Download to read offline
berdaq prezentaciya.pptx
- 1. Muhammed Al-Xorezmiy atındaǵı TashkentInformaciyalıq texnologiyaları universiteti Nokis filiali Telekommunikaciya texnologiyalar hám kásiplik tálim fakulteti Telekommunikaciya texnologiyları baģdarı 1-kurs student Sarsenbaev Ersultannıń “Berdaq shıǵarmalarında tildiń korkemlew qurallarınıń qollanılıwı” temasındaģı prezentaciya jumısı
- 2. Berdaq Shıǵarmalarında tildińkórkemlew qurallarınıń qollanılıwı Jobasi: 1.Berdaq Ğarģabay ulınıń ómiri tuwralı maģlıwmat. 2.Berdaqtıń tariyxıy-epikalıq shıģarmaları. 3.Berdaq shıģamalarında tildiń kóŕkemlew qurallarınıń qollanılıwı.
- 3. XIX àsir qaraqalpaq klassikshayırlarınıń biri – Berdaq Ğarģabay ulı bolıp esaplanadı. Berdaq shayır 1827-jılı Amudaryanıń Aral teńiziniń quyar jerindegi (Aqqala degen jer) tùslik jaģasındaģı Quwlı kòl degen awılda júdà jarlı shańaraqta tuwılģan.
- 4. Berdaq jas waqtınanawır turmıstıń qısıwmetlerin bastan keshiredi. On jasqa kelgende ata-anasınan jetim qalıp, awıldıń malın baģıp, shopan bolģan. Berdaq bir qansha waqıt medresede oqıp, sawatın ashqan. Óz dáwiriniń bilimli, sawatlı adamlarınan bolģan. Ol óz zamanınıń basqa shayırları siyaqlı bilimin óz betinshe tereńletken, kóp úyrengen hám qatıqulaq adamlardıń, talant iyeleriniń shiģarmaların jaqsı bilgen hám ózlestirgen.
- 5. Berdaq shayır shıģarmalarınıńbarlıģı XIX ásirdegi pútin bir xalıqtıń – qaraqalpaq xalqınıń milliy mádeniyatın qurap turģanlıģı, hátte Berdaq shayır shıģarmalarınıń ózi-aq pútin bir qaraqalpaq xalqınıń jámiyetshilik tarıyxın , jámiyetshilik oy-sanasınıń bir bólimin qurap turģanlıģı so’zsiz. Onıń kórgen kúni miynetkesh xalıqtıńń turmısı menen birdey edi. Ol “Bilmedim” qosıģında awır turmısı haqqında jazadı: Ústimde jaman ılashıq, Onıń bári jeri ashıq Dúnya maģan boldı qashiq, Ne bolarimdi bilmedim.
- 6. Dáwirdiń shinliģin keńsuwretleytuģin “Bolmadi” qosiģinda shayir zaman teńsizligin tereń aship beriw menen birge óziniń azapli ómirin bayanlaydi. Alpis beske keldi jasim, Aģardi júikten shashim, Sawdaģa tústiler basim, Jaynap-jasnap kún bolmadi.
- 7. Berdaq óziniń “Salıq”,“Bolģan emes”,”Axmaq Patsha” sıyaqlı shıģarmalarında xan hám beklerdiń alıp barıp atırģan siyasatın qaralaydı, olardıń miynetkesh xalıqqa ótkizgen zulımın suwretleydi. Berdaq ózin xalıqtıńń ajıralmas bir bólegi retinde esaplaydı. Sózim olmes, hardayım tiri qalaman, Xalqım bar, jawdan óshimdi alaman.
- 8. Berdaq óziniń “Salıq”shıģarmasında sol dawirdegi Xiywa xanlıģı tarepinen jıynalģan salıqlardıń xalıq ushın qansheli awır ekenligi haqqında aytıp ótken: Bıltırģıdan bıyıl jaman, Qalay – qalay boldı zaman, Ğarib qasir qalmay aman, On tilladan keldi salıq Maģan hesh gáp eshegim bar, Satıp berermen bir bazar, Átteń jarlı ash Ernazar, Oģan qıyın boldi salıq.
- 9. Berdaqtıń “Amangeldi”, “Xalıqushın”,”Aydos biy”, “Jaqsıraq”, “Bolģan emes”, “Ernazar biy” shıģarmalarında qaraqalpaq xalqınıń, xanlar zulımına qarsı qahramanlıq gúresi, milliy azatlıq háreketi su’wretlengen. Máselen: “Axmaq patsha” dastanı ayrım baylar hám ameldarlardıń zulımlıqları aqibetınde xalıqtıń óz erki menen olarģa qarsı bas kótergenin súwretlegen.
- 10. Berdaqtiń “Izledim”, “Xaliqushin”, “Jaqsiraq” siyaqli qosiqlarinda xaliqtiń hadal miynetin bahalaydi. Oniń oyinsha har adamniń tiykarģi waziypasi xaliqqa hám oniń paraxatshiliģi jolinda xizmet qiliw. Berdaq kóp qosiqlarinda balalardi tarbiyalaw, úlkenlerdi húrmetlew, jas awladqa watanparwarliq, oz xalqina muhabat, xaliqlar ortasindaģi dosliq ideyalarin sińdiriwge umtildi.
- 11. • Shayir “Zamanda”qosıģında ózi jasap turģan dáwirdegi zamanlaslardıń turmıs táriziniń qıyın bolıp qalģanlıģın, feodallıq-jámiyetlik siyasattıń aqıbetlerinen erdiń bala-shaģasınan, ata-anadan ayırılıwģa giriptar bolıp, jıldan-jılģa zaman terisine aylanıp baratırģanlıģı, sonlıqtan da ne bir aqıllı azamatlar buģan jol taba almay úlken ruwxıy kúyzelislerge túskenligin suwretleydi
- 12. Berdaq shayıdıń zamanxarakterin juwmaqlastırıwshı oyları “Bilmedim”, “Pana ber”, “Kózim”, “Bolmadı”, “Ayralıq”, “Eken”, “Kórindi”, “Aqıbet”, “Dawran” shıģarmalarında da bir neshe mártebe tákirarlanģan. Berdaq shayırdıń barlıq dóretiwshiligi múdamı xalıq danıshpanlıq pikirler menen azıqlanģan poeziya. Berdaqtıń dúnyaģa kóz-qarasında jasap atırģan jámiyetti jaqsılaw ushın adamlardı jaqsı minez-qulıqqa tárbiyalaw lazım degen aģartıwshılıq pikirleri orın alģan. Berdaq jollardıń aqıl-parasatın rawajlandırıwǵa úlken diqqat beredi. Onıń túsiniginshe adam aqıl menen ģana turmıstan durıs jol tańlaydı, jaqsı bolıp jasaydı.
- 13. Aqıllı kámil ilimizor Bilimli el bolmaydı xor