.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü õóóëü ¸ñîîð õ¿¿õäèéí òºëºº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýöýã ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷
áóþó áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí ýðõ ¿¿ðãèéã àíõààðàëäàà àâàí, õ¿¿õäèéí àæ áàéäëûã ñàéæðóóëàõûí òóëä
òýäíèéã çàéëøã¿é àíõààðàí õàëàìæëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýæ, ýíý çîðèëãîîð õóóëü òîãòîîõ áîëîí
çàõèðãààíû çîõèñòîé á¿õèé ë àðãà õýìæýý àâíà.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéã õàëàìæëàõ, òýäíèéã õàìãààëàõ ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð, àëáà, áàéãóóëëàãóóä,
òóõàéëáàë ýð¿¿ëèéã õàìãààëàõ, àþóëààñ õàìãààëàõ ñàëáàðò, òýäãýýðèéí àæèëòíû òîî, àæèëä
òýíöýõ áàéäàë, ò¿¿í÷ëýí ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ ¿¿äíýýñ ýðõ ìýäýë á¿õèé áàéãóóëëàãààñ
òîãòîîñîí õýì õýìæýýíä íèéöýõ òîõèðñîí áàéõóéö íºõöºëººð õàíãàíà.
ĺðºâä¿ãýýð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä õ¿ëýýí çºâøººðñºí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé á¿õ
õóóëü òîãòîîìæ, çàõèðãààíû áîëîí áóñàä àðãà õýìæýýã àâíà. Ýäèéí çàñàã, íèéãýì, ñî¸ëûí ýðõèéí
òàëààð èéì àðãà õýìæýýã îðîëöîã÷ óëñóóä ººðòºº áàéãàà íººö áîëîëöîîã äýýä çýðãýýð àøèãëàí, ìºí
øààðäëàãàòàé áîë îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä àâíà.
Òàâäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä ýöýã ýõ÷¿¿äèéí áîëîí çîõèõ òîõèîëäîëä íóòãèéí ¸ñ çàíøëûí äàãóó ºðãºòãºñºí ãýð
á¿ëèéí áóþó îòîã îìãèéí ãèø¿¿ä, àñðàí õàìãààëàã÷ áîëîí õóóëü ¸ñîîð õ¿¿õäèéí òºëºº õàðèóöëàãà
õ¿ëýýñýí áóñàä õ¿ì¿¿ñýýñ ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä õ¿ëýýí çºâøººðñºí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä
õ¿¿õäèéíõýý õºãæèæ áóé àâüÿàñ ÷àäâàðûí äàãóó çîõèõ ¸ñîîð óäèðäàí õºòëºõ ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûã
õ¿íäýòãýíý.
Çóðãàäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õýä á¿ðèéí àìüäðàõ ñàëøã¿é ýðõèéã õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí àìüä ìýíä, ýð¿¿ë ñàðóóë ºñºæ òîðíèõ íºõöºëèéã àëü áîëîõ äýýä
çýðãýýð õàíãàíà.
Äîëäóãààð ç¿éë

6. 1. Õ¿¿õýä òºðìºãöºº á¿ðòãýãäýõ ¸ñòîé áºãººä òºðñºí ¿åýñýý ýõëýí íýð àâàõ, èðãýíèé õàðüÿàëàëòàé
áîëîõ, ò¿¿í÷ëýí áîëîìæèéí õýðýý𠺺ðèéí ýöýã ýõèéã ìýäýõ, ìºí òýäíèé õàéð õàëàìæèéã õ¿ðòýõ
ýðõ ýäýëíý.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýäãýýð ýðõèéã ¿íäýñíèéõýý õóóëü òîãòîîìæèä íèéö¿¿ëýí õýðýãæ¿¿ëæ, ýíý
ñàëáàðò, òóõàéëáàë, õ¿¿õýä ººð õàðüÿàëàëã¿é áàéõààð áàéâàë îëîí óëñûí çîõèõ áàðèìò áè÷ãèéí
äàãóó õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëíý.
Íàéìäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õýä èðãýíèé õàðüÿàëàëòàé áàéõ, íýð àâàõ áîëîí ãýð á¿ëèéí õîëáîîãîî
õàäãàëàõ çýðãýýð õóâèéí îíöëîã áàéäëàà õýâýýð áàéëãàõ, õóóëüä çààñàí ýðõèéã íü õºíäëºí㺺ñ
õóóëü áóñààð îðîëöîõ áîëîëöîî îëãîëã¿éãýýð õ¿íäýòãýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý.
2. Õýðâýý õ¿¿õýä õóâèéí îíöëîã áàéäëàà çàðèì òàëààð áóþó á¿õýëä íü õóóëü áóñààð àëäàõàä
õ¿ðâýë îðîëöîã÷ óëñóóä ò¿¿íä õóâèéí îíöëîã áàéäëàà íýí äàðóé ñýðãýýõýä íü øààðäàãäàõ
òóñëàìæ ¿ç¿¿ëæ, õàìãààëíà.
¨ñä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ãàãöõ¿¿ ø¿¿õèéí øèéäâýðýýð ýðõ ìýäýë á¿õèé áàéãóóëëàãà äàãàæ ìºðäºæ
áàéãàà õóóëü, æóðìûíõàà äàãóó õ¿¿õäèéí ýðõ àøèãò á¿ðýí íèéö¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ çàéëøã¿é ñàëãàõ
øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çñýíýýñ áóñàä á¿õ òîõèîëäîëä õ¿¿õäèéã õ¿ñýë ñàíààã íü ýñ õàðãàëçàí ýöýã
ýõýýñ íü ñàëãàí ºí÷ð¿¿ëýõã¿é áàéõ íºõöºëèéã õàíãàíà. Èíãýæ ¿çýõ íü ÿìàð íýã òîäîðõîé
òîõèîëäîëä, æèøýýëáýë, ýöýã ýõ íü õ¿¿õýäòýéãýý õýðöãèé äîãøèí õàðüöäàã áóþó àíõààð÷
õàëàìæèëäàãã¿é, ýñõ¿ë ýöýã ýõ íü òóñäàà ñàëàíãèä àìüäàðäãèéã õàðãàëçàí òóõàéí õ¿¿õäèéí
àìüäðàõ ãàçðûí òàëààð øèéäâýð çàéëøã¿é ãàðãàõ áîëñîí ¿åä øààðäàãäàæ áîëîõ þì.
2. Ýíýõ¿¿ ç¿éëèéí íýãä¿ãýýðò çààñíû äàãóó õîëáîãäîõ àëèâàà àñóóäëûã õýëýëöýõ ñîíèðõîã÷ á¿õ
òàëûã îðîëöóóëæ, ¿çýë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ áîëîëöîîã òýäãýýðò îëãîíî.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä õýðýâ òóõàéí õ¿¿õäèéí ÿçãóóð ýðõ àøèãò õàðøëàõã¿é áîë ýöýã ýõèéíõýý àëü
íýãíýýñ þì óó õî¸óëàíãààñ íü ñàëæ ºí÷èðñºí õ¿¿õäèéí ýöýã ýõèéíõýý àëèíòàé ÷ õóâèéí áà øóóä
õàðèëöààòàé áàéõ ýðõèéã õ¿íäýòãýíý.
4. Èéì ºí÷ðºë íü îðîëöîã÷ óëñóóäûí ãàðãàñàí ÿìàð íýãýí øèéäâýðýýñ, òóõàéëáàë õ¿¿õäèéí ýöýã
ýõèéí àëü íýã íü áóþó õî¸óëàà, ýñõ¿ë õ¿¿õýä íü áàðèâ÷ëàãäñàí, øîðîíä õîðèãäñîí, òóõàéí
íóòãààñàà çàéëóóëàãäñàí, ýõ îðíîîñîî õººãäñºí áóþó íàñ áàðñàí (òóõàéí óëñûí ìýäýëä áàéõ
õóãàöààíä ÿìàð íýãýí øàëòãààíû óëìààñ íàñ áàðñàí) çýðãýýñ øàëòãààëñàí òîõèîëäîëä îðîëöîã÷
óëñóóä íü õýðýâ õ¿¿õäèéí àìüæèðãààíû áàéäàëä õîð óðøèã ó÷ðóóëàõã¿é áàéâàë ýöýã ýõ, õ¿¿õäýä
áóþó øààðäëàãàòàé áîë ºðõèéí áóñàä ãèø¿¿äýä ººðñäèéíõ íü õ¿ñýëòýýð ºðõèéí ýçã¿é áàéãàà
ãèø¿¿íèé (ãèø¿¿äèéí) îðøèí ñóóãàà ãàçðûí òàëààð øààðäàãäàõ ìýäýýëýë ºãíº. Îðîëöîã÷ óëñóóä
èéì õ¿ñýëò ãàðãàõ íü òóõàéí õ¿íèé (õ¿ì¿¿ñèéí) õóâüä òóñã¿é óðøèã äàãàâàðò õ¿ðãýõã¿é áàéõ
íºõöºëèéã öààøäàà õàíãàíà.
Àðàâäóãààð ç¿éë
1. 9 ä¿ãýýð ç¿éëèéí íýãä¿ãýýðò çààñíû äàãóó îðîëöîã÷ óëñóóä ¿¿ðãèéíõýý ¸ñîîð àì á¿ë íèéëýõ
çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñàä øèëæèí îðîõ áóþó ò¿¿íýýñ ãàðàõ òóõàé õ¿¿õäèéí áîëîí ò¿¿íèé ýöýã
ýõèéí ºðãºäëèéã íààøòàé, ýíýðýíã¿é, øóóðõàé áàéäëààð àâ÷ ¿çâýë çîõèíî. Èéì õ¿ñýëò òàâüñíû
ó÷èð ºðãºäºë ãàðãàã÷ áîëîí òýäíèé ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿äèéã öààøäàà àëü íýã áàéäëààð õîõèðîîõã¿é
áàéõ ÿâäëûã îðîëöîã÷ óëñóóä õàíãàíà.
2. Ýöýã ýõ íü õî¸ð ººð óëñàä àìüäàð÷ áàéãàà áîë îíöãîé øàëòãààí áàéõã¿é áîë òóõàéí õ¿¿õýä ýöýã
ýõòýéãýý òîãòìîë õóâèéí áîëîí øóóä õàðèëöààòàé áàéõ ýðõ ýäýëíý. Ýíý çîðèëãîîð ìºí 9 ä¿ãýýð
ç¿éëèéí õî¸ðäóãààðò çààñíû äàãóó õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéíõýý äàãóó îðîëöîã÷ óëñóóä íü ýõ îðíîî áóþó
ººð àëü ÷ óëñûã îðõèí ãàðàõ, áàñ ýõ îðîíäîî ýðãýæ î÷èõ õ¿¿õäèéí áîëîí ò¿¿íèé ýöýã ýõèéí ýðõèéã
õ¿íäýòãýíý. Àëü ÷ îðíûã îðõèí ãàðàõ ýðõèéí õóâüä ë ãàãöõ¿¿ òóõàéí óëñûí àþóëã¿é áàéäàë,
íèéãìèéí õýâ æóðàì, õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä áóþó ¸ñ ñóðòàõóóí, áóñäûí ýðõ, ýðõ ÷ºëººã
õàìãààëàõûí ¿¿äíýýñ õóóëü÷ëàí òîãòîîñîí, ìºí ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä õ¿ëýýí çºâøººðñºí áóñàä
ýðõòýé íèéöñýí õÿçãààðëàëò ë áàéæ áîëíî.
Àðâàí íýãä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéã õóóëü áóñààð ãàäààäààñ øèëæ¿¿ëýõ þì óó áóöààõã¿é áàéõ òàëààð àðãà
õýìæýýã àâíà.

7. 2. Ýíý çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñóóä íü õî¸ð òàëûí áîëîí îëîí òàëûí õýëýëöýýð áàéãóóëàõ áóþó
îäîîãèéí äàãàæ ìºðäºæ áàéãàà õýëýëöýýðò íýãäýí îðîõîä òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Àðâàí õî¸ðäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ººðèéí ãýñýí ¿çýë áîäîëòîé áàéõ ÷àäâàðòàé õ¿¿õäèéã ººðòýé íü õîëáîîòîé á¿õ
àñóóäëààð ¿çýë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ ýðõýýð õàíãàõ áºãººä õ¿¿õäèéí íàñ, òºëºâøëèéí
áàéäëûã õàðãàëçàí ò¿¿íèé ¿çýë áîäîëä çîõèõ àíõààðàë òàâèíà.
2. Ýíý çîðèëãîî𠺺ðòýé íü õîëáîãäñîí àñóóäàë õýëýëöýæ áóé ø¿¿õèéí áóþó çàõèðãààíû àëü ÷
õóðëûí ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä áèå÷ëýí, ýñõ¿ë ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí áàéöààí øèéòãýõ
õýì õýìæýýãýýð òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó òºëººëºã÷ººð áîëîí çîõèõ áàéãóóëëàãààð äàìæóóëàí ¿ã
õýëýõ áîëîëöîîã õ¿¿õäýä îëãîíî.
Àðâàí ãóðàâäóãààð ç¿éë
1. Õ¿¿õýä íü ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ ýðõòýé, ýíý ýðõ íü õèë õÿçãààðààñ ¿ë øàëòãààëàí
àìààð, áè÷ãýýð áîëîí õýâëýëýýð ìºí óðëàãèéí á¿òýýëèéí õýëáýðýýð áóþó õ¿¿õäèéí ñîíãîñîí
áóñàä àðãà õýðýãñëèéí òóñëàìæòàéãààð àëèâàà òºðëèéí ìýäýýëýë, ¿çýë ñàíààã ýðæ õàéõ, îëæ
àâàõ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ ýðõ ÷ºëººã ººðòºº áàãòààíà.
2. Ýíý ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä çàðèì õÿçãààðëàëò áàéæ áîëîõ áºãººä ãýõäýý ýíý õÿçãààðëàëò íü
ãàãöõ¿¿ õóóëüä çààãäñàí áàéõûí äýýð:
à) áóñäûí ýðõ áîëîí íýð àëäðûã õ¿íäýòãýõýä
á) óëñûí àþóëã¿é áàéäàë áîëîí íèéãìèéí õýâ æóðàì, ýñõ¿ë õ¿í àðäûí ýð¿¿ë ìýíä, ¸ñ ñóðòàõóóíûã
õàìãààëàõàä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé áàéâàë çîõèíî.
Àðâàí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü ÷ºëººòýé áîäîõ ñýòãýõ, ñ¿ñýãëýõ, øàøèí ø¿òëýãòýé áàéõ õ¿¿õäèéí ýðõèéã
õ¿íäýòãýíý.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü õ¿¿õäèéí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ò¿¿íèé õºãæèæ áóé àâüÿàñ ÷àäâàðò òîõèðîõ
àðãààð óäèðäàõ ýöýã ýõèéí õèéãýýä çîõèõ íºõöºëä õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷èéí ýðõ, ¿¿ðãèéã
õ¿íäýòãýíý.
3. Øàøèí ø¿òýõ áóþó ñ¿ñýãëýõ ýðõ ÷ºëºº íü ãàãöõ¿¿ óëñûí àþóëã¿é áàéäàë, íèéãìèéí õýâ æóðàì,
õ¿í àðäûí ¸ñ ñóðòàõóóí, ýð¿¿ë ìýíäèéã áîëîí áóñäûí ¿íäñýí ýðõ, ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ ¿¿äíýýñ
õóóëèàð òîãòîîñîí õÿçãààðëàëòòàé áàéæ áîëíî.
Àðâàí òàâäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýâñýë õîëáîî áàéãóóëàõ, òàéâàí çàìààð æàãñààë öóãëààí õèéõ õ¿¿õäèéí ýðõèéã
õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Ýíýõ¿¿ ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä ãàãöõ¿¿ õóóëèéí äàãóó õýðýãëýãäýõ, àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ óëñûí
áîëîí íèéãìèéí àþóëã¿é áàéäàë, íèéãìèéí õýâ æóðàì, õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä, ¸ñ ñóðòàõóóíûã
õàìãààëàõ, áóñäûí ýðõ, ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ ýðõ àøãèéí ¿¿äíýýñ õóóëèéí äàãóó õýðýãæ¿¿ëýõ
õÿçãààðëàëòààñ ººð ÿìàð ÷ õÿçãààðëàëò áàéæ áîëîõã¿é.
Àðâàí çóðãàäóãààð ç¿éë
1. Íýã ÷ õ¿¿õäèéí õóâèéí áîëîí ãýð á¿ëèéí àìüäðàëä õºíäëºí㺺ñ õóóëü áóñààð áóþó äóð çîðãîîðîî
îðîëöîõ, îðîí áàéðíû õàëäàøã¿é áàéäëûã çºð÷èõ, çàõèäàë õàðèëöààíû íü íóóöûã àëäàãäóóëàõ,
ýñõ¿ë ò¿¿íèé íýð òºð, íýð àëäðûã õóóëü áóñààð ãóòààõ ¸ñã¿é.
2. Õ¿¿õýä íü òýãæ õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõ ãýõ þì óó, íýð òºðèéã íü ãóòààõ ãýâýë õóóëèàð õàìãààëóóëàõ
ýðõòýé.
Àðâàí äîëäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä îëîí íèéòèéí ìýäýýëëèéí õýðýãñëèéí ÷óõàë ¿¿ðýã ðîëèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷, õ¿¿õýä
íü îëîí óëñûí áîëîí ¿íäýñíèé àëèâàà ýõ ñóðâàëæààñ ìýäýýëýë, ìàòåðèàë, ÿëàíãóÿà õ¿¿õäèéí

8. íèéãìèéí, îþóíû áîëîí ¸ñ ñóðòàõóóíû òààòàé íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ, ò¿¿í÷ëýí áèå áÿëäàð, ñýòãýë
ñàíààíû õóâüä ýð¿¿ë ÷èéðýã ºñºí áîéæèõîä íü òóñ äºõºì ¿ç¿¿ëýõýä ÷èãëýãäñýí ìýäýýëýë, ìàòåðèàë
îëæ àâàõ áîëîìæèéã õàíãàíà. Ýíý çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñóóä:
à) îëîí íèéòèéí ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð íèéãìèéí áîëîí ñî¸ëûí òàëààð õ¿¿õäýä àøèãòàé, ìºí 29
ä¿ãýýð ç¿éëèéí ¿çýë ñàíààã àãóóëñàí ìýäýýëýë, ìàòåðèàë ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõèéã õºõ¿¿ëýí äýìæèíý,
á) ñî¸ëûí, ¿íäýñíèé áîëîí îëîí óëñûí àëèâàà ýõ ñóðâàëæààñ èéì ìýäýýëýë, ìàòåðèàëûã áýëòãýí
áîëîâñðóóëàõ, ñîëèëöîõ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ òàëààðõ îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààã õºõ¿¿ëýí
äýìæèíý,
â) õ¿¿õäèéí óðàí çîõèîëûã õýâëýí íèéòëýõ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõèéã õºõ¿¿ëýí äýìæèíý,
ã) àëü íýã öººíõ õýñýãò áóþó óóãóóë õ¿í àìä õàìààðàõ õ¿¿õäèéí õýëíèé ýðýëò õýðýãöýýíä îëîí
íèéòèéí ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýñ îíöãîéëîí àíõààðàõûã õºõ¿¿ëýí äýìæèíý.
ä) 13, 18 äóãààð ç¿éë¿¿äèéí çààëòûã õàðãàëçàí õ¿¿õäèéí ñàéí ñàéõàí áàéäàëä õîð õîõèðîë ó÷ðóóëæ
áîëçîøã¿é ìýäýýëýë, ìàòåðèàëààñ ò¿¿íèéã õàìãààëàõ çîõèõ çàð÷ìóóäûã áîëîâñðóóëàõ ÿâäëûã
õºõ¿¿ëýí äýìæèíý.
Àðâàí íàéìäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æèë, ºñºëò áîéæèëòûí òàëààð ýöýã ýõ íü õàìòäàà àäèë òýãø
õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ çàð÷ìûã õ¿ëýýí çºâøººðºõ ÿâäëûã õàíãàõûí òóëä áîëîìæèéíõîî õýðýýð õ¿÷
÷àðìàéëò òàâèíà. Ýöýã ýõ áóþó çîõèõ òîõèîëäîëä çºâøººðºãäñºí õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷èä
õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æèë, ºñºëò áîéæèëòûí òàëààð ãîë õàðèóöëàãûã õ¿ëýýíý. Õ¿¿õäèéí ýðõýì äýýä ýðõ
àøèã íü òýäíèé àíõààðàí õàëàìæëàõ ãîë ç¿éë ìºí.
2. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä äóðäñàí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ, áàòàëãààòàé áîëãîõûí
òóëä îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäýý õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõýä íü ýöýã ýõ, õóóëü ¸ñíû àñðàí
õàìãààëàã÷ íàðò øààðäëàãàòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áºãººä õ¿¿õäèéí áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëýõ ÿâäëûã
õàíãàíà.
3. Ýöýã ýõ íü àæèë ýðõýëäýã õ¿¿õä¿¿ä çîðèóëàãäñàí àñðàõ àëáà, ãàçðóóäàä ºñ÷ áîéæèõ ýðõýý
ýäëýõýä íü îðîëöîã÷ óëñóóä øààðäëàãàòàé á¿õèé ë àðãà õýìæýýã àâíà.
Àðâàí åñä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü ýöýã ýõ, õóóëü ¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷ áîëîí õ¿¿õäèéí òºëºº àíõààðàë
õàëàìæ òàâèõ áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí ç¿ãýýñ áèå áÿëäàð, ñýòãýë ñàíààíû òàëààð õ¿÷èðõèéëýõ,
äîðîìæëîõ áóþó ¿¿ðãýý õîðòîéãîîð àøèãëàõ, àíõààð÷ õàëàìæëàõã¿é áàéõ áóþó õàéõðàìæã¿é
õàðüöàõ, á¿ä¿¿ëýã àâèðëàõ, ìºëæèõ, ¿¿íèé äîòîð áýëýãñèéí õàðèëöààíä àøèãëàõ çýðýã á¿õ
õýëáýðýýñ õ¿¿õäèéã õàìãààëàõ çîðèëãîîð õóóëü òîãòîîõ, çàõèðãààíû íèéãìèéí áîëîí ãýðýýðëèéí
á¿õèé ë øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâíà.
2. Õàìãààëàëòûí ýíýõ¿¿ àðãà õýìæýýí¿¿ä íü õýðýâ øààðäëàãàòàé áîë õ¿¿õäýä áîëîí òýäíèéã
õàëàìæèëäàã õ¿ì¿¿ñò çàéëøã¿é ÷óõàë òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ çîðèëãîîð, ò¿¿í÷ëýí äýýð äóðäñàí÷ëàí
õ¿¿õýäòýé õýðöãèé äîãøèí õàðüöñàí òîõèîëäîëä ò¿¿íýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, èëð¿¿ëýõ,
ìýäýýëýõ, øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâàõ, ýì÷ë¿¿ëýõ, ìºðäºí áàéöààõ, õýëýëö¿¿ëýõýýð
øèëæ¿¿ëýõ áîëîí áóñàä àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ, ìºí øààðäëàãàòàé áîë õýðýã ¿¿ñãýõèéí òóëä
íèéãìèéí òóñãàé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëýõ ¿ð àøèãòàé æóðàì ãîðèìûã áàãòààíà.
Õîðüäóãààð ç¿éë
1. ªºðèéí ãýð á¿ëýýñýý ò¿ð áóþó á¿ð ìºñºí õàãàöñàí, ýñâýë ãýð á¿ëèéíõýý äîòîð öààøäàà ÿçãóóð
ýðõ àøèãò íü íü õàðøëàõ àþóëòàé áîëáîë òóõàéí õ¿¿õýä óëñààñ îíöãîéëîí àñðàìæëóóëàí
õàìãààëóóëàõ, òóñëàìæ àâàõ ýðõòýé.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü ººðñäèéí ¿íäýñíèé õóóëèóäûí äàãóó èéì õ¿¿õäèéã ãýð á¿ëýýñ íü ººð íºõöºëä
àñðàõ áîëîëöîîã õàíãàíà.
3. Èíãýæ àìðàìæëàõ ÿâäàëä, òóõàéëáàë, õ¿¿õäèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð øèëæ¿¿ëýõ, ëàëûí
øàøíû ýðõ ç¿éí äàãóó “êàôàëà” õýðýãëýõ, ¿ð÷ë¿¿ëýõ áóþó øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä õ¿¿õäèéí
àñðàìæèéí çîõèõ ãàçàðò áàéëãàõ çýðýã ç¿éë õàìààð÷ áîëíî. Õ¿¿õäèéí àñðàìæèéã øèéäâýðëýõ
õóâèëáàðûã àâ÷ ¿çýõäýý õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æëèéí çàëãàìæ ÷àíàðûã ýðõýìëýõèéí äýýð ãàðàë óãñàà,
ñ¿ñýã áèøðýëèéí áîëîí ñî¸ëûí õàìààðàë, ýõ õýëèéã íü çîõèõ ¸ñîîð õàðãàëçàí ¿çýõ ¸ñòîé.

9. Õîðèí íýãä¿ãýýð ç¿éë
1. ¯ð÷ëýëòèéí ñèñòåì áàéõûã õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàéãàà îðîëöîã÷ óëñóóä íü õ¿¿õäèéí ÿçãóóð ýðõ
àøãèéã ýí òýðã¿¿íä õàðãàëçàõ ÿâäëûã õàíãàõ áºãººä òýäãýýð íü:
à. ýíý õýðýãò õàìààðàãäàõ á¿õ ¿íýí çºâ ìýäýýëëèéí ¿íäñýí äýýð ýöýã ýõ, õàìààòàí ñàäàí, õóóëü ¸ñíû
àñðàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ íàðûí òóõàéä õ¿¿õäèéí ýðõèéí áàéäëûã õàðãàëçñàí äýýð øààðäëàãàòàé
òîõèîëäîëä çºâëºë人íèé ¿íäñýí äýýð ñîíèðõîã÷ ýòãýýäýýñ ¿ð÷ë¿¿ëýõ òóõàé çºâøººðëèéã
óõàìñàðëàí ºãñºí òîõèîëäîëä äàãàæ ìºðäºæ áàéãàà õóóëü, æóðìûí äàãóó ¿ð÷ëýõ áîëîìæòîéã
òîäîðõîéëñîí ãàãöõ¿¿ ýðõ ìýäýë á¿õèé çàñãèéí ýðõ áàðèõ áàéãóóëëàãààð õ¿¿õýä ¿ð÷ëýõèéã
çºâøººðñºí áàéõ ÿâäëûã õàíãàíà,
á. õýðýâ õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æèë áóþó ¿ð÷ëýëòèéã õàíãàæ ÷àäàõóéö ãýð á¿ëä áàéëãàõ áóþó õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ
çîðèëãîîð øèëæ¿¿ëýõ, ýñõ¿ë òóõàéí õ¿¿õäèéí òºðñºí îðîíä çîõèõ ¸ñîîð íü àñðàìæëàõ áîëîìæã¿é ãýæ
¿çâýë, ººð îðîíä ¿ð÷ë¿¿ëýõ íü õ¿¿õäèéã àñàð÷ õàìãààëàõ áîëîìæòîé àðãà õýìæýý õýìýýí àâ÷ ¿çýõèéã
õ¿ëýýí çºâøººðíº,
â. õ¿¿õäèéã ººð îðîíä ¿ð÷ë¿¿ëýõ òîõèîëäîëä, ¿ð÷ëýëòèéí òàëààð äàãàæ ìºðääºã õýì õýìæýý,
áàòàëãààã òóõàéí îðîíä äàãàæ ìºðääºãòýé àäèë õýìæýýíä õýðýãëýõ ÿâäëûã õàíãàíà,
ã. õ¿¿õäèéã áóñàä îðîíä ¿ð÷ë¿¿ëýõ òîõèîëäîëä, ò¿¿íèéã òºâõí¿¿ëýí ñóóðüøóóëàõ ÿâäàë íü ¿¿íòýé
õîëáîîòîé õ¿ì¿¿ñò ýäèéí çàñãèéí ç¿é áóñ àøèã õîíæîî îëîõîä õ¿ðãýõã¿é áàéõûã õàíãàõûí òóëä
øààðäëàãàòàé á¿õèé ë àðãà õýìæýýã àâíà,
ä. ýíýõ¿¿ ç¿éëèéí çîðèëãûã õàíãàõûí òóëä, õýðýâ øààðäëàãàòàé áîë, õî¸ð òàëûí áóþó îëîí òàëûí
òîõèðîëöîî áóþó õýëýëöýýð áàéãóóëàõàä òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ, ýíý ¿íäñýí äýýð õ¿¿õäèéã ººð îðîíä
òºâõí¿¿ëýí ñóóðüøóóëàõ àñóóäëûã ýðõ ìýäýë á¿õèé çàñàã òºðèéí ýðõ áàðèõ áàéãóóëëàãà øèéäâýðëýõ
ÿâäëûã õàíãàõûã ýðìýëçýíý.
Õîðèí õî¸ðäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü ýöýã ýõ áîëîí áóñàä õ¿ì¿¿ñ äàãàëäñàí ýñýõèéã ¿ë õàðãàëçàí ä¿ðâýã÷èéí ýðõ
îëæ àâàõûã õ¿ññýí áóþó äàãàæ ìºðäºæ áàéãàà îëîí óëñûí áîëîí äîòîîäûí ýðõ ç¿é, ¸ñ æóðìûí
äàãóó ä¿ðâýã÷ õýìýýí òîîöîãäîõ õ¿¿õäýä ýíýõ¿¿ Êîíâåíö áîëîí òóõàéí îðíû îðîëöñîí õ¿íèé
ýðõèéí òàëààðõ áóþó õ¿ì¿¿íëýã ¸ñíû îëîí óëñûí áàðèìò áè÷èãò äóðäàãäñàí ýðõýý ýäëýõýä íü
çîõèõ ¸ñîîð õàìãààëæ, ýíýðýíã¿é òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõèéí òóëä øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýýã àâíà.
2. Ýíý çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñóóä íü ä¿ðâýã÷ õ¿¿õäèéã õàìãààëàõ, òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ, ìºí ò¿¿íèéã ãýð
á¿ëèéíõýíòýéãýý íýãäýí íèéëýõýä øààðäàãäàõ á¿õ ìýäýýëëèéã îëæ àâàõààð óã õ¿¿õäèéí ýöýã ýõ
áóþó ãýð á¿ëèéí áóñàä ãèø¿¿äèéã ýðýí ñóðâàëæëàõ òàëààðõ Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí
áîëîí Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàäàã áóñàä ýðõ ìýäýë á¿õèé çàñãèéí
ãàçàð õîîðîíäûí áóþó çàñãèéí ãàçðûí áóñ áàéãóóëëàãûí àëèâàà õ¿÷ ÷àðìàéëòàä øààðäëàãàòàé
ãýæ ¿çâýë òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. Ýöýã ýõ áóþó ãýð á¿ëèéí áóñàä ãèø¿¿ä íü îëäîõã¿é áàéãàà
òîõèîëäîëä óã õ¿¿õäèéí õàìãààëàõ ýðõèéã ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä çààñàí ¸ñîîð àëèâàà øàëòãààíû
óëìààñ ººðèéí ãýð á¿ëýýñ á¿ðìºñºí áóþó ò¿ð õàãàöñàí õ¿¿õäèéã õàìãààëàõ ýðõòýé àäèë õýìæýýíä
ýäë¿¿ëíý.
Õîðèí ãóðàâäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä òàõèð äóòóó, îþóí ñàíààíû õîìñäîëòîé õ¿¿õýä íü ò¿¿íèé íýð õ¿íäèéã õàíãàõóéö
íºõöºëä çîõèõ ¸ñîîð, òºãñ òºãºëäºð àæ òºðºõ ¸ñòîé ãýäãèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷ íèéãìèéí àìüäðàëä
èäýâõòýé îðîëöîõ ÿâäëûã õºíãºâ÷ëºí, ººðòºº èòãýëòýé áàéõàä íü òóñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü õîìñäîëòîé õ¿¿õýä îíöãîé õàëàìæ ýäëýõ ýðõòýéã õ¿ëýýí çºâøººð÷ õ¿¿õäèéí
áîëîí ò¿¿íèé ýöýã ýõ, õàëàìæëàã÷ áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí áàéäàëòàé íèéöýæ áàéâàë ýíý ýðõèéã ýäëýã÷
õ¿¿õýä áîëîí ò¿¿íèé òºëºº àíõààðàë õàëàìæ òàâèã÷äàä ãàðãàñàí õ¿ñýëòèéíõ íü äàãóó áàéãàà íººö
áîëîëöîîíûõîî õýðýýð òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõèéã õºõ¿¿ëýí äýìæèæ õàíãàíà.
3. Ýíý ç¿éëèéí õî¸ðäóãààðò çààñíû äàãóó õîìñäîëòîé õ¿¿õäèéí îíöãîé õýðýãöýýíä íèéö¿¿ëýí, ýöýã
ýõ áóþó õ¿¿õäèéí òºëºº àíõààðàë õàëàìæ òàâèã÷ áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí ñàíõ¿¿ãèéí íººö áîëîëöîîã
õàðãàëçàí àëü áîëîõîîð ¿íý òºëáºðã¿é òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áºãººä ýíý òóñëàìæ íü õ¿¿õäèéí ñî¸ëûí
áîëîí îþóí ñàíààíû õºãæëèéã îðîëöóóëàí áîëîëöîîíû õèðýýð áèå õ¿íèé õóâüä õºãæëèéã íü
á¿ðýí ä¿¿ðýí õàíãàõ, íèéãìèéí àìüäðàëä ò¿¿íèéã òàòàí îðîëöóóëàõàä ÷èãëýñýí áîëîâñðîë
ìýðãýæëèéí áýëòãýë, ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýý, ýð¿¿ë ìýíäýý íºõºí ñýðãýýõ, õºäºëìºðèéí ¿éë

10. àæèëëàãààíä áýëòãýõ, àìðàõ áîëîëöîîãîîð õàíãàãäàõ çýðýã ¿éë÷èëãýýã ¿ð íºëººòýé õýðýãëýõ
áîëîìæîîð õàíãàõûã çîðèíî.
4. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü íºõºí ñýðãýýõ àðãà, åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí ìýðãýæëèéí áýëòãýëèéí
òàëààð ìýäýýëýë ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ çýðãýýð õîìñäîëòîé õ¿¿õäèéã ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý, ñýòãýë
ç¿éí áîëîí ôóíêö ýì÷èëãýýíèé ñàëáàðò ººðèéí ìýäëýã òóðøëàãûã ºðãºæ¿¿ëýõ, ººðñäèéí
áîëîëöîîã äýýøë¿¿ëýõýä òóñ äºõºì ¿ç¿¿ëýõèéí òóëä ýíý ñàëáàðò îëîí óëñûí õàìòûí
àæèëëàãààíû ¿çýë ñàíààãààð çîõèõ ìýäýýëýë ñîëèëöîõ, èéì ìýäýýëëýýð õàíãàãäàõ ÿâäàëä òóñ
äºõºì ¿ç¿¿ëíý. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëàí õºãæèæ áóé îðíóóäûí ýðýëò õýðýãöýýíä îíöãîé àíõààðàë
õàíäóóëáàë çîõèíî.
Õîðèí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýð¿¿ëèéã õàìãààëàõ ñèñòåìèéí õàìãèéí áîëîâñðîíãóé ¿éë÷èëãýý, ýð¿¿ë ìýíäèéã
íºõºí ñýðãýýõ, ºâ÷èí àíàãààõ îð÷èí ¿åèéí õýðýãñëèéã àøèãëàõ õ¿¿õäèéí ýðõèéã õ¿ëýýí
çºâøººðíº. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýð¿¿ëèéã õàìãààëàõ ñèñòåìèéí èéì ¿éë÷èëãýý õýðýãëýõ ýðõýý íýã ÷
õ¿¿õýä õàñóóëàõã¿é áàéõ áîëîëöîîãîîð õàíãàõûã ýðìýëçýíý.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýíýõ¿¿ ýðõèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÷àðìàéõ áºãººä òóõàéëáàë:
à. Íÿëõñûí áîëîí õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéí òºâøèíã áóóðóóëàõ
á. ýí òýðã¿¿íä àíõàí øàòíû ýìíýëýã - àðèóí öýâðèéí òóñëàìæèéã ºðãºæ¿¿ëýõýä àíõààðëàà õàíäóóëàí
á¿õ õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ, ýìíýëãèéí çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé òóñëàìæèéã ¿ç¿¿ëýõ,
â. õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí áîõèðäîõ àþóë òóëãàð÷ áàéãààã àíõààðàëäàà àâ÷, àíõàí øàòíû ýìíýëýã -
àðèóí öýâðèéí òóñëàìæèéí õ¿ðýýíä óíäíû öýâýð óñ, çîõèõ òýæýýëëýã õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ, ìºí õºíãºí
õÿëáàð òåõíîëîãè õýðýãëýõ çàìààð ºâ÷èí ýìãýã, ºëìºí çýëìýí áàéäàëòàé òýìöýõ,
ã. òºðºõèéí ºìíº áîëîí òºðñíèé äàðàà ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëóóëàõ çîõèñòîé ¿éë÷èëãýýãýýð ýõ÷¿¿äèéã
õàíãàõ,
ä. õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë ìýíä, õîîë, òýæýýë, õºõíèéõýý ñ¿¿ãýýð òýæýýõèéí äàâóó òàë, ýð¿¿ë àõóé, õ¿¿õäèéí
àìüäðàõ îð÷íû àðèóí öýâðèéí òóõàé, çîëã¿é ÿâäëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òóõàé ìýäýýëëýýð
íèéãìèéí á¿õ äàâõàðãà, òóõàéëáàë, ýöýã ýõ, õ¿¿õä¿¿äèéã õàíãàõ, ò¿¿í÷ëýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ, îëñîí
ìýäëýãýý àøèãëàõàä äýìæëýã òóñëàëöààã ¿ç¿¿ëýõ,
å. ºðõèéí ãèø¿¿äèéí òîîã òºëºâëºõ áîëîí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí òàëààðõ
ãýãýýð¿¿ëýõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëýõèéí òóëä øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâíà.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë ìýíäýä ìóóãààð íºëººëæ áîëçîøã¿é óëàìæëàëò ïðàêòèêèéã
àðèëãàõ çîðèëãîîð àëèâàà ¿ð àøèãòàé, çàéëøã¿é øààðäëàãòàé àðãà õýìæýý àâíà.
4. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýíý ç¿éëä õ¿ëýýí çºâøººðñºí ýðõèéã ààæìààð á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð
îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààã õºõ¿¿ëýí äýìæèæ, õºãæ¿¿ëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëàí
õºãæèæ áóé îðíóóäûí ýðýëò õýðýãöýýíä îíöãîé àíõààðàë òàâèëáàë çîõèíî.
Õîðèí òàâäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä àñðàí õàìãààëàõ, áèå áÿëäàðûí áîëîí ñýòãýë ç¿éí ýì÷èëãýý õèéõ çîðèëãîîð ýðõ
ìýäýë á¿õèé áàéãóóëëàãûí øèéäâýðýýð àñðàìæèíä àâñàí õ¿¿õýä ººðòºº ¿ç¿¿ëæ áóé ýì÷èëãýý áîëîí
àñðàí õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîí áóñàä á¿õ íºõöºëèéí òàëààð òîãòìîë ¿íýëæ öýãíýõ ýðõòýéã õ¿ëýýí
çºâøººðíº.
Õîðèí çóðãàäóóãàð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õýä á¿ð íèéãìèéí äààòãàëûã îðîëöóóëàí íèéãýì õàíãàìæààñ õ¿ðòýõ ýðõòýéã
õ¿ëýýí çºâøººð÷, ýíý ýðõýý á¿ðýí ä¿¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ àðãà õýìæýýã ¿íäýñíèéõýý
õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó àâíà.
2. Õ¿¿õäèéí ººðèéí áîëîí ò¿¿íèéã òýæýýí òýòãýõ ¿¿ðýã á¿õèé õ¿ì¿¿ñèéí íººö áîëîëöîîã õèéãýýä
õ¿¿õýä ººðºº áóþó ò¿¿íèé íýðèéí ºìíººñ íèéãýì õàíãàìæààñ õóâü õ¿ðòýõòýé õîëáîîòîé àëèâàà
àñóóäëûã õàðãàëçàí íèéãýì õàíãàìæààñ øààðäëàãûí õýðýýð õóâü õ¿ðòýýíý.
Õîðèí äîëäóãààð ç¿éë

11. 1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õýä á¿ð ººðèéíõºº áèå áÿëäðûí, îþóí óõààíû, îþóíû, ¸ñ ñóðòàõóóíû áîëîí
íèéãìèéí õºãæëèéã õàíãàõóéö ò¿âøèíä àìüäðàõ ýðõòýéã õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Ýöýã ýõ áóþó õ¿¿õäèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ õ¿¿õäèéí ºñºëò áîéæèëòîä øààðäàãäàõóéö
àìüäðàëûí íºõöºëèéã ººðèéí àâüÿàñ ÷àäâàð, ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæèéíõîî õýðýýð õàíãàõ ÿâäëûã
¿íäñýíä íü õàðèóöíà.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä ¿íäýñíèéõýý íºõöºëèéã õàðãàëçàí, ººðèéí áîëîìæèéí õ¿ðýýíä ýöýã ýõ õèéãýýä
õ¿¿õäèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëæ áàéãàà áóñàä õ¿ì¿¿ñýýñ ýíý ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ àðãà õýìæýý
àâ÷ òóñëàõûí ñàöóó øààðäàãäñàí íºõöºëä ìàòåðèàëûí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëæ, ÿëàíãóÿà õ¿íñ òýæýýë,
õóâöàñ õóíàð, îðîí ñóóöààð õàíãàõàä ÷èãëýñýí ïðîãðàììûã äýìæèíý.
4. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí ýöýã ýõ áîëîí ò¿¿íèé òàëààð ñàíõ¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ áóñàä
õ¿ì¿¿ñ õ¿¿õäèéã óëñûí äîòîîäîä òºäèéã¿é õèëèéí ÷àíàäààñ òýæýýí òýòãýõ ÿâäëûã ñýðãýýõýä
÷èãëýñýí á¿õèé ë øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýýã àâíà. Òóõàéëáàë, õ¿¿õýä áîëîí ò¿¿íèé òàëààð
ñàíõ¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ õ¿í ººð ººð óëñàä îðøèí ñóóäàã áîë îðîëöîã÷ óëñóóä îëîí óëñûí
õýëýëöýýðò íýãäýí îðîõ áóþó èéì õýëýëöýýð áàéãóóëàõ, ò¿¿í÷ëýí áóñàä çîõèõ òîõèðîëöîîíä
õ¿ðýõýä äºõºì ¿ç¿¿ëíý.
Õîðèí íàéìäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðõèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷, àäèë òýãø áîëîìæèéí ¿íäñýí
äýýð ýíý ýðõèéã ààæìààð õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä äîîðõè àðãà õýìæýýã àâíà. ¯¿íä:
à. çààâàë ýçýìøèõ àíõàí øàòíû áîëîâñðîëûã ¿íý òºëáºðã¿é îëãîíî,
á. åðºíõèé áîëîí òóñãàé ìýðãýæëèéí äóíä áîëîâñðîëûí ÿíç á¿ðèéí õýëáýðèéã õºãæ¿¿ëýõ ÿâäëûã
õºõ¿¿ëýí äýìæèæ, óã áîëîâñðîëûã á¿õ õ¿¿õäýä õ¿ðòýýìæòýé áîëãîæ, ¿íý òºëáºðã¿é ýçýìø¿¿ëýõ,
øààðäëàãàòàé ¿åä ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ çýðýã øààðäàãäàõ àðãà õýìæýý àâíà,
â. õ¿í á¿ðò ººðèéí àâúÿàñ ÷àäâàðò ò¿øèãëýí äýýä áîëîâñðîë ýçýìøèõ áîëîëöîîã øààðäëàãàòàé á¿õ
õýðýãñëèéí òóñëàìæòàéãààð õàíãàíà,
ã. áîëîâñðîë, ìýðãýæëèéí áýëòãýë îëãîõ ñàëáàðûí ìýäýýëýë, ìàòåðèàëûã á¿õ õ¿¿õäýä õ¿ðòýýìæòýé
áîëãîíî.
ä. õ¿¿õäèéã õè÷ýýëä íü òîãòìîë ñóóëãàõ áîëîí ñóðãóóëèàñ çàâñàðäñàí ñóðàã÷äûí òîîã öººð¿¿ëýõýä
÷èãëýñýí àðãà õýìæýýã àâíà.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí äàãóó, õ¿¿õäèéí íýð õ¿íäèéã õ¿íäýòãýõýä ÷èãëýñýí àðãààð
ñóðãóóëèéí ñàõèëãûã ñàõèóëàõûí òóëä øààðäëàãàòàé á¿õ àðãà õýìæýýã àâíà.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä áîëîâñðîë îëãîõòîé õîëáîãäñîí àñóóäëààðõ, òóõàéëáàë, äýëõèé äàõèíä áè÷èã
¿ñýã ¿ë ìýäýõ, õàðàíõóé á¿ä¿¿øëýã ÿâäëûã àðèëãàõàä òóñ äºõºì ¿ç¿¿ëýõ, øèíæëýõ óõààí-
òåõíèêèéí ìýäëýã áîëîí ñóðãàëòûí îð÷èí ¿åèéí àðãûã ýçýìøèõ áîëîëöîîã õºíãºâ÷ëºõºä ÷èãëýñýí
îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààã õºõ¿¿ëýí äýìæèæ, õºãæ¿¿ëíý. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëàí õºãæèæ áóé
îðíóóäûí ýðýëò õýðýãöýýíä îíöãîé àíõààðàë òàâèáàë çîõèíî.
Õîðèí ¸ñä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäýä îëãîõ áîëîâñðîë äàðààõ ç¿éëä ÷èãëýõ ¸ñòîéã òîõèðîëöîæ áàéíà. ¯¿íä:
à. õ¿¿õäèéã áèå õ¿íèéõ íü õóâüä áîëîí ò¿¿íèé àâüÿàñ áèëýã, îþóíû áîëîí áèå áÿëäðûí àâüÿàñ
÷àäâàðûã á¿ðýí òºãñ õºãæ¿¿ëýõ,
á. õ¿íèé ýðõ, ¿íäñýí ýðõ ÷ºëºº, ò¿¿í÷ëýí Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí ä¿ðýìä òóíõàãëàñàí
çàð÷ìûã õ¿íäýòãýõ ¿çëýýð õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ,
â. õ¿¿õäèéí ýöýã ýõ, îðøèí ñóóæ áóé óëñ îðíû õèéãýýä ººðèéí íü òºðñºí óëñ îðíû ºâºðìºö ñî¸ë, õýë,
¿íýò ç¿éë, ¿íäýñíèé ¿íýò ç¿éë áîëîí ººðèéíõººñ íü ÿëãààòàé ñî¸ë èðãýíøëèéã õ¿íäýòãýõ ¿çëýýð
õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ,
ã. ÷ºëººò íèéãýìä áèå áèåíýý îéëãîõ, ýâñýí íàéðàìäàë, õ¿ëöýí òýâ÷èõ, ýðýãòýé÷¿¿ä, ýìýãòýé÷¿¿ä àäèë
òýãø áàéæ, àëèâàà óëñ ò¿ìýí, ÿíç á¿ðèéí àðüñòàí ¿íäýñòýí õèéãýýä øàøíû á¿ëã¿¿ä, ò¿¿í÷ëýí óóãóóë

12. íóòãèéí õ¿í àì ººð õîîðîíäîî íàéðàìäàëòàé áàéõ ¿çëýýð õ¿ì¿¿æèí óõàìñàðòàé àìüäðàõ áýëòãýëèéã
õ¿¿õäýä îëãîõ,
ä. áàéãàëü îðíûã õàéðëàí õ¿íäýòãýõ ¿çëýýð õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõýä ÷èãëýíý.
2. Ýíý ç¿éë áîëîí 28 äóãààð ç¿éëèéí àëü ÷ õýñýã íü õóâü õ¿ì¿¿ñ õèéãýýä áàéãóóëëàãóóä ýíý ç¿éëèéí
íýãä¿ãýýðò çààñàí çàð÷ìûã áàéíãà ñàõèæ, îëãîæ áàéãàà áîëîâñðîë íü òºðººñ òîãòîîæ áîëîõ íààä
çàõûí õýì õýìæýýíä íèéöýæ áàéãàà íºõöºëä ñóðãóóëü áàéãóóëæ, ò¿¿íèéãýý óäèðäàõ ýðõ ÷ºëººã
õÿçãààðëàñàí áàéäëààð òàéëáàðëàæ áîëîõã¿é.
Ãó÷äóãààð ç¿éë
ßñ óãñàà, øàøèí ø¿òëýã, õýë ÿðèàíû õóâüä öººíõ áàéäàã ýñõ¿ë óóãóóë íóòãèéí õ¿í àì îðøèí ñóóäàã
óëñóóäàä èéì öººíõ áóþó óóãóóë õ¿í àìä õàðüÿàëàãääàã õ¿¿õýä ººðèéí á¿ëãèéí ãèø¿¿äòýé õàìòðàí
ñî¸ëîî ýçýìøèõ, ñ¿ñýãëýõ, øàøíû çàí ¿éë ¿éëäýõ, ò¿¿í÷ëýí òºðºëõ õýëýýðýý ÿðèõ ýðõýý ýäëýõýä
õýðõýâ÷ õîðèã ñààä òàâüæ áîëîõã¿é.
ÿ÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí àìðàõ, ÷ºëººò öàãàà ç¿é çîõèñòîé ºíãºð¿¿ëýõ íàñíûõàà áàéäàëä
òîõèðñîí òîãëîîì, íààäàìä îðîëöîõ, ñî¸ëûí àìüäðàëä ÷ºëººòýé îðîëöîõ, óðëàãààð õè÷ýýëëýõ
ýðõèéã õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü õ¿¿õäèéí ñî¸ëûí áîëîí óðàí á¿òýýëèéí àìüäðàëä á¿õ òàëààð îðîëöîõ ýðõèéã
õ¿íäýòãýí õºõ¿¿ëýí äýìæèæ, ñî¸ëûí áîëîí óðàí á¿òýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ, ÷ºëººò öàã
áîëîí àìðàëòàà ýäëýõýä çîõèñòîé áºãººä àäèë òýãø áîëîëöîî îëãîõîä äºõºì ¿ç¿¿ëíý.
Ãó÷èí õî¸ðäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õýä áîë ýäèéí çàñãèéí ìºëæëºãººñ áîëîí ò¿¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä õîð àþóë
ó÷ðóóëàõ áóþó áîëîâñðîë îëîõîä íü ñààä áîëîõ, ýñõ¿ë ò¿¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä áîëîí áèå áÿëäðûí,
îþóí óõààíû, îþóíû, ¸ñ ñóðòàõóóíû õèéãýýä íèéãìèéí õºãæèëä õîð óðøèã ó÷ðóóëæ áîëçîøã¿é
àëèâàà àæèë ýðõëýõ ÿâäëààñ õàìãààëàãäàõ ýðõòýéã õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýíý ç¿éëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ õóóëü òîãòîîìæèéí, çàõèðãààíû, íèéãìèéí àðãà
õýìæýý, ò¿¿í÷ëýí áîëîâñðîëûí ñàëáàðò çîõèõ àðãà õýìæýý àâíà. Ýíý çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñóóä
îëîí óëñûí áóñàä áàðèìò áè÷ãèéí õîëáîãäîõ çààëòóóäûã óäèðäëàãà áîëãîí, òóõàéëáàë:
à. àæèëä àâàõ íàñíû äîîä õÿçãààðûã òîãòîîíî,
á. àæëûí ºäðèéí ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà áîëîí õºäºëìºðèéí íºõöºëèéí òàëààðõ çàéëøã¿é øààðäëàãûã
òîäîðõîéëíî.
â. ýíý ç¿éëèéã ¿ð íºëººòýé õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ øèéòãýëèéí çîõèõ òºðë¿¿äèéã áóþó íºëººëëèéí
áóñàä àðãà õýìæýýã óðüä÷èëæ òîãòîîíî.
Ãó÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä îëîí óëñûí õîëáîãäîõ ãýðýýíä òîäîðõîéëñîí ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ áîëîí ñýòãýë
ìýäðýëä õ¿÷òýé ¿éë÷èëýõ áîäèñûã õóóëü áóñààð õýðýãëýõ ÿâäëààñ õ¿¿õäèéã õàìãààëàõ, ýäãýýð
áîäèñûã õóóëü áóñààð ¿éëäâýðëýõ, áîðëóóëàõàä õ¿¿õäèéã àøèãëàõ ÿâäàë ãàðãóóëàõã¿éí òóëä õóóëü
òîãòîîìæèéí, çàõèðãààíû, íèéãìèéí øààðäëàãàòàé á¿õ àðãà õýìæýý, ò¿¿í÷ëýí áîëîâñðîëûí ñàëáàðò
çîõèõ àðãà õýìæýý àâíà.
Ãó÷èí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéã ìºëæëºãèéí çîðèëãîîð áýëýãñèéí õàðüöàà, ñàäàð ñàìóóíä óðóó òàòàõ á¿õèé
ë õýëáýðýýñ õàìãààëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý. Ýíý çîðèëãîîð îðîëöîã÷ óëñóóä äîð äóðäñàí ç¿éëýýñ óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõýä ÷èãëýñýí àðãà õýìæýýã ¿íäýñòíèé, õî¸ð òàëûí áîëîí îëîí òàëûí õýìæýýíä àâíà. ¯¿íä:
à. õ¿¿õäèéã áýëýãñèéí õóóëü áóñ àëèâàà àæèëëàãààíä òàòàí îðóóëàõ áóþó àëáàäàõ,
á. õ¿¿õäèéã ìºëæëºãèéí çîðèëãîîð áèåý õóäàëäàõ áóþó áýëýãñèéí õóóëü áóñ áóñàä õýðýãò àøèãëàõ,

13. â. õ¿¿õäèéã ìºëæëºãèéí çîðèëãîîð ñàäàð ñàìóóíû ç¿éëä áîëîí ñàäàð ñàìóóí ÿâäëûã ä¿ðñýëñýí
ìàòåðèàëä àøèãëàõààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëíý.
Ãó÷èí òàâäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéã àëèâàà çîðèëãî, õýëáýðýýð õóëãàéëàõ, õóäàëäàõ áóþó òýäíèéã õóäàëäàõ
çîðèëãîîð õóóëü áóñààð õèë íýâòð¿¿ëýõýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõýä ÷èãëýãäñýí øààðäëàãàòàé á¿õ àðãà
õýìæýýã ¿íäýñòíéè, õî¸ð òàëûí áîëîí îëîí òàëûí õýìæýýíä àâíà.
Ãó÷èí çóðãàäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä õ¿¿õäèéí àæ áàéäàëä ÿìàð íýã õîð óðøèã ó÷ðóóëæ áîëçîøã¿é ìºëæëºãèéí áóñàä
á¿õèéë õýëáýðýýñ õ¿¿õäèéã õàìãààëíà.
Ãó÷èí äîëäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä:
à. íýã ÷ õ¿¿õäèéã òàìëàí çîâîîæ, õýðöãèé õàðãèñëàæ, õ¿íèé ¸ñíîîñ ãàäóóð õàðüöàæ, ýñõ¿ë íýð õ¿íäèéã
íü ãóòààæ þì óó øèéòãýõã¿é áàéõ, 18 íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿¿õäèéí ¿éëäñýí ãýìò õýðýãò öààçààð àâàõ
áóþó ÿìàð ÷ õºíãºëºëòã¿éãýýð á¿õ íàñààð íü ãÿíäàíä õîðèõ ÿë îíîãäóóëàõã¿é áàéõ,
á. íýã ÷ õ¿¿õäèéí ýðõ ÷ºëººã õóóëü áóñààð áóþó äóð çîðãîîð õàñàæ áîëîõã¿é. Õ¿¿õäèéã áàðèâ÷ëàõ,
àëáàäàí ñààòóóëàõ, ãÿíäàíä õîðèõ ÿäëûã õóóëèéí äàãóó ã¿éöýòãýõ áºãººä ãàãöõ¿¿ ýöñèéí àðãà õýìæýý
áîëãîæ, àëü áîëîõóéö áîãèíî õóãàöààãààð õýðýãëýõ,
â. ýðõ ÷ºëººãºº õàñóóëñàí õ¿¿õýä á¿ðòýé ò¿¿íèé íàñíû õ¿ì¿¿ñèéí ýðýëò õýðýãöýýã õàðãàëçàõ ¿íäñýí
äýýð õ¿íëýã ¸ñîîð õàðüöàæ ò¿¿íèé ñàëøã¿é íýð õ¿íäèéã íü õ¿íäýòãýíý. Òóõàéëáàë, ýðõ ÷ºëººãºº
õàñóóëñàí õ¿¿õýä á¿ð, ò¿¿íèé ÿçãóóð ýðõ àøãèéí ¿¿äíýýñ áîëîõã¿é ãýæ ¿çýýã¿é ë áîë íàñàíä
õ¿ðýã÷äýýñ òóñãààðëàãäñàí áàéõ ¸ñòîé áºãººä îíöãîé íºõöºë áàéäëààñ áóñàä òîõèîëäîëä àð
ãýðèéíõýíòýéãýý çàõèäëààð õàðüöàõ, óóëçàõ çýðãýýð õîëáîîòîé áàéõ ýðõ,
ã. ýðõ ÷ºëººãºº õàñóóëñàí õ¿¿õýä á¿ð ýðõ ç¿éí áîëîí áóñàä çîõèõ òóñëàìæèéã äàðóé àâàõ ýðõ ýäëýõ,
ò¿¿í÷ëýí ýðõ ÷ºëººãºº õàñóóëñàí íü õóóëü ¸ñîíä õýð çýðýã íèéöýæ áàéãààã òîãòîîëãîõûí òóëä õ¿¿õýä
áóþó áóñäûí íºëººíä àâòàãäààã¿é, õàðààò áóñ, ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä ìýòãýëçýõ õèéãýýä áàéöààí
øèéòãýõ àëèâàà èéì àæèëëàãààíû òàëààð øèéäâýðèéã äàðóé ãàðãóóëàõ ýðõèéã õàíãàíà.
Ãó÷èí íàéìäóãààð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä çýâñýãò ìºðãºë人í ãàðñàí òîõèîëäîëä õ¿¿õä¿¿äýä õàìààðàõ áºãººä òýäýíä
õýðýãëýæ áîëîõ îëîí óëñûí õ¿ì¿¿íëýã ýðõèéí õýì õýìæýýã õ¿íäýòãýí ¿çýæ ñàõèí áèåë¿¿ëýõ
¿¿ðãèéã õ¿ëýýíý.
2. Îðîëöîã÷ óëñóóä 15 íàñ õ¿ðýýã¿é õ¿¿õäèéã áàéëäààíû àæèëëàãààíä áèå÷ëýí îðîëöóóëàõã¿é áàéõ
ÿâäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí áîëîëöîîòîé á¿õ àðãà õýìæýýã àâíà.
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä 15 íàñàíä õ¿ðýýã¿é õýíèéã ÷ ººðèéí çýâñýãò õ¿÷èíä àëáà õààëãàõààð òàòàõààñ
ò¿äãýëçýíý. Íýãýíò 15 íàñàíä õ¿ðñýí áîëîâ÷ 18 íàñàíä õàðààõàí õ¿ðýýã¿é õ¿íèéã öýðýãò òàòàõäàà
íàñààð àðàé àõìàäûã íü òàòàõûã óðüäàë áîëãîõûã ýðìýëçýíý.
4. Çýâñýãò ìºðãºë人íèé ¿åýð ýíãèéí àðä èðãýäèéã õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîí îëîí óëñûí õ¿ì¿¿íëýã
ýðõ ç¿éí äàãóó õ¿ëýýñýí ¿¿ðýã ¸ñîîðîî îðîëöîã÷ óëñóóä çýâñýãò ìºðãºë人íä ºðòñºí õ¿¿õä¿¿äèéã
õàìãààëæ, òýäíèéã àð÷ëàí õàìãààëàõ ÿâäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð áîëîëöîîòîé á¿õ àðãà õýìæýýã
àâàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý.
Ãó÷èí åñä¿ãýýð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä àëèâàà õàéõðàìæã¿é õàðüöñàí, äàðëàí ìºëæñºí áóþó ¿¿ðãýý õîðòîéãîîð àøèãëàñàí,
òàð÷ëààí çîâîîñîí áóþó ººð õýðöãèé, õ¿íèé ¸ñíîîñ ãàäóóð õàðüöñàíû áóþó íýð õ¿íäèéã íü ãóòààñàí,
øèéòãýñýí, ýñõ¿ë çýâñýãò ìºðãºë人íä ºðòºæ õîõèðîë ¿çñýí õ¿¿õäèéã áèå áÿëäàð áîëîí ñýòãýë
ñàíààíû õóâüä çàñàë àâàõóóëàõ, íèéãìèéí õýëõýý õîëáîîãîî ñýðãýýõýä íü äºõºì ¿ç¿¿ëýõ
øààðäëàãàòàé á¿õ àðãà õýìæýýã àâíà. Èéíõ¿¿ çàñàë îëîõ, õýëõýý õîëáîîãîî ñýðãýýõ ÿâäàë íü
õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë ìýíä, íýð õ¿íä, ººðèé㺺 õ¿íäýòãýí ¿çýõ ¿çëèéã õàíãàõóéö íºõöºëä õýðýãæèõ ¸ñòîé.

14. ĺ÷ä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæèéã çºð÷ñºí ãýæ ÿëëàãäàí ãýì áóðóóòàéä òîîöîãäñîí
õ¿¿õäýä ººðèéíõºº íýð àëäàð, ¿íý öýíýý ìýäðýõ, õ¿íèé ýðõ, áóñäûí ¿íäñýí ýðõ ÷ºëººã õ¿íäýòãýí
¿çýõ ¿çëèéã áàòàòãàõàä äºõºì ¿ç¿¿ëýõ, èíãýõäýý ò¿¿íèé íàñíû îíöëîã áîëîí õýëõýý õîëáîîãîî
ñýðãýýõ, íèéãýìä àøèãòàé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõýä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ¿éöýýð õàðüöàõûã øààðäàõ ýðõòýéã
õ¿ëýýí çºâøººðíº.
2. Ýíý çîðèëãîîð îëîí óëñûí áàðèìò áè÷ãèéí õîëáîãäîõ çààëòûã àíõààðàëäàà àâ÷, îðîëöîã÷ óëñóóä
äîîðõè ç¿éëèéã õàíãàíà. Òóõàéëáàë:
à. ãýìò õýðýãò õîëáîãäîõ ¿åäýý ¿íäýñíèé õóóëü áóþó îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí õýì õýìæýýãýýð
õîðèãëîãäîîã¿é áàéñàí òèéì ¿éëäýë õèéñýí áóþó õèéãýýã¿é ãýñýí øàëòãààíààð íýã ÷ õ¿¿õäèéã ýð¿¿ãèéí
õóóëü çºð÷ñºí ãýæ ÿëëàæ, ãýì áóðóóòàéä òîîöîõã¿é áàéõ,
á. ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ãýæ òîîöîãäñîí áóþó ÿëëàãäàæ áàéãàà õ¿¿õýä á¿ðò íààä çàõûí
äàðààõü áàòàëãààò ýðõèéã ýäë¿¿ëýõ. ¯¿íä:
I. Ãýì áóðóóòàé íü õóóëèéí äàãóó òîãòîîãäîõ õ¿ðòýë ò¿¿íèéã ãýì áóðóóã¿éä òîîöîõ,
II. Ò¿¿íä íîãäóóëæ áàéãàà ÿëûã ººðò íü áóþó øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä ýöýã ýõ, ò¿¿íèé õóóëü
¸ñíû àñðàí õàìãààëàã÷ààð äàìæóóëàí äàðóé ìýäýýëæ, ººðèé㺺 ºì㺺ëºõ, ºì㺺뿿ëýõýýð
áýëòãýõýä íü ýðõ ç¿éí áîëîí áóñàä øààðäëàãàòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ,
III. Áóñäûí íºëººíä àâòàãäààã¿é, õàðààò áóñ, ýðõ ìýäýë á¿õèé áàéãóóëëàãà áóþó ø¿¿õýýð
àñóóäëûã õóóëèéí äàãóó ºì㺺ëºã÷ áóþó ººð çîõèõ ýòãýýäèéí îðîëöîîòîéãîîð óã õ¿¿õäèéí
ÿçãóóð ýðõ àøèãò õàðøëàõààñ áóñàä òîõèîëäîëä ò¿¿íèé íàñ áîëîí ýöýã ýõ áóþó õóóëü ¸ñíû
àñðàí õàìãààëàã÷èéí áàéäëûã õàðãàëçàí øóäàðãààð õýëýëöýæ, øèéäâýðèéã øóóðõàé ãàðãàæ
òàíèëöóóëàõ,
IV. Ãýð÷èéí áóþó ãýì áóðóóãàà õ¿ëýýñýí ìýä¿¿ëýã ãàðãóóëàõ ãýæ àëáàäàõã¿é áàéõ, áèåý äààæ
áîëîí áóñäûí òóñëàìæòàéãààð ÿëëàõ òàëûí ãýð÷¿¿äèéí ìýä¿¿ëýãòýé òàíèëöàõ, ºì㺺ëºõ
òàëûí ãýð÷¿¿äèéã òýãø ýðõòýéãýýð îðîëöóóëæ, ìýä¿¿ëýãòýé íü òàíèëöóóëàõ,
V. Ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ãýæ òîîöîãäñîí õ¿¿õýä òýðõ¿¿ øèéäâýðèéã áîëîí ò¿¿íèé
äàãóó àâñàí àðãà õýìæýýòýé õîëáîãäîõ ÿìàð ÷ àñóóäëûã áóñäûí íºëººíä àâòàãääààã¿é,
õàðààò áóñ, ýðõ ìýäýë á¿õèé äýýä øàòíû áàéãóóëëàãà áóþó ø¿¿õýä äàâæ çààëäàõ,
VI. Õ¿¿õýä õýðýâ ø¿¿õèéí òàñëàí øèéäâýðëýõ àæëûã ÿâóóëæ áàéãàà õýëýýð ÿðüæ ÷àääàã¿é áóþó
îéëãîäîãã¿é áîë îð÷óóëàã÷èéã ¿íý õºëñã¿éãýýð àâàõ,
VII. Õýðýã õýëýëöýõ àæèëëàãààíû á¿õ øàòàíä õ¿¿õäèéí õóâèéí àìüäðàëûã á¿ðýí õ¿íäýòãýõ,
3. Îðîëöîã÷ óëñóóä íü ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ãýãäýæ ÿëëàãäñàí áóþó ãýì áóðóóòàéä
òîîöîãäñîí õ¿¿õä¿¿äýä øóóä õàìààðàõ õóóëü, æóðàì òîãòîîõ áîëîí òóñãàé áàéãóóëëàãà, àëáàí
ãàçðûã áàéãóóëàõàä òóñ äºõºì ¿ç¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ áºãººä òóõàéëáàë:
à. ýð¿¿ãèéí õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºíèé òºëºº õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ íàñíû äîîä õÿçãààðûã òîãòîîõ,
á. øààðäëàãàòàé áºãººä èíãýõ íü çîõèñòîé ãýæ ¿çñýí òîõèîëäîëä èéì õ¿¿õä¿¿äòýé õ¿íèé ýðõ õèéãýýä
ýðõ ç¿éí áàòàëãààã á¿ðýí ñàõèñàí íºõöºëä ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíû õ¿ðýýíýýñ ãàäóóð õàðüöàõ.
4. Õ¿¿õäèéí àìüæèðãààíû áàéäàë, ò¿¿í÷ëýí ãýìò õýðãèéí øèíæ áàéäàëä òîõèðóóëàí ò¿¿íòýé
õàðèëöàõ ÿâäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð àñðàìæëàõ, àñðàí õàìãààëàõ áîëîí õÿíàí õàðãàëçàõ òóõàé
ä¿ðýì ìºðäºõ, çºâëºë㺺 ºãºõ ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, òóðøèëòûí õóãàöàà òîãòîîõ, õ¿ì¿¿æèë,
ñóðãàëòûí áîëîí ìýðãýæëèéí áýëòãýëèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ, ò¿¿í÷ëýí àëáàí ãàçðóóäûí
àñðàìæèéã îðëîæ ÷àäàõóéö áóñàä àñðàìæèéí õýëáýð çýðýã îëîí ÿíçûí àðãà õýìæýý àâàõ íü
÷óõàë.
ĺ÷èí íýãä¿ãýýð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí àëü ÷ çààëò íü õ¿¿õäèéí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä èë¿¿ äºõºì ¿ç¿¿ëæ áàéãàà áºãººä:
à. îðîëöîã÷ óëñûí õóóëüä, ýñâýë

15. á. òóõàéí óëñûí õóâüä äàãàæ ìºðäºãäºæ îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí õýì õýìæýýíä òóñãàãäñàí àëèâàà
çààëòûã ¿ë õºíäºíº.
ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝÃ
ĺ÷èí õî¸ðäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ óëñóóä íºëºº á¿õèé çîõèñòîé õýðýãñëèéã àøèãëàí Êîíâåíöèéí çàð÷èì, çààëòóóäûí òàëààð
íàñàíä õ¿ðýã÷äýä áîëîí õ¿¿õä¿¿äýä ºðãºí ìýäýýëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý.
ĺ÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éë
1. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí äàãóó õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ ÿâöàä îëñîí àõèöûí òàëààð õýëýëöýæ
áàéõ çîðèëãîîð õ¿¿õäèéí ýðõèéí àñóóäàë ýðõýëñýí õîðîîã áàéãóóëàõ áºãººä ýíý õîðîî íü äîð
çààñàí ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýíý.
2. Õîðîîíû á¿ðýëäýõ¿¿í ¸ñ ñóðòàõóóíû ýðõýì äýýä ÷àíàðûã ýçýìøñýí, ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä õàìààðàõ
àñóóäëààð íýðä ãàðñàí àðâàí ìýðãýæèëòíýýñ á¿ðäýíý. Õîðîîíû ãèø¿¿äèéã îðîëöîã÷ óëñóóä
ººðèéí èðãýäýýñ ñîíãîõ áà òýäãýýð íü ººðèéí íýðèéí ºìíººñ àæèëëàíà. ×èíãýõäýý ãàçàð ç¿éí
øóóäàðãà õóâààðèëàëò áîëîí ýðõ ç¿éí ãîë ãîë ñèñòåìä àíõààðíà.
3. Õîðîîíû ãèø¿¿äèéã îðîëöîã÷ óëñóóäààñ íýðèéã íü äýâø¿¿ëñýí õ¿ì¿¿ñèéí æàãñààëòààñ íóóö
ñàíàë õóðààëòààð ñîíãîíî. Îðîëöîã÷ óëñ á¿ð ººðèéí èðãýäèéí äîòîðîîñ íýã õ¿íèé íýðèéã ë
äýâø¿¿ëæ áîëíî.
4. Õîðîîã ñîíãîõ àíõíû ñîíãóóëèéã ýíýõ¿¿ Êîíâåíö õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñíîîñ õîéø çóðãààí ñàðûí
äîòîð ÿâóóëàõ áºãººä äàðàà äàðààãèéí ñîíãóóëèéã 2 æèë òóòàìä íýã óäàà ÿâóóëíà. Ñîíãóóëü
á¿ðèéã ÿâóóëàõààñ íààä çàõ íü 4 ñàðûí ºìíº Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí
áè÷ãèéí äàðãà îðîöîã÷ óëñóóäàä çàõèäàë èëãýýæ, õî¸ð ñàðûí õóãàöààíä õ¿ì¿¿ñèéíõýý íýðèéã
äýâø¿¿ëýõèéã ñàíàë áîëãîíî. Óëìààð Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà èéíõ¿¿ íýð äýâøèãäñýí
õ¿ì¿¿ñèéí íýðñèéã öàãààí òîëãîéí äýñ äàðààãààð òýäãýýðèéí íýðèéã äýâø¿¿ëñýí îðíûã çààí
æàãñààæ, ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä îðîëöîã÷ óëñóóäàä òîëèëóóëàõààð èëãýýíý.
5. Ñîíãóóëèéã Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãààñ çàðëàí õóðàëäóóëñàí îðîëöîã÷ óëñóóäûí
çºâëºë㺺í äýýð Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí òºâ áàéðàíä ÿâóóëíà. Îðîëöîã÷ óëñóóäûí
ãóðàâíû õî¸ðûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áîë õ¿÷èíòýéä òîîöîãäîõ ýäãýýð çºâëºë㺺í äýýð õàìãèéí îëîí
áóþó ñàíàë õóðààõàä áàéëöàæ îðîëöñîí îðîëöîã÷ óëñóóäûí òºëººëºã÷äèéí ¿íýìëýõ¿é îëîíõèéí
ñàíàë àâñàí íýð äýâøèã÷èéã Õîðîîíû ãèø¿¿íýýð ñîíãîãäñîíä òîîöíî.
6. Õîðîîíû ãèø¿¿ä äºðâºí æèëèéí õóãàöààãààð ñîíãîãäîíî. Òýäãýýðèéí íýðèéã äàõèí äýâø¿¿ëñýí
òîõèîëäîëä òýä äàõèí ñîíãîãäîõ ýðõòýé. Àíõíû ñîíãóóëèàð ñîíãîãäñîí òàâàí ãèø¿¿íèé á¿ðýí
ýðõèéí õóãàöàà õî¸ð æèëèéí äàðàà äóóñàõ áºãººä àíõíû ñîíãóóëèéã ÿâóóëæ äóóññàí äàðóéä äýýðõ
òàâàí ãèø¿¿íèéã çºâëºë㺺íèé äàðãà øîäîõ æóðìààð òîãòîîíî.
7. Õîðîîíû àëü íýã ãèø¿¿í íàñ áàðñàí áóþó îãöîðñîí, ýñõ¿ë ººð øàëòãààíààð Õîðîîíû ãèø¿¿íèé
¿¿ðãèéã öààøèä áèåë¿¿ëæ ÷àäàõã¿éä õ¿ðâýë òóõàéí õ¿íèé íýðèéã äýâø¿¿ëñýí îðîëöîã÷ óëñ
ººðèéí èðãýäèéí äîòðîîñ Õîðîîíû çºâøººðñíººð ººð ìýðãýæèëòíèéã ¿ëäñýí õóãàöààíä íü
òîìèëîí àæèëëóóëíà.
8. Õîðîî ººðèéí äîòîîä ä¿ðýì, æóðìûã áàòàëíà.
9. Õîðîî àëáàí òóøààëòíóóäàà õî¸ð æèëèéí õóãàöààãààð ñîíãîíî.
10. Õîðîî ÷óóëãàíàà Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí òºâ áàéðàíä, ýñõ¿ë Õîðîîíû òîäîðõîéëñîí
àëü íýã òîõèðîõ ãàçàðò õóðàëäóóëíà. Õîðîî íü ä¿ðìèéí äàãóó æèë òóòàì ÷óóëíà. Õîðîî ÷óóëàõ
õóãàöààã òîäîðõîéëîõ, ìºí øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä ººð÷ëºõ òóõàé àñóóäëûã ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä
îðîëöîã÷ óëñóóäûí çºâëºë㺺í äýýð Åðºíõèé Àññàìáëåé ñàéøààñàí íºõöºëä øèéäâýðëýíý.
11. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí äàãóó Õîðîî ¿¿ðãýý ¿ð íºëººòýé áèåë¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ õ¿í, õ¿÷, ìàòåðèàë
õºðºíãèéã Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Õîðîîíä îëãîíî.
12. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí äàãóó áàéãóóëëàãäñàí Õîðîîíû ãèø¿¿ä Åðºíõèé Àññàìáëåéãààñ áàòàëñíû
äàãóó Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí õºðºí㺺ð Åðºíõèé Àññàìáëåéí òîãòîîñîí íºõöºë
æóðìààð çîõèõ öàëèí àâíà.

16. ĺ÷èí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
1. Îðîëöîã÷ óëñóóä Êîíâåíöèä õ¿ëýýí çºâøººðñºí ýðõèéã áýõæ¿¿ëýõ òàëààð àâñàí àðãà õýìæýý
áîëîí ýäãýýð ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä ãàðñàí àõèö ººð÷ëºëòèéí òóõàé èëòãýëèéã Íýãäñýí ¯íäýñòíèé
Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàà óëàìæëàí Õîðîîíû õýëýëö¿¿ëýõýýð äîð çààñàí
õóãàöààã áàðèìòëàí èð¿¿ëæ áàéõ ¿¿ðýãòýé. ¯¿íä:
à. òóõàéí îðîëöîã÷ óëñûí õóâüä Êîíâåíö õó÷èí òºãºëäºð áîëñíîîñ õîéø õî¸ð æèëèéí äîòîð,
á. ¿¿íèé äàðàà òàâàí æèë òóòàìä.
2. Ýíý ç¿éëèéí äàãóó îðóóëàõ èëòãýëä ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí äàãóó õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéí áèåëýëòèéí
áàéäàëä íºëººëæ áàéãàà õ¿÷èí ç¿éë, áýðõøýýë áàéãàà áîë òýäãýýðèéí òàëààð äóðäàíà. Ò¿¿í÷ëýí
ýíýõ¿¿ Êîíâåíö òóõàéí îðîíä õýðõýí äàãàæ ìºðäºãäºæ áàéãàà òóõàé Õîðîîíä á¿ðýí îéëãóóëàõàä
õàíãàëòòàé ìýäýýëëèéã èëòãýëä îðóóëíà.
3. Õîðîîíä îðóóëñàí àíõíû èëòãýëäýý òóõàéí àñóóäëûí á¿õ òàëûã òóñãàñàí òîõèîëäîëä îðîëöîã÷
óëñóóä ýíý ç¿¿ëèéí íýãèéí “á”-ä çààñíû äàãóó îðóóëàõ äàðàà äàðàà÷èéí èëòãýëä ºìíº äóðäñàí
ãîë ç¿éëèéã äàõèí äàâòàõ øààðäëàãàã¿é.
4. Õîðîî íü ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäóóëæ íýìýëò ìýäýýëëèéã îðîëöîã÷ óëñààñ
õ¿ñýæ áîëíî.
5. Õîðîî íü Ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí Ǻâëºëººð äàìæóóëàí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû òàëààð õî¸ð
æèëä íýã óäàà Åðºíõèé Àññàìáëåéä èëòãýë îðóóëíà.
6. Îðîëöîã÷ óëñóóä ººðèéí èëòãýëèéí èë òîä áàéäëûã óëñ îðîíäîî ºðãºíººð õàíãàíà.
ĺ÷èí òàâäóãààð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã ¿ð íºëººòýé õýðýãæ¿¿ëýõ, Êîíâåíöèéí õàìàð÷ áóé ñàëáàðò îëîí óëñûí õàìòûí
àæèëëàãààã äýìæèõ çîðèëãîîð:
à. Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóä, Õ¿¿õäèéí ôîíä áîëîí Íýãäñýí
¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí áóñàä áàéãóóëëàãóóä ººðñäèéí á¿ðýí ýðõèéí õ¿ðýýíä áàãòàõ ýíýõ¿¿
Êîíâåíöèéí çààëòóóäûí õýðýãæèëòèéí òóõàé àñóóäëóóäûã õýëýëöýõýä òºëººëºã÷ºº îðîëöóóëàõ
ýðõòýé. ªºðñäèéí çîõèõ á¿ðýí ýðõèéí õ¿ðýýíä áàãòàõ ñàëáàðóóäàä Êîíâåíöèéã õýðõýí õýðýãæ¿¿ëæ
áàéãàà òàëààð øèíæýý÷äèéí ä¿ãíýëò ãàðãóóëàõ íü çîõèñòîé ãýæ ¿çâýë Õîðîî Íýãäñýí ¯íäýñòíèé
Áàéãóóëëàãûí òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóä, õ¿¿õäèéí ôîíä áîëîí áóñàä ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä ýíý
òàëààð õ¿ñýëò òàâüæ áîëíî. ªºðñäèéí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä áàãòàõ ñàëáàðóóäàä Êîíâåíöèéã
õýðõýí õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà òàëààð èëòãýë áýëòãýæ îðóóëàõûã Õîðîî Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí
òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóä, Õ¿¿õäèéí ôîíä, Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí áóñàä áàéãóóëëàãààñ
õ¿ñ÷ áîëíî.
á. Õîðîî çîõèñòîé ãýæ ¿çâýë òåõíèêèéí çºâëºë㺺 áóþó òóñëàìæ õ¿ññýí, ýñõ¿ë ýäãýýð çºâëºë㺺
òóñëàìæ øààðäëàãàòàé áàéãààã äóðäñàí îðîëöîã÷ óëñûí àëèâàà èëòãýëèéã ýäãýýð õ¿ñýëò, äóðäàãäñàí
ç¿éëèéí òàëàà𠺺ðèéíõºº ñàíàë áîäëûí õàìò Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí òºðºëæñºí
áàéãóóëëàãà, Õ¿¿õäèéí ôîíä áîëîí ýðõ á¿õèé áóñàä áàéãóóëëàãàä øèëæ¿¿ëíý.
â. õ¿¿õäèéí ýðõòýé õîëáîãäñîí çàðèì àñóóäëàà𠺺ðèéí íýðýýð ñóäàëãàà ÿâóóëàõûã Åðºíõèé íàðèéí
áè÷ãèéí äàðãàä ñàíàë áîëãîõûã Õîðîî, Åðºíõèé Àññàìáëåéä çºâëºæ áîëíî.
ã. Õîðîî íü ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí 44, 45 äóãààð ç¿éë¿¿äèéí äàãóó àâñàí ìýäýýëýëä ¿íäýñëýñýí ñàíàë,
íèéòëýã øèíæòýé çºâëºìæèéã ãàðãàæ áîëíî. Èéì ñàíàë, íèéòëýã øèíæòýé çºâëºìæèéã ñîíèðõñîí
àëèâàà îðîëöîã÷ óëñàä øèëæ¿¿ëæ, õýðýâ îðîëöîã÷ óëñóóäààñ ñàíàë áîäëîî èð¿¿ëñýí áîë òýäãýýðèéí
õàìò Åðºíõèé Àññàìáëåéä ìýäýãäýíý.
.
ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ ÕÝÑÝÃ
ĺ÷èí çóðãàäóãààð çóéë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíö á¿õ óëñ ãàðûí ¿ñýã çóðàõàä íýýëòòýé áàéíà.

17. ĺ÷èí äîëäóãààð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã ñî¸ðõîí áàòàëáàë çîõèíî. Áàòëàìæ æóóõ áè÷ãèéã Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Åðºíõèé
íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä õàäãàëóóëíà.
ĺ÷èí íàéìäóãààð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä á¿õ óëñ íýãäýí îðæ áîëíî. Èéíõ¿¿ íýãäýí îðñîí òóõàé áàðèìò áè÷ãèéã Íýãäñýí
¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä õàäãàëóóëíà.
ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éë
1. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä íü Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä õîðü
äàõü áàòëàìæ æóóõ áè÷èã áóþó íýãäýí îðñîí òóõàé áàðèìò áè÷ãèéã õàäãàëóóëñíààñ õîéø ãó÷
õîíîãèéí äàðàà õ¿÷èí òºãºëäºð áîëíî.
2. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã áàòàëñàí òóõàé õîðü äàõü áàòëàìæ æóóõ áè÷èã áóþó ò¿¿íä íýãäýí îðñîí òóõàé
áàðèìò áè÷ãèéã õàäãàëóóëñíààñ õîéø Êîíâåíöèéã áàòàëñàí áóþó ò¿¿íä íýãäýí îðñîí àëü ÷ óëñûí
õóâüä ýíýõ¿¿ Êîíâåíö íü òóõàéí óëñûí áàòëàìæ æóóõ áè÷èã áóþó íýãäýí îðñîí òóõàé áàðèìò
áè÷ãèéã õàäãàëóóëñíààñ õîéø ãó÷ õîíîãèéí äàðàà õ¿÷èí òºãºëäºð áîëíî.
Òàâüäóãààð ç¿éë
1. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã õÿíàí ¿çýõ õ¿ñýëòèéã ò¿¿íä îðîëöîã÷ àëü ÷ óëñ Íýãäñýí ¯íäýñòíèé
Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä ãàðãàæ áîëíî. Óëìààð Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí
äàðãà ãàðñàí õ¿ñýëòèéã îðîëöîã÷ óëñóóäàä õ¿ðã¿¿ëæ, ò¿¿íèéã õýëýëöýæ, ñàíàë õóðààõ çîðèëãîîð
áàãà õóðàë õóðàëäóóëàõ ýñýõ òàëààð ñàíàëàà ìýäýãäýõèéã õ¿ñíý. Ýíýõ¿¿ ìýäýãäëèéã õ¿ëýýí
àâñíààñ õîéø äºðâºí ñàðûí äîòîð îðîëöîã÷ óëñóóäûí íààä çàõ íü ãóðàâíû íýãýýñ öººíã¿é íü èéì
áàãà õóðàë õóðàëäóóëàõ ñàíàëûã äýìæâýë Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Íýãäñýí ¯íäýñòíèé
Áàéãóóëëàãûí èâýýë äîð ýë áàãà õóðëûã çàðëàí õóðàëäóóëíà. Ýë áàãà õóðàëä áàéëöàæ, ñàíàë
õóðààõàä îðîëöñîí óëñóóäûí îëîíõèéí ñàíàë àâñàí àëèâàà íýìýëò ººð÷ëºëòèéã áàòëóóëàõààð
Åðºíõèé Àññàìáëåéä îðóóëíà.
2. Ýíý ç¿éëèéí íýãä¿ãýýðò çààñàí æóðìûí äàãóó õýëýëöýãäñýí íýìýëò ººð÷ëºëò íü Íýãäñýí
¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé Àññàìáëåéãààð áàòëàãäàæ, áàòëàõûí òºëºº îðîëöîã÷ óëñóóäûí
ãóðàâíû õî¸ðîîñ öººíã¿éí ñàíàëûã àâñíààð õ¿÷èí òºãºëäºð áîëíî.
3. Õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí íýìýëò ººð÷ëºëò íü ò¿¿íèéã áàòàëñàí óëñóóäûí õóâüä õ¿÷èí òºãºëäºð
áîëæ, çààâàë ìºðäºãäºõ ¸ñòîé áºãººä õàðèí îðîëöîã÷ áóñàä óëñûí õóâüä ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí
çààëòóóä, ò¿¿í÷ëýí ººðñäèéíõ íü áàòàëñàí ºìíºõ íýìýëò ººð÷ëºëò¿¿ä õ¿÷èíòýé õýâýýð áàéíà.
Òàâèí íýãä¿ãýýð ç¿éë
1. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéã áàòëàõ áóþó ò¿¿íä íýãäýí îðîõäîî óëñóóäûí õèéñýí òàéëáàðûí ýõèéã Íýãäñýí
¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà õ¿ëýýí àâ÷, á¿õ óëñàä òàðààæ áàéõ
áîëíî.
2. Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí çîðèëãî, çîðèëòîä ¿ë íèéöñýí òàéëáàð õèéõèéã çºâøººðºõã¿é.
3. Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä çîõèõ ¸ñîîð ìýäýãäýõ çàìààð
òàéëáàðûã õýäèéä ÷ ýã¿¿ëýí àâ÷ áîëîõ áºãººä Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà ýíý òóõàé á¿õ óëñàä
ìýäýãäýíý. Ýíý ìýäýãäýë íü ò¿¿íèéã Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà õ¿ëýýí àâñàí ºäðººñ õ¿÷èí
òºãºëäºð áîëíî.
Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éë
Îðîëöîã÷ àëü ÷ óëñ Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä áè÷ãýýð
ìýäýãäýõ çàìààð ýíý Êîíâåíöèéã öóöàëæ áîëíî. Öóöëàõ òóõàé ìýäýãäýë íü ò¿¿íèéã Åðºíõèé íàðèéí
áè÷ãèéí äàðãà õ¿ëýýí àâñàí ºäðººñ õîéø æèëèéí äàðàà õ¿÷èí òºãºëäºð áîëíî.
Òàâèí ãóðàâäóãààð ç¿éë
Ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèéí ýõèéã õàäãàëàã÷ íü Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí
äàðãà áàéíà.

18. Òàâèí äºðºâä¿ãýýð ç¿éë
Àíãëè, àðàá, èñïàíè, õÿòàä, îðîñ, ôðàíö õýëýýð ¿éëäñýí ýõ íü àäèë õ¿÷èíòýéä òîîöîãäîõ ýíýõ¿¿
Êîíâåíöèéí æèíõýíý ýõèéã Íýãäñýí ¯íäýñòíèé Áàéãóóëëàãûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàä
õàäãàëóóëíà.
¯¿íèéã áàòàëæ, ººð ººðñäèéí çàñãèéí ãàçðààñ çîõèõ á¿ðýí ýðõ îëãîãäñîíûõîî äàãóó äîð ãàðûí ¿ñýã
çóðàã÷èä ýíýõ¿¿ Êîíâåíöèä ãàðûí ¿ñãýý çóðàâ.