Download to read offline
Coffee production &management manual.pptx
- 1. የቡና ልማት ማስፋፊያና ምርታማነትማሻሻያ ፓኬጅ ስልጠና ግብርና ቢሮ/2009
- 2. በስልጠናው የተካተቱ ርዕሶች 1.መግቢያ 2. የቡና ልማት ጠቀሜታ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሚነት ባህላዊና ማህበራዊ መስተጋብር ለኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃነት 3. የቡና አመራረት ስርዓት በኢትዮጽያ 4. ለቡና ምርታማነትና ጥራት መጉደል ዋና ዋና ምክንያቶች 5. ቡናን በክልላችን በስፋት ለማምረት ምቹ ሁኔታዎች
- 3. … የቀጠለ 6.የቡና ልማት ቴክኖሎጂፓኬጅ 6.1 ለቡና ልማት ተስማሚ አካባቢያዊ /ኢኮሎጅያዊ /ሁኔታዎች 6.2 የቡና ችግኝ ዝግጅት ዘዴዎች 6.3 የቡና ዘር አመራረትና ዝግጅት የቡና ዘር አቅርቦት የታዩ ተግዳራቶችና የመፍትሄ አቅጣጫዎች ዘር አመራረጥ ዘር ለቀማና ዝግጅት የቡና ዘር መጠን ትመና
- 4. … የቀጠለ . 6.4 የቡናችግኝ ጣቢያ አመሠራረትና ችግኝ ዝግጅት የቡና ችግኝ ማፍያ ቦታ መረጣና መደብ ዝግጅት የቡና ችግኝ ጣቢያዎቸ ስፋት መወሰነን የችግኝ ማዘጋጃ ዘዴዎች የዘር ወቅት የቡና ዘር አዘራርና እንክብካቤ ከዘር በኃላ የሚከናወኑ ተግባራት የቡና ችግኝ ተባይና በሽታ ቁጥጥር ችግኝ ጣቢያዎች ሞዴል አክሽን ፕላን
- 5. … የቀጠለ . 6.5 የቡናተከላ ቦታ ማዘጋጀት፣ ችግኝ ማጓጓዝና መትከል የተለካ ቦታ መረጣና ዝግጅት የተከላ ቦታ መቀየስ የተከላ ጉድጓድ አቆፋፈር ችግኝ ወደ ተከላ ቦታ ማዛወር የቡና ችግኝ አተካከልና እንክብካቤ
- 6. … የቀጠለ . 6.6 የእናት/ነባር/ ቡና እንክብካቤ ሥራዎች ጥላ ዛፍ መትከልና መቆጣጠር አረም ቁጥጥር ማካሄድ ደባል ሰብሎች መዝራትና ማሰባጠር ጉዝጓዝ መጠቀም የቡና እግር ብዛት ማስተካከል የአፈር ለምነትን ማሻሻል የአፈርና ውሃ ጥበቃ ገረዛና ምቀሳ የአረጀ ቡና ዛፍ እድሳት /ጉንደላ/ ማካሄድ የመስኖ ውሃ አጠቃቀም 7. ፓኬጁን ለመተግበር የሚከናዎኑ ተግባራት የቅድመ ዝግጅት ምዕራፍ የተግባር ምዕራፍ
- 7. 1. መግቢያ በዕድገትና ትራንስፎርሜሽንዕቅድ ተግባራዊ ከማድረግ አንፃር ኤክስፖርት ሰብሎች ልማትን ምርታማነትና ጥራት ማሳደግ ትኩረት የተሰጠው ተግባር ሲሆን ከነዚህ ሰብሎች መካከል በዋነኛነት ቡና አንዱ ነው። ከዚህ ዕቅድ በመነሳት የቡናን ምርት ምርታማነትና ጥራትን ለማሻሻል እንደ ክልልላችን ተጠባጭ ሁኔታ፦ 1.በቡና ልማት የሚሸፈን ማሳ ማሳደግ፤ 2.የቡና ምርትና ምርታማነትን ማሳደግ ፤ 3.ወደ ገበያ ለመግባት የጥራትን ፅንሰ ሃሳብ ማስተዋወቅና መተግበር ፤ የምንከተለው መሰረታዊ አቅጣጫ ነው።
- 8. … የቀጠለ ከዚህ በመነሳት ባለፉትዓመታት ፦ ቡና ልማት በገቡ 23 ወረዳዎችን በፕሮጀክት በማቀፍ መነሻ የፋይናንስ ድጋፍ በማድረግ የቡና ማሳ ማስፋትና ምርታማነትን የማሻሻል ስትራቴጅን መተግበር በሌሎች ከ50 በማያንሱ ወረዳዎች ፓኬጁን የማስተዋወቅና የመተግበር ብሎም የማስፋት ስራዎች ተጀምሯል። በአጠቃላይ በየግዜው የተዘጋጁ ፓኬጅ ሙሉ በመሉ ከመተግበር አኳያ ከሚታዩ ውስንነቶች ቢኖሩም በርካታ ውጤቶች የተገኙ ሲሆን ወደ ገበያ ከማስገባትና ጥራትን ከማስጠበቅ አኳያ ብዙ ያልተሻገርናቸው ጉዳዮች ቢኖሩም ጅምር እንቅስቃሴዎችን ማከናወን ተችሏል፤
- 9. 2.የቡና ልማት ጠቀሜታ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ፦ ለውጭ ንግድ ክ/ኢኮኖሚ የማዕዘን ድንጋይ በመሆን ሲኖረው ኢትዮጽያ ከውጭ ንግድ ከምታገኘው ገቢ የቡና ድርሻ 40% የነበረው አሁን ወደ 60 % በመያዝ የአንበሳውን ድርሻ ይዟል፡፡ ከሀገራችን ህዝቦች 25% የሚሆኑት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚተዳደሩት ቡና ላይ ከሚገኝ ገቢ ነው፤ መንግስት ከቀረጥና ከግብር የሚያገሸው ገቢ ቡና በቀላሉ የማይገመት ድርሻ አለው ፤
- 10. … የቀጠለ ባህላዊና ማህበራዊመስተጋብር በኢትዮጽያ ከሚመረተው 40-50% በላይ ለራስ ፍጆታ ይውላል፤ በቡና ፍጆታ ከሚታወቁት ከአሜሪካና ጀርመን ብራዚል ተርታ ስትመደብ ፤ ቡና የሚያመርቱ ሃገሮች ከ5 % በታች ነው። ለኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃነት በአልኮል አልባ አንቂ መጠጥነት የሚታወቅ፤ ለመድሃኒትነት፤ ለለስላሳና አልኮል መጠጦች ማጣፈጫ፤ ቼኮሌትና ከረሚላ ዝግጅቶች አገልግሎት በማዋል የተለያዩ ቃናና ጣዕም እንዲኖራቸው ያደርጋል፤
- 11. 3.ቡና የሚመረትባቸው አካባቢዎችናየአመራረት ስርዓት 3.1 በኢትዮጽያ ቡና የሚመረትባቸው አካባቢዎች በአትዮጽያ ለቡና ተስማምሚ የሆነ ከ12 ሚሊዮን ሄ/ር ቢኖርም እስካሁን ከ800ሽህ ሄ/ር በላይ መሬት ማልማት አልተቻለም። በኦሮሚያ 63 %¸ደ/ብ/ብ/ህ 35 %¸በአማራ በጋምቤላ ቤ/ጉምዝና ትግራይ ክልሎች ከ2% አይበልጥም። ምርታማነት በተወሰኑ የኦሮሚያና ደቡብ ክልሎች በተወሰነ ደረጃ እየጨመረ ቢመጣም በክልላችን ተጨባጭ ሁኔታ ከ4-6 ኩ/ል ሊመረት አልቻለም ። በለቀማና በዝግጅት ችግሮች ጣዕሙን መጠበቅ አልተቻለም ፤ በአጠቃላይ ሀገራችን በተለይም በክልላችን የቡና ልማትና አመራረት
- 12. 3.2 በኢትዮጽያ የበናምርት አመራረት ዘይቤ % ŵ (8-10%) kðL ŵ (30-35%) zmÂêE (5-6%) ŵ (50-55 %)
- 13. 4. ለቡና ምርታማነትናጥራት መጉደል ዋና ዋና ምክንያቶች ለአርሶ አደሩ የሚሰጠዉ የምክር አገልግሎት የቡና ሰብል ከግምት ያላስገባ ዝቅተኛ ወይም ጭራሹንም አለመሰጠት፤ በፕሮጀክት ወረዳዎች በክላስተር የሰለጠኑ አርሶ አደሮችን ውጤታማ ለማድረግ ቆጥሮና በዕቅድ ተከታታይነት ያለው ድጋፍ አለማድረግ ፤ የቡና ልማት በተደራጀ ልማት ሰራዊት አለመምራትና የተገኙ ውጤቶችን ለማስፋት ተሞክሮ አለመቀመር፤ ለተከታታይ ዓመታት የፓኬጅ ስልጠና ቢሰጥም በተሟላ መልኩ መተግበር አለመቻል
- 14. … የቀጠለ ለየአካባቢው የተሻሉዝርያዎች አለመምረጥና አለማስፋፋት፤ በአካባቢያችን ያለውን ፖቴንሽያል አለመለየትና የአካባቢን ሃብት መሰረት ያደረገ ዕቅድ አለማዘጋጀት፤ ከዘር ዝግጅት ጀምሮ በየደረጃው የሚካሄዱ የቡና ልማት ስራዎች በሚፈለገው መጠን ዘመናዊ ቴክኖሎጅዎችን የተከተሉ አለመሆን ፤ የግብዓትና ቴክኖሎጂ አቅርቦትና የመጠቀም ውስንነት ፤ የምርምር ስራዎች የገበሬውን ችግር ማዕከል ያደረገ አለመሆን ፤
- 15. 5.ቡናን በክልላችን በስፋትለማልማት ምቹ ሁኔታዎች ተስማሚ የአየር ንብረትና መሬት በስፋት መኖር፤ የሰለጠነ የስው ሃይል፤ ፖቴንሻል ለይቶ የድጋፍ በጀት መመደብ መቻሉ፤ የባለሙያና አርሶ አደር አቅም መገንባት ስራ መጀመር ፤ የቡና አምራች ማህበራት እንዲመሰረቱ በማድረግ ምርትን በማሰባሰብ ለማዕከላዊ ገበያ ማቅረብ መጀመር ፤
- 16. ቡናን በብዛትና በጥራትበማምረት የተሻለ ገቢ ለዘላቂ ልማት ጥራቱን የጠበቁ ጥሩ ጣዕም ያለው ቡና በብዛት ማምረት ለብቁ ተወዳዳሪነት በገበያ ላይ ዝናን ጠብቆ ለመቆየት
- 17. 6. የቡና ልማትቴክኖሎጂ ፓኬጅ MAIN CAUSE FACTORS FOR COFFEE YIELD VARIABILITY climate /weather/ 60–70% of the variability of the coffee yields is due to climate ORTOLANI, 1995 Soil Management genetics
- 18. 6.1. ተስማሚ ኢኮሎጂ/አካባቢያዊ/ ሁኔታዎች የቡና ተክል በተለያዩ የአየር ንብረት የሚገኝ ሲሆን መስኖ፣ ጉዝጓዝና የጥላ ዛፍ የመሳሰሉ የእርሻ ዘዴዎችን በማዋሃድ ከዚህ በፊት ወደ አልበቀለባቸው አካባቢዎች ማብቀል ይቻላል። የአየር ሙቀት ፤ የመሬት ተዳፋት፤ የመሬት ከፍታ፤ የዝናብ መጠንና ስርጭት፤ የአፈር አይነት / … መልክ፣ጨዋማነት ፣ ጥልቀት ./፤
- 19. … የቀጠለ .. የአየር ሙቀት ከ20–25 0 c ከውርጭ ነጻ የሆነ ለከፍተኛ ነፋስ ያልተጋለጠ ዝናብ መጠን ከ1350-1800ሚ.ሜ. ስርጭት ከ8-9 ወራት ይህ ባልተሟላበት ሁኔታ በመስኖ መደገፍ ይኖርበታል ከ3-4 ደረቅ ወራት መኖር ተክሉ እንዲያብብ እንዲያፈራ ቅድመ ሁኔታ ነው
- 20. … የቀጠለ . የመሬት ከፍታ፡- የኮፊአርቢካ ዝርያዎች በአብዛኛው የወይና ደጋ አካባቢ ተክል ሲሆን፤ በጣም ተስማሚ 1500-1800ሜ ተስማሚ 1800-2100ሜ በመካከለኛ ደረጃተስማሚ 1200-1500ሜ በዝቅተኛ ደረጃ ተስማሚ ከ900-1200ሜ እና ከ2100 ሜ በላይ እንደሆነ ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡
- 21. … የቀጠለ . ተስማሚ የአፈርአይነት ውሃ የማይቋጥር /በቀላሉ የሚያሳልፍ ፤ መልኩ ቡናማ ወይም ቀይ ለም የሆነ ፤ ሸክላማ ሎም (clay loam) ፤ ጥልቀት ከ1.5 ሜ ከዚያ በላይ የሆነ፤ የአፈር ኮምጣጤነት ከ4.5–6.5 ፤
- 22. የመሬት ተዳፋት ከፍተኛ ተዳፋትነትየሌለው ቢሆን ይመረጣል ሀ/ ከ5-10 % ተዳፋት ሊወስድ የሚገባው የአፈር ጥበቃ ስራ ፤- በቡናው እግር ጉዝጓዝ ማድረግ፤ ጥራጥሬ ሰብሎችን አሰባጥሮ መዝራት፤ እርከኑን ተከትሎ /contour/ የቬቲቫር ስር በመትከል መንከባከብ ያስፈልጋል፤
- 23. 6.2 የቡና ችግኝዝግጅት ዘዴዎች በቡና ያለ ዘር የማራባር ዘዴ /vegitative propagation/ ከተወሰነ የቡና ክፍል በመውሰድ አዲስ ተክል /ችግኝ/ የማዳቀል ዘዴ ሲሆን ጠቀሜታው ጎልቶ የሚታየው ዲቃላ ቡና ዝርያዎችን በማባዛት ሂደት ነው፤ ለጋ ቅጥያዎችን ቆራርጦ በመትከል ቆርጦ የማጣበቅ /Grafting/ ከቡና አካል ቆርጦ በላቮራቶሪ ማሳደግ /በቲሹ ካልቸር/ በዘር የማባዛት ዘዴ የአረቢካ ቡና ዝርያዎች 93-95% በራሱ የመዳቀል ዕድል ስላለው በዘረ መል ባህሪው ላይ የሚመያስከትለው ለውጥ እምብዛም ስለማይሆን በስፋት ችግኝ ለማዘጋጀት የምንጠቀመው ዋነኛ መንገድ ሲሆን በዚህ ስልጠና ትኩረት ይደረግበታል ፤
- 24. 6.3 የቡና ዘርአመራረጥና ዝግጅት በቡና ዘር አቅርቦት የሚታዩ ተግዳራቶችና የመፍትሄ አቅጣጫዎች ተግዳራቶች፦ የዘር ስርዓት አለመኖር ብሎም የተሻሻሉ የቡና ዝርያዎች የሚያቀርብ አካል አለመኖሩ፤ የምርምር ማዕከላት የሚፈለገውን ዓይነትና መጠን ዘር የማባዛት አቅም ውስን መሆን ፤ የዘር ፍላጎት በዕቅድ አለመመራትና የተመረተውንም በወቅቱ ባለመጠቀም የሚፈጠር ብክነት ፤ የመፍትሄ አቅጣጫዎች ፦ የቡና ዘር ማባዥ ጣቢያዎች በየቦታው ማቋቋምና ያሉትን ማጠናከር ፤ በቡና ዘር ጥራት ቅድመ ዝግጅትና ድህረ ምርት አያያዝ በስፋት መስራት ፤ በክልልና በሃገር አቀፍ እውቅና ያላቸው የቡና ዘር አቅራቢዎች ማቋቋም ፤ የቡና ዘር ጥራት ማረጋገጥና ቁጥጥር ስርዓት መፍጠር ፤
- 25. … የቀጠለ . ዘር አመራረጥ በዕድገትናትራንስፎርሜሽን ዕቅድ የቡናን ምርታማነትና ጥራትን ለማሻሻል የተቀመጡ ስትራተጂያዊ ግቦች መካከል ስነ-ምህዳርን ማዕከል ያደረጉ የተመረጡ የቡና ዝርያዎች አቅርቦት መኖር አንዱ ሲሆን በኢትዮጽያ አረቢካ ቡና የመላመድ ችሎታ /Adaptation/ በቦታ ውስንነት /location specific/ መሆኑ በጥናት ተረጋግጧል። በመሆኑም ለአንድ የተወሰነ አካባቢ ተስማሚ ነው ተብሎ የሚመረጥ የቡና አይነት /ዝርያ/ በዋናነት በእድገቱና በምርታማነቱ ደረጃ አንፃራዊ በሆነ መልክ የተሻለ መሆን ስላለበት ለዘር ምንጭነት የሚመረጥ እናት ቡና በጥንቃቄ መከናዎን ይኖርበታል፤
- 26. የቡና ሰብል አየርንብረት ተስማሚ የሆኑ ዝርያዎች ውስን የመላመድ ባህሪ ጥናት ተቁ ዝርያ ቦታዎችና ምርት ኩል በሄ/ር ንፀህ ቡና ምርመራ ጌራ /ደጋ/ በበቃ/ቆላ/ 1 74110 24.8 0.29 የደጋ 2 7487 23.8 2.19 የደጋ 3 74140 23.0 0.86 የደጋ 4 74165 21.5 0.43 የደጋ 5 ጌሻ 8.15 25.4 ቆላ 6 ካቲመር ጀ- 19 8.90 16.60 ቆላ 7 ካቲመር ጀ -21 13.3 19.4 ቆላ
- 27. የቀጠለ.. በሃገራችን የቡና ምርትናምርታማነትን ለማሻሻል በመረጣና በማዳቀል ከጅማ ግብርና ምርምር ከፍተኛ ምርት የሚሰጡ በአማካኝ 19 ኩል በሄር በበሽታና በተባይ በቀላሉ የማይጠቁ የሚቋቋሙ በጣዕም የሚታወቁ 37 ዝርያዎች 23 በመረጣ የተገኙ (CBD Resistant) 3 ዲቃላ 11 ስፔሻሊቲ ቡና የተለቀቁና በክልላችን የተወሰኑትን በማስገባት በአርሶ አደሩ እጅ እንዲገቡና እንዲተከሉ ሲደረግ በአብዛኛው ውጤታማ ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ በአርሶ አደሩ እጅ የአካባቢ ተመራጭ ዝርያዎች ለምሳሌ በጎንደር አካባቢ አገዘ በወሎ አካባቢ ቦሆሮ እየተባሉ የሚጠሩ ተመራጭ ዝርያዎች ይገኛሉ ።
- 28. … የቀጠለ . በመሆኑም ለዘርእናት ቡና መምረጥ ይገባል። በጣዕሙ የተሻለ ፤ በሽታዎችንና ተባዮችን ፤ ድርቅን የመቋቋም ችሎታ ፤ በተከታታይ አመት ተመጣጣኝ ምርት የመስጠት ባህሪ ያለው ፤ በዕድገትና በምርታማነት በአንፃራዊነት የተሻሉ ፤ እድሚያቸው ከ5 ዓመት እስከ 10 አመት ያለው ቡና ፤ ምርት ከመሰብሰቡ በፊት ተለይተው ምልክት ይደረግባቸዋል፡፡
- 29. የቡና ዘር ለቀማናዝግጅት ለቀማ የቡናው ፍሬ አብዛኛው በሚቀላበት ወቅት ከመጀመሪያውና መጨረሻው ለቀማ መሐል መሆን አለበት ፤ ለዘር የተመረጡ እናት ቡና ዛፎችን በቁመታቸው ከላይ ወደ ታች ለ3 መክፈልና በመካከል ከሚገኙ ቅርንጫፎችና በመካከል ከሚገኙ አንጓዎች በደንብ የበሰሉትንና መጠናቸው እኩል የሆነ ቀይ ቀይ የቡና ፍሬዎች በእጅ መልቀም ፤ የቡና ዝርያና ሌሎች አስፈላጊ መረጃዎች መመዝገብና ማሰር፤
- 30. … የቀጠለ ዝግጅት የተለቀሙትንየቡና ፍሬዎች 100 ፍሬ ናሙና በመውሰድ በጉድጓዳ ዕቃ ውሃ በመሙላት የተንሳፈፈውን መቁጠር ከ10 ከበለጠ ሙሉ በመሉ ውድቅ መደረግ አለበት ለዘር ብቁ የሆነውን ቡና ሙሉ በመሉ በገበቴ በባልዲ ውስጥ በተሞላ ውሃ መጨመርና ሲማሰል የሚንሳፈፉ ፊሬዎችን በእጅ በመለየት የዘቀጡትን ፍሬዎች በ8 ስዓት ውስጥ በእጅ መፈልፈል፤ የተፈለፈለውን በድጋሚ ቡና ዘር ውሃ በሞላ ዕቃ በመጨመርና ድጋሚ ተንሳፋፊውን መለየት እንደየአካባቢው ሙቀትና አየር እርጥበት እስከ 12 ሰዓት በውሃ ውስጥ በመዘፍዘፍ እንዲቦካ ማድረግ
- 31. … የቀጠለ . የቦካውንልጋጉ እስከሚለቅ ድረስ በተደጋጋሚ በንፅህ ውሃ ማጠብና ለተወሰነ ሰዓት ውሃውን ማንጣፈፍ በአመድ ወይም በደረቅ ጣውላ ፍግፋጊ /ብናኝ/ አሽቶ በጥላስር ሙሉ በመሉ አየር በሚዛወርበት/ክፍት ጎጆ/ በወንፊት በሰፌድ በዘርዛራ ኬሻና ሳጣራ ላይ በንፋስ እንዲደርቅ ይደረጋል የእርጥበት መጠኑ ከ15-18% በታች ዝቅ እንዳይል ማድረግ ያስፈልጋል፤ ለዘርነት የማይውሉትን የተሰባበሩ በበሽታ የተጠቁ ድቡልቡል ቅርፅ ያላቸውን በእጅ ለቅሞ ማስወገድ፤
- 32. በጥንቃቄ የተዘጋጀ የቡናዘር በአመድ ታሽቶ ሲደርቅ
- 33. … የቀጠለ . የተፈለፈለውዘር እንዲደርቅ ከተደረገ በኃላ የተመቻቸ ቅድመ ሁኔታ ካለ ወዲያውኑ ሊዘራ ይችላል፡፡ ዘሩን ማቆየት ካስፈለገ በንፅህ ጆንያ የዘር መለያ ታግ አድርገው በሸክላ ማሰሮ ወይም እርጥበትና ሙቀይ በሌለበት ንፁህ መጋዘን ማስቀመጥ፤ የቡናን ዘር የመብቀል ሃይል ለማስረዘም የመጋዘን የሙቀት መጠን 15 ዲ/ሴ ሆኖ የእርጥበት መጠን15- 18 በመቶ ቢሆን ይመረጣል፤ የቡና ዘር በጥሩ ሁኔታ ቢከማችም የመብቀል ችሎታው የሚቆየው የተወሰነ ግዜ ብቻ በመሆኑ በተቻለ መጠን በ2 ወር ባልበለጠ መዝራቱ ይመረጣል ፤ የዘር ብቅለት ችሎታው እንደ ቆይታው ስለሚሰን ከ6 ወር በላይ መቆየት የለበትም
- 34. በተሻለ መጋዘን የተቀመጠዘር ቆይታና የብቅለት መጠንን ስንመለከት ከ0-8 ሳምንት ድረስ ቆይቶ ቢዘራ 95% ብቅለት፣ ከ9-20 ሳምንት ድረስ ቆይቶ ቢዘራ 80-85% ብቅለት፣ እስከ 21 ሳምንት ድረስ ቆይቶ ቢዘራ 75% ብቅለት፣ እስከ 26 ሳምንት ድረስ ቆይቶ ቢዘራ ከ20% በታች እንደሚወርድ ጥናቶች ያመላክታሉ፡፡
- 35. የቡና ዘር መጠንትመና የቡና ማሳችንን ለማዘጋጀትና ሌሎች ቅድመ ዝግጅቶችን ለማከናዎን ምን ያህል ዘር መሰብሰብና መፈልፈል እንዳለብን ማቀድ /ማስላት/ አለብን። የተከላ ዕቅድ /በሄ/ር/ የተከላ ርቀት ወይም የቡና እግር ቁጥር /በሄ/ር/ በ1ኪ/ግ ዘር የሚኖር ዘር መጠን በቁጥር የቡና ዘር የመብቀል ችሎታ /በ%/ በተለያዩ ምክንያቶች የሚጠፉና የሚወገዱ /በ%/ በበሽታና በተባይ በማጓጓዝ በግዚያዊ ችግኝ ጣቢያ ከተከላ በኃላ በአጠቃላይ መረጃ ካለ እነዚህን ታሳቢ በማድረግ የዘር መጠንና የሚዘጋጅ ችግኝን መወሰን የሚቻል ሲሆንዝርዝር መረጃ ከሌለን ከ25% ያላነሰ መጠባበቂያ በመያዝ መወሰን ይቻላል።
- 36. … የቀጠለ . ለምሳሌ ፦ የተከላ ርቀር 2x2=2500 ችግኝ /ሄ/ር ያስፈልጋል ማለት ነው። የሚተከል መሬት ስፋት 10 ሄ/ር ዕቅድ ከያዝን በ1ኪ/ግ ደረቅ ቡና ዘር 4000-5000 እንደሚኖረው ታሳቢ በማድረግ =2500x10= 25000 ችግኝ ያስፈልጋል፤ =25 % መጠባበቂያ ተጨማሪ 6250 ዘር ያስፈልጋል፤ በመሆኑም 25000+6250= በአጠቃለይ 31250 ዘር ያስፈልጋል ። 1ኪ/ግ ዘር 4000 ፍሬ ቢኖረው /ዝርግ ዝርያዎች ፍሪያቸው ትላልቅ በመሆኑ/ =31250/4000 =7.81 ወይም 9 ኪ/ግ ዘር መዝራት አለብን ማለት ነው።
- 37. 6.4. የቡና ችግኝጣቢያ አመሰራረትና ችግኝ ዝግጅት የቡና ችግኝ ማፍያ ቦታ መረጣና መደብ ዝግጅት፤ ጤናማና ጠንካራ የቡና ችግኝ ለማዘጋጀት ከዘር መረጣ በተጨማሪ የቡና ችግኝ ጣቢያ ቦታ መረጣ ከፍተኛ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል፡፡ መስፈርቶች፡- ለተከላ ቦታዎች አማካይና ምቹ የሆነ ንጹህና የማያቋርጥ ውሃ ያለው ሜዳማ ወይም ከ5-8% ተዳፋት ያለው ከዚያ በላይ ከሆነ የጠረንፅዛ እርከን መስራት በምዕራብ ምስራቅ አቅጣጫ መደብ መስራት፤ ከውርጭ ነፃ የሆነ ሃይለኛ ነፋስ ያልተጋለጠና ፤ ውሃ የመያዝ ችሎታ የሌለው አፈሩ በቀላሉ የሚፈረካከስ፤ በዕፅዋት ብስባሽ የዳበረ፤ ቀይ ወይም ቡናማ አፈር ያላቸው፤ የች/ጣቢያው ከፍታ ከባህር ወለል በላይ ከ1800 ሜትር ያልበለጠ
- 38. የችግኝ ጣቢያዎችን ስፋትመወሰን፤ የቡና ችግኝ ጣቢያ ስፋት የሚወሰነው፦ በአካባቢዎች ሊተከል የሚችለው ችግኝ መጠንና የቁሳቁስ መኖር በቀጣይ አመት ቡና የሚተክሉ አርሶ አደሮች ብዛት አርሶ አደሮች ያላቸው የመሬት ስፋት በሄ/ር /የመሬት ጥበት ባለባቸው አካባቢዎች 250 እስከ 500 የመሬት ስፋት ባለባቸው አካባቢዎች 500 እስከ 750 ከዚያም ባለፈ እስከ 1000 ታሳቢ አድርገን በመንቀሳቀስ/ በአርሶ አደሮች በራሳቸው የተዘጋጅ ችግኝ ብዛት የችግኝ የመድረሻ ጊዜ /በመስኖ በመኸር/፣ የችግኝ ማዘጋጃ ዘዴ (በመደብ ወይስ በፕላስቲክ ከረጢት) በአፈር መደብ የሚዘጋጅ ችግኝ በፕላስቲክ መደብ ከሚዘጋጁ ችግኝ የበለጠ ቦታ ስፋት ይጠይቃል፡፡
- 39. የችግኝ ማዘጋጃ ዘዴዎች የአፈርመደብ ዝግጅት አነስተኛ መጠን ለሚያዘጋጁና አርሶ አደሮች በራሳቸው ማሳ ለሚተክሉት ተመራጭ ነው ፤ አፈሩ የለሰሰነ፣ ደረቅና ከማይፈለጉ ነገሮች ነፃ በሚገባ ማድረቅና መከስከስ ከ3-4 ስፋት ባለው ወንፊት ተለይቶ መዘጋጀት አለበት፤ የመደቦች ቁመት ከ5-10 ሜ ስፋቱ 1.20 ሜ ቢሆን ይመረጣል፤ የአፈሩ ጥልቀት ከ20-25 ሳ.ሜ ማነስ የለበትም፤ በመደቦች መካከል ለመተላለፊያ መንገድ ስፋቱ 50-60ሳ.ሜ ፤
- 40. … የቀጠለ በሁለቱ የዘርመስመሮች መካከል ያለው ስፋት 20 ሳ.ሜ ቢሆን ይመረጣል፤ 1.2 ሜ ስፋትና 10 ሜ ቁመት ባለው መደብ አንድ አ/አደር የራሱን ከ450- 500 ችግኝ ማዘጋጀት ይቻላል፤ በእያንዳንዱ መደብ 20 ሊትር በሚይዝ ባልዲ አንድ ተኩል የሚሆን ብስባሽ (ኮምፖስት) ወይም ፍግ በመጨመር ማደባለቅ፤ ፍግና ብስባሽ በሌለበት ሁኔታ ከዘር1 ቀን አስቀድሞ በእያንዳንዱ መደብ 300 ግራም ዳፕ ጨምሮ በሬክ ከአፈሩ ጋር ማደባላለቅና ማስተካከል፤
- 41. … የቀጠለ ወጣ ገባሆኖ ውሃ እንዳይቋጥር መደልደልና መስተካከል ፤ የመደብ ዝግጅቱ እንደተጠናቀቀ አረሞች እንዲበቅሉ ደጋግሞ ውሃ ማጠጣትና አረሞችን እንዲበቅሉና ተከታትሎ አፈር ጋር ማደባለቅ፤ የዘር ወቅት እስከሚደርስ መደቡ በጉዝጓዝ ሸፍኖ ማቆየት ፤
- 42. የፕላስቲክ መደብ ዝግጅት ችግኝንአፈር በተሞላ የፕላስቲክ ቀረጢት ማዘጋጀት በብዙ አገሮች በስፋት የተለመደ አሰራርና ከፍተኛ ጠቀሜታ ቢኖረው ለዘር ብቅለትም ሆነ ለችግኝ ያለው ጠቀሜታ ከአፈር መደብ ችግኝ እንደማይበልጥ ተረጋግጧል። ለቡና የምንጠቀምበት ፕላስቲክ ሙቀትን አምቆ ስለሚይዝ ጠቆር ያለ መልክ ያለው ቢሆን ይመረጣል፤ ይህ በሌለበት ነጭ ፕላስቲክ በመጠቀም ከግማሽ በላይ በአፈር እንዲታቀፉ ማድረግ፤ ውፍረት 10 ማይክሮን 0.01 ሳ/ሜ ርዝመት 22 ሳ.ሜ ስፋት ባዶውን ከ16 ሳ/ሜ በአፈር ሲሞላ 10.2 ሴ/ሜትር በአፈር ሲሞላ እስከ 2 ኪ/ግ ይመዝናል ። ክልላችን ተጨባጭ ሁኔታ በተለይም ሞቃታማ አካባቢዎች እስከ 14 ሴ/ሜ ያሉትን እንጠቀማለን ።
- 43. … የቀጠለ የፕላስቲክ አፈርቅይጥ፡- ችግኙን ለረጅም ግዜ ከ8-12 ወራት ለመመገብ የሚያስችል ለምነት ያለው መሆን አለበት። የጫካ አፈር 3 እጅ /ይህ በማይገኝበት ሁኔታ የላይኛውን የአፈር ክፍል/ እፅዋት ብስባሽ (ፍግ) ከ1-2 እጅ ፤ አሽዋ 1 እጅ ጋር በሚደባለቅ ይዘጋጃል ፤ /3ላአ1ብ0አ፣2ላአ1ብ1አ፣2ላአ1ብ0አ፣/0ላአ3ብ2አ፣ የመደብ ስፋት 1.20 ሜ ርዝመቱ 10.2 ሜ በስፋቱ 10 በቁመቱ 100 በመደርደር 1000 ችግኝ ይይዛል፤ አካባቢው ዝናብ የተዘራበት ሁኔታ ከመሬት ሴ/ሜ ድጋፍ ማለት ዙሪያቸው በ10 ሳሜ ስፋት ባለው እንጨት መደገፍ አለበት እስከ 2-3 ሳምንት ድረስ ውሀ ማጠጣት አረሞችን መስወገድና በጉዝጓዝ መሸፈን ያስፈልጋል።
- 44. የዘር ወቅት የአካባቢውየአየር ሁኔታ /የአካባቢው ከባህር ወለል በላይ ከፍታ/ ቆላማ አካባቢ እስከ 8 ወራት ሊደር ይችላል ስለዚህ ለመኸር ተከላ መስከረም/ጥቅምት ማፍሰስ ወይና ደጋ ከደጋማ አካባቢ በመጠኑ ይፈጥናል በደጋማ አካባቢ እስከ 12 ወራት ይደርሳል ስለዚህ ከሚያዚያ እስከ ግንቦት ተዘርቶ በመጭው አመቱ ሐምሌ ሊተከል ይችላል የሚተከልበት ወቅት በመኸር በመስኖ /በክልላችን የተሻለ ውጤት እየተመዘገበበት በመሆነ አጠናክረን በአግባቡ አቅደን መስራት ይኖርብናል/
- 45. የቡና ዘር አዘራርናእንክብካቤ የቡና ዘር በ2 መንገድ ሊዘራ ይችላል። በማብቀያ መደብ ተዘርቶ ወደ ፕላስቲክ ማዛመት ይህ አሰራር ከጥቅሙ ጉዳቱ ስለሚያመዝን ተመራጭ አሰራር አይደለም፤ በቀጥታ በተዘጋጀለት ፕላስቲክ በቀጥታ መዝራት፤ ዘሩ ከመዘራቱ በፊት 1ቀን በፊት መደቡን ወይም የፕላስቲክ ከረጢቱን በቂ ውሃ ማጠጣት ያስፈልጋል የቡና ዘር ሲዘራ ስንጥቁን ወደ ታች በማድረግ 1 ዘር መዝራት፤ የብቅለት ሁኔታው አስተማማኝ ካልሆነ 2 ፍሬ ዘር በአንድ መዝራት ይቻላል
- 46. የቀጠለ ዘሩ ሲዘራበጣም ጠልቆ ከተዘራ የመብቀል ጊዜውን ከማራዘም በላይ ሳይበቅል ሊቀር ስለሚችል 0.5 ሳ/ሜ ሁሉንም በተመሳሳይ ጥልቀት መዝራትና በስስ አፈር ማልበስ፤ በጅማ ግብርና ምርምር በተሰራ 0.5 ሳ/ሜ ፣ 1 ሳ/ሜና 2 ሳ/ሜ ጥልቀት ሲዘራ ብቅለቱ 80.13፣81.53ና 67.85 በ% በቅድመ ተከተል ሊሆን ችሏል። በአፈር መደብ ዘር የመዝራቱን ሂደት ለማፋጠንና የአዘራር ርቀትና ጥልቀት ለመወሰን ምልክት በተደረገባቸው ሲባጎ መጠቀም ፤ በ2 ጎን 10 ሳ/ሜ ገባ ብሎ በ20 ሳ/ሜ ርቀት 49 ዘር ሲኖረው ወደ ጎን 6 መስመር ሲኖረው 294 ችግኝ ማዘጋጀት ይቻላል።
- 47. በአፈር መደብ የተዘጋጀቡና ችግኝ
- 48. ከዘር በኃላ የሚከናወኑተግባራት ጉዝጓዝ ማድረግ ዘር ከተዘራና በአፈር ከተሸፈነ በኃላ የአፈር ዕርጥበቱን ለመጠበቅ ሙቀቱን ለመቆጣጠርና ውሃ ሲጠጣ አፈሩ እንዳይቦረቦር ፍሬ ባላፈራ ደረቅ ሳር ከ3-5 ሳሜ /አውራ ጣት ልክ/ ድረስ ውፍረት መደቡን ዳር እስከ ዳር ጉዝጓዝ ማልበስ፤ ዳስ መስራትና ማሳሳት ቡናው 10% መብቀል እንደጀመረ /6-8 ሳምንት በኃላ ለችግኙ ጥላ የሚሆን /እንደ አካባቢው አየር ሁኔታው ከ1.25-1.8ሜትር/ ከፍታ ያለው ዳስ መስራት ተገቢ ሲሆን ዳሱ በ2 ሜትር ርቀት ተራርቆ የሚተከሉ እንደ ዝናብ ሁኔታ ወደ አንድ ጎን እንዲያጋድል ማድረግ ፤
- 49. … የቀጠለ የመደቡ አቅጣጫከምስራቅ ወደ ምዕራብ ካልሆነ ከፀሐይ ጉዳት ለመከላከል በሁለቱ ጎን ተጨማሪ ዳስ መስራት ያሰፈልጋል ፡ ቡናው 4 ጥንድ ቅጠል ካወጣ በኃላ ዳሱን ማሳሳት መጀመር የሚገባውብ የፀሐይ ብርሐንና ለተከላ ከ3-1 ወር ሲቀረው እዳሱን ማሳሳት ቀስ በቀስ በመቀነስ ሙሉ በመሉ በማንሳት ለችግኙ የበለጠ ጥንካሬ መሰጠት
- 50. … የቀጠለ ውሃ ማጠጣት ዘር ተዘርቶ እስኪበቅል በ2ቀን 1 ግዜ ውሃ ማጠጣት ወይም በደንብ እስከሚርስ /አረፋ እስከሚታይ/ ድረስ በቂ ዕርጥበት ካለ በሳምንት 1 ግዜ ማጠጣት አስፈላጊ ነው፡፡ ዘሩ ከበቀለና ዳስ ከተሰራ በኃላ እስከ 2 ጥንድ ቅጠል ማውጫ ድረስ በሳምንት 2-3 ግዜ ከ2-4 ጥንድ ቅጠል እድገት ድረስ በ4 ቀን ግዜ ከ4 ቅጠል በላይ በሳምንት 1 ግዜና ከዚያ በላይ እንደ እርጥበቱ
- 51. … የቀጠለ . ማዳበሪያናፍግ ማድረግ እንደ ችግኞች እድገት እየታየ ቢቻል የተፈጥሮ ማዳበሪያ ካልተቻለ 2 ግራም ዳፕ /የቆርኪ ድርበብ/ በችግኙ ዙሪያ ግንዱን ሳያስነኩ መነስነስ፤ ዩሪያ ማዳበሪያ 40 ግራም በ20 ሊትር ውሃ በመበጥበጥ በየሁለት ሣምንቱ 3 ጊዜ መርጨት ፤
- 52. አርሶ አደሮች የራሳቸዉንችግኝ ጣቢያ ለማቋቋም የልምድ ልዉዉጥ እንዲያደርጉ ማድረግ ያስፈልጋል
- 53. … የቀጠለ . የአረምቁጥጥርና ኩትኳቶ በችግኙ መካከልና በዙሪያው አረምን የሚያስከትለውን ጉዳት ለመቀነስ ተከታትሎ የቡና ስር እንዳይጎዳ ጥንቃቄ ማድረግ መንቀልና ማስወገድ፤ የአየር ዝውውርና የአፈር ውሃ የመያዝ ችሎታ ለማሻሻል በ3-4 ሳምንት አንድ ግዜ ለተከላ 1 ወር እስኪቀረው መኮትኮት ፤ ችግኝ ማሳሳትና በሞተ ከዳ መትከል በጉድጓድ 2 የቡና ዘር ካስቀመጥን ሁለቱም ከበቀሉ ጠንካራውን መርጦ መንቀል ባልበቀሉ የተነቀሉት ቦታዎች ስሮቹ እንዳይታጠፉ አድርጎ /ከረዘመ በማሳጠረ/ የተሻለውን መመትከል ፤ ከመነቀሉ በፊት ውሃ ማጠጣት
- 54. … የቀጠለ ችግኝ በየደረጃቸውመመደብ /grading/ ችግኞች ተመሳሳይ እድገት ላይኖራቸው እንደሚችል ታሳቢ በማድረግ በየደረጃቸው መለየት ስራ ሊሰራ ይገባል በተለይም በተከላ ወቅት ያልደረሱ ችግኞች ተለይተው ለብቻ እንክብካቤ ለአጭር ግዜ ሊያገግምና ለተከላ ሊደርስ ይችላል ምልክት ማድረግ /Lebiling/ የችግኝ ጣቢያ ታሪክ የችግኝ መረጃና የችግኝ ጣቢያ መረጃ መዝገብ የመሳሰሉት መሰረታዊ መረጃ የያዙ ምልክቶችና መረጃ ማድረግ
- 55. … የቀጠለ የቡና ችግኝተባይና በሽታ ቁጥጥር በችግኝ ጣቢያ የጎላ ጉዳት ከሚያደርሱት ተባይ ግንድ ቆራጭ ትል ከበሽታ የግንድ አበስባሽ ናቸው። ተባይና በሽታ ሊከሰት ስለሚችል በየጊዜው ክትትልና ቁጥጥር ማድረግ፤ ባህላዊና የተለያዩ ተግባራቶችን በማከናዎን መከላከል በሽታው ከታዩ መከላከያ መድሃኒት መርጨት
- 56. ዘርና ችግኝ አበስባሽበሽታ /DAMPING OFF DISEASE/
- 57. ዘርና ችግኝ አበስባሽበሽታ.. በሽታው በስፋት የሚታይና ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርስ ሲሆን የበሽታው ህዋስ በርካታ የፈንገስ ዝርያዎችን ያካትታል። የችግኝ ስርና ግንድ ከአፈር በሚገኘበት ቦታ ላይ በማበስበስ ችግኙ ጠውልጎ እንዲደርቅ ወይም ተፈንግሎ እንዲወድቅ ያደርጋል ። ከፍተኛ ጥላና ርጥበት ባለባቸው አካባቢዎች በስፋት ይታያል ። ለመራቢያ አመች የሆኑ ሁኔታዎች፦ ዘር በጥልቀት መዝራት ውሃ የሚጠጣው መጠንና ድግግሞሽ ከፍተኛ መሆን በመደቦች መካከል በቂ የውሃ ማስጠጫ አለመኖር የአረም ቀጥጥር ስራ በሚገባ ተግባራዊ አለማድረግ በአጠቃላይ የመራቢያውን መንስኤ በማስወገድ በሽታውን መከላከል /በተገቢው ጥልቀት መዝራት፣አፈር ሙቀት፣ በቂ አየር መዘዋወሪያ ማድረግ ፣አዲስ ዘር መጠቀም፣በበሽታ የተጠቁትን ነቅሎ መጣል በሹል እንጨተ መኮትኮት/ ችግሩ የከፋ ሲሆን ፀረ ፈንገስ መድሃኒት በመጠቀም መቆጣጠር ያስፈልጋል።
- 58. ግንድ ቆራጭ ትል/CUT WORM/ ተባዩ ጠቆር ያለ ግራጫ ቡኒ መልክና ነጠብጣቦቸ ያሉት ጥቁር ቡኒ ራስ አለው ለተባዩ መራቢያ የሚያገለግሉ አረሞች መቆጣጠርና አካባቢውን ማፅዳት፤ በየመደቡ ትሉ መኖሩን አለመኖሩን መከታተል በሌሊት ስለሚወጣ ተከታትሎ መልቀም ፤ በአካባቢው ተባዩ መኖሩ ከታወቀ ዘር ከመዘራቱ በፊት ካርቫሪን 85% ከአፈር መቀላቀልና መዝራት ችግኙ ከበቀለ በኃላ ችግሩ ከተከሰተ ማላታይነ 50 %ኢሲ 14 ሚሊበ10ሊትር አደባልቆ አፈሩ ላይ መርጨት
- 59. የችግኝ ጣቢያዎች ሞዴልአክሽን ፕላን ተቁ የሚከናኑ ተግባራት ዕቅድ ተግባራት የሚከናወኑባቸው ወራቶች ሐ ነ መ ጥ ህ ታ ጥ የ መ ሚ ግ ሰ 1 የቡና ችግኝ ዝግጅት 100000 ለመስኖ 15000 ለመኸር 85000 2 ዘር ዝግጅት /ግዥ ወይም ለቀማና/ 3 የጫካ አፈርና አሸዋ ማሰባሰብና ማቅረብ 4 ጉዝጓዝ ሳር ማዘጋጀት /ለዳስ ጭምር/ 5 ኮምፖስት ዝግጅት 6 ፕላስተክ ጥቅጣቆና መደብ ዝግጅት 7 ዘር መዝራት 8 ምልክት ማድረግ 9 ችግኝ ማዛመት 10 ዳስ ማዘጋጀት
- 60. ተቁ የሚከናኑ ተግባራት ዕቅ ድ ተግባራት የሚከናወኑባቸውወራቶች ሐ ነ መ ጥ ህ ታ ጥ የ መ ሚ ግ ሰ 11 ችግኝ እንክብካቤ ውሃ ማጠጣት ማዳበሪያ ማድረግ አረምና ኩትኳቶ ችግኝ ማሳሳትና በሞተ ከዳ ማዛመት ችግኝ በየደረጃው መመደብ ምልክት ማድረግ የቡና ችግኝ ተባይና በሽታ አሰሳና መከላከል 12 የችግኝ ሽያጭ ዋጋ ትመናና ገበያ ማፈላለግ 13 የቀጣይ አመት ዕቅድ ማዘጋጀትና ሌሎች ቅድመ ዝግጅቶች ማጠናቀቅ
- 61. 6.5 የተከላ ማሳመረጣና ዝግጅት ፣ ችግኝ ማጓጓዝ፤ የተከላ ቦታ መምረጥ ለቡና ችግኝ ተከላ የሚመረጠው ማሳ ለም አፈር የሆነ ቀይ ወይም ቡናማ ቀለም ያለው ጥልቀት ከ1.5 ሜ በላይ በቀላሉ የሚፈረካከስ ውሃ የማይተኛበት (ውሃ የማይቋጥር) መሆን አለበት፤ የመሬቱ ተዳፋትነት ከ25-30 % የማይበልጥ፤ የዝናብ መጠን ከ1500–2000 ሚሚ የሚያገኝና በቂ ስርጭት ያለው ወይም በመስኖ ሊታገዝ የሚችል መሆን አለበት፤
- 62. የመሬት ዝግጅት መሬቱአዲስ ከሆነ ምንጣሮ ማካሄድና አባጣ ጎርባጣውን ማስተካካል በጥላነት የሚያገለግሉ ዛፎችን መትከል ማሳውን ካጸዳ በኃላ በብሎክ መከፋፈል ማሳውን በተከላ መስመርና በእርከን መከፋፈል፤ እርከን ስራ እንደተጠናቀቀ መሬቱን በማለስለስና እያንዳንዱን የእርከን ተዳፋት በመትከል የቡና ተከላ መስመሮች አግድሞ ይቀየሳል፤ /ይህ የሚሆነው የቡና ተከላ ከመድረሱ ከ3 ወር በፊት የካቲትና መጋቢት ወራት ይሆናል፡፡/
- 63. ትክክለኛውን የተከላ ርቀትመወሰን መመዘኛዎች፡- የቡናው ዝርያ ተፈጥሮዊ አስተዳደግ በቂ እርጥበት የቡና ዛፉን የሚገርዝና የሚንከባከብ ከሆነ ርቀቱ የአፈሩ ለምነትና ባህሪ ፤ በአካባቢ የበሽታና ተባይ ክስተት ሁኔታ፤ የመሬት ተዳፋትነት፤ የሰብል አመራረት ዘዴ /አሰባጥሮ መዝራት ፣ ጥምር ደን/
- 64. የተከላ ቦታን መቀየስ፤ ችካል በማዘጋጀት ቡናውና የጥላ ዛፎች የሚተከሉበትን ቦታ መቀየስ፡ ተዳፋትነት በሌላቸውና ሜዳማ ማሳዎች 4ቱ ጎኖች ማዕዘን እኩል የሆኑ የአተካከል ዘዴ 2×2ሜ ርቀት በመትከል በሄ/ር 2500 ቡና መትከል፤ መጠነኛ ተዳፋትና የወይናደጋማነት ባህሪይ ባላቸው አካባቢዎች 2 ሜትር በ1.8 ሜትር ርቀት በመትከል በሄ/ር 2777 ችግኝ መትከል ይችላል፤
- 65. የቀጠለ መጠነኛ ተዳፋትባላቸው ሞቃታማ አካባቢዎች ባለ ነጠላ መስመር ተከላ 2.5 ሜ × በ1.5 ሜ ወይም 2666 2.5 ሜ እና በ2 ሜ 2000 መጠቀም ይችላል፤ ከፍተኛ ተዳፋት ባላቸው ማሳዎች ባለ 3 ሄጅ /3 ሜ× 1.5 ሜ× 1.5 ሜ × 1.5 ሜ = 3600 ዛፍ ባለ 4 ሄጅ /መስመር/ 3×1.5×1.5×1.5x1.5 ጠቅላላ 3730 ዛፍ መጠቀም ይቻላል፤
- 66. የተከላ ጉድጓድ አቆፋፈር ጉድጓድ ከ3 ወር ከተከላ በፊት መቆፈር አለበት፤ የቡናውን ዛፍ ጥንካሬ እድሜና ምርታማነት የሚወሰነው በጉድጓድ ስፋትና ጥልቀት በመሆኑ ችግኝ መትከያ የሚቆፈር ጉድጓድ 60×60 ሴ/ሜ ስፋትና ጥልቀት ሊኖረው ይገባል፡፡ የላይኛው አፈር ከጉድጓዱ በላይኛው በኩል ለምልክት ችካል ማድረግ፤ የውስጠኛው ሸክላማ አፈር በታች በኩል ይከመር፤
- 67. … የቀጠለ . የተከፈተውጉድጓድ እንዲብላላ ለ2 ወር ክፍቱን ይቆያል፤ ተከላው ሊጀመር 1 ወር ሲቀረው ከተቆፈረው ጉድጓድ መሃል ለመሃል አንድ ችካል ጉድጓድ ውስጥ ተክሎ አፈሩን መመለስና ጉድጓዱን በዳበረ አፈር መሙላት፤ አፈሩ ሲመለስ 50 ግራም ዳፕ ወይም 1 ባልዲ ኮምፖስት ከአፈሩ ጋር ቀላቅሎ መሙላት ፤
- 68. የሚተከሉ ችግኞችን ለተከላማዘጋጀትና ማለማመድ yb# CG®C wd tk§ ¥ú km²w‰cý bðT bmdB §Y XÃl# ktk§ xND wR s!q‰cý _êT ¥¬ Äs#N qS bqS XÃns# li/Y ¥l¥mD ÝÝ CGß# wd¸tkLbT ytk§ ï¬ ¥ÙÙZ g!z@ÃêE yCG" Èb!à b¥ÌÌM ¼út§YT nRs¶¼ XstEtEkl# DrS xSf§g!ýN XNKBµb@ ¥DrGÝÝ
- 69. ችግኞችን ወደ ተከላቦታ ማዛወር ለተከላ የተዘጋጁ የቡና ችግኞች አቋማቸው ጥሩ፤ በተባይና በበሽታ ያልተጠቁ ፤ የዕድገት ደረጃቸው ከ6-8 ጥንድ ቅጠል ያላቸው፤ ስሮቻቸው ያልተጣመሙ ፤ ስሮቻቸው ከፕላስቲክ አልፎ ያደጉ ስሮችን መገረዝ፤
- 70. ሀ/ በአፈር መደብየተዘጋጁ ችግኞችን ወደ ተከላ ቦታ ማዛወር፤ የበለጠ ጥንቃቄና እንክብካቤ ይፈልጋሉ፤ ለተከላ 1 ቀን ሲቀረው መደቡን ውሃ ማጠጣት በባለ 3 ጣት የችግኝ መንቀያ መሳሪያ /ፎርክ/ በመጠቀም የችግኙ ስር ሳይበጣጠስ ከነስራቸው መንቀል፤ ችግኙ እንዳይጠወልግ ጥዋትና ማታ የደመና ሽፋን ባለበት ወቅት መንቀል ይመረጣል፤ የሚጓጓዝበት ሩቅ ከሆነ በኮባ /ሙዝ/ ቅጠል በመጠቅለል፤ የጎበጠ የተጣመመ ስር ያላቸው የቡና ችግኝ ማስወገድ፤
- 71. ለ/በፕላስቲክ ከረጢት የተዘጋጀችግኞችን ወደ ተከላ ቦታ ማዛወር /ማጓጓዝ/ በፕላስቲክ የተዘጋጀ ችግኞች ከነአፈራቸው ሲተከሉ ከፍተኛ የመፅደቅ አቅም አላቸው፤ በሚተከልበት ወቅት አፈሩን በእጅ አላቆ መትከል፤ በማጓጓዝ ወቅት ችግኞቹ በመጫጫን ስሮቻቸው እንዳይጨፈለቁ በተቻለ መጠን በቅርጫት ማጓጓዝ
- 72. የቡና ችግኝ አተካከልናእንክብካቤ ማካሄድ ችግኙ በች/ጣቢያ የነበረበትን ጥልቀት ጠብቆ መትከል፤ አፈሩን ሙሉ በሙሉ በመመለስ በእጅ ጣቶች አፈሩን ጠበቅ ማድረግ፤ /ይህም በአፈሩ ውስጥ የአየርና ውሃ ሊያቁር የሚችል ክፍት ቦታ እንዳይኖርና በዚህ ምክንያት ችግኙ እንዳይደርቅ ያግዛል፤/ በፕላስቲክ የተዘጋጀ ችግኝ በማንኛውም ጊዜ ሊተከል የሚችል ቢሆንም በጠባብ ፕላስቲክ የተዘጋጀና ስሮቻቸው በፕላስቲኩ ዙሪያ የተጠመጠሙ መሆን የለባቸውም፤ ባጋጣሚ ስሩ ከፕላስቲክ በላይ ያደገ ከሆነ ከመተከሉ በፊት ስሩን በመቀስ በጥንቃቄ መገረዝ አለበት፤
- 73. በአፈር መደብ የተዘጋጀችግኝ ሲተከል በአገባቡ ስሮችን በየደረጃዉ እየዘረጉ መትከል
- 74. ሲተከል መጋቢ ስሮችእንዳይተጣጠፉ እያስተካከሉ አፈር ማልበስ
- 75. ችግኞች ሲተከሉ ቀጥብለዉ እንዲቆሙ አድርጎ መትከል
- 76. እስከ ሚፀድቁ ድረስጊዜያዊ ዳስ በፀሐይ መግቢያና መዉጫ በኩል መጋረድ
- 77. በተከላ ወቅት ለአርሶአደሮች የክህሎት ስልጠና ሲሰጥ
- 78. 6.6. የቡና እንክብካቤስራዎች የጥላ ዛፍ መትከል መቆጣጠር ፤ የአረም ቁጥጥር ማካሄድ፤ ደባል ሰብሎች መዝራት /ማሰባጠር/ ፤ የቡና ማሳ ጉዝጓዝ አጠቃቀም ፤ የቡና እግር ብዛት ማስተካካል ፤ የቡና ማሳ አፈር ለምነትን ማሻሻል /COMPOST/፤ ገረዛና ምቀሳ ፤ የቡና ዛፍ እደሳ /ጉንደላ/ ማካሄድ ፤ የመስኖ ዉሃ አጠቃቀም ፤
- 79. የጥላ ዛፍ መትከልናእንክብካቤ፤ የተከላ ቦታው የጥላ ዛፍ ከሌለውና ያለውም በቂ ካልሆነ በጥላነት ሊያገለግሉ የሚችሉ ጊዚያዊና ቋሚ ዛፎችን አራርቆ መትከል፤ ቡና ከተተከለ ማሳ የጥላ ዛፍ ከሌለው ችግኞች በደንብ እስከፀደቁ ጊዜያዊ ትንንሽ ጎጅዎች በመስራት ከለላ እንዲያገኙ ማድረግ፤ የጥላ ዛፍ እድገትና የቅርንጫፍ መጠንና የመሸፈን ሁኔታ በማየት የመቆጣጠር ስራ መሰራት ይኖርበታል።
- 80. የጥላ ዛፍ እንክብካቤ 1.ጥላዛፍመትከል 2.ቅርንጫፍ መቀነስ 3.ግንድ መቀነስ 4.ግንድ መቁረጥ 5.በቁም ማድረቅ
- 81.
- 82. የጥላ ዛፍ አመራረጥ ዛፍበሌለባቸውና ገላጣ አካባቢዎች ጊዜያዊና ቋሚ የጥላ ዛፎችን መርጦ መትከል ሲያስፈልግ የሚመረጡት የጥላ ዛፎች ፦ በበጋ ወቅት ቅጠላቸው የማይረግፍና የፀሐይ ብርሃን ማስተላለፍ የሚችሉ መሆን አለባቸው፡፡ ለእንስሳት መኖ፣ ለንብ እርባታ፣ ለማገዶና ለመሬት ለምነት ማሻሻያ የሚያገለግሉ ንጥረ ነገሮችን ለቡናው ተክል የሚያበረክቱ፣ የአፈር ንጥረ ነገርና ውሃ የማይሻሙ፣ ለተባዮች ምቹ ሁኔታ የማይፈጥሩ በመለየት መምረጥ ያስፈልጋል፡፡
- 83. … የቀጠለ ቦታው ገላጣከሆነ በፍጥነት የሚያድግና የተለያየ ጥቅም የሚሰጡ … ጊዜያዊ የጥላ ዛፎች እንደሰስባኒያ፣ ሉስኒያ፣ ሙዝ፣ እንሰት ወዘተ መትከል፣ የጊዜያዊ ጥላ ዛፎች የተከላ ርቀትም በአማካይ 5x5 ሜትር ቢሆን ይመረጣል፡፡ ለዘለቄታው የሚያገለግሉ ቋሚ የጥላ ዛፎችንም እንደ ስሳ፣ ግራር፣ ብርብራ፣ … ዋንዛ፣ ኮርች ወዘተ ችግኞችን በማዘጋጀት መትከል ያስፈልጋል፡፡ የቋሚ ጥላ ዛፎች የተከላ ርቀት እንደየቅርንጫፍ አዘረጋግ ያላቸውን ቅጠላቸው ቀጫጭን ሆኖ በውስጡ በቂ የፀሐይ ብርሃን የሚያሳልፉ፣
- 84. የጥላ ዛፎች ዓይነትናየተከላ አማካይ ርቀት ሜትር ተቁ የጥላ ዛፍ ዓይነት የሚተከልበት አማካይ ርቀት ብዛት በሄ/ር የተስማሚነት ደረጃው 1 የግራር ዝርያዎች 22x22 ሜትር 2ዐ በጣም ተስማሚ 2 የሰሳ ዝርያዎች 2ዐx2ዐ ሜትር 25 " " 3 ብርብራ 1ዐx1ዐ ሜትር 1ዐዐ " " 4 ዋንዛ 16x16 ሜትር 1ዐዐ ደህና 5 ኮርች 10 x1ዐ ሜትር 1ዐዐ " 6 ላንቲሮ 5x5 ሜትር 400 ጊዜያዊ 7 ሴስፓኒያ 5x5 ሜትር 4ዐዐ ጊዜያዊ 8 ጉሎ 5x5 ሜትር 4ዐዐ ጊዜያዊ 9 እንሰት 7.5 x5 ሜትር 267 ደህና
- 85. የአረም ቁጥጥር ማካሄድ፤ በቡናማሳ ሳይፈልግ በቅለው የሚገኝ ማንኛውም ተክል አረም ይባላል፤ የአረም መራቢያ በፍሬ በግንዳቸው በስሮቻቸው በሌሎች አካላቸው ነው፤ አረሞች ውሃ ፣ ንጥረ ነገርና የፀሐይ ብርሃንን በማሻማት በቡናው ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳሉ፤
- 86. … የቀጠለ .. በሀገራችንአረሞች የቡናን ምርት በግምት ከ20-30% እንደሚቀንሱ ይገመታል፤ ለቡና ተክል አደገኛና አስቸጋሪ አረሞች፤ እንግጫ፣ የኡራ ሳር፣ ሠርዶ፣ ጨጉጊት፣ መጭ፣ ደሃ ነቃይ ወዘተ ዋና ዋናዎቹ ናቸው፤
- 87. የአረም መከላከያ መንገዶች የፊሲካል (cultural practice) አረም ቁጥጥር በቁፋሮ ፣ 95% መጋቢ ስሮች በ30 ጥልቀት ስለሚገኝ ጥንቃቄ ማድረግ አስፈላጊ ነው። በምንጣሮ ፣ /በገጀራ ሲሠራ እንደ ቡና ግንድ አድርቅ በሽታዎችን ለመከላከል ቡናው እንዳይቆስል ጥንቃቄ ማድረግ/ በእጅ በማረም በጉዝጓዝ በመጠቀም መሬቱን በመሸፈን፣ ሥነ-ህይወታዊ (biological practice) አረም ቁጥጥር የመሬት አልሚ ሰብሎችን በመትከል ፣ ጥላ ዛፎችን በመትከል፣ ፀረ አረም (chemical ) አረም ቁጥጥር
- 88.
- 89.
- 90. በጥላ ዛፍ እጥረትናበአረም የተከበበ የቡና ተክል
- 91.
- 92. የአረማ ዘዴ (ኩ/ልበሄከታር) አንድ ጊዜ 3.5 ሶስት ጊዜ 5.3 ፀረ አረም 3-4 ሊትር በሄክታር 8.7 ሽፋን ተክል 5.8 ፀረ አረም 3 ሊትር በሄክታር 9.4 አንድ ጊዜ + ሽፋን ተክል 6.4 ፀረ አረም 1.5 ሊትር በሄክታር + ሽፋን ተክል 8.9 አንድ ጊዜ + ፀረ አረም 1.5 ሊትር በሄክታር+ ሽፋን ተክል 9.5 ምንም አረም የሌለው ማሳ 12.7 ምንጭ፡-ጅማ ግብርና ምርምር የተቀናጀ የአረም መከላከያ ዘዴና የቡና ምርታማነት
- 93. 93 ደባል ሰብሎች መዝራት/ማሰባጠር በወጣትቡና ማሳ በተለይም እስከ 3 ዓመት በሚኖረው ክፍት ቦታ አፈሩን በማዳበር፣ አረሙን በመቆጣጠር ጥቅም ሊሰጡ የሚችሉና እንዲሁም ተጨማሪ ገቢ ሊያስገኙ የሚችሉ ሰብሎችን በደባልነት ማልማት ይቻላል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ፡- ዲስሞዲየም፣ ኦቾሎኒ፣ አደንጓሬ፣ባቄላ ፣ሽምብራ፣ ዝንጅብል እርድን በደባልነት መጠቀም፣ ፓፓያ፣ ስኳር ድንች የቡናው ቅርንጫፍ ከመግጠሙ በፊት መተቀም ይቻላል፡፡
- 94.
- 95.
- 96. የቡና ማሳ ጉዝጓዝ አጠቃቀም በደረቅ ወይም ሞቃት አካባቢዎች ለቡና ተክል ጉዝጓዝ መጠቀም ጠቃሚ ስለሚሆን በደካማ አፈር ላይ የተሻለ ምርት እንዲኖር ያግዛል፤ ዋና ዋና የጉዝ ጓዝ ጥቅሞች ውሃ ከአፈር እንዳይተንና እርጥበቱን እንዳይቀንስ፤ የተለያዩ ከባድ አረሞች እንዳይበቅሉ አፍኖ ይይዛል፤ የአፈር መከላትን ይከላከላል፤ የዝናብ ውሃ ወደ መሬት ውስጥ እንዲሰርግ ያደርጋል፤ ሲበሰብስና ሲብላላ መሬቱን ያዳብራል፤
- 97. የጉዝ ጓዝ አደራረግ፤ አዲስ ለተተከሉና እስከ 2 ዓመት እድሜ ለአላቸው ትናንሽ ቡናዎች በቡናው ግንድ ዙሪያ ከዋናው ግንድ 10 ሳ.ሜ ራቅ ብሎ ከ10-15 ሳ.ሜ ውፍረትና በ60 ሳ/ሜ ስፋት መሬቱን በጉዝጓዝ መሸፈን፤ በትላልቅ ቡናዎች ማሳ ላይ አንዱን መስመር በመጎዝጎዝ የሚቀጥለውን በመዝለል ቢደረግና በቀጣይ አመት ሌላውን መስመር መጎዝጎዝ የተሻለ ምርት ሊሰጥ ይችላል፤ ለዚህ ተግባር የተለያዩ የደረቁ ሳር ቅ/ቅጠሎችን የሰብል ቅሬቶችን የበቆሎ አገዳ፣ የገብስ የአተር የባቄላ ገለባ ወዘተ በማደባለቅ ለጉዝጓዝነት መጠቀም ይቻላል፤
- 98. በሳር ጉዝጓዝ የተደረገማሳ 98
- 99.
- 100. የተሻለ ዝግጅት የተደረገለትተከላ ማሳ
- 101. የቡና እግር ብዛትማስተካከል የቡና ተክል የተቀራረበ ከሆነ እንደየአካባቢው ተጨባጭ ሁኔታ እየታየ ርቀቱን 2x2 ወይም እንደ ዝርያው የተከላ ርቀት ማስተካከል፣ በባዶ ቦታ ሞተከዳ መተካት፣ በበሽታ ምክንያት የሞቱ የቡና ተክሎችን ነቅሎ በማስወገድ በአዲስ መተካት፣
- 102. የቡና ማሳ አፈርለምነትን ማሻሻል፤ ቡና ለረጅም አመታት ምርት እንዲሰጥ የተተከለበት መሬት ለምነቱን ይዞ እንዲቆይ የአፈር መሸርሸርን መከላከል እርከን ወይም ግዳድ መስራት፤ በቡና ማሳው ውስጥ ባለው ክፍት ማሳ ከቡና መስመሮች በማራቅ መሬትን ሊያዳብሩ የሚችሉ እንደ አተር፣ ቦለቄ፣ ኑግ ወዘተ የመሳሰሉ ሰብሎችን በደባልነት መዝራት፤ ማዳበሪያ ወይንም ኮምፖስት መጠቀም እንዲሁም የአፈርን አሲዳማነት መከላለከልና መቆጣጠር በተከታታይ ዓመታት ምርት የሚያፈራ የቡና ዛፍና ጠንካራ ቅርንጫፎችን ለማሳደግ ያግዛል፡፡
- 103. የተፈጥሮ ማዳበሪያ አጠቃቀም፡- ዋና ዋና የተፈጥሮ ማዳበሪያ ዓይነቶች መካከል ፍግ፣ኮምፖስት ፣አረንጓዴ ማዳበሪያ ፣ጉዝጓዝ ፣ሽፋን ሰብል ተጠቃሽ ናቸው። ለችግኝ ዝግጅት በአንድ ችግኝ 300 ግራም ሂሳብ ብስባሽ ኮምፖስት ማድረግ በቀጥታ በአፈር መደብ ለሚዘጋጅ በአንድ መደብ ላይ 20 ሊትር በሚይዝ ባልዲ በመጨመር ከአፈር ጋር ማደባለቅ፤ ለተተከሉ ቡናዎች ቡናው በሚተከልበት ወቅት ጉድጓድ ሲደፈን 4 ኪ/ግ /አንድ ባልዲ/ ብስባሽ ለአንድ ጉድጓድ መጨመር፤
- 104. ሰው ሰራሽ ማዳበሪያአጠቃቀም የተፈጥሮ ማዳበሪያ ማዘጋጀት ካልተቻለ 100 ግ ዳፕ እና 50 ግራም ዩሪያ ከቡናው ግንድ 30 ሳ/ሜ ራቅ ብሎ በመጨመር እንዲዋሃድ መኮትኮት፤ መጨመር ያለበት የመኸር ዝናብ ሲጀመር በመሃከልና መጨረሻ ወቅት በዓመት 3 ጊዜ በመክፈል መጠቀም፤
- 105. DIAGRAM SHOWING NUTRIENTDEFICIENCIES AFFECTING YOUNG AND OLD LEAVES
- 106.
- 107. የቡና ተክል ገረዛናምቀሳ ማካሄድ የቡና ገረዛ አሰራር ከአቅም በላይ ምርት በመስጠት፦ የተዳከሙ የሞቱ የደረቁ፣ በበሽታ የተጠቁ፣ የአረጁና፣ምርት የማይሰጡ፤ ቅርጫፎችን በማስወገድ ሲሆን በሦስት ወር አንድ ግዜ በመዘዋወር አላስፈላጊ እድገቶችን መቆጣጠር ያስፈልጋል።
- 108. … የቀጠለ ገረዛ በሁለት ይከፈላሉ፡-እነሱም ሀ. ቅርፅ የማስያዝ የቡና ችግኝ ከተተከለበት ጊዜ ጀምሮ ምርት መስጠት እስከሚጀምር ድረስ ዛፍን ቅርፅ ለማስያዝ የሚያካሂድ የገረዛ ስራ ነው፡፡
- 109. … የቀጠለ ለ. የክትትል ገረዛ ምርት ከተሰበሰበ በኃላና በተከታታይ በቡናው ዛፍ ላይ ደርቀው ወይም ተሰብረው የሚታዩ ቅርጫፎችን፤ በዋናው ግንድ ላይ በቅለው ወደ ላይ የሚያድጉ አዲስ ቅጥያዎችን ፤ ከመሬት ከፍ ብሎ ባለው 20 ሳ.ሜ ከፍታ ድረስ ያሉ ፤ ያረጁና ምርት አልባ የሆኑ /ሦስት ግዜ ምርት ከሰጠ በኃላ ምርት እየቀነሱ ስለሚሄድ/ ቅርንጫፎችን በየጊዜው እየተከታተሉ ማስወገድ፤
- 110. የገረዛ ጥቅሞች የቡናውዛፍ የተስተካከለ የቅጠልና የፍሬ ተመጣጣኝነት ለመጠበቅ ፤ ጠንካራ ቅርንጫፍና ግንድ እንዲኖረው ፤ በተክሎች ውስጥ በቂ የፀሀይ ብርሃንና አየር እንዲያገኝ ያግዛል፤ የቡናው ዛፍ ሳያስለስ በተከታታይና በቂ ምርት ያግዛል፤ የቡናው ዛፍ ጤናማና ረጅም እድሜ ይኖረዋል፤ ለለለቀማ፣ለርጭትና ለሌሎች እንክብካቤ ስራዎች አመች ሁኔታን ይፈጥራል፡፡ በአፈር ውስጥ ያለውን ንጥረ ነገር በተገቢው ለመጠቀም ፤
- 111. የአረጃ ቡና ዛፍእደሳ /ጉንደላ/ ማካሄድ፤ በሃገራችን ብሎም በክልላችን የቡና አተካከል አያያዝና ቁጥጥር ዘዴዎች ሳይንሳዊ ባለመሆኑ አማካኝ የንፅህ ቡና ምርት 5 ኩ/ል በታች በመሆኑ ያረጀ ቡና እድሳት /ጉንደላ/ ዋነኛው ቡና ልማት አያያዝና ስትራቴጅ ነው፡፡
- 112. የቡና ዛፍ እደሳ/ጉንደላ/ የሚካሄድባቸው ምክንያቶች የቡና ተክልን በተለያዩ ዘዴዎች በመቁረጥ ምርት መስጠት የሚችሉ አዲስ ቅጥያዎች እንዲያበቅል የማድረጊያ ዘዴ ነው፡፡ እርጅና፤ የቅርንጫፍ መድረቅ፤ የቡና ግንድ መሰበር፤ በድርቅ መጎዳት፤ በጥገኛ አረሞች መወረር፤ የጥላ ዛፍ መብዛት፤ የፀሐይ ብርሐን መብዛት፤
- 113. የእድሳ ዘዴዎች ሀ/ ሙሉጉንደላ በአንድ ላይ የበቀለ አንድና ከአንድ በላይ ያለ የቡና ዛፎችን ከ30-40 ሴ/ሜ ከፍ ብሎ የመጎንደልና አዲስ ቅጥያ እንዲያበቅል የሚደረግ አሰራር ነው፡፡ ለ/ ከፊል ጉንደላ በአንድ ቦታ ከአንድ በላይ የበቀለ ባለ ብዙ ግንድ የቡና ዛፎችን በሁለት በመክፈል ግማሹን በመጀመሪያው ዓመት ቀሪውን በቀጣይ ዓመት እያፈራረቁ በመጎንደል ምርት መስጠት የሚችሉ ቅጥያዎች እንዲያበቅል የማድረጊያ ዘዴ ነው፡፡
- 114. የአረጀ የቡና ዛፍአጎነዳደል ዘዴ
- 115. ሐ/ የቡና ዛፎችንበማስጎንበስ የመጎንደል ዘዴ፤ የጥላ ዛፎች በሚበዙባቸው ማሳዎች የሚገኙ የቡና ዛፎች የፀሐይ ብርሃን ለመፈለግ ሲሉ ቁመታቸው ረጅምና ግንዳቸው ቀጫጭን የሆኑትን በማስጎንበስና በሲባጎ ወይም በችካል በማሳያዝ ቅጥያ እንዲያበቅሉ በማድረግ በቀጣይ አመታት ከሚፈለገው በላይ ያሉ ቅርንጫፎችን የማስወገጃ ዘዴ ነው፡፡
- 116. ጉንደላ የሚከናወንበት ወቅት የቡና ምርት ሙሉ በሙሉ ተለቅሞ እንደተጠናቀቀ መሆን አለበት ይህ ወቅት የተመረጠው ቡናው ወደ እንቅልፍ የሚገባበት ወቅት በመሆኑ ለጉንደላ ምቹ ያደርገዋል፤፡፡ ጉንደላ አጥጋቢ ውጤት እንዲያስገኝ ከታህሳስ እስከ ሚያዚያ ባሉት ወራቶች መጎንደል ይቻላል፤
- 117. ለተጎነደሉ ቡናዎች መደረግየሚገባው ጥንቃቄ ማሳውን ከጉንደላ በፊት ከአረም ነፃ ማድረግ፤ እንደተጎነደለ ማሳውን በመኮትኮት በ25 ሳ/ሜ ርቀት በ15 ሳ/ሜ ስፋት በግንዱ ዙሪያ ፍግ ወይም ከ100–150 ግራም ዳፕ ማዳበሪያ ማድረግ፤ እንደ አስፈላጊነቱ የመስኖ ውሃ ማጠጣት፤ ጉዝጓዝ ማድረግ በአንድ ዛፍ ከ2-3 ቅጥያዎች ያልበለጡትን በመተው ቀሪዎችን በየጊዜው እየተከታተሉ ማስወገድ ፤ ከተባይ፣ ከአውሬና ከቤት እንስሳት መከላከል ፤
- 118. የመስኖ ዉሃ አጠቃቀም y¸ÃSfLGbTwúኝ wQèC MKNÃèC 1.bwQt$ XNÄ!ÃBB Ãbbý FÊ XNÄYrGF l¥DrG ym,„ ZÂB kmjm„ xSqDä Æl#T h#lT îST w‰T 2.bKrMt$ ZÂB Ãf‰ý yb# ²F FÊý XDgt$N -Bö XNÄ!qላ l¥DrG ym,„ ZÂB mýÈTን tkTlÖ Æl#T h#lT îST w‰T ýS_ 3.lMRT ÃLdrs# yb# ²æC XNÄYdRq$ XDg¬cý úYÌr_ XNÄ! ÃDg# l¥DrG bïY /bmSmR/ ¥-ÈT CK b@z!N mSñ x-ÈT zÁ
- 119. የተሻለ እንክብካቤ የተደረገለትቡና ዛፍ
- 120. 7. ፓኬጁን ለመተግበርየሚከናወኑ ተግባራት ምርትና ምርታማነት ለማሻሻል ፓኬጁን በተሟላ መንገድ መፈጸም አስፈላጊ ሲሆን ተግባራትን በቅድመ ዝግጅትና በተግባር ምዕራፍ በመለየት ዝርዝር አክሽን ፕላን በማዘጋጀት ተግባራትን ቀን በቀን መከታታል ያስፈልጋል፡፡
- 121. ቅድመ ዝግጅት፦ ዕቅድመከለስ፤ ቀበሌዎችንና አርሶ አደር መለየት /farmer identification/፤ በመስኖና በመኸር የተተከለ ቡና የመፅደቅ ኢንቨንተሪ መዉሰድና መረጃዎችን ማሰባሰብ ፤ ለቡና ልማት ተሳታፊዎች አቅም ማጎልበት፣ ግንዛቤ መፍጠር ፤ ለልማት ሰራተኞች፤ ለአርሶ አደሮች፤ ለማህበራት አመራር አካላት፤ ለወጣቶች፤ በአካባቢያችን ለምርታማነት ማነቆ ችግሮችን በመለየትና የአፈፃፀም መረሐ ግብር ማዘጋጀት ፤
- 122. በተግባር ምዕራፍ፦ በዕቅዱመሰረት ለመተግበር አስፈላጊውን የዘርና ሌሎች ግብዓቶች ማቅረብ፤ ወቅታዊ የክትትልና ድጋፍ ስርዓት መዘርጋትና ወቅታዊ ማድረግ አስፈላጊውን የቡና ችግኝ መጠን ማዘጋጀት ፤ /በመንግስት፣በግልና በማህበር/ ነባር የቡና ማሳዎች ምርታማነትን ለማሳደግ ውጤታማ ቴክኖሎችዎችና አሰራሮችን እንዲሁም ምርጥ ተሞክሮዎችን በስፋት መጠቀም፤ በአዲስ የቡና ማሳ ማስፋት ስራን ውጤታማ ለማድረግ በመስኖና በመኸር ሊተከሉ የሚችሉ የቡና ችግኝ መጠን መለየት ከመሬት ዝግጅት ጀምሮ ችግኝ ስርጭትና ተከላ በተቀመጠው አክሽን ፕላን ማዘጋጀትመሰረት መተግበር ፤
- 123. … የቀጠለ .. በየዞኑሞዴል ችግኝ ጣቢያዎችን እንዲኖሩን መለየትና ወደ ስታንዳርድ ማምጣት ፤ የቡና በሽታና ተባይ መከታተል መለየትና መከላከል ፤ የምርት ለቀማ፣ ዝግጅትና አቅርቦት ከአርሶ አደር ጀምሮ እስከ ዩኒየን ድረስ አስፈላጊውን ቅድመ ዝግጅት በማድረግ ከወዲሁ መጀመር ጥራቱን በመጠበቅ አፈፃፀሙን ለማሳደግ የቀን ተቀን ክትትል ማድርግ፤ የቡና ሰርቶ ማሳያ ማከናወን / … ዝርያ ፣ጉንደላ ./ ፤
- 124.